20220927 BRIEF Raadsbrief Voortgang bruggen en kademuren bij VGR september 22.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 september 2022 Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit Melanie van der Horst Programma Bruggen en Kademuren, t.hilgers@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang programma Bruggen en Kademuren

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam blijft investeren in het herstel van de bruggen en kademuren, maar de beperkte financiële ruimte maakt het maken van moeilijke keuzes noodzakelijk. De concrete vertaling van de beschikbare financiën naar de aanpak van het achterstallig onderhoud en het effect daarvan op de stad, gaat onder meer over het uitstellen van geplande projecten, over het vaker afsluiten van bruggen of kades in plaats van deze te versterken - met toenemende overlast tot gevolg - en over de beperkte ruimte voor het meenemen van andere ambities. Maar het betekent ook dat we moeten blijven ontwikkelen om grip te krijgen op de opgave. Door te investeren in onderzoek, in nieuwe technieken voor monitoring en door nog meer in te zetten op slimme oplossingen voor herstel. In deze brief geef ik, vooruitlopend op het Actieplan dat eind dit jaar volgt, de hoofdlijnen van de vertaling weer: waar ziet het college ruimte voor doorontwikkeling en waar moeten we nu even op de rem trappen, om in de toekomst weer gas te kunnen geven. Bijgevoegd bij deze brief zit een nieuwe voortgangsrapportage. Daarin leest u meer over de resultaten die het programma heeft behaald in het eerste half jaar van 2022.

De themabijlage gaat deze keer over slimmer met minder, met relevante achtergrond over innovaties die we de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en getest en over innovaties die zich de komende tijd moeten gaan bewijzen. Daarnaast is ook het online dashboard geactualiseerd, met onder andere informatie over het onderzoeksprogramma, de veiligheidsmaatregelen en financiën. De programmadoelen blijven gelijk, het vernieuwingstempo neemt af Het programma heeft als doel de achterstalligheid versneld in te lopen en veilige en toekomstbestendige bruggen en kademuren te realiseren. Vanuit de focus op een langjarige en seriematige aanpak met onze uitvoerende partners en in verbinding met de stad, werken we aan een steeds slimmere en efficiëntere werkwijze. Het streven is een stabiel vernieuwingstempo van gemiddeld 2 kilometer kade en 8 bruggen per jaar, gebaseerd op de circa 208 kilometer kademuur en 830 verkeersbruggen in Amsterdam, met een theoretische levensduur van gemiddeld 100 jaar. Die strategie vertaalt zich inmiddels in concreet resultaat. Het aantal vernieuwingsprojecten waar we dit jaar aan werken is flink toegenomen: 5 kadeprojecten zijn in uitvoering, waarvan er 2 na de zomer worden opgeleverd (Rechtboomsloot in het centrum en Molen de Otter in West), en er komen nog 5 projecten bij dit jaar.

Ook hebben we dit jaar 1 brug opgeleverd (de Walter Süskindbrug langs de Amstel) en is er 1 brug in uitvoering (de Bullebak in de Marnixstraat), naast de negen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 september 2022 Pagina 2 van 4

bruggen in de Oranje Loper, waar Amsterdam de nodige ervaring mee op doet. Dit is een substantiële toename ten opzichte van de afgelopen jaren. Maar minder investeringsruimte voor de komende jaren betekent dat het vernieuwingstempo waar we nu op zitten, voorlopig niet zal toenemen en mogelijk afneemt, dat projecten worden uitgesteld en daarmee de achterstalligheid en dat de urgentie om te blijven investeren in het herstel, juist verder toeneemt. Bij het actieplan komt een herziene programmering voor kademuurprojecten voor 2023-2024 en bruggenprojecten voor 2025-2026, waarin dit zichtbaar wordt. Voorspellend onderhoud en afsluiten, tenzij… In totaal zijn de afgelopen jaren vanuit het programma zo’n 130 lastbeperkingen ingevoerd en 65 veiligheidsconstructies geplaatst. Dat het aantal nieuwe veiligheidsmaatregelen afneemt laat zien dat we steeds meer grip krijgen op het areaal. De slechtste plekken zijn in beeld en veiliggesteld, maar tegelijkertijd blijven incidenten mogelijk, zoals recent bij de Lijnbaansgracht waar een zinkgat in de rijbaan is ontstaan. Onderzoek wijst uit dat bij deze kade het grondkerende scherm - wat voorkomt dat grond gaat verschuiven - ontbreekt.

Het duikonderzoek dat we uitvoeren om de staat van de kademuren in beeld te brengen, heeft er vermoedelijk voor gezorgd dat het kwetsbare evenwicht is verstoord en er zand onder het wegdek heeft kunnen wegspoelen in de richting van de gracht. Op amsterdam.nl leest u meer over het herstel van het zinkgat en de kade. Het duikonderzoek is onderdeel van het groot houten palenonderzoek en voeren we uit om de staat van de fundering in beeld te brengen. Mede door dit type onderzoek is er de afgelopen jaren een schat aan kennis en informatie over de constructies opgebouwd. Op basis daarvan kunnen onze experts een steeds betere inschatting en afweging maken wat er nodig is voor veilig gebruik van de kades en bruggen. We gaan steeds meer uit van voorspellend onderhoud op basis van de daadwerkelijke staat, waarmee je tevens onnodig onderhoud voorkomt. De inspanningen van de afgelopen jaren stellen ons in staat om nu een andere benadering van de risico’s te hanteren, waarbij we vaker kiezen voor monitoring en minder snel voor het afsluiten van een constructie. Daarnaast moeten we vanuit kostenoogpunt accepteren dat, wanneer een veiligheidsmaatregel wel nodig blijkt, we er vaker voor kiezen om de brug of kade (deels) af te sluiten, en minder vaak voor versterken om functies zoals parkeren of bereikbaarheid te borgen. Voor dit type, relatief dure, maatregelen is nu slechts beperkt budget.

Wanneer we zien dat afsluiten ongewenst is, omdat dit bijvoorbeeld de bereikbaarheid ernstig schaadt, zetten we vaker in op levensduurverlengende maatregelen in plaats van tijdelijk versterken. Dat zijn we op diverse plekken in de stad al aan het oefenen, zoals bij een stukje kade langs de Prinsengracht en bij de Wim Sonneveldbrug over de Leidsegracht. In de voortgangsrapportage leest u hier meer over. Bij dit soort, niet zichtbare, levensduurverlengende maatregelen gaan we ervan uit dat groot onderhoud of vernieuwing hiermee minimaal 30 jaar wordt uitgesteld. Een goede tussenweg om de totale opgave over de tijd te spreiden en de stad bereikbaar en leefbaar te houden. We werken aan verschillende methodieken, vaak nieuw in Amsterdam, om hier snel meer kennis over op te doen, zowel op gebied van toepasbaarheid als het daadwerkelijk effect op de levensduur. Bij succes schalen we dit type maatregelen op. Ook voor de Oranje Loper wordt momenteel de haalbaarheid en voordelen van levensduurverlengende maatregelen onderzocht. In de voortgangsbrief van de Oranje Loper, die binnenkort volgt, wordt dit verder toegelicht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 september 2022 Pagina 3 van 4

Optimaliseren van beoordelingsmethoden De manier waarop we de resterende levensduur en sterkte van kademuren en bruggen beoordelen heeft een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Met input vanuit belastingproeven, technisch (duik)onderzoek, archiefstudies en wetenschappelijke kennis en expertise worden de beoordelingsmethoden voor de risicobeoordeling van de bruggen en kademuren steeds beter. Op basis van een gestandaardiseerde Amsterdamse risicobeoordeling voor de kademuren en bruggen, ontwikkeld in samenwerking met TU Delft en ingenieursbureaus Arcadis, W+B en Antea, kan steeds objectiever en accurater beoordeeld worden of een constructie nog even meekan of dat herstelwerkzaamheden nodig zijn. Door een betere inschatting van de staat van de constructies en wanneer we, in afstemming met bevoegd gezag, kunnen aantonen dat ze langer mee gaan dan gedacht, kan de werkvoorraad kleiner worden. Ook gaan we voor constructies met een verwachte restlevensduur van 30 jaar of langer alleen nog een gedetailleerde doorrekening maken, als het functioneren van de brug of kade essentieel is vanuit bereikbaarheid. Dat levert op het totale areaal een flinke kostenbesparing op. Stijgende kosten en complexiteit Naast dat de investeringsruimte een hernieuwde beoordeling van de aanpak en herschikken van de programmering noodzakelijk maakt, is dat ook vanuit de stijgende projectkosten het geval.

We zien dat het ingewikkeld en kostbaar is om in Amsterdam een brug of kademuur te vernieuwen: projecten duren vaak langer dan gepland en pakken te vaak duurder uit dan vooraf ingeschat. Een deel van de verklaring zit in kostenstijging van materialen, energie en mensen. Met langlopende contracten en investeren in samenwerking gaan we samen met onze contactpartners hier proactief mee om, opzoek naar de juiste stabiliteit. Een tweede oorzaak zit in de eisen die we als stad aan projecten stellen, die in de uitvoering vaak moeilijk verenigbaar zijn. Dat gaat om inhoudelijke eisen, zoals rond monumentale waarden, werkwijzen en behoud van bomen en eisen die we stellen aan de uitvoering bijvoorbeeld over bereikbaarheid van de omgeving, het verplaatsen van woonboten en vervoer over water. We zien dat dit het lastig maakt om voldoende meters te vernieuwen kademuur te vinden. Dit soort ingewikkelde kwesties kosten per geval veel tijd om op te lossen. Complexiteit en kosten stijgen ook door het stapelen van ambities. Wanneer we nu een brug of kade aanpakken, nemen we in de meeste gevallen ook het maaiveld mee. Dat is veelal een logische afweging vanuit het perspectief van werk met werk maken. Maar meenemen van meerdere of zelfs álle vastgestelde ambities leidt tot complexe en kostbare planvorming.

Heldere projectscope is een voorwaarde voor grip op kosten Met de Uitvoeringsstandaard (november 2021) heeft uw raad ingestemd met een meer gestandaardiseerde aanpak van de uitvoering en de projectscope, wat noodzakelijk is om te kunnen vereenvoudigen, versnellen en goedkoper te werken. En, conform het Amsterdams Akkoord, gaan we uit van groot onderhoud en doen we minder herinrichtingen. We kiezen primair voor het herstel van de bruggen en kademuren en voeren actief en expliciet het gesprek over het meenemen van maaiveldwensen of andere ambities. We maken het prijsverschil expliciet. Het programma heeft zelf geen budget voor andere zaken dan het herstel van bruggen en kades en ook op andere plekken binnen het fysieke domein is er beperkt ruimte. Uitgangspunt is dat, als financiering voor ambities en wensen beschikbaar is en er geen te groot nadelig effect op de planning is, er werk met werk wordt

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 september 2022 Pagina 4 van 4

gemaakt. Het afwegen van en sturen op keuzes, die gaan over de wensen en knelpunten in de openbare ruimte, vindt plaats in het bestaande stedelijke programmeerproces onder regie van de Stadsregisseur. Daar wordt expliciet uitgevraagd en besloten waar opgaven en ambities bij elkaar komen en worden gekoppeld of juist ontkoppeld. Dit landt jaarlijks in de zogenaamde Blokprogrammering en wordt uitgewerkt in Integrale Gebiedsplannen en/of de projectkaarten van PBK. Ruimte voor uitvoering, met aandacht voor omgeving Om echt seriematig en goedkoper te kunnen werken, moeten we de ruimte geven aan de werkzaamheden, conform de Uitvoeringsstandaard, en accepteren dat het werken in de openbare ruimte overlast geeft. Concreet betekent dit dat we uitgaan van vierkant afsluiten van de weg en het water tijdens de uitvoering, we de scope tijdig vastleggen en geen late wijzigingen meer accepteren, we eenduidige omgaan met bomen, woonboten en monumentale eisen. Wanneer we hier strak op sturen geeft dat financiële ruimte, waardoor we uiteindelijk meer projecten binnen de begroting kunnen uitvoeren en meer Amsterdammers profijt hebben van de investeringen. We houden vanzelfsprekend oog voor de belangen vanuit de omgeving en kijken waar we met alternatieve oplossingen en verzachtende maatregelen, de overlast zo veel als mogelijk kunnen beperken.

Stabiele uitvoeringsteams Als laatste zien we dat het voor een succesvol proces cruciaal is om uit te kunnen gaan van stabiliteit in de projectteams, zowel aan de Amsterdamse kant als aan de kant van de opdrachtnemers. Zoals gemeld in de voortgangsbrief van 6 april 2022 staan die teams onder druk en is het de afgelopen periode niet altijd gelukt om deze op niveau en stabiel te krijgen. In het nieuwe actieplan gaan we in op deze cruciale randvoorwaarde en de afspraken die hier binnen de gemeente bij horen. Ten slotte Zoals ik in het begin van de brief aangaf, zijn dit moeilijke keuzes met voor- en nadelen. Aansluitend op het voorstel van het Presidium (Dagmail 6 september) voor een begeleidingscommissie vanuit uw raad, naar aanleiding van motie 773 van het lid Ernsting (GL), bespreekt het programma de uitgangspunten van het Actieplan graag vooraf door met de commissieleden. In overleg wordt hier een voorstel voor gedaan. Ik vertrouw erop dat ik u hiermee voldoende heb geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl