20230928 Inspreektekst Fietsersbond bij agendapunt 2c Actualiteiten

Inspraak Ed Eringa, Fietsersbond Amsterdam Vergadering MOW, punt 2c en punt 4 X X X

28-9-2023

Geachte leden van de raadscommissie MOW, U heeft het allemaal kunnen lezen vorige week, het demissionaire kabinet heeft besloten om 1,8 miljard weg te halen bij het ZWASH-project, beter bekend als het verlengen van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol. Het besluit tot cofinanciering van dit project door het rijk en de gemeente Amsterdam uit november 2022 is daarmee nietig verklaard, en over nieuwe financiering zal op zijn vroegst in het bestuurlijk overleg MIRT van november 2024 worden besloten, en of er nieuw budget komt is onzeker. Daardoor heeft het ZWASH-project minimaal 2 jaar vertraging opgelopen, afhankelijk van de visie van het nieuwe kabinet op vliegverkeer. Dat besluit heeft grote gevolgen voor andere infrastructurele projecten in Amsterdam, met name de Sprong over het IJ. In 2022 zagen we al dat het ZWASH-project en de Sprong over het IJ communicerende vaten zijn: wordt er een MIRT-voorstel voor metro’s gedaan, dan worden IJ-bruggen uitgesteld. Als de gemeente en vervoerregio onverkort vasthouden aan hun prioritering van de metrolijnen boven de Sprong, komt er in 2024 een nieuw MIRT-voorstel voor de metro en geen rijksgeld voor IJ-bruggen. Die prioritering staat in de “Uitvoeringsagenda Mobiliteit 2024-2032” bij punt 4: de vervoerregio Amsterdam maakt tussen nu en 2032 215 miljoen vrij voor de metro naar Schiphol, voor de IJ-bruggen 75 duizend vanaf 2028.

Kortom, de ontsluiting van de nieuwe woongebieden in Noord wordt gegijzeld door peperdure metro-plannen. Zoals een koekoeksjong alle jongen van zijn gastouders het nest uit duwt, blokkeren de metro-ambities van Amsterdam en Schiphol alle andere grote infrastructurele projecten in Amsterdam waarvoor rijksfinanciering gewenst of nodig is. Dat moet anders, en het kan anders. Daarvoor hoeft de gemeente slechts de regels van het MIRT toe te passen: voor geld uit het MIRT voor projecten is een bijdrage door gemeenten en provincies namelijk een randvoorwaarde. Het omgekeerde geldt ook: zonder MIRT-geld geen bijdrage door gemeenten, omdat het project dan geen volledige dekking heeft. Nu het Rijk heeft besloten om 2/3 van zijn bijdrage aan de nieuwe metrolijn terug te trekken, is het logisch en noodzakelijk om de bijdragen van gemeente en VRA te beperken, in afwachting van besluitvorming door het nieuwe kabinet. Als de gemeente de hoogte van zijn bijdrage niet koppelt aan die van het Rijk, herhaalt de geschiedenis van de Noord-Zuidlijn zich: miljardenschade voor Amsterdam. Voor de goede orde: nut en noodzaak van de metro staan niet ter discussie, noch die van IJoeververbindingen. Wat ter discussie staat, zijn de prioritering en financiering van deze projecten.

Wij stellen voor de bijdragen van de gemeente en vervoerregio aan de metrolijn naar Schiphol te beperken totdat de bijdrage van het Rijk hersteld is. Het hiermee bespaarde geld kan direct worden geïnvesteerd in vaste fietsverbindingen met Noord en IJburg, de snelst groeiende woongebieden van Amsterdam. Omdat fietsbruggen relatief goedkoop zijn, kunnen er met de metrobesparing verschillende worden gebouwd. Daarmee wordt een schaalsprong in fietsverkeer mogelijk, in lijn met het Nationaal Toekomstbeeld Fiets. Ook wordt de bereikbaarheid van de MRA-noord en -oost verbeterd per fiets: het schoonste, populairste, gezondste en meest Amsterdamse alternatief voor de auto.

Ik sluit af met een vraag aan de wethouder, die samenhangt met het eerdergenoemde koekoeksjong. Zult u bij het komende bestuurlijk overleg MIRT in november 2023 een rijksbijdrage vragen voor de Oostbrug en eventueel de Westbrug? Het is namelijk heel goed mogelijk dat de pauze in het metroproject leidt tot nieuwe vertraging van de Sprong over het IJ. Komt er namelijk dit jaar geen MIRT-aanvraag voor IJ-bruggen en maakt het college geen extra geld vrij voor de Oostbrug, dan komt er ook geen rijksgeld in 2024, wanneer het college nieuwe metro-miljarden aanvraagt bij het Rijk. Bij toekenning maken die een aanvraag voor een groot Amsterdams infra-project in 2025 kansloos. In 2026 komt er een nieuw college met nog te formuleren mobiliteitsplannen, waarvoor in november 2027 rijksgeld kan worden aangevraagd. We vragen u om dit niet domweg te laten gebeuren, maar een afgewogen keuze te maken. Hoogachtend, Ed Eringa, namens de Fietsersbond Amsterdam.