2025.02.10 Raadsbrief ontwikkeling Top600 (DEF)

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 februari 2025 Veiligheid en zorg Femke Halsema Actiecentrum Veiligheid en Zorg (secretariaatacvz@amsterdam.nl)

Onderwerp

Ontwikkeling Top600

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In deze raadsinformatiebrief informeer ik u over de kaders van de vernieuwde werkwijze die met ingang van 2026 de Top600 en ook de aanpakken Veilig Alternatief en Doorgroeiers vervangt. De directe aanleiding hiervoor is het WODC onderzoek naar het effect van de Top600 op recidive, van november 2023. Op 31 januari 2024 was er op uw initiatief een expertmeeting over dit onderwerp. In de commissie Algemene Zaken van 21 maart 2024 heb ik de uitkomsten van het onderzoek met u besproken. De aanbevelingen uit het WODC onderzoek brengen we met deze vernieuwde werkwijze in de praktijk. Regie en samenwerking behouden In de expertmeeting en het raadsdebat bleek dat het belangrijk is dat de kern van de huidige manier van werken behouden blijft: persoonsgerichte regie zorgt voor betere samenwerking tussen de betrokken professionals. Zodat personen die meerdere problemen hebben en criminaliteit plegen geholpen kunnen worden in het maken van andere keuzes. In- en uitstroom op basis van professionele beoordeling De manier van in- en uitstromen wordt anders georganiseerd. In de huidige Top600 kunnen personen alleen instromen als zij voldoen aan harde politie- en veroordelingscriteria. Op twee vaste momenten in het jaar wordt gekeken of personen nog aan deze criteria voldoen. Als dat niet zo is stromen ze uit.

In de vernieuwde werkwijze krijgen partners1 de mogelijkheid personen voor te dragen. Partners besluiten op basis van professionele beoordeling of integrale persoonsgerichte regie nodig en passend is. Dit sluit aan op de nieuwe Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden2 (WGS). Deze beoordeling vindt plaats aan de hand van nog uit te werken objectieve criteria. Dit is een combinatie van harde criteria (zoals gepleegde delicten) en een onderbouwd beoordelingskader waarin gekeken wordt naar de omstandigheden van de betreffende persoon. Daardoor is meer maatwerk mogelijk. En pakken we actuele problemen in de wijken zo gericht mogelijk aan. Denk aan opkomende fenomenen zoals digitale criminaliteit, criminele uitbuiting en explosieven. 1 Denk onder meer aan: politie, stadsdelen, gevangenissen of een behandelaar uit de forensische (verslavings)zorg. 2 De WGS wordt 1 maart 2025 van kracht en biedt een grondslag voor Zorg- en Veiligheidshuizen zoals het Actiecentrum Veiligheid

en Zorg, om de noodzakelijke gegevens uit te wisselen als er kort gezegd sprake is van problematiek op meerdere leefgebieden waarbij samenwerking tussen meerdere domeinen noodzakelijk is om ernstige overlast, criminaliteit, of onveilige situaties te voorkomen. Als hieraan wordt voldaan biedt de WGS vervolgens de mogelijkheid om op basis van objectieve criteria een lijst samen te stellen met personen die prioriteit moeten krijgen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 februari 2025 Pagina 2 van 3

De partners toetsen in de vernieuwde werkwijze regelmatig – en dus niet alleen op twee vaste momenten in het jaar - of de aanpak voor de ingestroomde personen nog toegevoegde waarde heeft en proportioneel is. Als dat niet meer het geval is, stroomt de persoon uit. Daardoor zitten personen niet langer in de aanpak dan nodig. De verwachting is dat personen waarbij per definitie of voor langere tijd geen zicht (meer) is op perspectiefverbetering niet meer instromen dan wel eerder uitstromen. Denk aan langgestraften en personen zonder legale verblijfstatus. Maar vanzelfsprekend ook aan personen die hun leven inmiddels in positieve zin hebben aangepast. Bij uitstroom beoordelen de partners gezamenlijk wat er nodig is, zodat de persoon ook na uitstroom in beeld blijft. Nieuwe doelstellingen De huidige doelstellingen ‘recidivevermindering’ en ‘toekomstperspectief’ blijken lastig te meten. Het WODC, wetenschappers en experts vragen zich af of het doel van recidivevermindering past bij de complexe praktijk waarin de huidige Top600 werkt. In de vernieuwde aanpak blijft het bieden van toekomstperspectief en het daarmee zorgen voor recidivevermindering onze ambitie. De komende periode wordt in samenwerking met de partners gewerkt aan realistische en meetbare doelstellingen voor die ambitie. Met een jaarlijkse monitor wordt verantwoording afgelegd.

De gezamenlijke inzet door de samenwerkingspartners wordt in een bredere context geplaatst door een combinatie van cijfers aangevuld met ervaringen van professionals, regiepersonen en ouders. Daarnaast voert een externe partij periodiek een effectmeting uit. Zo kan er, als dit nodig is, op tijd worden bijgestuurd. Het voorkomen van afglijden van minderjarige broertjes en zusjes in de criminaliteit wordt losgelaten als doelstelling. Inmiddels is namelijk gebleken dat dit kan leiden tot verkeerde beeldvorming en stigmatisering. Bijvoorbeeld omdat onterecht het beeld ontstaat dat andere gezinsleden automatisch ook in een aanpak komen. Wel kan de regisseur zorg en ondersteuning aan het gezin blijven bieden in overleg met ouders en gespecialiseerde professionals uit het jeugddomein. Rechten betrokkenen Het beschermen van de rechten van personen in de aanpak (en bij minderjarigen ook hun ouders) blijft essentieel, onder meer om stigmatisering en mogelijke systemische discriminatie tegen te gaan. Bij het uitwerken van de vernieuwde werkwijze wordt gebruikt gemaakt van wetenschappelijke inzichten, praktijkervaring en expertise van de partners en andere Zorg en Veiligheidshuizen. Ook betrekken we bij de voorbereiding een klankbordgroep waarin experts, ouders en (oud) regiepersonen of ervaringsdeskundigen een stem krijgen.

Daarnaast worden de in- en uitstroomcriteria, zodra dat kan, voorgelegd aan een rechtmatigheidsadviescommissie.3 Zodra de vernieuwde werkwijze van start gaat blijven naast de partners, ook de klankbordgroep en de rechtmatigheidsadviescommissie betrokken. Ook wordt een coördinerend Functionaris Gegevensbescherming aangewezen en vinden periodiek privacy audits plaats. Daarnaast blijft voortdurende evaluatie, monitoring en onderzoek naar de doelgroep, werkwijze en interventies van groot belang, waarbij gebruik wordt gemaakt van inzichten uit wetenschappelijke literatuur, kennis uit (vervolg)onderzoek en ervaringen uit de praktijk. 3 Deze landelijke rechtmatigheidsadviescommissie staat benoemd in de WGS en moet nog worden ingesteld

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 februari 2025 Pagina 3 van 3

Alternatieve regiescenario’s vanwege maatschappelijke tekorten Maatschappelijke knelpunten zoals woningnood, wachtlijsten in de zorg, onvoldoende passend zorgaanbod en personeelsgebrek, maken het lastig om te werken aan perspectiefverbetering.4 De partners kijken nu al voortdurend wat er wél kan en maken waar mogelijk afspraken om kansen te bieden. Door landelijke tekorten en deels landelijke financieringsstromen zijn oplossingen niet alleen gemeentelijk of regionaal te vinden en ga ik in gesprek met het Rijk over landelijke oplossingen. In aanvulling daarop wordt in de vernieuwde werkwijze gewerkt met meerdere alternatieve regiescenario’s. Dit betekent dat de regisseur vooraf nog beter de alternatieve opties op het gebied van wonen en zorg verkent die wél mogelijk zijn. Deze opties kunnen gebruikt worden als het meest ideale scenario door maatschappelijke tekorten (nog) niet haalbaar is. Uitwerking in 2025, start vernieuwde werkwijze in 2026 Het jaar 2025 is een overgangsjaar en wordt gebruikt voor zorgvuldige uitwerking en gefaseerde opbouw van de vernieuwde werkwijze. Ook komt er een nieuwe naam. In de aanpakken Top600 en Veilig Alternatief vindt in oktober en november 2025 geen nieuwe instroom plaats. Gedurende 2025 wordt bij een klein aantal personen waar zorgen over bestaan in Nieuw-West en Zuidoost verkend hoe de vernieuwde werkwijze in de praktijk uitpakt.

Vervolg Ik zal u eind 2025 informeren over de inhoudelijke uitwerking, waarvan ook een financiële paragraaf deel uitmaakt. Het is nu nog niet duidelijk wat dit voor de begroting betekent. Streven is dat de vernieuwde werkwijze goedkoper is. U ontvangt een uitnodiging voor een technische sessie waarin een verdere toelichting zal worden gegeven. Met vriendelijke groet. Namens de Stuurgroep Veiligheid en Zorg,

Femke Halsema Burgemeester

4

Zie o.a. WODC rapport, Voortgangsmonitor Top600 en Top400 in 2022 en vooruitblik 2023, Meerjarenplan Aanpak Top600 en Top400 2023-2026 en het Amsterdams Veiligheidsbeeld 2023 (raadsinformatie.nl)

3