20230712 Raadsbrief Oranje Loper def.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 juli 2023 Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit Melanie van der Horst Jeroen van Straten, j.van.straten@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang Programma Oranje Loper

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de raad, In deze brief informeer ik u over de ontwikkelingen in programma Oranje Loper. Programma Oranje Loper bestaat uit het project Herinrichting Nieuwezijds Voorburgwal en het project corridor Oranje Loper, waarin de negen vaste bruggen en de straten worden aangepakt van Raadhuisstraat tot Mercatorplein. In bijgevoegde 5e Voortgangsrapportage geven wij een terugblik op de periode juni 2022 - juni 2023, en waar het kan ook een vooruitblik voor de komende periode. De opgave voor de Nieuwezijds Voorburgwal Noord blijft ongewijzigd. Dit project verloopt voorspoedig. Hier is de herinrichting begin 2024 klaar, ruim een kwartaal eerder dan gepland. Vanwege een aantal ontwikkelingen, zoals ik hieronder zal beschrijven, heeft het college de opdracht gegeven om een nieuwe scope uit te werken voor het project corridor Oranje Loper. Ontwikkelingen in het project corridor Oranje Loper (Raadhuisstraat- Mercatorplein) 1. De opgave uit het Uitvoerings- en Kredietbesluit van december 2021. In december 2021 heeft de gemeenteraad het Uitvoerings- en Kredietbesluit (UKB) Bruggen en Straten van Raadhuisstraat tot Mercatorplein vastgesteld. In dit besluit € 212,2 miljoen beschikbaar gesteld voor het vernieuwen van de bruggen, het herinrichten van de straten en de voorbereiding van het terugleggen van de kabels en leidingen.

Daarbovenop is nog ruim € 39 miljoen beschikbaar onder meer bestaande uit aanvullende middelen vanwege inflatiecorrectie, de nog resterende kredietreservering en een bijdrage van de nutsbedrijven. Toen is aangegeven dat voor het terugleggen van de (inmiddels naar de aangelegde hulpbruggen verlegde) kabels en leidingen nog een uitvoeringskrediet zou worden aangevraagd. Een aanvraag was destijds niet mogelijk omdat onvoldoende zicht was op de hoogte van de kosten. 2. Ontwikkelingen sinds december 2021 De volgende ontwikkelingen zijn voor mij aanleiding geweest om opdracht te geven een nieuwe scope te formuleren voor project corridor Oranje Loper: De bij het UKB van december 2021 beschikbaar gestelde financiële middelen zijn onvoldoende om de scope van december 2021 te realiseren. Halverwege 2022 werd mij duidelijk dat de kosten voor het project corridor Oranje Loper fors hoger zouden kunnen uitvallen dan in het UKB van december 2021 was geraamd met als

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2023 Pagina 2 van 6

hoofdreden de hoge inflatie en daarmee gepaard gaande prijsstijgingen van materialen1. Daarom heb ik opdracht gegeven voor een geactualiseerde kostenraming van de volledige scope van het UKB uit december 2021. Daaruit bleek dat de totale kosten zouden uitkomen tussen € 330 -360 miljoen, veel meer dan de door de raad beschikbaar gestelde middelen. Ik heb toen opdracht gegeven tot het uitwerken van alternatieven voor de scope van project corridor Oranje Loper, passend binnen de beschikbare financiële middelen. Het college heeft bij de VJN 2023 geen extra middelen beschikbaar gesteld voor dit project. Toename van gemeentelijke kennis over de beoordeling van de staat van de Amsterdamse bruggen. Bij programma Bruggen en Kademuren (PBK) is de afgelopen jaren veel nieuwe kennis ontwikkeld waarmee de staat van de Amsterdamse bruggen (en kademuren) veel beter is te beoordelen. Dit dankzij samenwerking met kennisinstellingen als TU Delft en Deltares. De houten palen van de bruggen van onder meer de Vijzelstraat zijn proefbelast op locatie en daarna in Delft verder onderzocht. Op basis daarvan zijn door PBK nieuwe rekenmodellen ontwikkeld. Daarmee kunnen de houten palen van de funderingen van de bruggen nu beter beoordeeld worden.

Dit is een zeer positieve ontwikkeling, die een veel beter inzicht in de werkelijke staat van de bruggen geeft.2 Aan de hand van dit kwalitatieve beoordelingsmodel heb ik ook de bruggen van de Oranje Loper laten toetsen. Dit leidde in het najaar van 2022 tot het inzicht dat waarschijnlijk een aantal van deze bruggen nog minstens 30 jaar mee zou kunnen, als er levensduur verlengende maatregelen zouden worden uitgevoerd in plaats van een volledige vervanging. 3 Resultaat herbeoordeling bruggen Oranje Loper De definitieve uitkomsten van de herbeoordeling van de constructieve staat van de bruggen van het project corridor Oranje Loper laat zien dat de brug over de Lijnbaansgracht (brug 117) constructief niet voldoet en volledig moet worden vernieuwd. De afronding van de vernieuwing van de brug over de Da Costagracht (brug 108) is in 2022 al gestart en wordt afgemaakt. De zeven overige bruggen (over de Admiralengracht, de Bilderdijkgracht, de Singelgracht, de Prinsengracht, de Keizersgracht, de Herengracht en het Singel) voldoen constructief nog voor minimaal 30 jaar na uitvoering van renovatiewerkzaamheden. Dit betekent een aanzienlijk minder ingrijpende aanpak voor de bruggen van de corridor. 3.

Opdracht voor een nieuwe scope voor project corridor Oranje Loper Vanwege bovenstaande ontwikkelingen heb ik opdracht gegeven om een nieuwe scope te ontwikkelen voor de corridor Oranje Loper waarvoor ik de volgende uitgangspunten heb meegegeven: -

Financieel kader voor de nieuwe scope is 250 miljoen;

1

Gecommuniceerd in brief aan de gemeenteraad van 7 juli 2022 In het door het college op 20 december 2022 vastgestelde Actieplan 2023-2026 ‘Gefundeerd Herstellen’ van Programma Bruggen en Kademuren is deze ontwikkeling beschreven. U ontvangt binnenkort de periodieke voortgangsbrief van Programma Bruggen en Kademuren, waarin u geïnformeerd wordt over onder andere de afronding van de Amsterdamse Risicoscan Bruggen. 3 Hierover heb ik u in de Commissie MOW van 27 oktober 2022 ingelicht. 2

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

-

-

-

-

Datum 11 juli 2023 Pagina 3 van 6

Na de werkzaamheden is de constructieve veiligheid van de bruggen, de spoorveiligheid (een deel van het spoor is bijna einde levensduur) en van de verkeersveiligheid voor de gebruikers van de corridor gegarandeerd; Er vindt vanwege kostenbesparing en duurzaamheidsoverwegingen (materiaalverbruik beperken) geen volledige herinrichting meer plaats van de straten. In plaats daarvan worden maatwerkmaatregelen uitgevoerd gericht op meer ruimte voor voetgangers, fietsers, OV en groen; Er wordt een kostenraming voor de nieuwe scope gemaakt op basis van P85 (85% kans dat het project gerealiseerd wordt binnen de beschikbare financiële middelen) in plaats van P50 (50% kans dat dit lukt). In het UKB van december 2021 was besloten een P50 waarde toe te kennen.4 De extra kosten nodig voor het terugleggen van de kabels en leidingen in de bruggen moeten gedekt worden uit de beschikbare 250 mln. Bij het UKB van december 2021 was aangegeven dat hiervoor nog een extra krediet zou worden aangevraagd omdat de kosten op dat moment nog niet geraamd konden worden. Reden hiervoor was dat het ontwerp voor het terugleggen van de kabels en leidingen nog niet afgerond was en dat de kabelen leidingbedrijven nog niet wisten welk werk zij wilden doen in de corridor Oranje Loper (werk met werk maken); Ook de kosten van de hoge inflatie worden opgevangen binnen de huidige beschikbare financiële middelen.

Omdat de ontwerpen voor de renovatiewerkzaamheden aan de bruggen en voor de verbeteringen aan de straten nog moeten worden uitgewerkt en pas daarna de kostenramingen kunnen worden gemaakt, wordt in de kosteninschatting voor de nieuwe scope gewerkt met grote onzekerheidsmarges. De nieuwe scope lijkt haalbaar binnen de beschikbare financiële middelen, maar of dat echt zo is, is pas te zeggen bij het nieuwe UKB dat wordt voorbereid en dat u voor het zomerreces van 2024 wordt voorgelegd. Voorbeeld van de onzekerheid is de situatie van brug 108 over de Da Costakade. Deze brug is in 2018 al deels vernieuwd vanwege de zeer slechte staat van de brug en wordt door het project corridor Oranje Loper afgerond. Recent is gebleken dat er een vernieuwd ontwerp gemaakt moet worden voor deze brug (zie paragraaf 5 hierna). Dit is een onverwachte ontwikkeling waarmee in 2021 geen rekening kon worden gehouden in de scope en de daarbij behorende financiële middelen. In de komende periode wordt de nieuwe scope uitgewerkt en wordt een nieuw UKB voorbereid en daarna de uitvoeringscontracten. De kosten van die uitwerking, en de kosten voor de al in uitvoering zijnde brug 108, worden ten laste gebracht van het vigerende UKB uit december 2021. 4. De nieuwe scope 4 Ik sluit hiermee aan bij het besluit van het college (raadsbrief 22 november 2022) om meer grip te

houden op de financiële controle bij projecten in de openbare ruimte. Besloten is om in ieder geval bij de grote en complexe projecten die onder de Regeling Risicovolle Projecten (RRP) vallen, op het moment van de besluitvorming over het uitvoeringskrediet, de raad te verzoeken een budget met een hogere risicobuffer te verlenen. Dit zal in de meest voorkomende gevallen een budget op P85 zijn

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2023 Pagina 4 van 6

Met de nieuwe scope maakt project corridor Oranje Loper een doorstart met een nieuwe aanpak, aansluitend bij de nieuwe aanpak van PBK. Nieuwe scope: - Volledige vervanging van één brug (brug 117, de brug over de Lijnbaansgracht); - Afronden van de vernieuwing brug 108, over de Da Costagracht (deze brug is al half vernieuwd in 2018); - Uitvoeren van levensduur verlengende renovatiewerkzaamheden aan de overige zeven vaste bruggen op de corridor Oranje Loper; - Volledige herinrichting van de kruising Marnixstraat/Rozengracht, inclusief spoorvervanging; - Spoorvervangingen in de De Clercqstraat, de Raadhuisstraat en Westermarkt (vanwege einde levensduur); - Aanpakken van de blackspot Admiraal de Ruijterweg/Jan Evertsenstraat; - Realiseren van verbeteringen van de straten tussen Raadhuisstraat en Mercatorplein gericht op meer ruimte voor voetganger, fietser, OV en groen), onder meer door het realiseren van fietsstraten op een groot deel van de corridor, maatregelen gericht op het bevorderen van de veiligheid en doorstroming voor het openbaar vervoer, het toegankelijker maken van tramhaltes en het realiseren van extra fietsparkeerplekken, ondergrondse afvalbakken of laad- en losplekken op de op te heffen autoparkeerplekken.

Wat doen we niet meer? Conform de in april door het college vastgestelde Uitvoeringsstandaard Openbare Ruimte vindt geen volledige herinrichting meer plaats van de straten van Raadhuisstraat tot Mercatorplein, waar er geen technische noodzaak tot vervanging is. Omdat er geen volledige herinrichting zal plaatsvinden, zullen er ook veel minder kabels en leidingen worden vernieuwd. Kabel- en leidingbeheerders hadden op basis van de oorspronkelijke scope eigen werkzaamheden gepland, zowel vervangingswerkzaamheden als werkzaamheden gericht op de energietransitie en het verplicht vervangen van gietijzeren gasleidingen. Er moet nu opnieuw bekeken worden of en wanneer deze uitgevoerd moeten worden. 5. Vernieuwing brug 108 (De Clercqstraat / Da Costakade) Onderdeel van project corridor Oranje Loper is het afronden van brug 108 over de Da Costagracht. Het middendeel van deze brug is al in 2018 vernieuwd, toen bleek dat de brug niet meer veilig was. In 2018 was sprake van een noodaanpak. Er was plotseling een onveilige situatie, waarna de brug met spoed gedeeltelijk is vernieuwd. In één jaar is de voorbereiding en de uitvoering gerealiseerd. Niet lang na de start van de werkzaamheden voor de afronding van brug 108 door project corridor Oranje Loper werd duidelijk dat het ontwerp dat daarvoor gemaakt was opnieuw doorgerekend moest worden.

Uit deze controleberekeningen bleek toen tevens dat het in 2018 al vernieuwde brugdeel niet voldeed. De oorzaak ligt naar verwachting in de tijdsdruk. Vanwege de noodzakelijke nieuwe berekeningen zijn de uitvoeringswerkzaamheden aan brug 108 in februari 2023 stilgelegd. Er wordt nu een vernieuwd integraal ontwerp gemaakt. De verwachting is dat dit samen met de voorbereiding voor uitvoering nog geruime tijd in beslag neemt. Omdat we nu niet aan de brug werken is het bouwterrein zo klein mogelijk gemaakt en wordt de keet verwijderd. Dankzij de toegenomen kennis bij PBK is er nu veel meer inzicht in de staat van de bruggen in Amsterdam. Daarmee is het de verwachting dat een noodaanpak zoals in 2018 nodig was bij brug 108 in de toekomst kan worden voorkomen. Bij een calamiteit wordt tegenwoordig een andere

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2023 Pagina 5 van 6

werkwijze gehanteerd; eerst een noodconstructie, en dan later, na een gedegen voorbereiding, de finale aanpak van een brug. Die werkwijze verkleint de kans dat door tijdsdruk fouten worden veroorzaakt. 6. Wat betekent de nieuwe scope voor de omgeving? De omgeving van project corridor Oranje Loper heeft de afgelopen (corona-)jaren al veel overlast ondervonden van het plaatsen van de hulpbruggen, het verleggen van de kabels en leidingen naar de hulpbruggen en de werkzaamheden bij brug 108 (Da Costagracht). De onduidelijkheid over de planning van de uitvoering van de werkzaamheden vraagt veel van (woonboot-)bewoners en ondernemers. De ondernemers hebben vaak aangegeven dat duidelijkheid over de planning van de uitvoering nodig is, zodat zij daar in hun bedrijfsvoering op tijd rekening mee kunnen houden. Ik verwacht dat de hoeveelheid en de duur van de overlast tijdens de uitvoering van de werkzaamheden voor de nieuwe scope minder is dan die van de scope uit 2021. Om de werkzaamheden zo efficiënt mogelijk uit te voeren en zo de overlast zo klein mogelijk te maken wordt er op ingezet de werkzaamheden van renovatie en vernieuwing bruggen, opknappen van het maaiveld, verleggen kabels en leidingen en vervangen tramspoor zoveel mogelijk integraal uit te voeren.

Tijdens de uitvoering van het werk wordt de bereikbaarheid van het gebied gegarandeerd, in de eerste plaats voor de nood- en hulpdiensten. 7. Lessen en vervolg Er zijn en worden verschillende maatregelen genomen om lessen te leren en om de risico’s zo goed mogelijk te beheersen. Ik heb opdracht gegeven tot een aantal reviews. Zo heeft een extern bureau eind 2022 een review gedaan op de organisatie van het bouwteam project corridor Oranje Loper. Op basis hiervan is verder gegaan met de al in gang gezette reorganisatie van het bouwteam, waarbij er onder andere veel meer medewerkers van de gemeente Amsterdam zijn toegevoegd aan het bouwteam om de inbreng van gemeentelijke kennis van het vernieuwen van bruggen en straten in Amsterdam veel meer in te brengen. Ook is de besluitvormingsstructuur binnen het bouwteam aangepast, waarmee veel duidelijker vormgegeven is aan het uitgangspunt dat de gemeente eindverantwoordelijk is en uiteindelijk de definitieve besluiten neemt. Daarnaast is een interne review gehouden door project de Entree over de organisatie van de financiële administratie ,waarvan de conclusies worden uitgevoerd. En er zijn afspraken gemaakt met een extern bureau (hetzelfde bureau dat de review voor de Entree heeft gedaan) voor het doen van een review te doen op de nieuwe aanpak, organisatie en risico’s.

Het Commissariaat Civiele Constructies (Commissie Veerman) ondersteunde de aanpak om bruggen waarvoor dat mogelijk is voor 30 jaar te renoveren. Er wordt opnieuw onderzocht welke contractvorm gekozen moet worden voor de uitvoeringsfase met aandacht voor de risico-verdeling met de marktpartijen. Ik verwacht voor het zomerreces 2024 een nieuw UKB voor project corridor Oranje Loper aan de raad voor te leggen en ik informeer u over de voortgang van project corridor Oranje Loper via de reguliere voortgangsrapportages en tussentijds indien nodig. 8. Informatie en participatie Over de wijze van inrichting van de straten is in het verleden een actief participatietraject uitgevoerd samen met stadsdeel Centrum en stadsdeel West. Op basis van gesprekken met de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2023 Pagina 6 van 6

buurt, enquêtes, klankbordgroepen en andere belanghebbenden zijn de ontwerpen tot stand gekomen, die bij het UKB in december 2021 door de raad zijn vastgesteld. Deze input is ook gebruikt bij het pakket aan maaiveldmaatregelen dat nu voorligt. Tijdens het uitwerken van de nieuwe scope en de bijbehorende planning en fasering wil ik, samen met de stadsdelen, opnieuw de buurt informeren en uitleggen waarom we delen van de oorspronkelijke scope niet uitvoeren. De omgeving wordt hierover op korte termijn geïnformeerd en om een reactie gevraagd. Over nieuwe onderdelen van de scope kan opnieuw geparticipeerd worden, bijvoorbeeld over de invulling van de servicestrook (fietsparkeerplekken, laad- en losplekken, groen en ondergrondse afvalbakken). Hiervoor organiseer ik diverse gesprekken, ook digitaal. Dit traject start in september 2023. 9. Bestuurlijk traject Het college heeft in haar vergadering van 11 juli 2023 besloten opdracht te geven de nieuwe scope voor project corridor Oranje Loper verder uit te werken en in de vorm van een nieuw UKB voor te leggen aan de gemeenteraad.

Met deze nieuwe scope maakt project corridor Oranje Loper een doorstart van volledige vernieuwing van negen bruggen en herinrichting van alle straten van Raadhuisstraat tot Mercatorplein naar een veel duurzamere aanpak gebaseerd op de nieuwste technische inzichten, het nieuwe beleid voor de aanpak van bruggen (en kademuren) en toekomstbestendig onderhoud. Daarmee is er sprake van een nieuw project. Er is opnieuw tijd nodig voor het maken van de ontwerpen voor de renovatie van zeven bruggen, voor het terugleggen van de kabels en leidingen en voor de maaiveldverbeteringen. Op basis daarvan kunnen de bijbehorende raming, planning en uitvoeringsfasering gemaakt worden. Dit betekent dat de planning van project corridor Oranje Loper wijzigt. De werkzaamheden starten niet eerder dan in de tweede helft van 2024 (was september 2023). Belangrijke kanttekening hierbij is dat de tramsporen op de kruising Marnixstraat/Rozengracht en op de De Clercqstraat einde levensuur zijn en in 2024 moeten worden vervangen. Momenteel wordt onderzocht op welke manier deze werkzaamheden binnen de noodzakelijke buitendienststellingen van de tram, kunnen worden gecombineerd met de werkzaamheden van project corridor Oranje Loper. Ik verwacht u voor het zomerreces 2024 een nieuw UKB voor te kunnen leggen.

Via de volgende voortgangsrapportage en indien nodig tussentijds informeer ik u over de voortgang van de ontwikkeling van de nieuwe scope, de vervolgstappen bij brug 108 en de uitkomsten van de participatie betreffende de nieuwe scope. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl