2023-09-07 3. Samenvatting_Nulmeting circulariteit en klimaatvoetafdruk gemeente Amsterdam_20220803_lowres.pdf

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK van de gemeentelijke organisatie Amsterdam Samenvatting Juli 2022

1

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

INTRODUCTIE De gemeente Amsterdam wil in 2030 een 100% duurzame organisatie zijn. Om dit te bereiken zijn vijf klimaatdoelen en tientallen duurzaamheidsmaatregelen opgesteld. Metabolic en CircularIQ hebben in opdracht van de Green Office een nulmeting uitgevoerd om de klimaatvoetafdruk en mate van circulariteit van de gemeentelijke organisatie te bepalen. Deze meting is uitgevoerd voor het jaar 2019, omdat dit het laatste jaar voor de COVID-pandemie was. We hebben alle gemeentelijke uitgaven geïdentificeerd en bepaald voor welk gedeelte daarvan materialen zijn ingekocht. Van de grootste materiële uitgaven (ca.1/3 van alle materiële uitgaven) hebben we via leveranciers en inkopers achterhaald welke materialen zijn ingekocht. Van nog een derde van de uitgaven konden de materiaalstromen geschat worden door middel van extrapolatie. Voor de overige uitgaven konden geen materiaalstromen worden achterhaald. Dit betekent dat de voetafdruk van de gemeentelijke organisatie mogelijk groter is dan in dit rapport naar voren komt. Van de ingekochte materialen is beoordeeld in welke mate ze circulair zijn. De mate van circulariteit is bepaald in lijn met de definities en methodologie van het CTI Framework

€182.177.752

Materiële spend €553.305.130

Materiële spend waarvan materialen onbekend en niet geëxtrapoleerd zijn

33%

36%

TOTALE SPEND GEMEENTE (€2.248.593.585)

MATERIËLE SPEND

Niet-materiële spend €1.695.288.455

31%

€198.611.339 Spend waarvan materiaal in kaart is gebracht

€172.516.039 Spend waarvan materiaal geëxtrapoleerd is

(ontwikkeld door WBCSD). Materiaal is als circulair aangemerkt als het al eerder gebruikt is (bijv. gerecycled of gerefurbisht) of als het hernieuwbaar en duurzaam beheerd is (bijv. FSC papier). De materiaalstromen zijn aangevuld met overige verbruiksgegevens van de gemeentelijke organisatie, zoals 1

bijvoorbeeld ingekochte elektriciteit, gereisde kilometers en bedrijfsafval. Vervolgens hebben we de klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie berekend. Een aantal niet-materiële emissies zoals emissies door bouwprocessen vallen buiten scope van dit onderzoek. NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

CIRCULARITEIT VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE

0,3%

I

10,0% ICT 55.167 kg

OP KO IN

10,4% 10,0% ICT 55.167 kg

3,5%

MA TE V

TEIT ARI UL RC CI

TEIT ARI UL RC CI

P OO NK

Exclusief zand Circulariteit van de gemeentelijke organisatie

MA TE V AN

Als de materiaalsoort zand buiten beschouwing wordt gelaten, is de circulariteitsscore van de gemeentelijke organisatie 10,4%. Met name voor de materialen klinkers (44%), glas (33%) en metalen zoals gietijzer (39%) en RVS en staal (beide 79%) worden hoge percentages secundaire materialen ingekocht.

Inclusief zand Circulariteit van de gemeentelijke organisatie

AN

De gemeente Amsterdam heeft in 2019 zeven miljard kilogram aan materialen ingekocht. Ongeveer 97% van de ingekochte massa bestaat uit zand, dat voornamelijk is gebruikt voor de aanleg van Strandeiland. Zand wordt niet als circulaire grondstof geclassificeerd. Omdat zand een grote materiaalstroom is, heeft dit een groot effect op de circulariteitsscore van de gemeentelijke organisatie. Inclusief zand is de circulariteitsscore van de gemeente 0,3%. De Lead Buyers ICT (10%) en Facilitair (3,5%) kennen een hogere circulariteitsscore dan Fysiek (0,3%). Voor het merendeel van de materiaalsoorten die door de Lead Buyer Fysiek worden ingekocht worden nog geen secundaire materialen ingekocht. De Lead Buyers Sociaal en Personeel kopen geen significante materiaalstromen in.

3,5%

12,4%

0,3% Facilitair 16.558.524 kg

Facilitair 16.558.524 kg

Fysiek 6.986.816.377 kg

Fysiek 180.072.109 kg

47x De massa van de ingekochte materialen in 2019 is gelijk aan ~47x het gewicht van de Johan Cruijff ArenA

2

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

KLIMAATVOETAFDRUK IN 2019 IS 196 kton CO2-eq

0,7%

De klimaatvoetafdruk van de gemeente Amsterdam in 2019 bedraagt 196 kton CO2-eq. Slechts 5% van alle emissies zijn directe emissies door het verbranden van brandstoffen in voertuigen, en 3% van de emissies komt door het verbranden van aardgas voor het verwarmen van gemeentelijke huisvesting (dit zijn scope 1 emissies). De overige 92% van de emissies zijn indirecte emissies.

0,4% 849

1.415

<0,1%

3,0%

79

5.818

2,7%

5.333

0,1% 274

5,1%

1.2 Mobiele verbrandi

10.053

De gemeentelijke organisatie heeft nagenoeg geen scope 2 emissies (indirecte emissies door inkoop van elektriciteit en warmte) omdat alle elektriciteit voor het gemeentelijk vastgoed wordt ingekocht met een Nederlandse Garantie van Oorsprong. Scope 3 emissies (alle overige indirecte emissies) maken maar liefst 92% van de klimaatvoetafdruk uit. Twee derde van de klimaatvoetafdruk komt door inkoop van materialen die verband houden met de bouw. Ongeveer een kwart van alle emissies zijn afkomstig van downstream geleasde activa. Dit zijn de emissies door energieverbruik in panden die door de gemeente 0,7% Amsterdam aan derden verhuurd worden, zoals bijvoorbeeld musea, 1.415 zwembaden en scholen. 3,0% 0,7% 0,4% 5.818

"

"

849

1.415

<0,1% De klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie 3,0% 79

is gelijk aan de emissies van het elektriciteits- en 5,1%24,1% gasverbruik van de gehele Rijksoverheid1 5.818

10.053 48.393

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk, 2021

Scope 1

48.393

92%

Scope 3

Scope 3

3.2 Kapitaalgoederen

Scope 2

849

5.818

849

<0,1% 79

5,1%

5.333

10.053

0,1%

8%

Scope 1

PER GHG 2,7% <0,1% CATEGORIE 92% 79 5.333 (ton CO2) Scope 3

3,0%

0,4%

3.1 Ingekochte goede

0,4% VOETAFDRUK

1.415

5,1%

2,7%

5.333

10.053

0,1% 274 24,1%

8%

Scope 1

0,1% 1.2 MobieleScope verbranding 2

48.393

3.5 Afvalverwerking 3.6 Dienstreizen

0,1%

3.8 Upstream gelease

274

1.2 Mobiele verbranding

63,1% 1.1 Vaste verbranding 123.683

1.1 Vaste verbranding 0,1% 1.2 Mobiele verbranding Scope 3

92%

VOETAFDRUK PER GHG CATEGORIE (ton CO2)

0,7%

2.3 Inkoop van warmte

0,1%

2.3 Inkoop van warmt

0,1%

3.13 Downstream gel

1.1 Vaste verbranding92%

Scope 2

Scope 1

48.393

Scope 2

8%

24,1% 1

24,1%

2,7%

274

1.1 Vaste verbranding

8%

2.3 Inkoop van warmte VOETAFDRUK PER 3.2 GHG Kapitaalgoederen CATEGORIE 3.13 Downstream geleasede activa (ton CO2) 3.1 Ingekochte goederen en diensten

2.3 Inkoop van warmte 3.2 Kapitaalgoederen 3.13 Downstream geleasede activa 3.1 Ingekochte goederen en diensten 3.5 Afvalverwerking 3.6 Dienstreizen

3.8 Upstream geleasede activa VOETAFDRUK PER GHG 3.2 Kapitaalgoederen 3.5 Afvalverwerking CATEGORIE De nummers in de legenda verwijzen naar de emissiecategorie in het Greenhouse Gas Protocol. 3.13 Downstream geleasede activa 3.6 Dienstreizen (ton CO2) 63,1% 3.1 Ingekochte goederen en diensten 123.683NULMETING 3.8 Upstream geleasede activa CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK 3 VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM 3.5 Afvalverwerking 3.6 Dienstreizen

63,1%

3.8123.683 Upstream geleasede activa

KLIMAATVOETAFDRUK PER LEAD BUYER, SCOPE EN MATERIAALSOORT LEAD BUYER (196.000 ton CO2-eq)

SCOPE (196.000 ton CO2-eq)

MATERIAAL (196.000 ton CO2-eq)

Energieverbruik (54.000 ton CO2-eq)

Fysiek (124.000 ton CO2-eq) Scope 3 (180.000 ton CO2-eq)

Keramiek/mineraal (53.500 ton CO2-eq)

Kunststof 37.800 ton CO2-eq) Facilitair (68.800 ton CO2-eq)

Composiet (20.400 ton CO2-eq) Metaal (16.300 ton CO2-eq)

ICT (2.190 ton CO2-eq) Sociaal (1.290 ton CO2-eq)

Scope 1 (15.500 ton CO2-eq)

Scope 2 (274 ton CO2-eq)

Vervoer (11.900 ton CO2-eq) Afvalverwerking (1.420 ton CO2-eq) (Petro)chemisch 570 ton CO2-eq) Organisch (200 ton CO2-eq)

4

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

DRIE DIRECTIES ZIJN VERANTWOORDELIJK VOOR 90% VAN DE CO2 -EMISSIES De directies Grond en Ontwikkeling (34%), Facilitair Bureau (33%) en Stadswerken (22%) zijn samen verantwoordelijk voor 90% van de CO2-emissies, gelijk aan 177 kton CO2-eq. Bij Stadswerken en Grond en Ontwikkeling komen de meeste emissies vrij bij het winnen en produceren van bouwmaterialen. De klimaatvoetafdruk van Facilitair Bureau wordt voornamelijk bepaald door het energie- en gasverbruik in eigen en verhuurde panden.

Stadswerken 43.767

Eenheden: ton CO2

Grond en Ontwikkeling 67.869

De overige directies hebben relatief een lage tot bijna verwaarloosbare uitstoot ten opzichte van deze drie. Behalve de directies Metro en Tram (3%) en Verkeer en Openbare Ruimte (2%) zijn de overige directies verantwoordelijk voor <1% van de CO2-uitstoot. De CO2-emissies van alles directies staan samengevat in de bijlage (blz. 41-42)

Facilitair bureau 65.472

Allocatie van CO2-emissies op basis van financiële verantwoordelijkheid Omdat de materiaalstroomanalyse is uitgevoerd op basis van financiële gegevens, worden de materialen en bijbehorende CO2-emissies gealloceerd aan de directie die de financiële verantwoordelijkheid draagt voor de inkoop, ook al is een andere directie mogelijk verantwoordelijk voor de uitvoering. Opdrachtnemende directies (zoals bijvoorbeeld het Ingenieursbureau) komen daarom in deze analyse niet naar voren, maar hebben wel degelijk een grote invloed op de klimaatvoetafdruk.

Metro en Tram 6.758

Onderwijs, Sport Jeugd en en Bos Zorg 1.392 1.893 ICT 791

Verkeer en Openbare Ruimte 4.136 Personeel en organisatie 479

5

Bestuurs- en managementadvies 451

Stadsdeel West 266

Afval en grondstoffen 256

Stadsdeel Nieuw-West 251

Wonen 111

Stadsdeel Oost 103

Gemeetelijk Vastgoed

761

Overige directies 627

Stadsdeel Zuidoost 102

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

GROOTSTE IMPACT ENERGIEVERBRUIK LIGT BUITEN GEMEENTELIJKE HUISVESTING Gemeentelij k (scope e huis 1 + ves 2) tin g

Energie besparen en opwekken is één van de vijf hoofddoelstellingen van de gemeentelijke organisatie. De gemeente Amsterdam beheert 881 gebouwen in de stad met een bruto vloeroppervlak (BVO) van 4,6 miljoen m2. Samen verbruikten deze gebouwen in 2019 96,0 miljoen kWh elektriciteit, 18,2 miljoen m3 aardgas en 27.000 GJ stadswarmte. De totale emissies door dit energieverbruik waren 54 kton CO2-eq, wat neerkomt op 27% van de totale klimaatvoetafdruk van de gemeente.

Gemeentelij ke h (scop5.333 e 1 uisve + 2 274 s ) ting Energieverbruik 5.333 (ton CO2)

274

Van het gehele portfolio worden 100 gebouwen (1,4 miljoen m2 BVO) gebruikt voor gemeentelijke huisvesting. De emissies van deze panden (5,4 kton CO2-eq) vallen onder scope 1 en 2. Doordat de gemeente in 2019 groene stroom (100% wind en zon) inkocht is de klimaatvoetafdruk van elektriciteitsgebruik nul. Vanaf 1 januari 2022 koopt de gemeente ook duurzaam aardgas in.

Ov

e ri

gg

48.392 em

e en t

e li j k va s t g o e d ( s c o

Energieverbruik (ton CO2)

De overige 781 gebouwen (3,2 miljoen m2 BVO) zijn overig gemeentelijk vastgoed dat door derden wordt gebruikt. De emissies van deze gebouwen (48,4 kton CO2-eq) vallen onder scope 3 (downstream geleasde activa). De klimaatvoetafdruk van het overig gemeentelijk vastgoed is dus ca. 10 keer groter dan de klimaatvoetafdruk van gemeentelijke huisvesting. Dit komt deels door genomen verduurzamingsmaatregelen door de gemeente in haar eigen panden. De duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeentelijke organisatie kunnen niet behaald worden als het overig gemeentelijk vastgoed buiten schot blijft.

Ov

6

e ri

gg

pe

48.392 em

e en t

p e li j k va s t g o e d ( s c o

e3

3)

1.1 Vaste verbranding 2.3 Inkoop van warmte 3.13 Downstream geleasede activa

1.1 Vaste verbranding 2.3 Inkoop van warmte 3.13 Downstream geleasede

)

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

MAATREGELEN LEIDEN TOT CO2-BESPARING VAN MAXIMAAL 6% De gemeente heeft verschillende verduurzamingsmaatregelen opgesteld. Metabolic heeft de klimaateffecten doorgerekend van de zeven acties waarvan het grootste effect te verwachten is. Als deze acties volledig zouden worden uitgevoerd zal de klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie met maximaal 6% (12,6 kton CO2-eq) afnemen.

Klimaatvoetafdruk (kton CO2-eq)

200

De grootste slag zit in het verduurzamen van het wagenpark. Met de transitiemaatregel van het overstappen van diesel naar biodiesel (HVO) van duurzame oorsprong zal de uitstoot van het wagenpark met ca. 8,4 kton CO2-eq afnemen. Uiteindelijk zal het gehele wagenpark in 2030 batterij-elektrisch zijn of op waterstof rijden. Daarmee wordt nog eens 0,4 kton CO2-eq extra bespaard, ofwel 8,8 kton t.o.v. de emissies van het wagenpark in 2019. De vijf acties voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving leveren een besparing van 3,7 kton CO2-eq op, waarbij klimaatneutrale zwembaden de grootste bijdrage leveren.

-8,4

-3,7

183,5

0.1 Stadswarmte in West en Noord 0.1 Verduurzaming 3 panden Vier panden van het gas af

100

0.8 2.0 0.8

50

Realisatie zonnepanelen

Huidige voetafdruk

Groene stroom en waterstof

Biodiesel

Bedrijfsvoering

7

Tijdelijke maatregel als transitiebrandstof

-8,8

150

0

Deze analyse laat zien dat de maatregelen onvoldoende zijn om aan de huidige doelstellingen van de gemeente Amsterdam te voldoen. Er zijn meer en vooral concretere maatregelen nodig voor een klimaatneutrale organisatie in 2030.

196

Zwembaden klimaatneutraal

Bijdrage overige maatregelen

Subtotaal

Gebouwen

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

CONCLUSIES MATERIAALSTROMEN

KLIMAATVOETAFDRUK

In 2019 kocht de gemeente Amsterdam 7.003.430 ton aan materialen in, waarvan 0,3% van circulaire oorsprong.

De klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie was 195,6 kton CO2-eq, waarvan 91% scope 3 emissies.

97% van de ingekochte massa is zand, voornamelijk voor de bouw van Strandeiland.

Omdat het niet mogelijk was om alle materiaalstromen in kaart te brengen en omdat sommige niet-materiële emissies buiten scope vallen is de klimaatvoetafdruk in werkelijkheid naar verwachting nog groter.

Exclusief zand was de materiële inflow 196.686 ton, waarvan 10,4% circulair.

MAATREGELEN Een klimaatneutrale bedrijfsvoering is nog ver weg - implementatie van de zeven belangrijkste verduurzamingsmaatregelen leidt tot slechts 6% reductie van de klimaatvoetafdruk. Er zijn onvoldoende verduurzamingsmaatregelen opgesteld voor de openbare ruimte.

Directies Facilitair Bureau (33%), Grond en Ontwikkeling (34%) en Stadswerken (22%) zijn samen verantwoordelijk voor 90% van de totale klimaatvoetafdruk.

8

NULMETING CIRCULARITEIT EN KLIMAATVOETAFDRUK VAN DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIE AMSTERDAM

+31 (0) 203690977 info@metabolic.nl www.metabolic.nl

Klimopweg 150 1032 HX Amsterdam The Netherlands