20231107 Raadsinformatiebrief Omgang Wachtlijsten Wmo en Beschikken Op Maat versie 22 getekende versie.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 november 2023 Opvang en Zorg Rutger Groot Wassink en Alexander Scholtes Afdeling Beleid Jeugd en Zorg

Onderwerp

Omgang wachtlijsten Wmo en Beschikken op Maat

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de raad,

Hierbij informeren wij u over twee ontwikkelingen binnen de uitvoering van de Wmo: I. de omgang met wachtlijsten voor Wmo-voorzieningen; II. een herziening van de wijze van beschikken voor Wmo-voorzieningen, die wordt uitgevoerd onder de noemer Beschikken op Maat. De reden dat deze twee ontwikkelingen in één brief worden behandeld, is omdat er een rechterlijke uitspraak is gedaan die voor beide ontwikkelingen relevant is. Tegelijk gaat het beleidsmatig om twee heel verschillende dossiers. Vanwege de dynamiek binnen het dossier Beschikken op Maat, met voortdurend veranderende informatie vanuit VWS en de VNG, heeft het enige tijd geduurd voor we u goed konden informeren. I. Omgang wachtlijsten Wmo Mensen die zich tot gemeenten richten voor maatschappelijke ondersteuning vanuit de Wmo 2015 worden steeds vaker met wachtlijsten geconfronteerd. Deze wachtlijsten bestaan al sinds de decentralisatie van deze taken naar de gemeente in 2015 en de daarmee samenhangende besparing. Dit betekent dat mensen moeten wachten op hulp die nodig is om zo zelfstandig mogelijk te leven. Gemeenten constateren al langer dat de houdbaarheid van de Wmo 2015 onder druk staat. Op aandringen van gemeenten loopt daarom nu een landelijk onderzoek naar de houdbaarheid van de (financiering van de) Wmo. Op dit moment wacht een groep kwetsbare mensen op de juiste ondersteuning.

In Amsterdam hanteren we wachtlijsten voor twee maatwerkvoorzieningen: Begeleid thuis/Beschermd verblijf en Hulp bij huishouden (Hbh). Op 3 augustus 2022 heeft de rechter de uitspraak gedaan dat een cliënt, die in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening Begeleid thuis1, niet op een wachtlijst geplaatst mag worden. In deze brief gaan we eerst in op de betekenis van deze uitspraak en hoe het college hier mee om gaat en vervolgens op de relevantie van de uitspraak voor Hbh en hoe er met de Hbh wachtlijsten wordt omgegaan.

1

Tot 1 juli 2023 spraken we van de maatwerkvoorzieningen maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Na 1 juli 2023 spreken we van Begeleid thuis en Beschermd verblijf.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 2 van 8

a. Wachtlijsten Begeleid thuis en Beschermd verblijf Begeleid thuis en Beschermd verblijf Dak- en thuisloze Amsterdammers die kwetsbaar zijn en Amsterdammers die kwetsbaar zijn vanwege psychiatrische problemen kunnen volgens de Wmo in aanmerking komen voor maatschappelijke opvang of beschermd wonen. Dit zijn maatwerkvoorzieningen die worden geboden in de vorm van zelfstandig wonen met begeleiding (het product Begeleid thuis) en wonen in een instelling met 24 uur toezicht (het product Beschermd verblijf). Helaas kennen deze voorzieningen sinds jaar en dag wachtlijsten. Dat betekent dat mensen een tijd moeten wachten, voordat zij op de juiste plek terecht kunnen. Op dit moment staan er in totaal 1360 (jong-) volwassenen en gezinnen op de wachtlijst voor Begeleid thuis en Beschermd verblijf. Van deze groep zijn 618 (jong-) volwassenen en gezinnen nieuw in de keten. Wachten op een juiste plek in Begeleid thuis of Beschermd verblijf, betekent voor een deel van deze mensen óók wachten op een plek om te wonen. Het gaat hierbij niet alleen om feitelijk dakloze mensen, een groot deel verblijft nog in een ggz-kliniek, jeugdzorg, detentie, in de dag- en nachtopvang of in het eigen netwerk. De overige 742 wachtenden hebben reeds een vorm van opvang binnen de keten en wachten op een beter passende plek.

In de afgelopen twee jaar zien we dat de wachtlijsten voor Begeleid thuis en Beschermd verblijf met ongeveer 15% zijn toegenomen; deze stijging betreft voornamelijk mensen die wachten op een betere plek in de keten. Wachtlijsten voor Begeleid thuis en Beschermd verblijf bestaan al sinds 2015, het moment dat de Wmo-taken werden gedecentraliseerd naar de gemeenten. De wachtlijsten zijn vooral het directe gevolg van het nijpende tekort aan betaalbare woningen. Het budget dat we van het Rijk ontvangen voor de opvang van onze kwetsbare Amsterdammers is daarnaast onvoldoende om in de vraag te voorzien, nu en in de toekomst. Ook worden zorgaanbieders geconfronteerd met krapte op de arbeidsmarkt en een gebrek aan vastgoed. Dit alles brengt ons in een uitermate lastige positie. We kunnen hierdoor kwetsbare Amsterdammers niet altijd direct de hulp bieden die zij nodig hebben. Uitspraak rechtbank Op 3 augustus 2022 heeft de rechtbank een uitspraak gedaan in een beroepszaak die was aangespannen door een Amsterdammer die op de wachtlijst is geplaatst voor Begeleid thuis. Naar het oordeel van de rechtbank is het plaatsen op de wachtlijst in strijd met onder meer het rechtszekerheidsbeginsel. In deze specifieke casus is het probleem opgelost doordat de Amsterdammer die bezwaar had gemaakt, tegen de tijd van de rechterlijke uitspraak op reguliere wijze was ingestroomd in de opvang.

Het risico bestaat dat bij een eventuele nieuwe beroepszaak de rechtbank de gemeente opdracht geeft om op korte termijn feitelijk opvang te bieden aan degene die beroep heeft aangetekend. Dat lukt in individuele gevallen wel, maar voor de hele wachtlijst is dat voor Amsterdam niet haalbaar, omdat we geconfronteerd worden met schaarste. Binnen de schaarste willen wij voorrang geven aan de meest kwetsbare Amsterdammers die het langste op de wachtlijst staan, liever dan degenen die het best de juridische wegen weten te bewandelen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 3 van 8

Maatregelen Wij kunnen de wachtlijsten niet oplossen, zolang er onvoldoende betaalbare woningen beschikbaar zijn en we onvoldoende budget van het Rijk blijven ontvangen om iedere kwetsbare Amsterdammer op te vangen. Het college doet er alles aan om kwetsbare Amsterdammers die op de wachtlijst staan voor Begeleid thuis of Beschermd verblijf, zo snel en zo goed mogelijk te helpen. Hiertoe hebben we een aantal maatregelen genomen: 1. We bieden wachtlijstbegeleiding en verblijf in de kortdurende dag- en nachtopvang, indien passend en beschikbaar. Wachtlijstbegeleiding is ambulante ondersteuning die een zorgaanbieder biedt aan Amsterdammers die op de wachtlijst staan ter overbrugging naar een opvangplek. 2. We sturen op de door- en uitstroom met als doel dat de ondersteuning tijdens de opvangperiode zo lang als nodig maar zo kort als mogelijk is. In het plan Versterking aanpak dakloosheid, door de raad vastgesteld op 20 september jl. staan meer maatregelen die we nemen om dakloosheid te voorkomen of op te lossen, zoals: 1. Creëren van 300-400 extra plekken opvang, en tijdelijke woonplekken, de komende jaren. 2. Meer inzetten op preventie en intensieve ondersteuning bij het vinden van een vervolgplek. 3. Werken aan de Agenda Bestaanszekerheid om mensen meer zekerheid en voorspelbaarheid over hun inkomen te geven. 4. Creëren van meer ondersteuning en opvang, het hele jaar door.

Bovenal willen wij de uitspraak van de rechtbank, en de onmogelijke positie waarin wij ons bevinden, landelijk op de agenda zetten. We zien dat de vraag naar opvang van een steeds diversere groep mensen afkomstig is. Er is een toename van economisch dak- en thuislozen, dakloze gezinnen, EU-burgers en kwetsbare ongedocumenteerde mensen. Dit vraagt een bredere blik op de opdracht die gemeenten hebben om opvang te organiseren vanuit de Wmo 2015 – nadrukkelijk met bijbehorende middelen – zolang betaalbare huisvesting voor een te grote groep mensen buiten bereik is. Daarnaast vraagt Amsterdam, samen met andere grote gemeenten, om een betere verdeling van opvangvraagstukken over het land en een opgave voor álle gemeenten om te werken aan preventie en in voldoende betaalbare huisvesting te voorzien. b. Wachtlijst Hulp bij huishouden Voor de voorziening Hulp bij huishouden (Hbh) is ook sprake van een wachtlijst: u bent hier nader over geïnformeerd met de raadsinformatiebrief van 27 juni 2023 die vergezeld ging van een plan van aanpak voor de wachtlijsten Hbh. Vooralsnog is er geen reden aan te nemen dat de rechterlijke uitspraak van 3 augustus 2022 ook van toepassing is op Hbh. De uitspraak betreft een aanvraag voor maatschappelijke opvang, niet voor huishoudelijke hulp.

Wanneer de kwestie aan de rechter voorgelegd zou worden is het goed mogelijk dat deze zou oordelen dat ook wachtlijsten voor Hbh niet zijn toegestaan: maar er is geen rechterlijke uitspraak gedaan over wachtlijsten voor Hbh en er is ook geen andere jurisprudentie die de twee voorzieningen aan elkaar verbindt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 4 van 8

Dat doet er niets aan af dat het college de wachtlijsten voor Hbh nadrukkelijk als onwenselijk beschouwt. Daarom heeft het college ook het bovengenoemde plan van aanpak opgesteld waar momenteel uitvoering aan wordt gegeven. Ook werkt het college aan de uitvoering van de raadsmotie 456.23 “Een grote schoonmaak voor iedereen op de wachtlijst Hulp bij het Huishouden”. Hierdoor krijgen alle cliënten op de wachtlijst voor hulp bij huishouden binnenkort een eenmalige grote schoonmaak van 2x 3 uur aangeboden.

II. Beschikken op Maat Het project Beschikken op Maat behelst een herziening van de manier waarop de gemeente Amsterdam beschikkingen stuurt aan Amsterdammers voor een Wmo-voorziening. Het project omvat drie deelprojecten, ieder met een eigen aanleiding, die in samenhang moeten worden uitgevoerd. De drie deelprojecten zijn: 1 Overgang van beschikken in resultaten naar beschikken in omvang; 2 Motiveringen invoegen in de beschikkingen; 3 Heroverweging omgang met beschikkingstermijnen. Het doel van het project is om een werkwijze van beschikken te ontwerpen die voldoet aan de wet (voor deelprojecten 1 en 2) c.q. de cliëntvriendelijkheid verbetert en instroom in de Wlz beperkt (voor deelproject 3). Tegelijk moet de omvorming zowel goed in te voeren zijn als op de langere termijn uitvoerbaar blijven, met bijzondere aandacht voor de administratieve last voor professionals. Het gaat hier op jaarbasis om ongeveer 23 duizend beschikkingen. Voor het ontwerp zullen verschillende scenario’s worden uitgewerkt om tegen elkaar af te wegen. Ad 1 Overgang van beschikken in resultaten naar beschikken in omvang Beschikken in resultaten De gemeente Amsterdam hanteert sinds 2017 een zogenaamde resultaatgerichte werkwijze in de beschikking van Wmo-voorzieningen.

Dit betekent dat de ondersteuning die er voor de voorziening wordt geleverd wordt uitgedrukt als resultaat van die ondersteuning (zoals bijvoorbeeld: “een schoon en leefbaar huis”), en niet als een bepaalde omvang van ondersteuning (zoals bijvoorbeeld: “2 uur per week huishoudelijke hulp”). Achtergrond De gemeente koos voor beschikken in resultaten om maximale flexibiliteit te realiseren bij de ondersteuning van de Amsterdammer. Nadat een resultaat van de ondersteuning is omschreven, bepalen de Amsterdammer en de zorgaanbieder gezamenlijk de wijze van ondersteuning door de activiteiten en frequentie vast te leggen. De zorgaanbieder krijgt zo van de gemeente ruimte om met de Amsterdammer vast te stellen welke ondersteuning op maat nodig is. De ondersteuningsafspraken kunnen binnen de afgegeven beschikking worden gewijzigd, als het benoemde resultaat door gewijzigde omstandigheden bij de Amsterdammer een andere invulling vereist. Zo kan de geboden ondersteuning de wisselende hulpvraag van de Amsterdammer steeds soepel volgen zonder de administratieve procedure van het beschikken te doorlopen. Dat stimuleert soepele samenwerking tussen de zorgaanbieder en de Amsterdammer en vermindert administratieve lasten in de uitvoering.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 5 van 8

In december 2018 heeft de rechter in Amsterdam echter geoordeeld dat er met het beschikken in resultaten onvoldoende rechtszekerheid aan cliënten wordt geboden en dat het resultaatgericht beschikken daarom in strijd is met de Wmo. In reactie hierop heeft de minister van VWS aangekondigd de wet te willen aanpassen om de rechtszekerheid te borgen bij resultaatgericht beschikken, zodat gemeenten die dat wilden resultaatgericht konden blijven beschikken (wat gold voor ongeveer een derde van de Nederlandse gemeenten, waaronder veel van de grotere gemeenten). Het college van Amsterdam heeft toen besloten in afwachting van de aangekondigde wetswijziging het beleid van resultaatgericht beschikken te handhaven. Tegelijk is wel de mogelijkheid gecreëerd voor een beschikking in uren voor Amsterdammers die daar om vroegen. Deze mogelijkheid is in de Wmo-verordening vastgelegd. Aanleiding De voorbereiding van de wetswijziging heeft bij het Rijk verschillende vertragingen opgelopen, zowel door de opkomst van het coronavirus als door het zoekproces naar draagvlak voor een herformulering van de wet. In het voorjaar van 2023 kondigde VWS aan voorlopig geen wetswijziging die rechtszekerheid borgt bij resultaatgerichte beschikkingen meer te gaan indienen, en heeft dit in oktober 2023 formeel aan de Tweede Kamer medegedeeld.

Dit is voor het college aanleiding uit te zoeken hoe we vorm kunnen geven aan beschikken met omvang. Urgentie van de omvorming naar beschikken met omvang De rechterlijke uitspraak van 3 augustus 2022 over een voorziening voor Begeleid thuis oordeelde niet alleen dat plaatsing op de wachtlijst onrechtmatig was: de uitspraak stelde bovendien dat de betreffende beschikking niet voldeed aan de wet omdat er geen omvang van de te leveren ondersteuning in was benoemd. Cliëntenbelang Amsterdam (CBA) en Ombudsman Metropool Amsterdam (OMA) hebben de gemeente Amsterdam benaderd met het verzoek zo snel mogelijk de resultaatgerichte werkwijze om te vormen naar beschikken met omvang, om recht te doen aan de rechtszekerheid van Amsterdammers. Op 24 oktober 2023 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen die het kabinet verzoekt er werk van te maken dat alle gemeenten per 1 januari 2024 beschikken met omvang. Dit was overigens tegen het advies in van de VNG, die meegaf dat invoering per 1 januari 2024 voor gemeenten die nu nog met resultaatbeschikkingen werken, onuitvoerbaar is. De reactie van het demissionaire kabinet op de motie is niet bekend en het is ook niet bekend wanneer er een reactie op komt. Al deze voorvallen tezamen dragen voor het college bij aan de urgentie van het inzetten van beschikken met omvang.

Aankondiging aanvullende informatie VWS VWS heeft ten behoeve van gemeenten die hun resultaatgerichte werkwijze moeten omvormen naar beschikken met omvang aangekondigd met nadere informatie te komen over de precieze eisen waar een beschikking aan moet voldoen. Deze informatie zou er aanvankelijk voor het zomerreces 2023 zijn, maar daar is vertraging in gekomen. Amsterdam neemt actief deel aan voorbereidende werkzaamheden van de VNG om te bespoedigen dat VWS de informatie die gemeenten nodig hebben beschikbaar stelt. De huidige verwachting is dat VWS die informatie eind 2023 zal opleveren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 6 van 8

Start voorbereidingen omvorming Gezien de rechterlijke uitspraken, de urgentie aangekaart door CBA en OMA en de recente parlementaire motie is het college van mening dat de gemeente Amsterdam niet moet wachten op definitief uitsluitsel van VWS met het voorbereiden van de omvorming naar beschikken met omvang. Wij hopen dat de benodigde aanvullende informatie van VWS op tijd binnen is zodat de besluitvorming van de gemeente Amsterdam over de omvorming geen vertraging oploopt. Reikwijdte Het beschikken met omvang betreft de volgende Wmo-voorzieningen: Begeleid thuis en Beschermd verblijf, Hulp bij huishouden, Dagbesteding en Aanvullende individuele ondersteuning. Het betreft hierbij alleen voorzieningen in de leveringsvorm zorg in natura: persoonsgebonden budgetten (Pgb) zijn namelijk al gekwantificeerd. Ad 2 Motiveringen invoegen in de beschikkingen Motivering in beschikkingen De Wmo verlangt dat een beschikking die een maatwerkvoorziening toekent niet alleen benoemt welke omvang van ondersteuning er geboden zal worden, maar bovendien een motivering geeft waarom die toekenning in de gegeven situatie passend is. In de huidige praktijk van Amsterdamse beschikkingen gebeurt dat alleen bij Pgb’s of op verzoek. Met de huidige inrichting heeft de gemeente de werkwijze rondom het beschikken laagdrempelig en met lage administratieve lasten vormgegeven.

Aanleiding Het ontbreken van motiveringen in beschikkingen is meermaals aangekaart door Cliëntenbelang Amsterdam. Nu de wijze waarop beschikt wordt en de inhoud van de beschikkingen opnieuw ingericht gaat worden, als gevolg van het beschikken met omvang, is dit het juiste moment om ook de opname van motiveringen in de beschikkingsteksten door te voeren. Reikwijdte Dit projectonderdeel betreft alle Wmo-voorzieningen waarvoor we gaan beschikken met omvang en bovendien nog de Wmo-voorziening Logeeropvang, alle zowel voor zorg in natura als voor Pgb. Beschikkingen voor de overige Wmo-voorzieningen (zoals bijvoorbeeld hulpmiddelen) hebben al motiveringen die op maat zijn. Ad 3 Heroverweging omgang met beschikkingstermijnen Aanleiding De gemeente wil borgen dat cliënten in stabiele of chronische situaties niet onnodig belast worden met jaarlijkse onderzoeken bij het verlopen van jaarlijkse beschikkingen. Het jaarlijks onderzoeken leidt voor een aantal Amsterdammers tot veel onzekerheid en belasting. Het college zal daarom onderzoeken of de last voor cliënten van het periodiek bepalen van de zorgbehoefte verminderd kan worden en of verlenging van de beschikkingsduur daar aan kan bijdragen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 7 van 8

Daarnaast speelt dat het Rijk, gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders de onverwacht hoge instroom van mensen met Ggz-problematiek in de Wet langdurige zorg (Wlz) willen terugdringen. Een van de maatregelen bestaat uit het afgeven van langer durende Wmobeschikkingen voor mensen met een ernstige psychische aandoening en een langdurige, intensieve zorgvraag. Dit draagt bij aan het maximaal ondersteunen vanuit de Wmo en voorkomt te snelle doorstroming naar de Wlz van mensen met Ggz-problematiek. Opgave De opgave is een werkwijze te ontwikkelen die enerzijds cliënten niet onnodig belast, maar anderzijds borgt dat de aansluiting van ons aanbod op de cliëntvraag actueel is. Immers, de situatie van een cliënt kan veranderen waardoor de beschikte ondersteuning niet meer aansluit bij de zorgbehoefte. De kans dat dit gebeurt is groter naarmate de beschikkingsduur langer is. Deze doelstellingen zijn met ons huidige beleid, om standaard beschikkingen voor zorg in natura met een looptijd van één jaar af te geven, geborgd. Maar het college wil ook aandacht geven aan het voorkomen van onnodige belasting van cliënten met onderzoeken. Voor Pgb’s zijn hier al ervaringen mee opgedaan. Reikwijdte Het betreft hier alle eerdergenoemde Wmo-maatwerkvoorzieningen in zorg in natura.

Bij Pgb is er al sprake van flexibele beschikkingsduur en dat lijkt goed te werken; mogelijk zal de werkwijze bij Pgb worden aangepast ten behoeve van harmonisatie met de toekomstige werkwijze bij zorg in natura. Aanpak Het project Beschikken op Maat heeft, afhankelijk van de uiteindelijke keuzes, mogelijk aanzienlijke gevolgen voor de uitvoering. Het kan nodig zijn de werkwijze, de gebruikte ICTsystemen en de communicatie-uitingen aan te passen. Dit heeft impact op verschillende gemeentelijke afdelingen en ICT-systemen, en op zorgaanbieders, buurtteams en Centrale Toegang. Beschikken op Maat zou hierdoor een zeer omvangrijk project kunnen worden. De precieze gevolgen moeten daarom goed in kaart worden gebracht. Dit vergt degelijk onderzoek, waaronder een uitvoeringstoets met uitvoerende onderdelen van de gemeentelijke organisatie en consultatie van de reeds genoemde externe partijen. Afhankelijk van de te maken keuzes volgt de uitwerking van het ontwerp en de daadwerkelijke implementatie met de betrokken partners.

Voorlopige planning Beschikken op Maat December 2023 : Mogelijke ontwerpen op hoofdlijnen gereed Januari 2024 : Technische sessie voor raadsleden Februari 2024 : Vaststelling collegevoorstel over te kiezen ontwerp Maart 2024 : Instemming van gemeenteraad met te kiezen ontwerp Februari t/m juni 2024 : Voorbereiden implementatie Juli 2024 : Start nieuwe werkwijze Bovenstaande planning is mede afhankelijk van het uiteindelijk gekozen ontwerp.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 8 van 8

Vanaf de start met de nieuwe werkwijze zullen alle nieuwe cliënten en alle cliënten die een verlenging van hun beschikking nodig hebben een beschikking krijgen volgens de nieuwe werkwijze. Omdat de huidige beschikkingen allemaal voor een jaar zijn afgegeven, zijn na doorloop van een jaar in principe alle oude beschikkingen vervangen door beschikkingen met de nieuwe werkwijze. Wij zullen u nader informeren wanneer er een datum is gekozen voor de technische sessie. Na ontwikkeling van een voorkeursontwerp zal u met een volgend schrijven om instemming met die keuze worden gevraagd. Wij hopen u voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Zorg

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang