20241105 Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel Amsterdam effe dimmen.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 5 november 2024 Openbare ruimte en groen Melanie van der Horst Verkeer & Openbare ruimte, bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl

Onderwerp

Bestuurlijke reactie op initiatiefvoorstel ‘Amsterdam effe dimmen!

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 21 december 2023 heeft het raadslid Bakker (PvdD) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Amsterdam effe dimmen!’. Het college waardeert het werk dat raadslid Bakker heeft verzet om dit uitgebreide voorstel te schrijven en steunt het doel van het voorstel om samen met bewoners en ondernemers de lichtvervuiling terug te dringen en op die manier bij te dragen aan onder andere het herstel van biodiversiteit en het tegengaan van slaapstoornissen. Het belang van licht in de stad De leefbaarheid in de stad is gebaat bij een goede verlichting. Licht in de openbare ruimte draagt bij aan de verkeersveiligheid, sociale veiligheid en de belevingen en sfeer in de Amsterdamse openbare ruimte. Met Amsterdam Maakt Ruimte zoeken we naar de koers voor het inrichten van de openbare ruimte van Amsterdam richting 2050. We zetten de koers uit aan de hand van de sociale grens (o.a. toegankelijkheid, veiligheid en gelijkheid), de ecologische grens (o.a. uitstoot, biodiversiteit en circulatie) en de uitvoerbaarheidsgrens (o.a. doelmatige inzet van middelen). Meer donkere gebieden in Amsterdam zorgen ervoor dat we richting ecologische grens bewegen. Tegelijkertijd raakt dit aan zaken als veiligheid en gelijkheid waardoor de sociale grens wordt geraakt. Donkere gebieden zijn niet voor alle groepen even aantrekkelijk en kunnen voor een gevoel onveiligheid zorgen.

Met name voor vrouwen en lhbti-personen speelt veiligheid een belangrijke rol. Deze afweging moet daarom zorgvuldig worden gemaakt, waarbij altijd de balans moet worden gevonden tussen de verschillende belangen en perspectieven. Maar duidelijk is dat we op plekken in de stad de stap kunnen zetten naar meer donkerte om zo lichtvervuiling terug te dringen. Veel aspecten uit het initiatiefvoorstel zijn op onderdelen opgenomen in beleid of in lopende uitvoeringprogramma’s. Op een aantal voorstellen voorziet het college praktische bezwaren of ontbreekt nog financiële dekking. Dat maakt dat het college de raad adviseert, op basis van de onderstaande reactie, het initiatiefvoorstel aan te passen. Het college geeft puntsgewijs onderstaande reactie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 november 2024 Pagina 2 van 7

Voorstel 1: een scan van de lichtvervuiling uit te voeren voor de gehele stad en hierin niet alleen de lokale straling mee te nemen, maar ook de hemelgloed naar boven toe: a. en vervolgens een actieplan op te stellen om de meest lichtvervuilde locaties aan te pakken; Het college heeft in 2010 een scan laten maken van de lichtvervuiling voor de hele stad. Met behulp van een luchtfoto is het kunstlicht in de stad zichtbaar gemaakt. (zie Beleidskader Verlichting, pag. 52) Deze scan toont duidelijk de contouren van het aanwezige kunstlicht en is voldoende recent om te gebruiken als informatiebron. Het college acht een nieuwe scan niet noodzakelijk. Het college is voorstander van kleinschaliger onderzoek met een specifieke vraag, omdat dit meer bruikbare informatie oplevert over mogelijke (maatwerk) maatregelen. Daarmee kunnen we stap voor stap toewerken naar het verminderen of zelfs uitzetten van kunstlicht waar dat mogelijk is, zonder dat daarmee de sociale en verkeersveiligheid in het geding is. Met de uitvoering van motie 661 ‘Meer donkerte in de stad’ zijn de locaties in de ecologische en hoofdgroenstructuur van Amsterdam in kaart gebracht waar sprake is van kunstmatige verlichting en straatverlichting. Dit levert een lijst op met locaties waar de kans het grootst is dat licht afkomstig van openbare verlichting vanuit ecologisch oogpunt een negatieve impact heeft.

In de raadsinformatiebrief van 17 september 2024 waarmee motie 661 wordt afgedaan alsmede de toezegging aan het CDA, bent u geïnformeerd over deze locaties. Het college adviseert om dit voorstel niet over te nemen. Voorstel 2: een herziening van het beleidskader verlichting uit 2017 en hierin in ieder geval het volgende op te nemen: a. de ambitie om flink te minderen met de hoeveelheid en de sterkte van de verlichting in de stad en om daarbij het principe “uit of gedimd, tenzij” te hanteren; b. de ambitie om meer donkerte te realiseren in de stad met specifiek maatregelen voor groene gebieden; c. de intentie en mogelijke planning om over te stappen op dimbare ledverlichting; d. dat de gemeente een systeem van samenwerking met onder meer eigenaren van sportparken, kantoren, winkels en horeca opzet om onnodige verlichting tegen te gaan en vaker dimbare led in te zetten; a. Het college geeft met de gefaseerde uitvoering van het dimbaar maken van de armaturen invulling aan haar ambitie om de hoeveelheid en de sterkte van de openbare verlichting te verminderen en lichthinder te voorkomen. Op locaties waar de sociale en de verkeersveiligheid het toelaten, kan de verlichting op termijn worden uitgeschakeld. b.

Het bestaande beleidskader biedt onder de pijler ‘licht op maat’ voldoende ruimte aan de ambitie om meer donkerte te realiseren in de stad met specifiek maatregelen voor groene gebieden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 november 2024 Pagina 3 van 7

c. Het college ondersteunt de intentie om waar het kan binnen de hierboven genoemde locatiespecifieke afweging, over te stappen op dimbare ledverlichting. Ook in het Beleidskader Verlichting is het uitgangspunt van op afstand dimbare verlichting opgenomen. Tijdens de raadsvergadering van 24 januari is bij de bespreking van agendapunt 9: Vaststelling van het krediet voor het Vervangingsprogramma Openbare Verlichting 2024 de toezegging gedaan om een inventarisatie te maken van mogelijke scenario's om Amsterdamse straatverlichting dimbaar te maken. Met de hierboven genoemde raadsinformatiebrief van 17 september 2024 bent u geïnformeerd over de mogelijke scenario’s om de straatverlichting in Amsterdam flexibel dimbaar te maken. In de begroting van 2025 is hiervoor € 4 miljoen opgenomen in het investeringsportfolio 2024 2028. d. Ook voor private partijen is een taak weggelegd bij het tegengaan van onnodige verlichting en het inzetten van dimbare ledverlichting. In onze contacten met bedrijven en bewoners stimuleren en ondersteunen we deze initiatieven. In het Beleidskader Verlichting uit 2017 zijn drie pijlers uitgewerkt waarbinnen de hoeveelheid en sterkte van de verlichting in de stad kan worden verminderd (zie pagina 18 van het Beleidskader Verlichting). Het gaat hierbij om: 1. licht op maat, 2. duurzaamheid en 3. innovatie.

De doelen en acties uit het bestaande beleidskader bieden een solide basis voor de aanpak van lichtvervuiling. Het college adviseert de raad het bestaande beleidskader te blijven hanteren. Voorstel 3: alsnog met een voorstel te komen voor het opnemen van een excessenregeling in de APV om excessieve private verlichting tegen te gaan, zoals was aangekondigd in het Beleidskader Verlichting 2017. Hierbij de raad mee te nemen in verschillende opties voor de maximale cumulatieve lichtsterkte in de openbare ruimte. En met een evaluatie te komen van de meldplicht illuminatie die in de plaats van de APV-wijziging was gekomen; Het meldpunt Teveel Licht is een goed voorbeeld van het gebruik van maatwerk om onnodige of te felle straatverlichting tegen te gaan. Het meldpunt is in oktober 2023 van start gegaan. Sindsdien zijn er 80 meldingen binnengekomen van locaties waar het licht als te sterk wordt ervaren. Op dit moment wordt onderzocht of de straatverlichting op (een aantal van) deze locaties inderdaad minder fel kan worden afgesteld. Het college ziet op dit moment geen toegevoegde waarde in het opnemen van een excessenregeling in de APV die moet dienen om excessieve private verlichting tegen te gaan. We begrijpen dat een handhaafbare regel helderheid en handvatten lijkt te bieden als het gaat om het tegengaan van niet-wenselijke verlichting van particulieren in de openbare ruimte.

Echter, het college is van mening dat er op de lange termijn meer resultaat wordt behaald met bewustwording bij en samenwerking met de Amsterdammer dan met verbieden en handhaven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 november 2024 Pagina 4 van 7

Voorstel 4: een gemeentelijk communicatieplan op te stellen om de waarde van donkerte bij bewoners en bedrijven onder de aandacht te brengen en hierin ook mee te nemen hoe het meldpunt lichtvervuiling meer bekendheid kan krijgen; De gemeente zet zich actief in om de waarde van donkerte onder de aandacht te brengen en onnodige verlichting tegen te gaan. Dat gebeurt door middel van campagnes, zoals de jaarlijkse landelijke campagne Nacht van de Nacht, het stimuleren en ondersteunen van initiatieven van bewoners en ondernemers die bijdragen aan het verminderen van onnodige verlichting en het meldpunt Teveel Licht waar straatverlichting kan worden gemeld dat als vervuilend wordt ervaren. We maken hierbij gebruik van diverse communicatiemiddelen, zoals de gemeentelijke website, digitale nieuwsbrieven en social media. Deze middelen worden structureel ingezet om bewustzijn te creëren over het belang van donkerte en om onder de aandacht te brengen dat hinderlijke en/of overbodige straatverlichting gemeld kan worden. Het college adviseert de raad om dit voorstel niet over te nemen, maar om te onderzoeken welke activiteiten en/of campagnes (jaarlijks) georganiseerd kunnen worden in samenwerking met de natuur- en Milieufederatie Noord-Holland.

(zie ook onze reactie bij voorstel 6) Voorstel 5: het meldpunt lichtvervuiling uit te breiden met de mogelijkheid om ook particuliere en commerciële verlichting te melden. Zo kan de gemeente de melders helpen om dit op te lossen of kan de kwestie zelf oppakken (bijvoorbeeld bij specifieke probleemlocaties met meerdere soorten meldingen); Bij het meldpunt Teveel Licht kan straatverlichting worden gemeld dat als vervuilend wordt ervaren. De gemeente kan als eigenaar van de straatverlichting besluiten hieraan aanpassingen te doen. Bij particuliere en commerciële verlichting is de gemeente hiertoe niet gemachtigd. Het college ziet daarom meer in het stimuleren en ondersteunen van initiatieven die onnodige verlichting van bewoners en ondernemers tegengaat. Het college adviseert om dit voorstel niet over te nemen. Voorstel 6: vanaf 2024 jaarlijks als gemeente mee te doen aan initiatieven als Nacht van de Nacht en de Week van het Donker, met extra aandacht voor de problematiek van lichtvervuiling en bijvoorbeeld het in het zonnetje zetten van succesvolle voorbeeldprojecten; De Nacht van de Nacht wordt georganiseerd door de Natuur- en Milieufederatie NoordHolland en gaat vooraf aan De week van het Donker. Het college steunt het idee om mee te doen aan een of meerdere initiatieven die bijdragen aan vergroten van de bewustwording bij de Amsterdammers.

Het college stelt voor om te beginnen met onderzoeken welke activiteiten (jaarlijks) georganiseerd kunnen worden in samenwerking met de Natuur- en Milieufederatie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 november 2024 Pagina 5 van 7

Voorstel 7: te onderzoeken of Amsterdam een recht op donkerte kan invoeren, waarmee bewoners het recht hebben om licht in de openbare ruimte, dat nachtrust verstorend werkt, te dimmen of uit te zetten waar dat veilig kan; Het huidige beleidskader biedt mogelijkheden om donkerte te creëren. Uitgangspunt is daarbij dat bij de afweging om licht te dimmen of uit te schakelen aspecten zoals verkeersveiligheid en sociale veiligheid meegenomen moeten worden. Met het oog op het algemeen belang moet deze afweging zorgvuldig gemaakt worden, per gebied of straat en niet per individuele casus. De gemeente biedt bewoners de mogelijkheid om te melden als licht de nachtrust verstoort of gebruik te maken van met meldpunt Teveel Licht als er sprake is van excessen. Het college adviseert om dit voorstel niet over te nemen. Voorstel 8: samenwerking te zoeken met provincie Noord-Holland in het kader van de aangenomen motie uit november jl. waarin expliciet genoemd wordt dat gemeenten gewezen zullen worden op de mogelijkheden om nachtelijke verlichting uit te zetten of te dimmen (P GroenLinks, D66, BBB, Partij voor de Dieren); Het college zoekt in de regel samenwerking met de provincie en de Omgevingsdienst als het gaat om stadgrensoverschrijdende zaken. De hiergenoemde motie is een goed voorbeeld van zo’n stadsgrensoverschrijdend initiatief.

Het college ondersteunt daarom uw voorstel om hierin de samenwerking te zoeken met de betreffende partijen. Voorstel 9: in de stad nachttuinen te creëren naar het voorbeeld van Donkerte van de Wadden. En hier ook een educatieve waarde voor het belang van donkerte aan toe te voegen2; Om in de stad meer nachttuinen te kunnen creëren is het nodig dat we de straatverlichting variabel kunnen dimmen of uitschakelen. De huidige armaturen bieden deze mogelijkheid (nog) niet. Nu wordt de verlichting op veruit de meeste plekken nog bediend met dezelfde knop als de verlichting langs de hoofd- en plusnetten en doorgaande routes. Als op termijn slimme LED wordt toegepast dan kunnen meer nachttuinen worden gecreëerd. Overigens willen we hierbij opmerken dat het belangrijk is om hier ook bij te onderzoeken of deze nachttuinen in de drukke, dynamische stad als Amsterdam uiteindelijk worden gebruikt voor het doel waarvoor deze zijn ingericht en niet voor ander gebruik, zodat het ten koste gaat van de sociale veiligheid. Het college adviseert om bij dit voorstel rekening te houden met de vereiste dat de verlichting dimbaar moet worden gemaakt en de huidige armaturen moeten worden vervangen.

In de raadsinformatiebrief van 17 september 2024 is dit bij de inventarisatie van de scenario’s om straatverlichting in Amsterdam flexibel dimbaar te maken opgenomen als scenario E: ‘Verlichting ecologische zones en hoofdgroenstructuur dimbaar maken’. In de brief legt het college uit waarom zij deze optie op korte termijn niet haalbaar acht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 november 2024 Pagina 6 van 7

Voorstel 10: te onderzoeken wat ervoor nodig is om het gevoel van veiligheid dat mensen hebben bij verlichting in de openbare ruimte ook te bewerkstelligen in een situatie van schemering. En als stad het maatschappelijk debat proberen op te starten over het verschil tussen het gevoel van veiligheid ten opzichte van daadwerkelijke veiligheid in de verlichte openbare ruimte, in relatie tot het belang van minder licht voor de gezondheid van mens en natuur; Over het gevoel van veiligheid versus daadwerkelijke veiligheid is wereldwijd wetenschappelijk onderzoek gedaan en is kennis beschikbaar. Er is echter geen onderzoek verricht specifiek toegespitst op de Amsterdamse situatie. Het college adviseert om ervoor te kiezen om universiteiten of hogescholen te vragen om hiernaar onderzoek te verrichten. Voorstel 11: bij het Rijk aan te kaarten welke nationale regulering wenselijk zou zijn om grote stappen te zetten tegen lichtvervuiling in de stad, daarbij inspiratie te halen uit de maatregelen van de Franse overheid; Het college is voorstander van het uitwisselen van kennis en kunde. Dit gebeurt ook met vele steden, kennisinstituten en de landelijke overheid. De maatregelen van de Franse overheid kunnen gebiedsbeheerders, stedenbouwkundigen en ook beleidsambtenaren houvast en inspiratie bieden.

Met interesse neemt het college kennis van de aangedragen voorbeelden en blijft zij zich inzetten bij het vergaren en uitwisselen van kennis. Het college adviseert de raad om dit voorstel over te nemen. Voorstel 12: Bij de bestuurlijke reactie op bovenstaande voorstellen met een reflectie te komen op de mogelijke kosten- en energiebesparing waar deze aanpak toe gaat leiden en welke mogelijke aan te wenden middelen het college ziet vanuit duurzaamheid, openbare ruimte en/of veiligheid. De mogelijkheid om kosten en energie te besparen hangt nauw samen met het toepassen van op afstand variabel dimbare verlichting. Dimmen zorgt voor een lager energieverbruik en daarmee ook minder CO2-uitstoot. In de al eerder aangehaalde raadsinformatiebrief van 17 september 2024 zijn per dimscenario de investeringskosten en de energiebesparing opgenomen. Tot slot Samenvattend is het college voorstander van het terugdringen van lichtvervuiling en ondersteunt zij de hoofdlijn uit het initiatiefvoorstel. Het college zal zich blijven inzetten voor een verblijfsvriendelijke stad, binnen bestaand beleid en met de middelen die hiervoor beschikbaar gesteld zijn in de begroting.

Het college acht het hierbij zeker mogelijk om de verschillende waarden te verenigen, waarbij locatiespecifieke afwegingen met betrekking tot de verkeersveiligheid, sociale veiligheid, de beleving van de openbare ruimte en ook ecologie uiteindelijk kunnen bijdragen aan het terugdringen van lichtvervuiling in de Amsterdamse straten, pleinen en parken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 november 2024 Pagina 7 van 7

Het college adviseert de indiener, op basis van de voorliggende reactie, het initiatiefvoorstel aan te passen en waar nodig van financiële dekking te voorzien.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder openbare ruimte en groen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl