2023-09-07 2. Verduurzamingsrapportage 2023.pdf
Tekst van het document
Verduurzamingsrapportage 2023
Volle vaart verduurzamen Verduurzamingsrapportage 2023 Naar een duurzame organisatie 2020-2030
1
Verduurzamingsrapportage 2023
Inleiding De gemeente Amsterdam wil in 2030 een 100% duurzame organisatie zijn. Om dit te bereiken zijn 5 klimaatdoelen en 29 duurzaamheidsmaatregelen opgesteld in de Uitvoeringsagenda Naar een Duurzame Organisatie 2020-2030 (hierna te noemen: Uitvoeringsagenda), vastgesteld in maart 2020. Jaarlijks rapporteren we via de verduurzamingsrapportage aan de Raad. De rapportage over 2022 is beknopt omdat het Programma Duurzame Organisatie herijkt wordt (zie Verduurzamingsrapportage 2022, pagina 9: ‘klaar voor de volgende fase’).
De 3 scopes van het Greenhouse Gas (GHG) protocol
broeikasgassen CO 2 scope 1 direct
SF 6
N 2O
CH 4
HFC 2
PFCs
scope 2 indirect scope 3 indirect
Directe emissies van de eigen organisatie veroorzaakt door eigen installaties, gasverbruik en brandstofverbruik.
Indirecte emissies veroorzaakt door andere organisaties tijdens het opwekken van elektriciteit, warmte en koeling waar wij gebruik van maken.
Indirecte emissies veroorzaakt door leveranciers ten behoeve van producten en diensten die de organisatie inkoopt.
2
Verduurzamingsrapportage 2023
Wat hebben we gerealiseerd in 2022?
CO2-uitstoot gemeentelijke organisatie 2018-2022 2018-2022 (scope 1 en 2, incl. vliegreizen)1 2018
2019
2020
2021
2022
2030
Uitstoot in scope 1 en 2
Zakelijk vervoer
In 2022 hebben we de trend doorgezet om de CO2-voetafdruk in scope 1 en 2 te verlagen. In 2022 hadden we nog 5,2 kton CO2-eq. emissies. Dat is een reductie van ruim 60% ten opzichte van 2021. Deze winst komt met name door het gebruik van groen gas in plaats van aardgas sinds 1 januari 2022. Daarnaast hebben we minder gas verbruikt én heeft het wagenpark in 2022 vrijwel volledig HVO100 (als transitie brandstof) getankt in plaats van diesel.
Warmte Vliegreizen Aardgas Brandstoffen Elektriciteit
1 De definitieve energieverbruikscijfers van 2022 zijn nog niet compleet bij het schrijven van de rapportage. Daarnaast zijn we bezig met de CO2-Prestatieladder-certificering op trede 3. Door verschil in afbakening en methodologische verschillen wijkt de voetafdruk van afgelopen jaren wat af van eerder gerapporteerd.
In 2022 konden we grotendeels weer reizen als voor de pandemie en dat zien we terug in de toename van het zakelijk verkeer en aantal vliegreizen, ten opzichte van de jaren 2020 en 2021. Ook bij andere categorieën in onze indirecte uitstoot (scope 3), zoals koffieverbruik, doelgroepenvervoer en woon-werkverkeer zijn we terug op het niveau vóór 2020.
Streefwaarde
45 kton
41 kton
19 kton
16 kton
5,2 kton
0 kton
15% Gas Terug De gevolgen van de oorlog in Oekraïne waren in 2022 ook voor de gemeente merkbaar, onder andere door de hoge grondstof- en energieprijzen. Energie-onafhankelijkheid was daarbij ook een belangrijk thema. In de Metropool Regio Amsterdam is daarom het succesvolle Actienetwerk 15% Gas Terug opgericht. De gemeentelijke organisatie heeft hier ook aan bijgedragen door ons eigen gasverbruik te verminderen door in de winter minder te verwarmen en in de zomer minder te koelen.
3
Verduurzamingsrapportage 2023
Energieverbruik
Energieverbruik gemeentelijke organisatie 2018-2022 2018
2019
2020
2021
2022
2030 Warmte Aardgas
-35%
Brandstoffen Elektriciteit
De energievoetafdruk van onze organisatie is toegenomen dit jaar: van 591 TJ naar 596 TJ. Deze toename komt door de gestegen elektriciteitsvraag. Dit is onder andere te verklaren door een toename van het laden van elektrische voertuigen op de werven, maar ook elektraverbruik in de openbare ruimte, onze sporthallen, zwembaden en overig vastgoed. In 2022 zijn deze plekken intensiever gebruikt dan in voorgaande jaren. We zien ook een toename van de vraag naar stadswarmte, wat een logisch gevolg is van het gasvrij maken van onze panden. Tegelijkertijd was de vraag naar aardgas en brandstoffen in 2022 wel iets lager dan in de voorgaande jaren.
Wat hebben we afgelopen jaar gedaan? Streefwaarde
668 TJ
633 TJ
593 TJ
591 TJ
596 TJ
436
Energieverbruik (in TJ, gigajoule x 1000)
In 2022 hebben verschillende directies een bijdrage geleverd aan het verduurzamen van de organisatie. Van de inkoop van duurzame materialen, energiereductie, het verduurzamen van de gemeentelijke panden, circulair materiaalgebruik tot het investeren in duurzaam denken en doen van ambtenaren. Hierna een greep uit wat er in 2022 is gerealiseerd of in gang gezet.
4
Verduurzamingsrapportage 2023
Duurzaam werken in de openbare ruimte Eind 2022 heeft het Ingenieursbureau een duurzaamheidsstrategie vastgesteld. Deze strategie is geen nieuw beleid, maar een doorvertaling van reeds vastgesteld stedelijk beleid naar de uitvoering. ‘Duurzaam, tenzij’ is hierbij het uitgangspunt. Het container begrip duurzaamheid is onderverdeeld in vier thema’s: Klimaatadaptatie, Energietransitie, Circulariteit en Luchtkwaliteit. Een aantal voorbeelden van circulair inkopen en materiaalgebruik bij het Ingenieursbureau: • Aanbesteding bouw circulaire brug Asterpad: in Buiksloterham is een aanbestedingstraject afgerond waarin een volledig circulaire brug wordt ontworpen samen met de aannemer. • Groot onderhoud Brug 483 (Kadoelen): voor de uitvraag van deze brug is als doel gesteld deze zo duurzaam mogelijk te vervangen. Op dit moment gaat een variant met de langste levensduur, hergebruik van bestaande materialen en weliswaar een wat langere bouwtijd in realisatie. De kosten zijn aan de voorkant hoger, maar de opbrengsten over de gehele levensduur zijn groter. • Toepassing MKI en Slim en Schoon in projecten: In 2022 zijn 14 projecten aanbesteed met MKI en/of Slim en Schoon als gunningscriterium. • Circulaire weg: door een prestatie-uitvraag te stellen is het gelukt om een 100% circulaire tijdelijke weg aan te leggen. Dit is vastgelegd in een infra as-a-service contract.
Door de ruimte plus het vertrouwen aan de aannemer te geven, kunnen innovaties tot stand komen.
Deze voorbeeldprojecten zijn enorm belangrijk om circulair bouwen verder op te schalen. Verduurzaming van de panden en energiereductie In 2022 hebben we weer meer gemeente lijke panden verduurzaamd dan het jaar daarvoor. Voor 24 panden in eigendom van de gemeente is het afgelopen jaar een nieuw energielabel A geregistreerd, er zijn 4 groene daken gerealiseerd, 6 daken zijn met zonnepanelen belegd en er zijn 8 extra aardgasvrije panden opgeleverd. De pro jecten waar we bijzonder trots op zijn, zijn: • De verbouwing van het kinderdagverblijf aan Mariëndaal 13 tot aardgasvrij, een zeer energiezuinig pand met rainproof speelplein. • De oplevering van het nieuwe duurzame houten gebouw voor Kinderboerderij de Buiktuin, ook aardgasvrij en bijna zelfvoorzienend.
MKI De milieukostenindicator (MKI) vat alle milieueffecten samen in één score en wordt uitgedrukt in euro’s. Het weegt alle relevante milieueffecten die ontstaan tijdens de levenscyclus van een product en telt deze op tot één enkele score. De MKI, ofwel schaduwprijs van een product, is een makkelijke manier om de milieuimpact van producten of projecten te vergelijken en communiceren.
• De Apollohal aardgasvrij: dit monumentale pand is naar A-label gegaan en heeft LED-binnenverlichting gekregen. • In het kader van het actienetwerk 15% Gas Terug hebben we het energieverbruik in onze kantoorpanden verminderd, door de verwarming in de wintermaanden een aantal graden lager te zetten en in de zomerperiode de panden minder te koelen. Verduurzamen van ICT De gemeente heeft een nieuw contract gesloten met @Net. Dit is het nieuwe datanetwerk in en tussen de panden van de gemeente Amsterdam. Bij de vernieuwing van het netwerk wordt de oude netwerk apparatuur afgevoerd. Vervolgens wordt, waar nodig, data verwijderd en de apparatuur zo duurzaam en circulair mogelijk verwerkt. Dit kan betekenen dat deze apparatuur (eventueel na refurbished te zijn) opnieuw wordt gebruikt of naar zo duurzaam mogelijke eindverwerking wordt gebracht. Hierdoor worden de primaire grondstoffen tot 85% gerecycled. Transitie Wagenpark Op de eigen werven zijn er in juli 2021 tankstations in gebruik genomen waar de plantaardige brandstof HVO100 getankt kan worden. Hierdoor is het gebruik van diesel in 2022 aanzienlijk afgenomen en het gebruik van HVO100 toegenomen. Daarnaast is het aantal geladen KWh in 2022 bijna verdubbeld ten opzichte van 2021. In 2022 zijn twee elektrische vuilniswagens geleverd en in gebruik genomen.
5
Verduurzamingsrapportage 2023
Duurzaam denken en doen Het netwerk van duurzaamheidsambassadeurs heeft zich verbreed en doorontwikkeld, en gaat verder onder de naam Duurzame Ambtenaren Netwerk (DAN). Collega’s uit de hele organisatie kunnen zich hierbij aansluiten om ervaringen uit te wisselen over het verduurzamen van hun directies. De urgentie om te verduurzamen wordt door steeds meer collega’s gevoeld. Zo’n 1.200 ambtenaren ondertekenden de ‘brandbrief’ – gericht aan het GMT – waarin werd gesteld dat we meer moeten doen om onze duurzaamheidsambities te halen. Inmiddels is het voor bijna iedereen wel helder: het moet anders. Het Gemeentelijk managementteam organiseerde op 14 december het eerste klimaatevent met als doel om ideeën uit te wisselen, inspiratie op te doen en om met elkaar te onderzoeken wat we kunnen doen om de verduurzaming in de stad en in de eigen organisatie te versnellen. Dit event leverde veel energie en ideeën op. Van al deze ideeën zijn er 10 verder uitgewerkt in het tweede klimaatevent, dat op 14 februari 2023 plaatsvond. Tijdens het klimaatevent van 14 december werd onder andere opgeroepen om ‘klimaattijd’ te claimen. Verduurzaming vraagt immers om systeemverandering, en dat kost tijd.
Collega’s geven aan nu vaak opgeslokt worden door de waan van de dag; dat duurzaamheid nog steeds als iets extra’s en vrijblijvends wordt ervaren; en dat er onvoldoende urgentie wordt gevoeld door leidinggevenden of andere collega’s.
Handelingskader duurzaam inkopen In 2022 is een Handelingskader Duurzaam Opdrachtgeven en Inkopen ontwikkeld en vastgesteld. Dit handelingskader is een concrete vertaling van het inkoopbeleid ‘Inkopen met Invloed’ en ‘Inkopen voor Amsterdam’. Het handelingskader biedt concrete handvatten voor inkopers en opdrachtgevers om het duurzaamheids beleid te vertalen naar inkopen.
Scope 3 in beeld Green Office heeft een nulmeting laten uitvoeren om de milieuvoetafdruk (CO2emissies, grondstoffengebruik en de mate van circulariteit) van de gemeentelijke organisatie te bepalen (Nulmeting circulariteit en milieuvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie Amsterdam, juli 2022). Deze nulmeting geeft de volgende inzichten: • In de Uitvoeringsagenda is als uitgangspunt genomen dat onze bedrijfsvoering CO2-neutraal is wanneer alle uitstoot in scope 1 en 2 wordt vermeden of gecompenseerd. Er is toen gesteld dat we onze uitstoot in scope 3 onvoldoende in beeld hadden om er maatregelen op te kunnen kwantificeren (Uitvoeringsagenda, p. 25). Deze nulmeting laat zien dat 92% van onze uitstoot in scope 3 zit, met name door de grote hoeveelheid materialen die wij als organisatie inkopen. We kunnen niet spreken over een ‘klimaatneutrale organisatie’ als we 92% van onze voetafdruk buiten beschouwing laten.
• Uit de nulmeting blijkt dat dat we met de huidige maatregelen en in dit tempo onze ambities voor 2030 niet halen. Implementatie van de 7 belangrijkste verduurzamingsmaatregelen uit de Uitvoeringsagenda leidt tot slechts 6% reductie van de milieuvoetafdruk. Dat betekent dat er concretere en aanvullende maatregelen nodig zijn om onze ambities te kunnen halen. • We hebben nu goed in beeld waar de CO2-uitstoot plaatsvindt. Oorspronkelijk lag de nadruk van de verduurzaming van de interne organisatie voornamelijk op het reduceren van de uitstoot van scope 1- en 2-emissies. Nu is nog duidelijker geworden dat de gehele organisatie een rol en verantwoordelijkheid heeft in het reduceren van onze klimaatvoetafdruk. • We weten dat we onze uitstoot in scope 3 nog niet volledig in kaart hebben gebracht. In de nulmeting hebben we aannames moeten doen en een derde van onze materiële uitgaven buiten beschouwing gelaten, omdat de data onvolledig of onbruikbaar waren. Daarnaast zit er ook indirecte CO2-uitstoot in de categorie niet-materiële uitgaven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan woonwerkverkeer en CO2-uitstoot van ingekochte diensten. Een aantal emissiecategorieën kon nog niet in kaart worden gebracht (zoals afvalstromen en koelmiddelen). Onze klimaatvoetafdruk is in werkelijkheid dus groter dan we op dit moment kunnen vaststellen.
6
Verduurzamingsrapportage 2023
Doorkijk: Focus voor 2023 en verder Bestuursopdracht Versnellen Duurzaamheid Er is bijzonder weinig tijd om de gestelde doelen voor 2030 te halen. Hiervoor staan alle directies gezamenlijk aan de lat. Het doel van de bestuursopdracht Versnellen Duurzaamheid is om bij alle portefeuilles zo snel mogelijk ‘van denken naar doen’ te komen: uitvoeren van het vastgestelde beleid én versnellen om de doelstellingen voor 2030 te halen. Dit geldt voor de energietransitie, de transitie naar een circulaire economie, de transitie naar een groene en gezonde stad inclusief klimaatadaptatie en de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie. Verankeren en versnelde uit voering van de duurzaamheidsopgave in de hele organisatie staat centraal in deze bestuursopdracht. Onderdeel van de bestuursopdracht wordt het herijken van de Uitvoeringsagenda Naar een Duurzame Organisatie. In 2023 concretiseert Green Office samen met de directies de vijf klimaatdoelen, stellen we streefdoelen tussen nu en 2030 vast en krijgen directies de opdracht om aanvullende maatregelen te treffen die bijdragen aan het realiseren van de ambities voor 2030.
Verder in kaart brengen van onze scope 3-emissies en een plan om deze emissies maximaal te reduceren De nulmeting biedt inzicht op basis waarvan de organisatie nu al maatregelen kan treffen. Parallel daaraan brengt Green Office de scope 3-uitstoot van de organisatie de komende jaren verder in beeld. Dan gaat het om de hiaten die we in de nulmeting hebben geconstateerd (zoals onvolledige data, bepaalde emissiecategorieën, deel nemingen). Het in kaart brengen is veel werk, we doen dit stapsgewijs. In 2023 brengt Green Office 6 emissiecategorieën in kaart. Het streven is om in 2024 alle scope 3-emissies van de organisatie volledig in kaart te hebben gebracht. Met dat inzicht kunnen we nog beter sturen op maximale reductie van de uitstoot van onze organisatie.
De gemeente laat zich certificeren op de CO2Prestatieladder De CO2-Prestatieladder is een algemeen geaccepteerd instrument dat wordt gebruikt om de CO2-uitstoot van een project of organisatie in kaart te brengen. Het is een CO2-managementsysteem voor organisaties, dat ook wordt ingezet bij aanbestedingen. Adviesbureau CE Delft heeft onderzocht wat de effecten zijn van een CO2-Prestatieladder bij overheden. De belangrijkste conclusie is dat de CO2-Prestatieladder een geschikt middel kan zijn voor overheden om
CO2-reductie vast te stellen en zich daaraan te houden. De Plan-Do-Check-Act-cyclus van de CO2-Prestatieladder zorgt voor een stevige verankering van CO2-reductiedoelen en monitoring in de gemeentelijke organisatie. Hierdoor blijft er ook op de lange termijn aandacht voor CO2-reductie. Daarnaast willen we als gemeente het goede voorbeeld geven en zelf ook doen wat we van onze leveranciers verwachten.
De gemeente breidt CO2-beprijzing uit In januari 2023 heeft het bestuur van de gemeente Amsterdam een besluit genomen over de hoogte van deze intern gebruikte CO2-prijs. We zullen dit jaar een CO2-prijs van 418 euro per ton CO2-eq. emissies hanteren en de prijs zal in de tijd toenemen. Daarnaast is besloten dat deze prijs voor álle investeringen boven de 1 miljoen euro gebruikt gaat worden. Hierdoor kunnen alle (grote) investeringen beter vergeleken worden: niet alleen op financiële impact maar ook de maatschappelijke kosten van de investering. Dit jaar staat in het teken van het uitbreiden van kennis over en verder implementeren van de CO2-prijs.
7
Verduurzamingsrapportage 2023
8
Conclusie Er is veel in gang gezet, maar het is niet genoeg om onze ambities te halen. We zetten de komende jaren in op het versneld verduurzamen van onze organisatie. Met versnelling wordt niet per definitie gedoeld op sneller handelen van de medewerkers op basis van de huidige organisatie- en werkvormen. Maar in al het werk dat we doen moet de focus liggen op: hoe kan dit duurzamer? De versnelling zal ontstaan op het moment dat we slimmer werken, soms juist minder of anders doen. Vanaf nu is het: volle vaart verduurzamen!
Colofon Verduurzamingsrapportage 2023 Maart 2023
De rapportage is samengesteld door Green Office, in nauwe samenwerking met collega’s uit de hele organisatie.
Vormgeving door Ontwerpwerk
Over de coverfoto Een elektrische vuilniswagen Fotograaf cover Richard Mouw
ONT2023017