20230509 Raadsinformatiebrief Passagiersvaart

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 9 mei 2023 Varen Alexander Scholtes Programma Varen, programmavaren@amsterdam.nl

Onderwerp

Verzamelbrief Passagiersvaart

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken ten aanzien van het nieuwe beleid voor passagiersvaart, ontvangt u een nadere analyse van het vonnis van 17 maart 2023 in de vier kortgedingprocedures over de verdeling van exclusieve afmeerplekken en krijgt u een eerste inzicht in de plannen voor het vervolg van het op- en afstapbeleid. Verder ga ik in op de vraag van het lid IJmker over de toename van drukte als gevolg van het op- en afstapbeleid. Tot slot reageer ik op de suggestie het beleid te pauzeren tot er meer duidelijkheid is over de juridische houdbaarheid van het beleid. Als bijlage is toegevoegd een schema van de juridische procedures Varen 2016-2023. Stand van zaken passagiersvaart De ontwikkeling van nieuw beleid voor passagiersvaart kent een lange geschiedenis. Er zijn belangrijke stappen gezet om te komen tot beleid dat voldoet aan de juridische kaders, waaronder de Dienstenrichtlijn, en dat zo goed mogelijk recht doet aan de belangen van de verschillende partijen. Het beleid voor passagiersvaart bestaat uit drie pijlers: de regulering van exploitatievergunningen, ligplaatsvergunningen en de openbare en exclusieve afmeerplaatsen voor het op- en afstappen.

Exploitatievergunningen Een belangrijk onderdeel van de regulering van exploitatievergunningen betreft het invoeren van een maximalisatie van het aantal uit te geven vergunningen (volumebeleid). Er worden maximaal 550 exploitatievergunningen verleend voor betaalde passagiersvaart. Om toetreding tot de markt mogelijk te maken bij een maximaal aantal vergunningen verplicht de Dienstenrichtlijn dat de vergunningen voor bepaalde tijd worden uitgegeven. De redenen voor het introduceren van een volumebeleid zijn het voorkomen van een verdere toename van toeristische voorzieningen op het water, het beheersen van drukte en overlast en het behouden van voldoende ruimte op het water voor overige gebruikers zoals transport en pleziervaart. Het volumebeleid is door de rechtbank op 22 februari 2022 positief beoordeeld. Bovengenoemde redenen voor het volumebeleid zijn volgens de rechtbank dermate zwaarwegend dat het invoeren ervan is gerechtvaardigd. Ook oordeelde de rechtbank dat de doelen niet met andere maatregelen kunnen worden bereikt.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 2 van 6

De rechtbank heeft in deze uitspraak daarnaast aangegeven dat de besluiten tot omzettingen van de oude exploitatievergunningen van onbepaalde tijd naar bepaalde tijd rechtmatig zijn en er geen gevallen zijn waar die omzetting tot onevenredig nadeel leidt. In september 2021 heeft de uitgifteronde voor de nieuwe exploitatievergunningen, die per 1 maart 2024 in werking treden, plaatsgevonden. Hiermee voldoet de gemeente aan de Dienstenrichtlijn en aan de uitspraken van het Hof van Justitie en Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State in het arrest Trijber uit 2015. In 2021 is de uitgifteronde geëvalueerd. Hierbij zijn ook verbetervoorstellen door de betrokken reders voor de volgende uitgifteronde meegenomen. De voorstellen voor verbetering die in de evaluatie zijn opgenomen, betreffen vooral de manier van aanvragen, de informatievoorziening, de welstandseisen en het anders inrichten van de Bibob-toets. Ook wordt geadviseerd om te onderzoeken hoe de positie van gesloten vaartuigen in het segment middel en klein kan worden versterkt. Tot slot is vanuit de branche het verzoek gekomen om nader te kijken naar de voorwaarden die gesteld worden aan inschrijvingen om het aantal inschrijvingen terug te dringen. In de tweede helft van 2023 worden de verbetervoorstellen uitgewerkt en, indien nodig, geïmplementeerd in de bestaande regelgeving.

De uitwerking wordt met de branche besproken en ter bespreking aan de gemeenteraad voorgelegd. Juridische procedures exploitatievergunningen De reders zijn tegen de uitspraak van de rechter inzake het volumebeleid in hoger beroep gegaan. Naar verwachting zal het vonnis in het hoger beroep begin 2024 volgen. De door de gemeente genomen besluiten in de uitgifteronde, zoals bijvoorbeeld het buiten behandeling stellen van onvolledige aanvragen, liggen momenteel voor bij de rechtbank Amsterdam. De eerste vonnissen over de door de gemeente buiten behandeling gestelde aanvragen zijn reeds ontvangen en de rechtbank heeft zich positief uitgelaten over de gevolgde procedure bij de uitgifteronde en de besluiten rechtmatig bevonden. De vonnissen in de rechtszaken tegen de afwijzingen van aanvragen zullen naar verwachting in de tweede helft van 2023 volgen. Naar verwachting is er in de loop van 2024 voldoende duidelijkheid over de (uitkomsten van de) belangrijkste juridische procedures ten aanzien van het volumebeleid. Ligplaatsvergunningen Er is een vergunning nodig om met een passagiersvaartuig op openbaar water een ligplaats in te nemen. Het nieuwe beleid voor gebruik van ligplaatsen is in november 2022 door het college vastgesteld en wordt inmiddels uitgevoerd.

De ligplaatsen op openbaar water vallen uiteen in ligplaatsen bij exclusieve afmeerplaatsen en losse ligplaatsen elders in de stad. De ligplaatsen bij exclusieve afmeerplaatsen zijn in gebruik bij de huurder van de exclusieve afmeerplaats. Deze ligplaatsen komen niet beschikbaar voor alle reders. De ligplaatsen die op 1 maart 2024 beschikbaar komen, betreffen ligplaatsen voor passagiersvaartuigen op andere locaties in de stad. De plekken komen vrij omdat de huidige gebruikers per 1 maart 2024 geen exploitatievergunning meer hebben en daarom ook geen gebruik meer mogen maken van de ligplaatsen. Deze ligplaatsen worden herverdeeld onder geïnteresseerde reders. Het voornemen was om de verdelingsprocedure op 15 mei 2023 te starten. Het gaat om de verdeling van 13 ligplaatsvergunningen. De overige ligplaatsvergunningen hebben een looptijd langer dan 1 maart 2024 en blijven gedurende de looptijd van de vergunning bij de huidige vergunninghouders. De start van deze verdelingsprocedure van ligplaatsvergunningen zal naar

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 3 van 6

aanleiding van de uitspaak van de voorzieningenrechter van 17 maart 2023 worden uitgesteld tot er duidelijkheid is over de verdere plannen met betrekking tot de exclusieve locaties en de ligplaatsen en exclusieve afmeerplaatsen die zich daar bevinden. Separaat is er beleid voor de verdeling van ligplaatsvergunningen voor onbemande (verhuur) vaartuigen. De reders in dit segment hebben tot 1 juni 2023 de mogelijkheid gekregen om onderling tot een verdeling van ligplaatsen voor deze vaartuigen te komen. Op- en afstapbeleid Hiermee kom ik bij de derde pijler, het op- en afstapbeleid. Er zijn in Amsterdam ongeveer 80 flexibele afmeerplaatsen voor op- en afstappen. De flexibele afmeerplaatsen voor op- en afstappen kunnen door alle reders worden gebruikt en zijn bedoeld om passagiers op- en af te laten stappen. Daarnaast zijn 42 exclusieve afmeerplaatsen in het Open Havenfront, op het Damrak/ Rokin, nabij het Rijksmuseum en tegenover Heineken. Deze 42 exclusieve afmeerplaatsen zijn op dit moment in exclusief gebruik bij vier reders. Ter uitvoering van Nota Varen Deel 2 heeft de gemeente alle lopende contracten voor exclusieve afmeerplaatsen voor het op- en afstappen in juli 2021 opgezegd met een opzegtermijn van drie jaren. Deze contracten lopen per 1 juli 2024 af. Het voornemen is om een systeem in te voeren waarmee de beschikbare afmeerplaatsen efficiënt worden gebruikt.

Zo ontstaat er ook ruimte voor reders zonder een exclusieve afmeerplaats. De huidige huurcontracten voor de exclusieve afmeerplaatsen zijn verouderd, in een aantal situaties verlopen of er is niet goed beschreven wat wordt gehuurd en/of gebruikt. Iedereen heeft verschillende contractuele voorwaarden. De gemeente wil duidelijkheid en overzicht. Door de contracten te uniformeren en harmoniseren en marktconforme beprijzing in te voeren, zorgt de gemeente voor gelijke behandeling van gelijke partijen. Kortgedingprocedures Selectieleidraad In oktober 2022 heeft het college een Selectieleidraad vastgesteld, waarin de procedure is omschreven voor de verdeling van exclusieve afmeerplaatsen. Tegen de Selectieleidraad zijn vier kortgedingprocedures aangespannen. Bij brief van 21 maart 2023 heeft het college u op de hoogte gesteld van het vonnis in deze vier procedures dat het college op 17 maart 2023 ontving. Positie reders De toepassing van de selectieprocedure zou betekenen dat de zittende reders per maart 2024 acht van de huidige 42 afmeerplaatsen moeten opgeven. Een groep van 16 reders zonder exclusieve afmeerplaatsen heeft voor de rechter beargumenteerd dat het onrechtmatig is om de zittende reders hun plekken te laten behouden.

Deze 16 reders hebben aangegeven dat de Dienstenrichtlijn en het arrest Didam ertoe verplichten om alle huurcontracten onder alle reders te verdelen en deze voortaan voor een tijdelijke duur uit te geven. De huidige gebruikers van de exclusieve afmeerplaatsen hebben ook een kortgedingprocedure aangespannen tegen de Selectieleidraad. Zij geven onder andere aan dat de opzeggingen door de gemeente van hun lopende contracten onrechtmatig zijn. Dit omdat de gemeente geen eigenaar is van de exclusieve afmeerplaatsen en/of van de op de afmeerplaats aanwezige voorzieningen, zoals steigers. De zittende reders zijn verder van mening dat het concept huurcontract onredelijke bepalingen bevat, zoals bijvoorbeeld de bepaling die de gemeente de ruimte geeft om de inhoud van de contracten en de huurprijs aan te passen. Alle reders hebben het belang aangegeven van duidelijkheid over het aantal beschikbare steigers alvorens de uitgifteronde van start gaat.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 4 van 6

Vonnis voorzieningenrechter Het vonnis houdt in dat de rechter de gemeente verbiedt om de selectieprocedure (zoals vormgegeven in de Selectieleidraad) ongewijzigd voort te zetten. De rechter geeft in het vonnis oplossingsrichtingen voor het omgaan met de verdeling van de exclusieve afmeerplaatsen tussen de reders. De rechter is niet meegegaan met de eis van het deel van de reders zonder exclusieve afmeerplaatsen dat alle exclusieve afmeerplaatsen, ook die op dit moment al in gebruik zijn bij reders, moeten worden verdeeld onder alle reders. De voorrangsregeling voor zittende reders in de Selectieleidraad, waarmee zijn hun exclusieve afmeerplaatsen kunnen behouden indien zij beschikken over voldoende exploitatievergunningen, is volgens de kortgedingrechter in overeenstemming met Europees recht en het Didam arrest. De rechter oordeelt verder dat het de vraag is of de gemeente alle exclusieve afmeerplaatsen in de selectieprocedure mag betrekken. Het is volgens de rechter twijfelachtig of de gemeente een zwaarwegend belang heeft bij de opzegging van de huur- en gebruiksovereenkomsten. De rechter stelt dat het zeer de vraag is of alle opzeggingen rechtsgeldig zijn en in stand kunnen blijven. Een inhoudelijke beoordeling van de opzeggingen door de rechter heeft in deze procedure niet plaatsgevonden.

Daarnaast zet de rechter vraagtekens bij de praktische uitwerking van de in de selectieleidraad gehanteerde efficiencynorm, waarbij tweejaarlijks niet efficiënt gebruikte exclusieve afmeerplaatsen worden herverdeeld. Ten slotte heeft de voorzieningenrechter enkele kanttekeningen geplaatst bij een aantal (huur)voorwaarden. De voorzieningenrechter ziet twee onzekere factoren: 1) of de gemeente over alle exclusieve afmeerplaatsen kan beschikken en 2) de juistheid en effectiviteit van de efficiencynorm. Suggesties voorzieningenrechter over vervolg Over het vervolg merkt de rechter het volgende op: “Het is echter in ieders belang dat op een bepaald moment de zaak in beweging komt. Het is niet wenselijk dat er niets gebeurt — dat zou onredelijk zijn voor de Nieuwe Reders. Ook deze reders moeten over exclusieve afmeerplaatsen kunnen beschikken, zoals de Gemeente heeft toegezegd.” En “Ook de Klassieke Reders zullen onder ogen moeten zien dat niet alles bij het oude kan blijven, omdat het aantal exploitatievergunningen waarover zij jaarlijks kunnen beschikken niet steeds hetzelfde zal blijven. De Gemeente moet echter oog hebben voor de belangen en de bedrijfsvoering van de Klassieke Reders en waar nodig bereid zijn om (financiële) compensatie of alternatieve ligplaatsen te bieden”.

De voorzieningenrechter acht het juridisch aanvaardbaar - en het meest praktisch - als de reders die al over exclusieve afmeerplaatsen beschikken voorlopig hun locaties kunnen behouden, en de nieuwe exclusieve afmeerplaatsen onder de nieuwe toetreders worden verdeeld volgens een transparante verdeelprocedure: “Tegelijkertijd kan de Gemeente gaan onderhandelen met de Klassieke Reders over de beëindiging van (enkele van) de huur- en gebruiksovereenkomsten, voor zover de Gemeente kan onderbouwen dat de Klassieke Reder de beschikking heeft over teveel afmeerof ligplaatsen in verhouding tot het aantal exploitatievergunningen (en/ of ligplaatsvergunningen)” en “Ook kan de Gemeente gaan onderhandelen met de Klassieke Reders over een redelijke en marktconforme vergoeding voor het gebruik van de afmeerplaatsen (en ligplaatsen) die bij de Klassieke Reders in gebruik blijven”. 1

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 5 van 6

Handelingsperspectief gemeente De rechter stelt dat het beleid van de gemeente om alle rederijen een gelijkwaardige gelegenheid te bieden om passagiers te laten op- en afstappen, zonder dat het totale aantal op- en afstapplekken grootschalig wordt uitgebreid begrijpelijk is. Ook het harmoniseren van de contracten en het introduceren van een marktconforme huurprijs zijn ook volgens haar een legitiem belang van de gemeente. De gemeente moet hierbij wel oog hebben voor de belangen en de bedrijfsvoering van de Klassieke Reders en waar nodig bereid zijn om (financiële) compensatie of alternatieve ligplaatsen te bieden. De gemeente zal hierover in gesprek treden met de reders. Ik zal de verhouding tussen exploitatievergunningen en exclusieve afmeerplaatsen opnieuw bezien en beter in kaart laten brengen wat de (praktische) gevolgen zullen zijn voor de individuele reders en exclusieve locaties als geheel. Van belang is dat de reders zonder exclusieve locaties per 1 maart 2024 een perspectief hebben. De voorzieningenrechter suggereert als tijdelijke oplossing de bestaande exclusieve afmeerplaatsen voorlopig ongemoeid te laten en de 12 nieuwe exclusieve afmeerplaatsen te verdelen onder de reders zonder een exclusieve afmeerplaats. Dit lijkt ook mij op dit moment de meest voor de hand liggende te onderzoeken mogelijkheid.

Totdat het college haar reactie op het vonnis heeft bepaald en de overleggen met de branche hebben plaatsgevonden, is het in dit dossier van belang dat er geen beslissingen worden genomen met onomkeerbare gevolgen. Mede om deze reden heeft de gemeente hoger beroep ingesteld tegen het vonnis van de voorzieningenrechter. Ook worden de opzeggingen van de exclusieve afmeerplaatsen niet ingetrokken. Inmiddels hebben de reders zonder exclusieve afmeerplaatsen hoger beroep ingesteld tegen het vonnis van de voorzieningenrechter. Deze procedure start in mei 2023. Een zitting wordt niet voor juli 2023 verwacht. Overleg reders Op 26 april 2023 heb ik met een vertegenwoordiging van de reders gesproken. Het was een goed eerste gesprek waarbij de verschillende groepen reders duidelijk hebben kunnen maken welke onderwerpen voor hen belangrijk zijn. Daarbij zijn onder meer de uiteenlopende belangen van de branche aan de orde gekomen. Ik heb met hen afgesproken vervolggesprekken in te plannen per groep reders. Overlast en drukte Lid IJmker heeft gevraagd in hoeverre het nieuwe op- en afstapbeleid een toename van de vaarbewegingen en drukte betekent. Dit beleid zorgt niet voor een toename van het totaal aantal vaarbewegingen, maar voor een verschuiving van activiteiten van openbare locaties naar exclusieve locaties in bewonersluwe gebieden.

Hiermee wordt een deel van de overlast op openbare locaties in het centrumgebied teruggedrongen. De verwachting is dat het gebruik van openbare locaties afneemt door de beschikbaarheid van alternatieven op exclusieve locaties. Deze alternatieven bieden in veel gevallen bedrijfsmatige voordelen. Hiernaast kan door handhaving op overlast gevende activiteiten, zoals het werven van klanten op de kades, worden bestreden. Ook kunnen bepaalde openbare locaties worden gesloten. Op dit moment is een pilot in voorbereiding bij de Oudezijds Voorburgwal in het kader van de Aanpak Binnenstad. Doel van de pilot is het beperken van het gebruik van de drie openbare afmeerplaatsen in de gracht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 6 van 6

Pauze van het beleid Tot slot wil ik ingaan op de vraag naar een pauze in de uitrol van het beleid voor passagiersvaart. Ik begrijp deze vraag, en dat is op dit moment in ieder geval aan de orde bij het op- en afstapbeleid als gevolg van het vonnis. Ook zal de start van de verdelingsprocedure van ligplaatsvergunningen worden uitgesteld. Over de uitgifteronde in 2026 neem ik op dit moment geen onomkeerbare besluiten. Ik zal hierover ook in verder overleg treden met de branche. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Programma Varen

Bijlage: Schema juridische procedures Varen 2016-2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl