20240318 RIB concrete inspanningen aanpak SISG.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 maart 2024 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema Actiecentrum Veiligheid en Zorg (secretariaatacvz@amsterdam.nl)

Onderwerp

Concrete inspanningen in de aanpak seksueel geweld

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadsbrief van 9 augustus jl.1 heb ik aangekondigd uw raad te informeren over de voortgang van de concrete inspanningen die in de aanpak van seksueel geweld zijn gerealiseerd en hoe deze de komende jaren een vervolg krijgen. Met deze brief doe ik deze toezegging af. Bijgevoegd ontvangt u de voortgangsrapportage van het programma tegen seksuele intimidatie en seksueel geweld (SISG). Hierin staan de belangrijkste gerealiseerde inspanningen uit 2023 toegelicht. In deze voortgangsrapportage vindt u ook de gezamenlijke ambities voor 2024-2026 en de plannen van het programma SISG om daaraan bij te dragen. Samen met alle betrokken partners is besproken wat komende jaren nodig is om de aanpak van seksueel geweld te versterken, ieder vanuit zijn eigen rol en expertise. In deze brief licht ik een aantal concrete inspanningen voor het komende jaar vanuit het programma SISG toe: 1) de doorontwikkeling van de aanpak van (potentiële) plegers, 2) de realisatie van een fysieke locatie voor slachtoffers, en 3) de uitbreiding en borging van de ROSA-aanpak. Aanleiding Samen met betrokken partners doen wij als college wat in onze macht ligt om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden. (Potentiële) slachtoffers proberen we te beschermen en te helpen.

Daarom is de aanpak van seksueel geweld en (straat)intimidatie een prioriteit in het coalitieakkoord 2023-2026. We baseren onze inspanningen op Nederlandse en internationale best-practices en zoeken zoveel mogelijk aansluiting bij de behoeften van slachtoffers, ontsluiten het hulpaanbod wat er al is en versterken het bestaande hulpaanbod. De gezamenlijke ambities voor 2024-2026 zijn dan ook tot stand gekomen op basis van opgedane inzichten en onderzoeken van aflopen jaren. We zijn op de goede weg, maar we zijn er daarmee nog niet. 1. Doorontwikkeling aanpak van (potentiële) plegers Het doorontwikkelen van een effectieve en integrale aanpak van (potentiële) plegers van seksueel geweld is een belangrijke ambitie (hierna: plegeraanpak). Het begint immers bij de plegers. Uit 1

Raadsinformatiebrief ‘Meerjarenvisie aanpak seksuele intimidatie en seksueel geweld in Amsterdam en afdoening toezegging aantal meldingen zedenmisdrijven (9 maart 2023)’, d.d. 9 augustus 2023.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 maart 2024 Pagina 2 van 6

wetenschappelijk onderzoek2 blijkt dat er vele verschillende typen plegers van seksueel geweld zijn. Elk type vraagt om een andere aanpak. Vanuit het programma SISG wordt sinds 2023 aan een plegeraanpak gewerkt, met een focus op jonge (potentiële) plegers die (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag vertonen. In gesprekken met studenten3 zie ik dat een grote groep jongeren gevoelig is voor conservatieve man-vrouwbeelden. Deze jongeren hebben een traditioneel denkbeeld over 'mannelijkheid', en over hoe vrouwen zich horen te gedragen. Dit denkbeeld wordt gevoed door populaire, maar controversiële (internationale) rolmodellen die online een groot bereik hebben en waar deze jongeren met bewondering naar kijken. Waar gelijkwaardigheid ter discussie staat, liggen seksueel grensoverschrijdend gedrag en victim blaming op de loer. We moeten deze jonge doelgroep bereiken met liberale normen over seksualiteit, gendergelijkheid en respectvol gedrag. Dit begint bij het voeren van gesprekken over hoe we met elkaar omgaan en hoe we elkaar aanspreken op ongewenst gedrag. Alleen dan kunnen we seksueel grensoverschrijdend gedrag aanpakken waar het begint. Het programma SISG zet daarom in op het volgende: Gedragsbeïnvloeding In 2024 krijgt de campagne “Stop als zij niet wil” een vervolg. Deze campagne was in maart en september 2023 in de stad te zien.

Het doel van de campagne is om een statement te maken tegenover (potentiële) plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De boodschap is: de verantwoordelijkheid om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen ligt bij jou. Dit jaar verkennen we de mogelijkheden om de doelgroep (potentiële) plegers nog beter te bereiken en hun gedrag te beïnvloeden. Een campagne kan daar een onderdeel van zijn. Daarnaast voeren onze partners onder andere Sexmatters en Emancipator gesprekken met mannen in hun rol als potentiële pleger en als omstander. Door middel van trainingen en workshops worden zij bewust gemaakt van hun rol en verantwoordelijkheid bij het voorkomen en stoppen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Veiligheid in het uitgaansleven Samen met de uitgaansbranche en maatschappelijke partners zoals Stichting Nachtburgemeester en Sexmatters maken we het nachtleven veiliger. Personeel krijgt middels workshops en trainingen praktische handvatten om veilig in te grijpen bij grensoverschrijdend gedrag. Het thema sociale veiligheid is twee jaar geleden bij de verplichte vergunningsbijeenkomst van het Amsterdam Dance Event (ADE) geïntroduceerd. In 2023 is dit doorontwikkeld tot een workshop. Sociale veiligheid blijft de komende jaren een belangrijk aandachtspunt in de voorbereidingen op ADE.

De uitgaanssector en de gemeente hebben in 2023 gesprekken gehad over hoe de sociale veiligheid in het uitgaansleven kan worden verbeterd. Het gezamenlijke uitgangspunt is dat sociale veiligheid voortaan als vast onderdeel wordt opgenomen in het verplicht gestelde Veiligheidsplan. Bovendien kunnen clubs ondersteuning krijgen in het opstellen van een sociaal 2

Wijer, v.d. S., Eichelsheim, V. & Blokland, A. (2023). Typologieën van plegers van zedendelicten: Een umbrella review. Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR), Amsterdam. 3 Femke Halsema ziet een ‘nieuw soort preutsheid’ onder jongeren: ‘Het is haast onvoorstelbaar wat er in deze groep gebeurt’ | de Volkskrant, d.d. 20 februari 2024.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 maart 2024 Pagina 3 van 6

veiligheidsbeleid. Het toepassen en het vergroten van de zichtbaarheid van huisregels is daar een onderdeel van. Preventie ongewenste verspreiding seksueel beeldmateriaal De aanpak online seksueel geweld is gericht op het voorkomen dat seksueel beeldmateriaal wordt misbruikt. Uit recent onderzoek van Rutgers en Soa Aids Nederland blijkt dat 5 procent van de jongeren tussen de 13 en 24 jaar in de afgelopen zes maanden het slachtoffer was van ‘ongewenste sexting’.4 In 2024 wordt daarom aanvullend voorlichtingsaanbod ingekocht waarin aandacht is voor online omgangsvormen. De boodschap is dat het niet oké is om beeldmateriaal van een ander zonder hun toestemming door te sturen. Hierbij maken we ook gebruik van innovatieve middelen die bijdragen aan het ondersteunen van ouders in de online leefwereld van hun kinderen. Het college maakt zich grote zorgen over de steeds groter wordende groep jonge mannen die naar beelden kijken waarop minderjarigen seksueel worden misbruikt.5 In samenwerking met Stop it Now! geven we een vervolg aan de campagne ‘Kijk jij weleens naar kinderporno?’ om het kijken naar en verspreiden van seksueel beeldmateriaal van minderjarigen te stoppen. De campagne zal onder andere op sociale media kanalen en in Amsterdamse bioscopen te zien zijn.

Daarnaast worden er lotgenotengroepen en voorlichtingsbijeenkomsten voor (potentiële) plegers en hun naasten georganiseerd. Versterken aanbod plegers huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld Voor de Regioaanpak ‘Veiligheid voor Elkaar’ (2020-2024) en het programma SISG heeft onderzoeksbureau Regioplan een inventarisatie6 uitgevoerd naar het huidige hulpaanbod voor plegers van huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld. Uit het onderzoek wordt duidelijk welk aanbod er al is, wat ontbreekt en welke drempels de toegang tot bestaand aanbod bemoeilijken. De eerste resultaten bevestigen de noodzaak voor het ontwikkelen van een effectieve en integrale aanpak van (potentiële) plegers. De bevindingen worden meegenomen in de doorontwikkeling van een integrale aanpak voor plegers. Het definitieve onderzoeksrapport wordt begin dit jaar opgeleverd, en de raad wordt daarover geïnformeerd. 2. Realisatie van een fysieke locatie voor slachtoffers van seksueel geweld De afgelopen twee jaar ziet het Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland7 (CSG AA) een sterke stijging van het aantal hulpvragen van slachtoffers van seksueel geweld.

Met het oog op de ontwikkelingen rondom het ‘Nationaal Actieplan Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld’ en de nieuwe wet seksuele misdrijven (die naar verwachting in juli 2024 in werking zal treden) is de verwachting dat het aantal hulpvragen verder toe gaat nemen. Op dit moment moeten slachtoffers die zich bij het CSG AA melden, nog naar verschillende locaties voor een forensisch onderzoek of om medische, psychologische en/of juridische hulp te ontvangen. 4

De Graaf, H. et al. (2023). Seks onder je 25e. Rutgers en Soa Aids Nederland Jonge mannen kijken steeds vaker beelden van seksueel misbruik, zegt Stop it Now | de Volkskrant, d.d. 7 december 2023. 6 Berg, van de B. et al (2023). Versterken integrale aanpak voor plegers van HGKM en seksueel geweld. Regioplan: Regio Amsterdam-Amstelland. 7 Het CSG AA is een samenwerkingsverband van de GGD Amsterdam, Veilig Thuis, Amsterdam UMC, OLVG, BRight GGZ Jeugd en Gezin, Arq Centrum ’45, Slachtofferhulp Nederland, slachtofferadvocaten, Levvel (o.a. Qpido), zedenpolitie, en het Openbaar Ministerie. 5

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 maart 2024 Pagina 4 van 6

Ook de betrokken convenantpartners van het CSG AA hebben aangegeven behoefte te hebben aan een laagdrempeligere samenwerking. Opening van de fysieke locatie Tijdens mijn werkbezoek aan de zedenpolitie en het CSG AA is de wens voor intensivering van de samenwerking om slachtoffers beter te helpen mij nog duidelijker geworden. Samen met de wethouder Zorg en de regiobestuurders wil ik er alles aan doen om iedereen die seksueel geweld meemaakt nog beter te ondersteunen. Op 18 december 2023 hebben de bestuurders van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Amsterdam-Amstelland (GR)8 ingestemd met het realiseren van de fysieke locatie.9 Dit stemt mij positief. Op dit moment wordt er hard aan gewerkt om de fysieke locatie voor slachtoffers voor de zomer van 2024 gereed te hebben. Aanbod in de fysieke locatie Door vanuit één fysieke locatie met een gecentraliseerd zorgaanbod te werken, kunnen slachtoffers op laagdrempelig wijze sneller en effectiever benodigde hulp ontvangen. Van verschillende aanwezige partners10 kunnen slachtoffers op één plek de hulp tegelijk ontvangen. Ook kunnen de partners sneller schakelen en verkleint dat de kans op informatieverlies. Slachtoffers van seksueel geweld en hun naasten kunnen tijdens spreekuren en op afspraak op de fysieke locatie terecht. Een multidisciplinair team van professionals is dagelijks aanwezig om het slachtoffer van zorg op maat te voorzien.

Samen wordt een plan van aanpak opgesteld. Op werkdagen zijn zedenrechercheurs aanwezig voor het houden van intakegesprekken, het opnemen van aangiftes en/of het initiëren van sporenonderzoeken. Deze worden door forensische artsen van de GGD of kinderartsen van het AMC gedaan. Aanvullende expertise kan bovendien snel worden ingeschakeld. De fysieke locatie is een completere voorziening voor de (na)zorg en hulp aan slachtoffers uit de gehele regio Amsterdam-Amstelland, en geldt als aanvulling op het bestaande ambulante (hulp)aanbod. Bekendheid van de fysieke locatie In aanloop naar de opening van deze locatie - en daarna doorlopend - gaan we de (naams)bekendheid van de fysieke locatie van het CSG AA onder inwoners en partnerorganisaties van Amsterdam-Amstelland vergroten. In de communicatie is extra aandacht voor de LHBTIQ+ gemeenschap en andere (kwetsbare) groepen waarvan we weten dat zij vaker seksueel geweld

8

Het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Amsterdam-Amstelland (GR) bestaat uit zes bestuurders uit Amsterdam, Diemen, Uithoorn, Ouder-Amstel, Aalsmeer en Amstelveen. De GR heeft als taak om zorg te dragen voor het CSG AA. 9 De raadsinformatiebrief ‘Fysieke locatie Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland’ is met u gedeeld via de Dagmail, d.d. 14 maart 2024. 10 Bezetting van partners in de fysieke locatie CSG-AA: Coördinatie, communicatie en advies GGD, zedenpolitie, Forensische opsporing Politie, Forensische en medische zorg GGD, Psychische nazorg en casemanagement (nu bestaande uit verschillende partners), Qpido (onderdeel van Levvel), Slachtofferhulp Nederland; BRight GGZ, en kinderartsen sociale pediatrie AMC.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 maart 2024 Pagina 5 van 6

meemaken. Het CSG AA is er immers voor alle mensen en hun naasten die seksueel geweld hebben meegemaakt. Monitoring en doorontwikkeling Gedurende de periode 2024-2026 wordt aan de hand van een monitor de meerwaarde en (aanvullende) randvoorwaarden van de fysieke locatie van het CSG AA getoetst. Als blijkt dat bijvoorbeeld de aanwezigheid van specifieke aanvullende expertise, of een dependance en/of inloopspreekuur in de regio nodig is, wordt dit meegenomen in de doorontwikkeling van de fysieke locatie. Financiering De gemeente Amsterdam draagt zorg voor de incidentele kosten voor de realisatie en de opening van de fysieke locatie. De fysieke locatie wordt voor de periode 2024-2026 structureel gefinancierd door de GR. Aan de hand van de uitkomsten van de monitor wordt in het bestuurlijk overleg van de GR getoetst of er draagvlak is voor het gezamenlijk financieren per 2027. 3. Uitbreiding en borging van ROSA-aanpak Sinds 2020 heeft het college speciale aandacht voor meiden en jonge vrouwen met complexe problematiek, waaronder seksueel grensoverschrijdend gedrag. Om deze doelgroep beter te helpen is de ROSA-aanpak gestart. Bij de Voorjaarsnota 2023 zijn extra middelen vrijgemaakt om de ROSA-aanpak de komende jaren verder uit te bouwen en te borgen.

Vanaf 2024 is in elk stadsdeel een ROSA-projectleider werkzaam, die de samenwerking en informatiewisseling tussen partners rond complexe meidencasuïstiek in de stadsdelen organiseert. De verwachting is dat er in de stadsdelen op jaarbasis in totaal tussen de 75 en 100 meiden en jonge vrouwen met complexe problemen eerder worden gesignaleerd en geholpen. De verwachting is dat hierdoor meer meiden en jonge vrouwen met zeer complexe problematiek in de ROSA-ipga11 instromen. De verwachting is dat er rond de 40 jonge vrouwen per jaar in regie komen bij het Actiecentrum Veiligheid en Zorg. Passend woonaanbod Onder de jonge vrouwen die in de ROSA-aanpak begeleid worden, speelt in bijna alle gevallen een hulpvraag en een verblijfsvraag. Zonder passend verblijf lukt het maar moeilijk om te werken aan herstel op andere leefgebieden, zoals schuldhulp, dagbesteding en welzijn. Daarom wordt in 2024 met alle partners gewerkt aan het uitwerken en toepassen van de kennis die is opgedaan uit de onderzoekspilot OpAdem en de vele gesprekken met alle betrokken partners. Het vertrekpunt is om zoveel mogelijk een stabiele woonsituatie aan de doelgroep te bieden onder de vleugels van gecontracteerde ketenpartners.

Om dit te realiseren wordt de komende jaren nauw samengewerkt met Zorg, verschillende partners van het Bestuurlijk Overleg Maatschappelijke Opvang Jongvolwassenen (MOJ), jeugdhulp en Maatschappelijke Opvang en Beschermd Verblijf (MOBW). Monitoring en externe evaluatie De ROSA-aanpak wordt continu verder verbeterd. Op basis van de lessen uit de casuïstiek, de ervaringen van partners en een geplande externe evaluatie wordt in 2024 gewerkt aan een aantal verbeterpunten. In de externe evaluatie wordt gekeken naar het beoordelingskader en de 11

ROSA-integraal persoonsgerichte aanpak.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 maart 2024 Pagina 6 van 6

gegevensregeling. Er wordt onderzocht of het huidige selectieproces van de ROSA-ipga toereikend en passend is voor de doelgroep en problematiek. We onderzoeken de mogelijkheid om de ROSA-ipga open te stellen voor jongere meiden (18-). Indien nodig wordt het beoordelingskader of de gegevensregeling (op onderdelen) herzien. Afsluitend Actuele ontwikkelingen en best-practices bepalen mede de prioriteiten en de inspanningen van het programma SISG. Een belangrijke landelijke ontwikkeling is de wet seksuele misdrijven. De politie bereidt zich met partners in de strafrechtketen en de hulpverlening voor op de landelijke implementatie. Naast de aanpassingen in het strafrecht wordt er vanuit het ‘Nationaal actieprogramma seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld’ gewerkt aan een brede maatschappelijke cultuurverandering. Deze landelijke ontwikkelingen zijn van invloed op de lokale opgaven van Amsterdam, en het programma SISG volgt deze ontwikkelingen nauwlettend. Voor het komende jaar blijft het onverminderd belangrijk om in te zetten op een betere bescherming van jonge vrouwen, het verstevigen van de samenwerking tussen formele en informele organisaties en het vergroten van de deskundigheid van professionals op dit onderwerp. In de bijgevoegde voortgangsrapportage 2023 leest u meer over deze plannen.

Het college houdt u jaarlijks met een voortgangsrapportage op de hoogte over de inspanningen van het programma SISG. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl