20220217 Verslag gemeenteraad middag

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

Raadsnotulen

Jaar Vergaderdatum Publicatiedatum

2022 17 februari 2022 16 maart 2022

Middagzitting op donderdag 17 februari 2022 Voorzitter: mevrouw F. Halsema, burgemeester Plaatsvervangend voorzitter: Raadsgriffier: mevrouw Houtman Verslaglegging: mevrouw Smakman (Notuleerservice Nederland)

Voorzitter: burgemeester Halsema De VOORZITTER heropent de vergadering om 13.09 uur. De VOORZITTER: Goedemiddag allemaal. Grondzaken 29. Vaststellen van het bedrag aan gemaakte kosten samenhangend met het opsporen en ruimen van explosieven uit de Tweede Wereldoorlog in 2021 VN2021-035220 Dit punt is gehamerd. De voordracht wordt zonder discussie en hoofdelijke stemming goedgekeurd; de raad neemt mitsdien het besluit, vermeld onder VN2021-035220. 30. Vaststellen van de Investeringsnota herontwikkeling Ringparklocatie VN2022001819 De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Ernsting en Van Renssen inzake Herontwikkeling Ringparklocatie – in kaart brengen woningverlies vanwege autowegen, nr. 162.22. Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - In kaart te brengen hoeveel te bouwen woningen we mislopen vanwege de nabijheid van drukke autowegen en de raad daarover te rapporteren voor de zomer. De motie maakt deel uit van de beraadslaging. De VOORZITTER: Het woord is gevraagd door de heer Ernsting. Moet ik daar nog anderen aan toevoegen? Dat is niet het geval.

1

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

De VOORZITTER geeft het woord aan de heer Ernsting. De heer ERNSTING: Ik hou het superkort. Dit is een herontwikkeling van een kantoorpand en dat lijkt ons een hartstikke goed idee. Maar in de commissie kwamen we er toch wel op uit dat het toch jammer was dat we hier dan geen woningen konden bouwen, omdat het aan een snelweg is. En al eerder hebben mevrouw Van Renssen en ik natuurlijk dit aanhangig gemaakt ook met een initiatiefvoorstel, dat waar grote autowegen zijn, dat je daar ook huizen zou kunnen bouwen. Huizen zijn in deze tijd van woningnood natuurlijk cruciaal om de stad toegankelijk te houden voor alle mensen die Amsterdammer willen worden en voor mensen die al Amsterdammer zijn en zouden willen verhuizen. Dat kan nu niet. Dus ik ben benieuwd naar aanleiding van deze casus in hoeverre autowegen in Amsterdam verdere woningbouw in de weg zitten. Daarom hebben we een motie gemaakt om dat te gaan inventariseren. Dank u wel. De VOORZITTER: Er zijn geen andere woordvoerders. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Van Doorninck. Wethouder VAN DOORNINCK: Ja, vorige week in de commissie bespraken we inderdaad ook dat toen wij begonnen met deze planvorming het ook de bedoeling was om woningen toe te voegen en dat inderdaad vanwege de Ringweg A10 dat niet kan.

Ik denk dat het dus ook heel interessant is wat de leden Ernsting en Van Renssen vragen om eens een onderzoek te doen naar waar dat allemaal nog meer speelt. Misschien een heel kleine kanttekening daarbij: dat soms, als je ergens geen huizen kan bouwen, andere belangrijke functies die deze stad ook nodig heeft, dan daar wel te plaatsen zijn, zoals groen of sport. Dus het is niet per definitie dat overal waar geen huizen gebouwd kunnen worden, er niets kan. Maar het is goed om in ieder geval een inventarisatie te hebben, want dan kunnen we veel beter kijken hoe we de stad willen inrichten en of we ergens mitigerende maatregelen kunnen nemen door wellicht autowegen af te gaan waarderen. Dus, voorzitter, geen bezwaar tegen aanneming van deze motie. De VOORZITTER: Dat begreep ik. En ik denk dat de indiener dat ook begreep. Is er behoefte aan een tweede termijn? Dat is niet het geval. Dan hebben we dit onderwerp voldoende besproken. De discussie wordt gesloten. 31. Vaststellen van de Investeringsnota Kubus-Katrijplocatie en het beschikbaar stellen van een krediet VN2022-001835 Dit punt is gehamerd. De voordracht wordt zonder discussie en hoofdelijke stemming goedgekeurd; de raad neemt mitsdien het besluit, vermeld onder VN2022-001835.

2

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

De VOORZITTER: En dan vraag ik me af of we onmiddellijk door kunnen met het volgende? Dat is nummer 33. Zijn daarvoor de woordvoerders aanwezig? Ik denk dat dat het geval is.

33. Instemmen met de dekkingsbron en verwerkingswijze meerkosten als gevolg van project-specifieke eisen en als gevolg van aangepast ontwerp voor VO-school ‘MLA’ en professionele trainingshal in de Sluisbuurt VN2022-001983 De VOORZITTER: Bij mijn weten zijn hier geen moties ingediend. Tot dusver heeft alleen mevrouw Van Soest het woord gevraagd. [...] Ja, dan ga ik ervanuit dat we dit stuk moeten hameren. Dan is onderwerp hiermee gehamerd. Dit punt is gehamerd. De voordracht wordt zonder discussie en hoofdelijke stemming goedgekeurd; de raad neemt mitsdien het besluit, vermeld onder VN2022-001983.

34. Instemmen met de adviezen uit het rapport getiteld Erfpacht in Amsterdam: een Gordiaanse knoop VN2022-003584 en 35. Kennisnemen van het advies van prof. mr. Van der Veen inzake de Amsterdamse overstapregeling in het licht van de beginselen van behoorlijk bestuur VN2022-004093 en 36. Kennisnemen van het besluit over het vaststellen van de eindrapportage met verbetersuggesties met betrekking tot het knel- en verbeterpuntenonderzoek naar de toekomst van het erfpachtstelsel VN2022-002302 De VOORZITTER: Ik heb geen moties. [...] Oké, dan stel ik wel voor dat we gaan beginnen. Dan proberen wij zo snel mogelijk de moties en amendementen te verzamelen. Heb ik ze, dan zal ik ze voorlezen. Bij dit agendapunt hebben zich gemeld om het woord te voeren: Van Schijndel, Boomsma, Ernsting, Boutkan, De Jager. Kan ik daar nog anderen aan toevoegen? De heer Van Lammeren? [...] Dat snap ik. Ik begrijp u. Dan is als eerste het woord aan de heer Van Schijndel. [...] Ik denk dat het verstandig is- [...] Natuurlijk, als u dat- [...] Dan geef ik als eerste het woord aan de heer Boomsma. De VOORZITTER geeft het woord aan de heer Boomsma.

3

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

De heer BOOMSMA: Twee weken geleden was een uitzending van het programma Radar over de Dexia-affaire. Daar zijn slachtoffers van die Dexia-affaire al twintig jaar aan het procederen. En waarom? Omdat dit bedrijf een financieel product had gemaakt zonder mensen goed te informeren over de risico’s en de kosten en die onder andere werden veroorzaakt door een financiële hefboom. Als je zoiets aanbiedt aan mensen, dan heb je een zorgplicht en daar was men ernstig tekortgeschoten. Bij Radar zat toen ook het PvdAKamerlid Henk Nijboer. En wat een vuur waarmee hij daar woest ageerde tegen die woekerpraktijken. En terecht, want dat zou niet moeten kunnen. Best pijnlijk is het natuurlijk dat de gemeente Amsterdam uiteindelijk zelf iets dergelijks heeft geïntroduceerd. Maar dan is het nog erger, want dan gaat het niet om aandelen, maar dan gaat het om zoiets fundamenteels als iemands eigen huis. Ik heb het al vaker gezegd, en ik blijf het zeggen: erfpacht heeft die kenmerken van een woekerpolis. En ik blijf ook herhalen: dat kan en mag en moet een overheid niet doen. En die overstapregeling is zo complex, dat bijna niemand het echt begrijpt, die daardoor ook vol fouten zit, voor een grote willekeur zorgt en wat ook slecht is voor de stad, omdat het de woonlasten, die toch al zo hoog zijn, nog hoger maakt.

Dat treft uiteindelijk ook huurders, want als jouw huisbaas fors meer erfpacht moet betalen, dan gaat hij dat natuurlijk uiteindelijk doorrekenen aan de huurders. Er komt nu een pardonregeling. Dat is goed. Dat is echt een goede stap voorwaarts, maar we zijn er daarmee nog niet. Ik denk nog steedsVoorzitter, volgens mij wil de heer Boutkan mij graag iets vragen. De VOORZITTER: Excuus. Ik was me nog even aan het inlezen op de vergadering. (De heer BOUTKAN: De heer Boomsma heeft veel kritiek op de overstapregeling. Toch lees ik in de stukken – dat weet de heer Boomsma natuurlijk ook – dat 85 procent van de erfpachtbezitters, die heeft daar gebruik van gemaakt. En hoe kan dat dan? Als mensen dat blijkbaar toch wel zien als iets wat belangrijk is.) De heer BOOMSMA: Voorzitter, dat is helemaal waar. En we hebben zelf als het CDA natuurlijk meer dan zestig bijeenkomsten gehad in de stad met tal van mensen om ons te vertellen over die overstapregeling en te zeggen, nu die er is, kun je maar beter vastklikken en kijken wat je kunt doen om over te stappen. Dat is ook omdat, als je niet overstapt, de kosten alleen maar nog verder toenemen. Dus dat is een heel lastige keuze voor mensen. Want, ja, ze konden dus níet overstappen, maar dan zouden de kosten sowieso enorm toenemen. Of ze stappen wel over en dan wordt het in plaats van vier keer zo hoog, wordt het dan drie keer zo hoog.

Dus dat is een snelkookpan waar mensen in zijn gezet in dit systeem. En ja, in zo’n systeem is het goed dat mensen dan overstappen om te voorkomen dat het nog erger wordt. Maar dat neemt niet weg dat die kritiek op het stelsel zoals het is ingezet natuurlijk nog steeds blijft staan. Ik denk dus ook dat het op termijn ook niet houdbaar is. Dat we dat ook gewoon onder ogen moeten zien. Dit stelsel kan op deze manier niet doorgaan, want vroeger of later komen mensen alsnog voor een onmogelijke keuze te staan, zeker als ze niet overstappen. Dan wordt die hefboom natuurlijk nog veel hoger. En dat gaat enorme invloed hebben en impact op de huizenprijzen. Dat kan eigenlijk niet zo doorgaan. En daarom is het goed dat we deze discussie voeren. Daarom is het goed dat Berenschot onderzoek heeft gedaan naar het hele stelsel en met heel belangrijke aanbevelingen is gekomen. Wat ons betreft kunnen we die aanbevelingen dus ook allemaal overnemen. Ik begrijp dat er een amendement van de coalitie komt met een aantal wijzigingen, waaronder bijvoorbeeld dat men de beginselen van goed bestuur, die aanbeveling, niet

4

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

over wil nemen. Daar hebben we het natuurlijk uitgebreid over gehad in de commissie. Ja, wij betreuren dat. Wij denken dat dat op zich heel zinnig is om dat wel vast te stellen. Maar goed, ja, ik zie dat amendement wel tegemoet. Wat voor ons met name ook heel belangrijk is, is dat er wel een normenkader wordt vastgesteld, omdat je daarmee toch ongelukken kunt voorkomen. De gemeente stelt in onze antwoorden op de vragen- Waarvoor ook veel dank, want ik begrijp dat dat best veel werk heeft gekost. Dus daarvoor dank. Maar de gemeente geeft aan, ja, die hefboom, die is niet ingebouwd door het college, die is een gevolg van de marktontwikkelingen. Maar waar het om gaat, is dat die hefboom nu wel bestaan. Het gevolg dus ook van de rekenwijze en van de manier waarop die grondprijzen worden berekend. En die zijn er dus gewoon. En men had zich dat gewoon onvoldoende gerealiseerd. En ja, nu wordt die overigens nog veel groter na de pardonregeling. Dus daarom denk ik ook dat het niet houdbaar is. Maar ik denk, als je een goed normenkader had gehad – en dan kun je kijken over welke normen – maar dat een erfpacht, als we dit dan hebben, dan moet het kostenefficiënt, nuttig, veilig en begrijpelijk zijn, dat je dan dit van tevoren had kunnen voorkomen. En dat je daarmee juist op een bepaalde manier die consumentenbescherming die nodig is, depolitiseert en van tevoren die bescherming borgt.

Dan is er een aanbeveling over de onafhankelijkheid van deskundigen. Die wil het college volgens mij niet overnemen. Ik denk dat die wel vrij belangrijk is, want er zijn ook aanwijzingen dat die de afgelopen tijd toch onder druk heeft gestaan. De gemeente wilde gewoon op een gegeven moment dat men hoger ging taxeren. En ja, er zijn cursussen gegeven, er is een taxatie-instructie opgesteld. Dat is natuurlijk ook vreemd, want wij hebben lang gevraagd: maak die nou openbaar, die taxatie-instructie. Toen zei het college: nee, dat kan niet openbaar, want dat leidt tot beïnvloeding van de deskundigen. En nu uit Wob-stukken zie ik dat die taxatie-instructie allang is toegestuurd aan de taxateurs. In ieder geval denk ik dat er goede redenen om wel degelijk die onafhankelijkheid beter te borgen. Dan hebben wij nog drie moties voor de toekomst. Ten eerste, om echt zekerheid te kunnen bieden, de voorwaarden zoals die golden tot januari 2020 te bevriezen, maar wel te indexeren. Ik denk dat je daarmee een groot deel van de problemen al oplost, omdat je die hefboom er dan uit haalt en dat mensen dan bij de verkoop van hun huis zo’n beslissing kunnen nemen. Hij staat ook in het verkiezingsprogramma van D66. Dus er is volgens mij hier ook gewoon een raadsmeerderheid voor. Dus ik denk dat het belangrijk is dat we die stap dan nu zetten.

Ten tweede een motie voor een onafhankelijke geschillencommissie. Ik denk dat dat hard nodig is als een vorm van laagdrempelige rechtsbescherming, om dat nu te gaan ontwikkelen. Dus niet alleen te onderzoeken, maar onderzoeken hóe we dat gaan doen en niet alleen óf we het gaan doen. Ik ben blij dat D66 dat in ieder geval steunt. En dan hebben wij nog een motie voor een maximale grondquote van vijftien procent. We weten inmiddels, ook op grond van de Wob-stukken, dat tussen 1990 en 2013 – dus meer dan twintig jaar lang – hanteerden deskundigen een netto grondquote van dertien procent. Dus 22 procent grondquote en dan een depreciatie van veertig procent. Dus decennialang heeft de gemeente daar zelf handtekeningen onder gezet en daarmee akkoord gegaan. Als we bedenken hoeveel tijd en moeite en ellende dat had kunnen besparen, als je gewoon daarvanuit was gegaan- Dus daarom dienen we die alsnog nog in, om dat bij de verdere vernieuwing van het erfpachtstelsel als uitgangspunt te nemen. Tot zover. (Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: De VVD steunt de eerste twee moties van het CDA. Maar ik heb een vraag over die derde. Want het CDA legt hier nogal een voorstel op tafel: een maximale grondquote van vijftien procent. Om dat zo even via een motie te gaan regelen, terwijl we natuurlijk een majeure

5

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

stelselwijziging hebben gehad, waarbij ook heel veel mensen zijn overgestapt op basis van een BSQ die gemaximeerd is op 49 procent. Dat raakt dan alles waarvan Berenschot zegt: raad, doe dat niet, onder andere de rechtszekerheid. Hoe reflecteert de heer Boomsma dan eigenlijk daarop?) Voorzitter, ik denk dat die enorme prijsverhoging, die inderdaad in de vorige collegeperiode onder leiding van wethouder Van der Burg van de VVD is doorgevoerd, onrechtvaardig is en onnodig. En dat het ook niet stand zal houden, gezien wat die deskundigen hebben gedaan. Gezien ook het feit dat wij voorstellen hebben gedaan, waar die informatievoorziening op dat moment van de besluitvorming ook al niet goed was. Dus ik denk, als jij een onnodige en onrechtvaardige prijsverhoging introduceert, ja, dat je die dan terug moet draaien. Ik denk ook niet, het aantal mensen- Je zult dus een aantal mensen moeten compenseren. Dat moet je sowieso doen met de pardonregeling. Maar hier gaat toch voor dat de kern is dat je tot een eerlijk erfpachtstelsel moet komen en dat dit daar een fundamenteel onderdeel van is. (Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: De heer Boomsma beantwoordt mijn vraag, met alle respect, niet. Mijn vraag is, we hebben net een stelselwijziging gehad. Berenschot zegt heel duidelijk: raad, ga alles integraal afwegen. De BSQ of de grondquote is een van de belangrijkste parameters van het erfpachtstelsel.

Ongeacht de hoogte – want misschien kunnen we daar nog uren over debatteren – vindt de heer Boomsma het opportuun dat, daar waar we nu juist bezig zijn om heel veel aanbevelingen integraal te bespreken en straks ook uit te voeren, we dan via een motie een van de belangrijkste parameters van het erfpachtstelsel wijzigen? En hoe reflecteert hij op de precedentwerking daarvan? En vindt hij het wenselijk dat straks een compensatieregeling op compensatieregeling moet komen? Want volgens mij moeten we ook voorkomen dat we vanwege de bomen het bos niet meer zien.) Voorzitter, ja, als je een fout maakt, moet je dat herstellen. En dat geldt hier dus ook. En ja, we moeten inderdaad al compenseren. Maar ik denk, als het gaat om rechtszekerheid- Kijk, natuurlijk heeft Berenschot gezegd: het is al heel complex en elke verandering kan het complexer maken. Maar de kern is dat een verandering van het stelsel, die een vereenvoudiging oplevert en ook heel veel andere problemen oplost en die het voor mensen wel beter maakt, daar is natuurlijk geen bezwaar tegen. Dus kan mevrouw Naoum Néhmé dat meer beschouwen als het zwaard waarmee Alexander de Grote die gordiaanse knoop doorhakt. Want met dat zwaard kan je meteen allerlei andere problemen oplossen.

Namelijk, de fouten in de herbouwkostenberekening, het onrechtmatig handelen van de gemeente ten aanzien van deskundigen – want ik zie daar nog een groot probleem – het onrechtmatig handelen van de gemeente wegens het niet informeren van erfpachters over de hefboomwerking. Al die dingen kun je daarmee oplossen. Dat zal linksom of rechtsom ook opgelost móeten worden. (Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Kan de heer Boomsma dan uitleggen hoe die compensatieregeling wat hem betreft eruit moet zien voor mensen die al overgestapt zijn tegen een grondquote hoger dan vijftien procent? Hoe moet die compensatieregeling eruit zien? En om hoeveel mensen gaat het wat hem betreft? En als hij dat antwoord niet weet, wil ik dat bij deze doorgeleiden naar de wethouder, want dit is natuurlijk een belangrijke motie waar we denk ik heel goed over na moeten denken.) Ik weet niet precies hoeveel mensen dat zijn. Maar inderdaad, we moeten ook al compenseren bij de pardonregeling. Dus die gegevens hebben we nu ook nog niet. Toch is

6

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

daar wel al toe besloten. Daarom zeg ik ook in de motie: bij de verdere vernieuwing van het erfpachtstelsel dit mee te nemen. Ik vind het wel zo eerlijk om op tafel te leggen dat dit onze inzet is en dat wij vinden dat dit een rechtvaardig herstel zou betekenen. Ik hoop toch eigenlijk dat de VVD dat gewoon met ons eens is. En overigens, de meeste mensen hebben natuurlijk vastgeklikt. Dus in die zin, daar is zo’n compensatie- Het is niet dat de gemeente dus geld terug moet gaan betalen aan mensen. We moeten alleen de vastgeklikte canons gaan wijzigen. De VOORZITTER: Was dat het eind van uw betoog? Dank u wel. U heeft nog een interruptie. (De heer ERNSTING: Ja, ik vroeg me nog af. Want de heer Boomsma trekt de vergelijking met die deskundigenpraktijk in vorige decennia. Dus vorige stelsels. Eeuwigdurend heeft natuurlijk als kenmerk, als uniek kenmerk, dat je de grond als het ware economisch gezien verkoopt voor eeuwigdurend aan de erfpachter. Dan past daar toch niet dezelfde praktijk bij in de vorige stelsels die van heel andere parameters uit gingen?) De heer BOOMSMA: Nee, maar het is wel degelijk zeer relevant.

Kijk, als deskundigen dus 23 jaar lang zijn uitgegaan van dertien procent en vervolgens worden die tarieven enorm verhoogd door de gemeente zonder daarbij goed en duidelijk te informeren dat dat het geval is en dat inzichtelijk te maken, dan is dat wel degelijk zeer relevant. En ook omdat die deskundigenpraktijk nog altijd blijft bestaan in het voortdurende stelsel waar dan dezelfde grondwaardebepaling voor geldt met de BSQ’s. Dus je kunt dat niet helemaal los van elkaar zien. Want als mensen dus naar deskundigen kunnen stappen in het voortdurende stelsel en die deskundigen taxeren nog steeds op die manier, ja, dan heb je nog steeds een groot probleem. En dat in het verleden tot 2013 die deskundigen dat zijn blijven doen. Overigens heb ik daarnaar gevraagd. Heeft ook de heer Van Osselaer daar nog schriftelijke vragen over gesteld indertijd, de vorige periode. Die antwoorden waren niet goed, want toen heeft het college geschreven: o, daar zijn ze sinds 2010 mee gestopt. Nu blijkt uit de Wob-stukken dat men daar nog jarenlang mee is doorgegaan. Dat is natuurlijk heel relevant voor de hele verdere ontwikkeling van het grondwaardenbeleid. De VOORZITTER deelt mee dat het volgende amendement is ingekomen: Amendement van het lid De Jager inzake aanbevelingen ten aanzien van erfpacht, nr. 177.22.

besluit: Punt II uit de raadsvoordracht inzake “Instemmen met de adviezen uit het rapport getiteld "Erfpacht in Amsterdam: een Gordiaanse knoop" als volgt te wijzigen: II. In te stemmen met de aanbevelingen: 1. om consumentenbescherming nadrukkelijk als één van de uitgangspunten te nemen voor het (actieve) grondbeleid van de gemeente Amsterdam met gebruikmaking van erfpacht; 2. de kaderstellende rol die de raad heeft in relatie tot de bevoegdheid van het college uit artikel 160 Gemeentewet (verrichten van privaatrechtelijke handelingen) actiever op te pakken om zo de democratische legitimiteit van het erfpachtstelsel te versterken;

7

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

3. om hiertoe een discussie te starten vanuit de gemeenteraad over het verbeteren van het door de gemeente te hanteren normenkader, waar erfpachtbeleid aan kan worden getoetst en aan moet voldoen; 6. om met de accountant, de ombudsman en/of de rekenkamer te onderzoeken hoe de raad beter in positie kan komen om de toepassing van het te ontwikkelen normenkader te controleren; 7. om door het ‘gemeentelijk Beleidskader Participatie’ de positie van zowel de gemeenteraad als de positie van de burger te versterken; 8. om op deze wijze nader invulling te geven aan de beginselen van rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, transparantie en participatie; 9. om een systematisch onderzoek in te stellen naar de manier waarop professionele partijen zoals makelaars, notarissen, hypotheekadviseurs, en banken consumenten informeren en voorlichten over erfpacht, om te komen tot een goede vastlegging van ieders rol en verantwoordelijkheid; 10. te onderzoeken of de instelling van een onafhankelijke geschillencommissie tegemoet kan komen aan het ontbreken van een vorm van laagdrempelige rechtsbescherming voor erfpachters bij de Overstapregeling en bij erfpachtwijzigingen in bijzondere gevallen die om maatwerk vragen; 11.

dat, waar mogelijk, componenten van het erfpachtstelsel gebaseerd dienen te zijn op openbare gegevens en waar mogelijk betere toelichting te geven op het grondwaardebeleid en daarin gehanteerde rekenuitgangspunten en referenties; 12.te onderzoeken of, door een algemene bijsluiter te (laten) maken waarin consumenten op risico’s wordt gewezen en een verwijzing zit naar adviseurs die een op persoonlijke maat gesneden advies kunnen geven, erfpachters beter voorgelicht kunnen worden; 13. te bezien waar verdere verbetering mogelijk is van de checks and balances bij de taxatie en waardebepaling van erfpachtgronden; 14. het college bekijkt in overleg met de gemeenteraad hoe de informatievoorziening aan de raad kan worden verbeterd; 16. om in samenspraak met het college de doelstellingen achter het instrument erfpacht, in ieder geval voor woningen, nader uit te werken, beter toe te lichten en explicieter als uitgangspunt te nemen voor beleidswijzigingen en externe communicatie; 17. een vaste onafhankelijke externe adviescommissie te introduceren voor voorgenomen erfpacht beleids- en rekenwijzigingen die werkt vanuit een vast beoordelingskader. Het amendement maakt deel uit van de beraadslaging.

De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Boomsma, Naoum Néhmé, Kiliç, Van Soest, Kuiper, Nanninga en Van Lammeren inzake het rapport Erfpacht in Amsterdam: een Gordiaanse Knoop (onafhankelijke geschillencommissie), nr. 178.22. Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - Een onafhankelijke geschillencommissie uit te werken als vorm van laagdrempelige rechtsbescherming waar erfpachters bezwaar kunnen maken tegen de gemeentelijke overstapaanbieding of andere aspecten van het grond.

8

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

-

R

- en erfpachtbeleid die hen individueel aangaan, en die in staat is om de gemeentelijke aanbieding te controleren; Hiertoe een voorstel voor te leggen aan de raad.

De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Boomsma c.s. inzake het rapport Erfpacht in Amsterdam: een Gordiaanse Knoop (bevriezen mogelijkheid overstap volgens voorwaarden die golden tot 8 januari 2020), nr. 180.22. Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - De voorwaarden voor de overstapregeling op eeuwigdurende erfpacht zoals die golden tot 8 januari 2020 voor onbepaalde tijd vast te leggen, waarbij de canon en afkoopsom tot aanvraagdatum alleen nog worden geïndexeerd met inflatie. De motie maakt deel uit van de beraadslaging.

De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Boomsma c.s. inzake het rapport Erfpacht in Amsterdam: een Gordiaanse Knoop (maximum grondquote bij overstapregeling van vijftien procent), nr. 179.22. Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - Bij de verdere vernieuwing van het erfpachtstelsel een maximale netto grondquote te hanteren bij de overstapregeling van vijftien procent. De motie maakt deel uit van de beraadslaging. De VOORZITTER geeft het woord aan de heer Van Schijndel. De heer VAN SCHIJNDEL: Ja, ik denk dat de erfpacht en het overstapstelsel, wat onder het vorige college is ingevoerd, eigenlijk het summum is van het niet op orde zijn van de juridische functie in de stad, in de gemeente. Dit raakt honderdvijftigduizend erfpachters. Het gaat om betrekkelijk groot geld. Dan moet je wel een systeem opzetten wat eenvoudig is, hanteerbaar is en vooral wat ook gezien wordt als rechtvaardig. En wat is dan rechtvaardigheid? Dat is toch zien dat de praktijk bijna decennia was: de individuele grondquoten, de gemeente deed een aanbod. Nou, je vond dat te hoog. Dan was er een onafhankelijke commissie van drie taxateurs. En die kwam dan tot een beslissing. Dan was dan die individuele grondquote. Dat was de rechtsbescherming die bestond onder dat voortdurende stelsel.

We hebben dus de erfpachters een nieuw stelsel aangeboden: eeuwigdurend. Daar kon je naar overstappen. Ja, dat werd eigenlijk gedaan door een heel groot nadeel in het vooruitzicht te stellen. Want als je niet overstapt, dan is het daarna, zeg, drie of vier of vijf of zes keer duurder om over te stappen. Zo mag een overheid zich nietDus een particulier kan dat doen. Die kan gewoon prijzen sterk verhogen. Maar een overheid kan dat niet doen, zijn wij van mening. Bovendien was het ook nog eens zo dat er geen effectieve rechtsbescherming meer was. Dus in het oude stelsel kon je naar die taxateurs. Maar dat is dus weggevallen. Dat hebben we dus voorgelegd aan professor Van

9

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

der Veen van AKD Advocaten. Hij komt tot de conclusie dat, gewoon als je kijkt naar de klassieke, harde beginselen van behoorlijk bestuur, dit systeem niet deugt. Dus de zorgvuldige voorbereiding van besluitvorming is niet in acht genomen. Er is sprake van détournement de pouvoir: de gemeente heeft een enorme machtspositie en die oefent ze ten nadele van de erfpachters uit. En ook het motiveringsbeginsel is geschonden, bijvoorbeeld bij de bepaling van de grondwaarden. Dus daar gelden dus de BSQ’s, het residuele rekenen. En dat komt neer op het vaststellen van wat herbouwwaardes zijn, burgemeester. En dat betekent dat die herbouwwaardes uiteraard natuurlijk heel wezenlijk zijn en goed moeten zijn onderbouwd. Dat systeem, dat deugt niet en dat is aangetoond door De Wildt en De Reus. En daar gaan we met volle kracht mee vooruit. Wat nodig is, is een onafhankelijke geschillencommissie voor erfpachters die openstaat – dus dat is de nieuwe rechtsbescherming die moet worden ingesteld – en daar moeten ook dus die erfpachters die zijn overgestapt – inderdaad, het merendeel die zijn overgestapt met vastklikken voor de toekomstige canon – toegang toe hebben, tot die rechtsbescherming. Dus de toegankelijkheid van rechtsbescherming is gewoon essentieel. En dat is door deze stedelijke overheid zwaar genegeerd.

Ik zou het hierbij kunnen laten, ware het niet dat ik ook nog even wil zeggen dat ook uit, zeg, misbruik van economische machtspositie – de gemeente is een zeer machtige speler in de grondmarkt en je kan je huis niet onder je arm meenemen en naar Haarlem verhuizen – wordt onderzocht in hoeverre een klacht bij de Autoriteit Consument en Markt zinnig is. Daar komen we binnenkort mee. Tot zover. De VOORZITTER geeft het woord aan mevrouw De Jager. Mevrouw DE JAGER: Uiteindelijk behandelen we dan vandaag het raadsonderzoek uitgevoerd door Berenschot. Het heeft even geduurd. Maar het voordeel is dat we het nu tegelijk kunnen behandelen met de analyse vanuit het college, de knelpunten-verbeterpuntenanalyse. En daar hecht D66 zeer aan. Het Berenschotrapport laat heel duidelijk zien hoe ingewikkeld erfpacht in elkaar zit, dat er sprake is van rechtsongelijkheid – in mijn ogen en ook in de ogen van het rapport – tussen Amsterdammers en dat de rechtszekerheid van mensen soms tekortschiet. Dat is schadelijk. En ik denk dat we dit niet mogen negeren. Ik vind het dan ook belangrijk dat we aan de slag gaan met de aanbevelingen uit dit rapport. Ik wil graag mijn waardering uitspreken voor de heer Boomsma van het CDA, die een raadsvoordracht heeft voorbereid, zodat we hier als raad ook over kunnen stemmen vandaag, volgende week.

Ten aanzien van enkele aanbevelingen heeft het college uitgelegd waarom zij die ontraadt of in gewijzigde vorm wel zou kunnen overnemen. En die uitleg kan ik goed volgen. De raadsvoordracht biedt eigenlijk nu alleen de optie om alle aanbevelingen over te nemen of niet. Dat zou in mijn ogen een verlies voor de stad zijn, want het Berenschotrapport mag niet in de spreekwoordelijke la belanden in mijn ogen. Dat zou gebeuren als we al die aanbevelingen niet overnemen. Daarom heb ik een amendement voorbereid en dat met velen van u besproken, maar het is wel pas net online gezet. Dus ik kan me voorstellen dat er vragen over zijn. Dat kan ook buiten deze orde. Ik ben graag bereid die te beantwoorden. Het amendement bevat dertien van de zestien aanbevelingen, sommige in gewijzigde vorm, en voegt ook een aanbeveling toe uit de knel- en verbeterpuntenanalyse van het college zelf om een onafhankelijke adviescommissie in te stellen voor beleidswijzigingen; even in het kort gezegd. Ik wil heel graag alle partijen in deze raad vragen om vóór dit amendement te stemmen. Daar wilde ik het voor nu bij laten.

10

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

De VOORZITTER: Vanwege de schriftelijke stemmingen moet ik u even de vraag stellen, maar- Nee, eigenlijk moet dat ook afhankelijk zijn van de reactie natuurlijk van de wethouder. Dus ik stel u de vraag later. Dank u wel. Dan, dit was even geklets buiten de microfoon. De VOORZITTER geeft het woord aan de heer Ernsting. De heer ERNSTING: Voorzitter, de volkswelvaart kan niet worden gebaat door lijdelijk toezien van den staat wanneer enkelen zonder enigen arbeid, zonder enigen verdiensten zich verrijken op kosten der gemeenschap en eist zij daarom dat zij de rechten en regels zoeken om de waardevermeerdering der bouwterreinen te doen toekomen aan de gemeente als ware de hoeder van de gemeenschap. Dat is in het kort het citaat van Treub, Willem Treub, eind negentiende eeuw. Een liberaal. En dat is in dit tijdsbestek toch ook interessant, waarbij we het vaak hebben over inkomensverdelingen, over vermogensverschillen van mensen. Sander Schimmelpenninck heeft daar natuurlijk ook wat over gezegd. En die vindt dat ook een onderdeel van het klassiek-liberalisme. Dit even terzijde. Actueel in ieder geval. (De heer VAN SCHIJNDEL: Ja, Treub was dus een heel eigenzinnige en verstandige advocaat, die dit heeft ontdekt eigenlijk: een paar artikelen in het Burgerlijk Wetboek van destijds.

Dat was ook heel goed voor die eerste termijn, dat de grondwaarde toe zou vallen aan de gemeenschap, omdat er allerlei werkzaamheden werden verricht. Treub is later der dagen zat, wil ik niet zeggen, maar is later gewoon eigenlijk een tegenstander geworden van dit stelsel. Het zijn de sociaaldemocraten en de communisten geweest met name die ermee door zijn gegaan. Dat is eigenlijk de historische ontwikkeling geweest.) De VOORZITTER: En uw vraag is: bent u het daarmee eens, meneer Ernsting? De heer VAN SCHIJNDEL: Ja. De VOORZITTER: Meneer Ernsting, bent u het daarmee eens? De heer ERNSTING: Ik kan het niet staven, maar ik vind het een prachtig verhaal. Voorzitter, de vorige coalitie van VVD, D66 en SP heeft helaas in 2016 en 2017 besloten die werking af te schaffen door eeuwigdurende erfpacht in te voeren. De grond wordt afgekocht. Economisch gezien verkocht, dat hebben we ook zo besproken toentertijd. En de discussies die nu nog voortduren, gaan eigenlijk voornamelijk over de prijs die dat dan mag hebben: wat mag dat dan kosten? En dat heet dan consumentenbescherming ook in de voorstellen van de heer Boomsma: de consument van de grond zou beschermd moeten worden. Op zich ben ik het daarmee eens. Maar grond consumeer je natuurlijk niet echt.

De grond heeft als eigenaardige eigenschap, en zeker in steden, dat die bij veel gebruik meerwaarde krijgt in plaats van minder, zoals bij andere consumentengoederen die allemaal in waarde dalen bij gebruik. De grond die verkocht moet worden volgens de eeuwigdurende erfpacht is nú nog, nu nog, op dit moment, als het nog niet verkocht is, van alle Amsterdammers. En die hebben dus ook een groot belang, al die Amsterdammers, die geen woningeigenaar zijn, maar wel Amsterdammer zijn en bijdragen aan de waardevermeerdering van die grond. Die mag een eerlijke prijs verwachten als de gemeente hun bezit, van ons allemaal, overdraagt aan enkelen. Daar zit hem de crux vaak in, dat erfpachters die prijs niet zomaar kunnen betalen. Dat zien we ook natuurlijk. Want

11

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

ze wonen in hun waardestijging als het ware. Dat zien wij ook. En dat hebben we ook altijd zo erkend. Eeuwigdurende erfpacht biedt daar geen oplossing, maar het is wat we hebben. U heeft ervoor gekozen. En eigenlijk is dit waar het steeds vastloopt. Daarom waardeer ik op zich in deze geschetste context de pogingen om zowel die belangen van die erfpachters als ware die van alle Amsterdammers allebei te beschermen. En zo lees ik ook het amendement. Ik zie een punt 1, consumentenbescherming als één van de uitgangspunten te nemen, maar er zijn dus ook andere uitgangspunten die ook belangrijk zijn om af te wegen; geef ik het college maar mee. Maar dit is precies het punt wat ik miste in het rapport van Berenschot. Zo zie ik dus ook de college-aanbevelingen. Al met al, afwegende, dus ik wil een poging tot synthese in het amendement, om die belangen van erfpachters beter te beschermen, zonder die belangen van alle Amsterdammers en het algemeen belang te kort te doen binnen de context van het eeuwigdurende stelsel, waar ik niet voor was. Dus ik ben heel benieuwd naar de preadviezen van het college. Ik zal er heel goed naar luisteren en een oordeel vellen over het amendement en daarmee over de geamendeerde voordracht. De VOORZITTER: U heeft twee interrupties. Eerst mevrouw Naoum Néhmé en daarna de heer Van Schijndel.

(Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Het valt me op altijd in de bijdragen van GroenLinks over erfpacht dat er net wordt gedaan alsof erfpacht nu vier jaar geleden is uitgevonden, terwijl Berenschot eigenlijk heeft gekeken naar twintig jaar erfpachtbeleid, waarbij ook GroenLinks natuurlijk voor een belangrijk deel van die periode verantwoordelijkheid heeft gedragen. Hoe reflecteert de heer Ernsting dan op de bevindingen van Berenschot in relatie tot de verantwoordelijkheid die zijn partij heeft genomen in de periode 2000 tot 2013?) De heer ERNSTING: Dat is een heel algemeen geformuleerde vraag, die ik echt moeilijk kan beantwoorden: dé bevindingen van Berenschot in relatie tot. En ik begon mijn verhaal niet over de afgelopen vier jaar, maar over eind negentiende eeuw. (Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Ja, jammer dat er een beetje een flauw antwoord komt, want het enige stelsel wat uiteindelijk wordt aangehaald in het verhaal van GroenLinks was het eeuwigdurend stelsel. Terwijl, wat Berenschot heel duidelijk zegt, de opeenstapeling van AB op AB op AB in de afgelopen twintig, dertig, veertig jaar heeft nou niet echt bijgedragen aan het creëren van overzichtelijkheid in het stelsel. Dus zou de heer Ernsting daarop misschien willen reflecteren?) O, maar geen misverstand, voorzitter: natuurlijk is dat zo. En ik herken dat ook. Dat heb ik ook zo gezegd in de commissie.

Ik vond het ook heel interessant dat de VVD net in het interruptiedebat met D66 ook aangaf dat we vooral niet stelsel op stelsel op stelsel moeten gaan stapelen, want dat maakt het nou juist ook zo complex. Dat is een van die conclusies van Berenschot, die ik wel deelde. Dat heb ik ook vaak gezegd. Ik vind het ook bewonderenswaardig, voorzitter, zeg ik er meteen bij, dat eindelijk vorige maand de VVD ook eens haar verantwoordelijkheid nam, in de woorden van mevrouw Naoum Néhmé, voor het eeuwigdurende erfpachtstelsel, wat natuurlijk met name de architect was – de VVD in Eric van der Burg – van dat stelsel. De VOORZITTER: De heer- Pardon zeg. Mevróuw Naoum Néhmé. Ja, het is de laatste raadsdag. Mevrouw Naoum Néhmé.

12

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

(Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Het is u vergeven, voorzitter. Kan de heer Ernsting dan precies aangeven waarin ik mijn verantwoordelijkheid heb genomen? Want uiteraard neem ik altijd mijn verantwoordelijkheid daar waar het kan, maar nu is die een beetje te onbepaald eigenlijk. Dus graag wat specifieker zijn.) De heer ERNSTING: De afgelopen jaren heb ik me er vaak aan geërgerd dat de aanval werd ingezet op dit college op aspecten van het eeuwigdurende stelsel, die wat mij betreft de verantwoordelijkheid was van het vorige college en de vorige coalitie. (De heer VAN SCHIJNDEL: Ik heb het woord ‘rechtsbescherming’ niet gehoord uit de mond van de heer Ernsting. Ja, ziet u dat ook als een nadeel van dat eeuwigdurende stelsel in vergelijking met het voortdurende stelsel? Dat er eigenlijk geen rechtsbescherming is, kleinschalig, laagdrempelig.) Het gaat om de overgang van het ene stelsel naar het andere. Het is natuurlijk door de VVD altijd verkocht als ‘met eeuwigdurende erfpacht hebben erfpachters eindelijk zekerheid’. En dat geldt natuurlijk ook zo als je eenmaal eeuwigdurende erfpachter bent. Maar juist in die overgang zit natuurlijk een ingewikkelde afweging die erfpachters moeten maken, waarbij ze moeten nadenken ook over de toekomst en over eventuele economische ontwikkelen en wat dat betekent voor de grondwaardestijging van hun huis en welke keuze dan de beste is.

(De heer VAN SCHIJNDEL: Ja, ik was er niet bij toen Van der Burg dit zo in elkaar heeft gezet. Maar is het nou niet zo dat als je dus residueel rekent, als je dus de grondwaarde gaat bepalen – dus de canons, de afkoopsommen – laat bepalen door eigenlijk dus de waarde van het object. Daar trek je de herbouwkosten vanaf. Dan heb je de grondwaarde. En dan kan je dat maximeren op 49 procent. Dat is gebeurd. Vindt u dat nou een rechtvaardig stelsel in het licht van dat vroeger individuele grondquotes tien procent, vijftien procent en dat was het dan, nu ineens naar 49 procent gaat? Is dat rechtvaardig?) In het residuele rekenen was 49 al een cap, want het zou ook hoger kunnen zijn als je de rekenmethode doorvoert. Dus 49 proces was al een poging om dat wat redelijker te maken. Maar ja, het antwoord is ‘ja’. En ik niet alleen. Er zijn natuurlijk ook uitgebreide adviezen over geschreven door diverse professoren, comités van professoren, en andere wetenschappers. En die hebben dit ook aangegeven. (de heer VAN SCHIJNDEL: Ja, er zijn inmiddels al talloze Wob-verzoeken ingediend en deels ook verstrekt. Het wordt steeds duidelijker dat die Grondcommissie- Nou, dat er heftig is meegeschreven vanuit het Grondbedrijf. Een beetje à la VWS richting OMT.) Nou, dat vind ik een ernstige aantijging. En die deel ik ook niet. Die werp ik verre van me. De VOORZITTER: Gaat u door.

De heer ERNSTING: Ik was aan het einde van mijn betoog, voorzitter. De VOORZITTER: Akkoord. De VOORZITTER geeft het woord aan de heer Boutkan. De heer BOUTKAN: Voorzitter, het mag duidelijk zijn natuurlijk dat de Partij van de Arbeid voorstander was en is van erfpacht als systeem. Dat heb ik ook heel vaak gezegd

13

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

in de commissie en mijn voorgangers hebben dat ook heel vaak gezegd. Want het is eigenlijk redelijk simpel als je ernaar kijkt: de opbrengsten van de waardevermeerdering van de grond komen niet bij individuele eigenaren terecht, maar die worden afgeroomd en die komen uiteindelijk ten goede aan de stad. Die zijn eigenlijk van ons allemaal. Aan de gemeenschap. Want een huiseigenaar draagt ook niet zozeer bij aan de waardevermeerdering van de grond, aan de waardevermeerdering van de buurt, maar dat is toch vooral de stad, door slim te investeren, door te zorgen voor prettige woonbuurten en door te zorgen voor een veilige omgeving. En natuurlijk ook heel belangrijk: goede maatschappelijke en culturele voorzieningen. En zonder erfpacht was het ons niet gelukt om heel belangrijke doelstellingen, die wij ook hebben, te realiseren. Bijvoorbeeld blijvende middeldure huurwoningen of betaalbare koopwoningen, duurzame gebouwen of transformaties. En ik zie dat ik een interruptie heb. De VOORZITTER: Maar u kunt gewoon wachten tot ik daarop wijs. Het woord is aan de heer Van Schijndel. (De heer VAN SCHIJNDEL: Ja, het klinkt fantastisch: de waardestijging van de grond komt voor een groot deel ten goede van de gemeenschap.

Maar die waardestijging wordt erg bepaald natuurlijk door de enorme schaarste van woningen in de stad Amsterdam plus de al jarenlang extreem lage rentes, waardoor mensen tegen elkaar op kunnen bieden. Dan is dat toch een systeem van de erfpacht met die BSQ’s en zo, wat het volkomen, ja, uit het lood slaat als dat soort externe factoren bepalend worden voor de grondprijs? En dus de canons en de afkoopsommen.) De heer BOUTKAN: Ja, maar ik ben het denk ik voor een deel ook met de heer Van Schijndel eens, met collega Van Schijndel, want ik ben helemaal niet zo blij met hoe het stelsel in elkaar zit. Dat heeft mevrouw Moerman in de vorige periode ook al duidelijk denk ik gezegd. Sterker nog, we hebben zelfs ook voorstellen gedaan ter verbetering en ik heb ook kritiekpunten natuurlijk ook op het stelsel zoals het in elkaar zit. En ik zie ook de pijn die het bij heel veel huiseigenaren ook veroorzaakt heeft en misschien ook in de toekomst veroorzaakt. Dus daar moeten we ook zeker een oplossing voor vinden. De VOORZITTER: Gaat u door. De heer BOUTKAN: Dank u wel.

Want ik was gebleven door een aantal dingen – ja, en het zijn misschien toch wel wat meer de ideologische dingen – te benoemen die het erfpachtstelsel ons gebracht heeft: blijvende middeldure huurwoningen, maar ook bijvoorbeeld waar we recentelijk over hebben gesproken: de sturing die wij hebben op waar hotels wel of niet komen. En dat we nu door middel van erfpacht, dat we ook iets kunnen gaan doen en kunnen gaan zeggen: daar willen we geen hotels. Met andere woorden, volgens mij een heel mooi stuurinstrument. Ik denk ook dat dat een heel ideologisch verschil is tussen een aantal partijen, waar we natuurlijk ook in verschillen. Wij willen absoluut niet tornen aan de doelen van erfpacht, maar we willen wel serieus kijken naar verbeteringen die je in het stelsel kunt doen. Dat hebben wij ook altijd zo beweerd. Ik wil dus ook absoluut niet beweren of zeggen dat het stelsel zoals dat nu in elkaar zit, dat dat feilloos is. (De heer BOOMSMA: Kijk, de heer Boutkan heeft het over de sturingsmogelijkheden van erfpacht. Ik denk dat dat niet nodig is. Dat je dat met publiekrechtelijke middelen moet doen en niet met privaatrechtelijke dingen. Maar zelfs als je die wil gebruiken en ervanuit gaat dat dat extra mogelijkheden biedt, dan staat dat toch los van de vraag welke

14

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

prijsverhoging je doorvoert voor mensen die willen overstappen? Dat is dan toch een andere kwestie?) Ja, dat ben ik met de heer Boomsma eens: dat zijn ook verschillende dingen. Maar daar zit misschien ook het ideologische verschil in, want het ideologische verschil is dat wij dus wel vinden dat erfpacht, dat je dat hebt, omdat je het heel belangrijk vindt dat die waardevermeerdering ten goede komt aan de gemeenschap en niet aan de individuele eigenaar. Dat is 1. En het tweede punt is dat je belangrijke, je zou kunnen zeggen, doelstellingen die je hebt als stad, dat je die probeert te realiseren ook met erfpacht. (De heer BOOMSMA: Ja, maar de heer Boutkan stelt het nu wel heel absoluut. Hij zegt van ja, de waardevermeerdering, die komt toe aan de stad en niet aan de huiseigenaar. Maar vindt de PvdA dan echt dat als iemand een huis koopt dat meer waard wordt, dat dan wat het meer waard wordt, dat dat dan echt van de gemeente hoort te zijn? Is dat nou de ideologische positie van de PvdA?) Ja, maar nu maakt de heer Boomsma er toch een beetje een karikatuur van. Kijk, als je huiseigenaar bent en dat staat op erfpacht, dan is het natuurlijk zo dat de waardevermeerdering van het huis, als je dat verkoopt, dat komt dan inderdaad bij de eigenaar terecht.

Maar wat volgens mij het punt is, wat ik de hele tijd probeer te maken, dat is dat die waardevermeerdering van de grond vooral eigenlijk gerealiseerd is door ons allemaal, door de gemeente, door de stad. En dat het dus ook goed is dat we dat ook kunnen blijven doen. De VOORZITTER: Het is mij even onduidelijk. Ik zie allemaal schijnbewegingen daar op mijn rechterflank. Dus ik wil eigenlijk even weten of er nog geïnterrumpeerd dient te worden of niet. Dan de heer Van Schijndel, dit gaat nog over het onderwerp, als ik me niet vergis, waarmee u begonnen bent te interrumperen. Dat betekent dat u nog een interruptie heeft. Ga uw gang. (De heer VAN SCHIJNDEL: Ja, het gaat weer om de waardevermeerdering van de grond. Dus de waardevermeerdering van het onroerend goed, van het huis, wordt voor een heel groot deel toegerekend aan de grond. Nu kan ik me dat voorstellen bij het voortdurende stelsel, de eerste vijftig jaar. De riolering, de lantaarnpalen, de bestrating, dat moet allemaal bouwrijp worden gemaakt en dat haal je er dan in vijftig jaar uit.

Maar om nou elk tijdvak en tijdvak en dan eeuwigdurend in te voeren, dat is toch- Ja, er staat geen prestatie tegenover.) De VOORZITTER: En uw vraag is? (De heer VAN SCHIJNDEL: Bent u het met mij eens dat er geen reële prestatie tegenover staat van de gemeente in termen van dat dat rechtvaardigt om daar zoveel voor te betalen?) De heer BOUTKAN: Ik probeer een vraag hieruit te distilleren, maar ik ben het niet met de heer Van Schijndel eens, want natuurlijk – zeg ik tegen mijn collega Van Schijndel – investeren wij in de stad. Natuurlijk- Dat moet u toch weten volgens mij, ook als raadslid. Dat doen we continu. In buurten investeren we, we bouwen nieuwe woonwijken, we zorgen ervoor dat er maatschappelijke voorzieningen zijn, we zorgen ervoor dat er culturele voorzieningen zijn die de gemeenschap, die ons, ook de belastingbetaler, geld kosten. Dus we zijn continu bezig met het verbeteren van de stad, met het opknappen van de stad. We

15

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

doen dat door te investeren in mobiliteit, in infrastructuur, in wegen, in fietspaden. Continu. Parken, groen. (De heer VAN SCHIJNDEL: Ik wil u wel helpen. Kijk, dus bij nieuwbouwprojecten kan je nog een zekere rechtvaardiging hebben. Je roomt af de opbrengstpotentie van dat flatgebouw.) De VOORZITTER: Meneer Van Schijndel, kunt u een vraag stellen? (De heer VAN SCHIJNDEL: Ja. En dat is dus bij bestaande woningen een gans andere zaak. Dus bij nieuwbouwprojecten, daar kan je voor kiezen, in erfpacht uitgeven en dan kan je daar een hoge grondprijs rekenen.) De VOORZITTER: Vraagteken. Het woord is aan de heer Boutkan. U stelt echt geen vragen. Ik ben daar over het algemeen heel coulant in, maar u houdt betogen. Het mag. Het is uw eigen spreektijd. Maar het is wel prettig als het debat een beetje voortgang heeft. De heer Boutkan. De heer BOUTKAN: Ik hoorde geen vraag en ik ga verder met mijn betoog. Want ik wilde zeggen dat het goed is dat het college onderzoek heeft gedaan naar de toekomst van het erfpachtstelsel. En daarbij gecombineerd is het natuurlijk ook goed dat dat onderzoek van Berenschot op tafel ligt. Daar hebben we allerlei kritiekpunten op. Die hebben we ook al duidelijk in de commissie geuit. Maar het onderzoek ligt er. Dat wordt als het ware ook nu gecomprimeerd.

We vinden het ook belangrijk dat we nu gaan kijken: hoe kunnen we nou verder? Hoe kunnen we nou dat stelsel verbeteren? Ik voelde me zeer aangesproken ook door eigenlijk wel het betoog via een interruptie van collega Naoum Néhmé, die eigenlijk ook zegt: ja, je moet niet – even een vrije vertaling – op een achternamiddag met moties en amendementen even het stelsel willen veranderen; je moet dat integraal doen. Want het is een complex stelsel, het is een complex product. En je moet ook zekerheid bieden aan mensen die die erfpacht hebben. En die onzekerheid wil je niet. Wat mij nou opviel aan het onderzoek en ook de evaluatie onder die erfpachters, dat is dat bijna vijftig procent zeer positief is over de mogelijkheid om over te stappen. En dat 85 procent – ik heb het al eerder genoemd – gebruik heeft gemaakt ook van die overstapregeling in ieder geval door zich aan te melden. Dat zijn best wel goede cijfers. Want logisch ook, want dat geeft natuurlijk zekerheid en het geeft ook rust. Toch is het goed dat die spijtoptantenregeling verder wordt uitgewerkt door het college, zodat ook de mensen die inderdaad spijt hebben dat ze niet eerder zijn meegegaan alsnog kunnen afwegen of ze daar gebruik van gaan maken. Verder noemt het college ook een aantal verbeterpunten waar wij ook als PvdA het wel in grote lijnen ook mee eens zijn.

Betere voorlichting is denk ik belangrijk, meer duidelijkheid, de eerder genoemde spijtoptantenregeling. En er komt ook een voorstel voor betere consumentenbescherming door geschillenbeslechting bij de overstapregeling. Dat lijkt ons ook een goede zaak. Verder vinden we het ook een goede zaak dat, als er nieuw beleid komt, dat participatief wordt vormgegeven, samen met andere belangrijke partners. En heel belangrijk: er komt een vaste – althans, dat is het voorstel – onafhankelijke, externe adviescommissie voor wijzigingen in het stelsel. Maar ik heb nog wel een aantal vragen. Want een van de aanbevelingen is een verdere verankering van die onafhankelijke deskundige. Berenschot heeft dat ook al genoemd in hun rapport. Het college heeft daar twijfels over. Ik begrijp die twijfel eigenlijk niet zo goed. Want ja, is die huidige borging, zoals we dat nu willen gaan doen, wel of niet

16

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

goed geregeld? Is die onafhankelijkheid nou wel of niet goed geborgd. Dus dat hoor ik heel graag van de wethouder. En het college noemt denk ik ook heel terecht de problemen die er kunnen zijn bij de uitvoering van het stelsel. Dat hebben we natuurlijk ook gezien bij de overstapregeling hoe complex en ingewikkeld het is om inderdaad dingen goed uit te voeren. Ik vind ook dat we daar als raad dus oog voor moeten hebben. Dus geen, laat ik zeggen, makkelijke op papier wijzigingen, die leiden tot heel complexe besluiten in de uitvoering. Maar hoe gaan we dan uiteindelijk verankeren dat beleidswijzigingen die er gaan komen ook ordentelijk worden uitgevoerd? Bestaat er bijvoorbeeld zoiets als een implementatietoets? Kortom, voorzitter, wat ons betreft goede uitgangspunten en voornemens. Tegelijkertijd vinden we het natuurlijk ook aan een nieuwe raad en ook een nieuw college om belangrijke besluiten hierop te nemen, maar de bouwstenen voor die verbeteringen zijn wat ons betreft volop aanwezig. Wij staan heel erg positief tegenover het amendement van collega van D66. Dank u wel. De VOORZITTER geeft het woord aan mevrouw Naoum Néhmé.

Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Voorzitter, als je zo’n belangrijk debat voorbereid, vraag je je af: goh, hoe zal ik beginnen? Welk citaat? Welke anekdote? En toen dacht ik: laat ik beginnen met iets wat wethouder Van der Burg – die zijn naam natuurlijk in ieder erfpachtcommissie valt – ik geloof in 2017 zei. Hij zei: de meeste linkse mensen die ik ken die voor erfpacht zijn, hebben huizen die op eigen grond staan. Ik denk dat dat precies het ongemak aangeeft wanneer je in Amsterdamse gemeenteraden met linkse mensen spreekt over erfpacht. Zij zijn hartstikke voor zolang de anderen maar betalen. De VOORZITTER: Dit lokt onmiddellijk een interruptie uit, zoals u waarschijnlijk vermoedde, de heer Ernsting. (De heer ERNSTING: Want de meeste linkse mensen die ík ken, die zijn huurder. Gaat u hun belangen ook vertegenwoordigen?) Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Uiteraard, voorzitter. De VOORZITTER: U kunt door. Mevrouw NAOUM NÉHMÉ: Maar zo wil ik niet beginnen, want ik heb toch een ander citaat gekozen. Dat komt van Het Parool. Het Parool kopte toen het Berenschotonderzoek uit kwam- De kop van Het Parool was als volgt: deze deuk in het erfpachtbastion is iedere cent waard. Einde citaat.

Voorzitter, ik denk dat Het Parool daar echt de spijker op zijn kop slaat, want het Berenschotrapport heeft ons allemaal, van links tot rechts, in deze raad op de harde feiten gedrukt, waarbij de belangrijkste is dat van consumentenbescherming geen sprake kan zijn als je niet weet welk doel ervan gediend is. Wil je grip houden op de ruimtelijke ontwikkelingen? Wil je geld binnen harken? Wil je andersoortig ruimtelijk beleid via erfpacht mogelijk maken? Wat wil je nou precies met erfpacht? Voorzitter, mijn fractie is ook blij met het raadsonderzoek, omdat het vakkundig alle argumenten vóór erfpacht de grond in heeft geboord, waardoor één argument overblijft, namelijk erfpacht als een ordinaire grondbelasting die, in tegenstelling tot normale belastingen, slechts door een selecte groep Amsterdammers wordt opgebracht. Des te belangrijker is het daarom dat je je beleidsdoelstelling helder formuleert, zodat consumentenbescherming ook mogelijk wordt, zeker wanneer ook uit de analyse van Vonk cum suis – die ook was bijgevoegd bij de ambtelijke knelpuntenanalyse van het college,

17

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

professor Vonk van de VU – blijkt dat eigenlijk alle ruimtelijke argumenten die in deze raad dag in, dag uit worden gebezigd – eeuwigdurend, middeldure huur, hotels hoorde ik net – dat dat allemaal ook inmiddels via landelijke wetgeving kan. Dus we hebben betere instrumenten om precies wat we willen binnen te halen. Met andere woorden, waarom hebben we erfpacht nog? Voorzitter, ik ga niet de RO-behandeling overdoen, want we hebben heel vaak en heel veel gezegd over Berenschot. Wat voor mijn fractie belangrijk is, is om hier te zeggen dat wat ons betreft consumentenbescherming niet links, niet rechts is, maar gewoon van ons allemaal, zeker als je weet dat heel wat partijen in deze raad verantwoordelijkheid hebben gedragen voor het erfpachtbeleid sinds het jaar 2000. Ik refereerde daar net aan richting de heer Ernsting. Daarbij zeg ik graag na wat een expert ons vertelde tijdens de expertmeeting die wij als raad hebben georganiseerd over Berenschot, namelijk: raad en college moeten de ruimere beginselen van goed bestuur overnemen. Die zijn op twee aspecten eigenlijk exact hetzelfde als de beginselen van behoorlijk bestuur. En daar waar ze ruimer zijn, is participatie en transparantie. Nu kan ik me niet voorstellen dat ik mensen moet uitleggen waarom je daar anno 2022 voor moet zijn. Toch merk ik dat er heel veel ongemak is bij de coalitie over dit punt.

Mijn fractie had dan ook graag omarmd de raadsvoordracht zoals de heer Boomsma die namens ons allemaal had ingediend, maar omdat de politiek nu eenmaal de kunst is van het haalbare, zeg ik er nadrukkelijk bij, zullen wij graag het amendement van mevrouw De Jager steunen, ook omdat we anders denk ik zullen eindigen, ja, zonder iets. Want ik tel ook, en de raadsvoordracht heeft op dit moment geen meerderheid. Wij zijn blij dat het amendement eigenlijk een compromis is, waarbij dertien van de zestien aanbevelingen van Berenschot in zekere mate worden overgenomen. En we omarmen vanzelfsprekend de voorstellen van de heer Boomsma voor het bevriezen van de overstapvoorwaarden en de onafhankelijke geschillencommissie. Tot slot, voorzitter, de ambtelijke knelpuntenanalyse. Er moet me toch iets van het hart. We hebben daar lang naar uit gekeken, vier jaar lang, stond groot in het coalitieakkoord, maar heeft wat mij betreft toch de schijn tegen, want het is toch de slager die zijn eigen vlees goedkeurt. En laat ik een concreet voorbeeld noemen. Op pagina twintig van de ambtelijke knelpuntenanalyse staat, ik citeer: interviewees geven aan indruk te hebben dat de businesscase van ontwikkelinitiatieven op erfpachtgrond door berekende grondwaarden en duurzaamheidseisen niet meer sluitend zijn te maken. Het college herkent zich niet in dat beeld. Einde citaat.

Voorzitter, als dit een onafhankelijk onderzoek was, dan zou het college niet wegkomen met de zin ‘het college herkent zich niet in dit beeld’. Dan zouden onderzoekers hebben doorgevraagd, moet het college met bewijzen komen in hoeverre erfpacht inderdaad woningbouw frustreert in deze stad. En dat is wat mij betreft de belangrijkste kritiek op de ambtelijke knelpuntenanalyse: het is de slager die zijn eigen vlees goedkeurt. We kijken met vertrouwen uit – ik ga dat niet meer meemaken – naar de dwarskijksessies die er komen, zodat het ook in de volgende periode hopelijk leidt tot integrale herzieningen en afwegingen van de toekomst van het erfpachtstelsel, maar dat moet me toch even van het hart over de knelpuntenanalyse. Dank u wel, voorzitter. De VOORZITTER: Verder heeft niemand het woord gevraagd. Mevrouw Kiliç en daarna mevrouw Nanninga. De VOORZITTER geeft het woord aan mevrouw Kiliç. Mevrouw KILIÇ: Onze fractie heeft nagenoeg vanaf ons aantreden vragen gesteld bij het gevoerde beleid over erfpacht. Is deze wel rechtvaardig? Is deze wel transparant?

18

Jaar

2022

Vergaderdatum 17 februari 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

GroenLinks, PvdA en SP roepen altijd dat het gaat om de herverdeling van rijkdom, herverdeling van de waardestijging van woningen en de grond waarop ze staan. Dat de hele stad daarvan zou moeten meeprofiteren. Daar zijn we het weliswaar deels mee eens. Maar ondertussen worden de mensen die zolang hebben gespaard en gestruggeld om eindelijk een huis te kunnen kopen met deze herverdeling geconfronteerd. Voorzitter, het geld wordt vooral opgehaald bij mensen van buiten de ring. En ondertussen wordt uit de binnenstad en de Gouden Bocht niets opgehaald. De rijkdom die wordt herverdeeld komt van de middenstand uit relatief armere wijken. En waar gaat het geld dan naartoe? Vraag ik mij dan af. Naar minder parkeerplaatsen, naar een autoluwe binnenstad waar ook die rekening weer wordt gepresenteerd aan de wijken buiten de ring. Voorzitter, het rapport wijst ook op een ongelijke rechtspositie van burgers. Zij krijgen een ‘slikken of stikken’-beleid voorgeschoteld, want de erfpachtovereenkomst is een private overeenkomst, maar niet tussen gelijkwaardige partners, want de onderhandelingsruimte is nihil voor de burgers. Voorzitter, onze fractie is ervoor om de conclusies van het rapport over te nemen en stemmen hier dus voor. Ik adviseer de raad hetzelfde te doen, zodat het volgende college hiermee direct aan de slag kan gaan. Wij omarmen ook het amendement van mevrouw De Jager.