20240926 RIB Uitgangspuntennota transformatie RAI-terrein.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de Raad en de leden van de raadscommissie Ruimtelijke Ordening 23 oktober 2024 Ruimtelijke Ordening Reinier van Dantzig Zuidas, Anneke Gout, projectmanager deelgebied RAI

Onderwerp

Transformatie van het RAI-terrein

Datum Portefeuille(s)

Geachte raad en leden van de raad, In het plan voor de transformatie van het RAI-terrein is de afgelopen periode een aantal belangrijke stappen gezet. In de raadsinformatiebrief van 7 oktober 2021 sprak het college zich uit voor een scenario waarin de RAI zich - naast een proces gericht op modernisering en digitalisering van de bedrijfsvoering - ook zou richten op de transformatie van het RAI-gebied. De gemeente Amsterdam heeft RAI sindsdien actief ondersteund bij het ontwikkelen van deze toekomstplannen. Zo is in het coalitieakkoord 2022-2026 het volgende opgenomen: ”Samen met de RAI gaan we kijken op welke wijze we het gebied kunnen herontwikkelen ten behoeve van vergroening, verduurzaming, woningbouw en het versterken van Amsterdam als congresstad.” Deze brief beschrijft hoe bovenstaande heeft geleid tot een aanpak waarbij inmiddels de eerste mijlpaal is bereikt: het vaststellen van een Uitgangspuntennota Transformatie RAI-terrein. Daarnaast zal naar verwachting de Startovereenkomst met de RAI dit najaar worden ondertekend. Na een inhoudelijke toelichting, wordt vervolgens een overzicht gegeven van de vervolgstappen. Context van de transformatie De RAI vormt als internationaal toonaangevend beurs- en congrescentrum sinds de jaren ‘60 een belangrijk onderdeel van de stad.

Door de jaren heen zien we dat door uitbreiding van zowel de stad als de RAI de positie van de RAI is veranderd. Inmiddels omsluiten woonbuurten het RAIterrein en bestaat de RAI uit een groot aantal gebouwen die samen een groot complex vormen maar de verbinding missen met de stad. Zowel het college als de RAI vindt een florerende RAI in een florerende stad belangrijk en ziet dat vernieuwing noodzakelijk is. Enerzijds om te blijven concurreren met andere congres- en beurscentra en anderzijds om te voldoen aan de maatschappelijke opgaven die de stad kent. Een levendige, groene en aantrekkelijke plek waar wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd en waar toonaangevende beurzen en congressen worden georganiseerd. De RAI heeft grote ambities voor de transformatie van het RAI-gebied waarin duurzaamheid, modernisering en digitalisering van de bedrijfsvoering belangrijke elementen zijn. Tegelijkertijd biedt het RAI-gebied kansen om een kwalitatief hoge bijdrage te leveren aan de ambities van de stad Amsterdam en om de ontwikkeling van Zuidas te versterken.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 oktober 2024 Pagina 2 van 5

Aanpak Transformatie RAI-terrein Begin 2023 is gekozen voor een aanpak om in samenwerking met de RAI stappen voorwaarts te zetten en zo het RAI-complex om te vormen naar een RAI-district. Een transformatie van het RAIterrein naar een meer gemengd gebied dat in verbinding staat met de directe omgeving en de stad. Uitgangspunt van deze aanpak, is dat het stedelijk beleid als kader en toetssteen dient voor deze transformatieopgave. Het startpunt van de aanpak was daarom het vastleggen van het stedelijke beleid en de gemeentelijk ambities in een Uitgangspuntennota. Op 16 juli 2024 is het college van B&W akkoord gegaan met de Uitgangspuntennota RAI, Van RAI-complex naar RAIdistrict (bijlage). Verderop in deze brief wordt de Uitgangspuntennota inhoudelijk toegelicht. De Uitgangspuntennota is een eerste bestuurlijke stap richting de transformatie van de RAI maar vormt niet de eerste aanzet van de planvorming. De planvorming en -uitwerking vindt in de volgende fase plaats onder regie van de RAI op basis van de Uitgangspuntennota. De gemeente heeft hierbij een toetsende en faciliterende rol. De Uitgangspuntennota dient daarbij als het kader. Door ondertekening van de startovereenkomst onderschrijft de RAI de verdere planuitwerking op basis van de uitgangspunten, kader en ambities zoals vastgelegd in de Uitgangspuntennota.

Naar verwachting wordt dit najaar de Startovereenkomst met de RAI ondertekend. Toelichting Uitgangspuntennota Het gemeentelijke beleid en ambities vormen de basis van de Uitgangspuntennota. De nota sluit aan bij de Omgevingsvisie 2050, Mobiliteitsplan Zuidflank Duurzaam Bereikbaar, Gebiedsopgaven 2023-2026 stadsdeel Zuid en overig relevant Amsterdams beleid. De Uitgangspuntennota dient derhalve als kader en toetssteen voor de op te stellen plannen voor de transformatie van het RAIterrein door de RAI. Hieronder wordt een aantal hoofdpunten uit de Uitgangspuntennota nader toegelicht die van belang zijn voor het vervolgproces van de transformatie van het RAI-terrein. De Uitgangspuntennota zet in op vier ambities voor de transformatie van RAI: 1. Gemengde en verdichte stadswijk RAI Door aan RAI een mix van (nieuw) programma toe te voegen kan het RAI-terrein transformeren naar een levendige, autoluwe buurt- een RAI- district- waar wonen een belangrijk onderdeel van uitmaakt. Voor het woningprogramma is het uitgangspunt 40-40-20 (40% sociaal, 40% middelduur, 20% vrije sector). Op deze manier kan een nieuwe, dynamische buurt gecreëerd worden binnen de ring van Amsterdam. 2. Verbonden RAI Voor de transformatie van een congresterrein naar een in het stedelijk weefsel goed ingebed RAIdistrict, moeten verbindingen met de omgeving goed aansluiten en sociaal- en verkeersveilig zijn.

De fietsnetwerken, verbindingen met het OV zullen beter functioneren wanneer deze routes aantrekkelijker gemaakt worden. Dit kan door o.a. ze een sterker profiel te geven en daar waar mogelijk te begeleiden met (plint-) bebouwing, meer mogelijkheden te creëren om het RAIcomplex te doorkruisen en een betere inrichting en de permanente openstelling van de bestaande fietsverbinding te geven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 oktober 2024 Pagina 3 van 5

3. Duurzame RAI De huidige RAI is, behalve bij de randen van het terrein, weinig groen. Er liggen kansen om dat bestaande groen robuuster te maken. Zo kan de grens met het Beatrixpark, dat nu stopt bij de Boerenwetering, een groene sprong maken over het water door een stevig groen profiel aan de oostzijde van de Boerenwetering te creëren. Aan de andere zijde van het gebied moet op innovatieve wijze worden onderzocht hoe het Europaplein - nu nog uit de aard van de functie een groot verhard oppervlak, vergroend kan worden. Ook de grote lege ruimte en de schaal van het plein zijn aandachtspunten: hoe krijgt dit tussengebied waar RAI zich hecht aan de Rivierenbuurt een prettig verblijfsklimaat? 4. RAI als mobiliteitshub: de RAI als overstap- en overslagpunt voor de stad Laad- en losverkeer heeft een grote impact op stad. Er is een beperkte doorstroming (met name in oude stadswijken), er zijn veel onveilige verkeerssituaties en het bestel- en vrachtverkeer is verantwoordelijkheid voor 30% van de uitstoot van fijnstof in het verkeer. Om dit op te lossen zet de Logistieke Strategie (2022) in op het voorkomen van onnodige vervoersbewegingen en het bundelen van goederenstromen.

Gezien de beperkte ruimte in de stad om de logistiek efficiënter te maken, zou het RAI-terrein een geschikte locatie zijn om goederenstromen te bundelen Participatie Om de RAI beter met de buurt te verbinden, en meer echt onderdeel van de stad te maken, zijn de wensen en meningen van de buurt essentieel. Een belangrijk onderdeel van het proces waarin de RAI tot een ontwikkelplan komt, is het betrekken van de buurt en andere belanghebbenden. Als eerste stap hebben RAI en gemeente gezamenlijk een krachtenveldanalyse uitgevoerd, waarin de belangrijkste issues en bijbehorende stakeholders in beeld zijn gebracht. Dit dient als basis voor het vormgeven van de participatie en het bijbehorende participatieproces. Zoals gezegd werkt de RAI in de volgende fase de plannen voor de transformatie verder uit. Tijdens deze fase organiseert de RAI een participatietraject om met de bewoners en andere stakeholders in het gebied de ontwikkelrichting voor de transformatie te bespreken en deze verder vorm te geven. Vanwege het belang van goede participatie, vindt de gemeente het belangrijk om betrokken te worden bij de participatieplannen van de RAI. Naast de projectorganisatie RAI is hierin is ook een rol weggelegd voor stadsdeel Zuid.

De door de RAI uitgewerkte plannen zullen door de gemeente mede worden getoetst op de mate waarin er geparticipeerd is en de wijze waarop de resultaten van het participatieproces zijn vertaald in de plannen. Uitgangspunten Financiën Basis voor het waarderen van de beoogde transformatie is het geldende erfpachtrecht van de RAI met een tijdvak tot 2066. Jaarlijks draagt de RAI de canon af aan de gemeente gebaseerd op de erfpachtgrondwaarde van het huidige programma op het RAI-terrein. Op grond van het gemeentelijk grondbeleid wordt bij transformatie de bestemmings- en bebouwingswijziging vertaald naar een nieuwe erfpachtgrondwaarde, indien sprake is van een meerwaarde. Vanuit de beoogde verdichting zal het programma per saldo toenemen en nieuwe bestemmingen een hogere waarde hebben dan de huidige bestemming, waardoor ook de erfpachtgrondwaarde zal toenemen hetgeen zal leiden tot een hogere jaarlijkse canon die de RAI aan de gemeente dient te betalen. In deze Uitgangspuntennota maar ook in de raadsinformatiebrief d.d. oktober 2021 is de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 oktober 2024 Pagina 4 van 5

toenemende erfpachtgrondwaarde en daarmee hogere canonbetaling als uitgangspunt voor deze transformatie beschreven. De gemeentelijke inzet wordt gedekt vanuit deze toenemende erfpachtgrondwaarde. Afdeling Erfpacht & Uitgifte (G&O) zal in de uitwerking van de plannen door de RAI nauw betrokken worden in de advisering, toetsing en uitwerking van de wijze waarop het erfpachtrecht door de transformatie van de RAI moet worden aangepast en nader vorm moet worden gegeven. In de Uitgangspuntennota is met in achtneming van het gemeentelijk grondbeleid, de regelgeving aangaande staatssteun en het huidige erfpachtrecht, de methodiek beschreven op welke manier een gemeentelijke bijdrage aan de transformatie van het RAI-terrein mogelijk is. Om te bepalen wat deze gemeentelijke bijdrage aan het transformatieplan kan zijn, moet in de verdere planuitwerking duidelijk worden gemaakt welke kosten bijdragen aan het publiek belang en moeten deze kosten en eventuele bijdrage goed en nader onderbouwd worden (o.a. met een staatssteunanalyse). Het bepalen van het publieke belang gebeurt door middel van een maatschappelijke kosten en batenanalyse (MKBA). Na toetsing en accordering van de plannen op basis van bovengenoemde financiële uitgangspunten zal vervolgens een investeringsbesluit worden opgesteld die daarna aan de gemeenteraad ter accordering zal worden voorgelegd.

(Vervolg)stappen transformatie RAI-terrein Ondertekening Startovereenkomst gemeente en RAI Naar verwachting wordt de startovereenkomst in het najaar door de gemeente Amsterdam en RAI ondertekend. De Uitgangspuntennota maakt onderdeel uit van deze startovereenkomst. Met ondertekening van de startovereenkomst onderschrijft ook de RAI de uitgangspunten en ambities zoals verwoord in de Uitgangspuntennota als start van de verdere planuitwerking. Daarnaast zijn in de startovereenkomst de rollen en verantwoordelijkheden van RAI en gemeente in de verdere uitwerking van de plannen vastgelegd. Maar ook nadere procesafspraken over de samenwerking tussen de RAI en de gemeente en de wijze van toetsing van de door de RAI uit te werken plannen door de gemeente, is bepaald. Planuitwerking door RAI op basis van de vastgestelde Uitgangspuntennota De planuitwerking van de Transformatie van het RAI-terrein start met ondertekening van de Startovereenkomst. Uiteraard zullen gemeente en RAI in deze vervolgfase van planuitwerking samenwerken. De rol van de gemeente zal in deze vervolgfase vooral faciliterend en toetsend zijn. In deze fase zullen vanuit de gemeente het gemeentelijk projectteam RAI Zuidas, de expertise van het supervisieteam van Zuidas en (sector-/dienst) specialisten van de gemeente worden betrokken.

Daarnaast zal er door de RAI een zorgvuldig participatieproces moeten worden doorlopen. In deze fase zal ook duidelijkheid moeten komen bij welke planuitwerking en bijbehorend programma er sprake is van een haalbare businesscase. Opstellen investeringsbesluit(regie gemeente) en accordering door de gemeenteraad Na bovengenoemde planuitwerkingsfase door de RAI, zal een investeringsbesluit (fase 3 besluit) door de gemeente worden voorbereid. Dit mede op basis van de financiële uitgangspunten zoals opgenomen in de Uitgangspuntennota alsmede nader te bepalen garanties en voorwaarden. De financiële uitgangspunten zijn een vertaling en nadere verfijning vanuit het gestelde in de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 oktober 2024 Pagina 5 van 5

Ruimtelijke Ordening Reinier van Dantzig

raadsinformatiebrief d.d. 7 oktober 2021. Hierin is verwoord dat een eventuele gemeentelijke bijdrage binnen bestaande beleidskaders mogelijk is en verder moet worden uitgewerkt. De onderbouwing van een gemeentelijke bijdrage zal onder meer bepaald worden door de publieke meerwaarde van het plan. Deze bijdrage zal tevens de drager vormen voor het voornoemde investeringsbesluit voor de transformatie van het RAI terrein. De planning hiervan is afhankelijk van de voortgang van de planuitwerking door de RAI. De voorlopige inschatting is dat het Investeringsbesluit in 2026 voor akkoord aan de gemeenteraad kan worden voorgelegd. Tot slot Met het vaststellen van de Uitgangspuntennota en ondertekening van de startovereenkomst zijn samen met de RAI belangrijke stappen voorwaarts gezet richting de transformatie van het RAIterrein naar een RAI-district. De kans om dit gebied een multifunctioneel onderdeel van de stad te laten worden en daarmee te transformeren naar een bestemmings- en gebruikslocatie voor zowel beurs- en congresgangers, bewoners, werkenden en de Amsterdammer. Over de verdere ontwikkelingen en het transformatieplan wordt u te zijner tijd geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Reinier van Dantzig Wethouder Ruimtelijke Ordening

Bijlage: Uitgangspuntennota transformatie RAI-terrein

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl