20220901 raadsinformatiebrief stand van zaken aanpak energiearmoede

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1-9-2022 Armoede en Schuldhulpverlening (23)

Behandeld door

Marjolein Moorman Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken aanpak energiearmoede en uitbreiding energietoeslag

Geachte leden van de gemeenteraad, In deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de stand van zaken van de Amsterdamse aanpak van energiearmoede Belangrijkste onderdelen van de aanpak zijn het uitkeren van de eenmalige energietoeslag voor huishoudens met een laag inkomen en de vangnetregeling voor huishoudens die in de problemen dreigen te raken als gevolg van gestegen energielasten. Nu het kabinet vlak voor het reces heeft aangekondigd de energietoeslag te verhogen, wordt het bedrag van de energietoeslag verhoogd van € 800 naar € 1.300. Bij de uitbetaling van de extra € 500 zal geen vermogenstoets worden toegepast. Zo worden huishoudens die een kleine buffer hebben opgebouwd voor noodzakelijke uitgaven of als spaarpotje voor de oude dag ook ondersteund in deze tijden van uitzonderlijk hoge energielasten. 1 Stand van zaken uitkeren energietoeslag Met de energietoeslag compenseren gemeenten een gedeelte van de gestegen energiekosten in 2022 voor huishoudens met een laag inkomen. Na de militaire inval van Rusland in Oekraïne en de verdere toename van energieprijzen als gevolg hiervan, heeft het Rijk eerder besloten om het richtbedrag van de toeslag te verhogen van €200 naar €800. In Amsterdam is naar schatting inmiddels ongeveer 90% van de doelgroep die in aanmerking komt voor de energietoeslag bereikt.

In vergelijking met andere gemeenten (waaronder de G4) heeft het college in Amsterdam fors ingezet op ambtshalve toekenning, waardoor een grote meerderheid van de huishoudens de toeslag automatisch op hun rekening heeft gekregen. Voor minimahuishoudens die niet in beeld zijn bij de gemeente1 is een aanvraagproces ingericht. Inmiddels heeft ongeveer 90% van de Amsterdamse minimahuishoudens de toeslag ontvangen. De stand van zaken ten aanzien van het uitkeren van de energietoeslag is als volgt:

1

Dit zijn huishoudens die geen gemeentelijke uitkering ontvangen en ook geen gebruik maken van gemeentelijke minimaregelingen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

-

Datum 1 september 2022 Pagina 2 van 5

In de eerste helft van dit jaar is de energietoeslag van € 800 uitbetaald aan ruim 75.000 bij de gemeente bekende minimahuishoudens. Zij hebben de toeslag veelal2 automatisch ontvangen. Minima die nog geen beroep doen op een gemeentelijke uitkering zoals de bijstand of minimaregelingen zoals de Stadspas zijn niet bekend bij de gemeente en moeten zelf een aanvraag doen. Inmiddels hebben ongeveer 79.000 huishoudens de toeslag ontvangen, en zijn er nog ruim 8.700 aanvragen in behandeling.

Verhoging energietoeslag tot € 1.300 In het debat over de Voorjaarsnota op 5 juli jl. heeft het kabinet aangekondigd het richtbedrag van de eenmalige energietoeslag nogmaals te verhogen, van 800 euro naar 1.300 euro. Gemeenten mogen bij deze extra betaling wederom aansluiten bij de doelgroep van het eigen minimabeleid. Amsterdamse minima zullen het extra bedrag van € 500 in december 2022 op hun rekening ontvangen. Hiermee sluit Amsterdam aan bij de wens van het Rijk om de toeslag nog in het kalenderjaar 2022 uit te keren. Minimahuishoudens hebben de toeslag nog dit jaar hard nodig om hun maandbedrag en/ of eindafrekening mee te betalen. Voor 2023 komt het Rijk met een pakket landelijke koopkrachtmaatregelen ter compensatie van de hoge energieprijzen en de algemene inflatie. Door het bedrag van € 500 uit te keren in de laatste maand van het jaar ontstaat bovendien een zeker mate van spreiding van de drie betalingen over het jaar: € 200 in maart, € 600 in juni en € 500 in december. Dit draagt eraan bij dat mensen de energietoeslag nog op hun rekening hebben staan als de eindafrekening van de energierekening op de mat valt.

Geen vermogenstoets bij de extra betaling van € 500 Bij de uitbetaling van de eerste € 800 energietoeslag is een lichte vermogenstoets toegepast. Huishoudens met een laag inkomen en een vermogen boven de € 6.295 (alleenstaande) of € 12.590 (gezin)3 komen hierdoor niet in aanmerking. Gemeenten hebben flink moeten lobbyen voor voldoende middelen voor de uitvoering van de energietoeslag en daarom is er in eerste instantie gekozen om te focussen op de doelgroep die de ondersteuning het hardste nodig heeft: huishoudens met een laag inkomen én een laag vermogen. Bovendien is op deze manier aangesloten op de voorwaarden van het Amsterdamse minimabeleid. Dat maakte het mogelijk een grote groep Amsterdammers snel te bereiken. Bovendien kunnen aan Amsterdammers die de energietoeslag aanvragen ook meteen andere minimaregelingen zoals de stadspas worden toegekend. Zo neemt het bereik van de Amsterdamse minimavoorzieningen toe en worden huishoudens breder ondersteund dan alleen met een compensatie voor toegenomen energiekosten. Tegelijkertijd zien we dat er steeds meer mensen in de problemen komen en willen we mensen die een kleine buffer hebben opgebouwd voor noodzakelijke uitgaven of als spaarpotje voor de oude dag niet benadelen.

Het college is daarom voornemens om bij de extra uitkering van € 500 de 2 Bij ongeveer 20.000 huishoudens was geen recent rekeningnummer bekend en is gevraagd om hun IBAN door te

geven of een oud IBAN te verifiëren, zodat de energietoeslag ook aan hen kan worden uitbetaald. 3 Dit is de vermogensgrens die geldt voor de Participatiewet en de minimaregelingen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 september 2022 Pagina 3 van 5

vermogenstoets te laten vervallen. Zo worden huishoudens met een laag inkomen die een (in veel gevallen beperkte) buffer hebben ook tegemoet gekomen in deze tijden van uitzonderlijk hoge energielasten.

Vangnetregeling Voor huishoudens die (met of zonder energietoeslag) in de problemen komen door hoge energielasten is een vangnetregeling ingericht. Dit vangnet bestaat uit sociale incasso door de energieleverancier, budget- en energiebesparingsadvies en een jaar-betaalplan, bijvoorbeeld een schuldenrustlening of het verstrekken van individuele bijzondere bijstand.4 Het vangnet is gekoppeld aan de vroegsignalering. Huishoudens met beginnende betalingsproblemen worden bezocht door een buurtteammedewerker die een maatwerkoplossing zoekt. Om te voorkomen dat veel mensen vooruitlopend op de automatische betaling van de energietoeslag een beroep op het vangnet zouden doen is de communicatie eerst gericht op financiële specialisten en intermediairs. De Amsterdammer die problemen heeft met het betalen van de energierekening wordt verwezen naar het Buurtteam Amsterdam waar de professional kan beoordelen of de individuele bijzondere bijstand uitkomst biedt. Ook verloopt de communicatie over het vangnet via professionals zoals bewindvoerders, budgetbeheerders en intermediairs zoals FBNA.

Financiële onderbouwing energietoeslag en vangnetregeling Voor de energietoeslag wordt via de mei- en de septembercirculaire van het gemeentefonds in totaal € 120 miljoen beschikbaar gesteld door het Rijk. De verwachte kosten bedragen € 7o miljoen voor de uitkering van de € 800 en € 41,5 miljoen voor de € 500 uitkering. Daarnaast is € 1,1 miljoen begroot voor de vangnetregeling en € 1,7 miljoen voor uitvoeringskosten. De totale prognose in 2022 komt daarmee uit op € 118,1 miljoen. Het resterend saldo van naar verwachting € 1,9 mln. wordt aangewend als een reservering voor de uitvoering van de vangnetregeling in het jaar 2023. De verwachting is dat de energieprijzen langere tijd hoog zullen blijven, waardoor ook komend jaar deze ondersteuning noodzakelijk zal blijven, terwijl hier (vooralsnog) geen extra Rijksmiddelen voor beschikbaar worden gesteld. Bovendien worden in het kader van deze vangnetregeling in 2022 verplichtingen aangegaan in de vorm van het toekennen van individuele bijzondere bijstand die doorlopen in 2023.

4

Zie ook: Raadsinformatiebrief (2 mei 2022) Voortgang aanpak energiearmoede.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Budget uitkeren € 800 energietoeslag

Datum 1 september 2022 Pagina 4 van 5

Aangepast budget in mln. € 73

Budget uitkeren aanvullende € 500 energietoeslag

47

Totaal budget

120

(verwachte) uitgaven in mln. €

Kosten € 800 energietoeslag

70

Kosten € 500 energietoeslag

45,3

Kosten vangnetregeling 2022

1,1

Uitvoeringskosten (toeslag en vangnet)

1,7

Reservering vangnet 2023

1,9

Totaal geraamde kosten en reservering

120

Aandacht voor de financiële positie van studenten Voor de uitvoering heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in afstemming met de VNG een landelijke richtlijn opgesteld, om ervoor te zorgen dat “de eenmalige energietoeslag door gemeenten zoveel mogelijk uniform wordt uitgevoerd, ook gezien de landelijke aard van de huidige energieproblematiek”.5 Ten aanzien van studenten is de richtlijn om hen uit te sluiten van de energietoeslag, omdat hun woonsituatie zeer divers is, ook voor wat betreft de energiekosten en -rekening. Het ministerie van SZW geeft hierbij aan dat een categoriaal verstrekte energietoeslag voor deze groep minder geschikt is en individuele bijzondere bijstand meer voor de hand ligt. Ook hebben gemeenten van het Rijk geen budget ontvangen voor het verstrekken van de energietoeslag aan studenten. Bovendien zal het verstrekken van de energietoeslag aan alle uitwonende studenten in de stad een zeer groot beslag leggen op de capaciteit van de gemeentelijke uitvoeringsorganisatie. In Amsterdam wonen circa 45.000 uitwonende studenten6 (Lokale Monitor Studentenhuisvesting Amsterdam 2022). De gemeentelijke uitvoeringsorganisatie is er niet op toegerust als een groot deel van hen een aanvraag doet. Wel begrijpt het college de vraag van veel studenten. Ook zij worden geconfronteerd met hoge energielasten.

Daarom hebben G4 en de VNG de positie van studenten onder de aandacht gebracht bij het ministerie van SZW, onder andere rond het Kamerdebat over de energietoeslag op 29 juni 2022 en recent naar aanleiding van een uitspraak van de rechtbank Gelderland op 5 augustus die in een individuele casus van een Nijmeegse student heeft geoordeeld dat er sprake was van onrechtmatige uitsluiting. Omdat het voor steden waar veel studenten wonen niet uitvoerbaar is om hen allemaal energietoeslag te verstrekken, dringt de G4 erop aan dat at het Rijk met een oplossing moet komen voor deze groep. Een logische vorm daarvoor is een regeling die wordt belegd bij een 5

De Landelijke richtlijn eenmalige energietoeslag lage inkomens is als bijlage opgenomen in de Handreiking eenmalige energietoeslag (Stimulansz, 15 maart 2022). 6 Een gedeelte van deze groep kan ook om andere redenen geen aanspraak doen op de energietoeslag, bijvoorbeeld omdat hun inkomen te hoog is, omdat zij een beroep kunnen doen op de draagkracht van hun ouders, of omdat zij op een adres wonen waar iemand anders de energierekening betaalt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 september 2022 Pagina 5 van 5

landelijke uitvoeringsorganisatie die studenten al in beeld heeft, zoals de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Daarnaast kunnen studenten als zij in de problemen dreigen te raken door stijgende energiekosten een beroep doen op de vangnetregeling. In lijn met motie 268.22 van het lid Khan (DENK) c.s. monitort het college waar Amsterdammers die geen recht hebben op energietoeslag in de problemen komen. Indien nodig breidt het college de vangnetregeling voor hen uit.

Tot slot Met de uitkering van de energietoeslag van € 1.300 wordt aan een groot aantal Amsterdamse huishoudens verlichting geboden in moeilijke tijden. De situatie blijft echter onzeker en ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op. Dit geldt ook voor de kaders die door het Rijk worden meegegeven. Hierdoor is het noodzakelijk om de vinger aan de pols te blijven houden en ook in de komende periode waar nodig plannen bij te stellen en te herijken. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl