20220217 Raadsbrief overlast door dieren.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 17 februari 2022 Openbare ruimte en groen Jakob Wedemeijer Verkeer & Openbare ruimte, M. Hoogewerf, m.hoogewerf@amsterdam.nl

Onderwerp

Toename meldingen overlast door dieren en de aanpak in 2022

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In het afgelopen jaar is er een duidelijke piek opgetreden in het aantal binnen gekomen meldingen over rattenoverlast. Over de toename van de meldingen en enkele concrete overlast situaties in de stad zijn schriftelijke vragen gesteld. Ook de media heeft hier aandacht aan besteed. Op basis van de cijfers en inventarisaties van de GGD is er een zorgelijke stijging van meldingen. Er wordt nog geen alarmerende plaagdruk waargenomen, maar er is duidelijk een toename in de overlast. Deze toename is ongewenst en wachten tot er nog meer overlastgevende situaties ontstaan is niet verstandig. Ratten kunnen risico’s voor de volksgezondheid (ziekten) met zich meebrengen. Daarom is de beheersing en bestrijding van ratten in de openbare ruimte een wettelijke taak van de gemeente. Amsterdam heeft hierbij ook het uitvoeren van vangacties binnenshuis bij bewoners als kosteloze taak op zich genomen. In Nederland een vrij unieke situatie. Verbetering in de structurele aanpak van de oorzaken moet de bestrijding van ratten minder noodzakelijk maken zodat de situatie voor de piek (in corona tijd) kan terugkeren. De problematiek in het kort Ratten horen bij iedere stad en bij de stadsnatuur. De gewenste vergroening in de stad, zal leiden tot het aantrekken van allerlei dieren, inclusief de rat die zich hierin thuis voelt.

De manier van inrichting kan wel bijdragen aan het voorkomen van een al te aantrekkelijker vestigingsplek. Ratten zijn er altijd geweest, maar overmatige aanwezigheid van ratten in een buurt kan overlast veroorzaken. Het huidige aantal meldingen is reden tot zorg en vraagt om aandacht. Tot 2019 vertoonde de rattenpopulatie een stabiel karakter. In 2019 was een lichte daling in meldingen te zien, gevolgd door de huidige stijging, met in het afgelopen jaar een dubbel aantal meldingen ten opzichte van 2019. In andere steden zijn vergelijkbare trends te zien in het aantal aan ratten gerelateerde meldingen. Het is een onmogelijke opgave en bovendien zeer kostenintensief om alle ratten in de stad te tellen (monitoren). Maar betere inzichten in aantallen is gewenst en hiervoor is inmiddels de samenwerking opgezocht met de onderwijsinstellingen in de stad. Verklaringen voor de toename in overlast door dieren. De rat blijft voornamelijk een indicator van onderliggende problemen en de toegang tot voedselbronnen. Denk hierbij aan het actief voeren van dieren, het verkeerd aanbieden van eetbaar afval, bouwkundige gebreken aan woningen, zwerfafval op straat, slecht onderhouden groen en gebreken aan het rioolstelsel.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 februari 2022 Pagina 2 van 4

De afgelopen twee jaar heeft duidelijk gemaakt dat het veranderde gedrag van bewoners ten tijde van coronapandemie, namelijk een veel groter aanbod van huisafval, niet meteen kon worden opgevangen. Dit heeft ratten de gelegenheid gegeven zich breder te vestigen. Extra inzet is noodzakelijk om de overlast situaties weer tot beheersbare proporties terug te brengen. Het aanpakken van de oorzaken die leiden tot overlast is hierin de sleutel. Het afvaloffensief (zie o.a. Raadinformatiebrief ‘Afvaloffensief’ van 26 januari 2022) is inmiddels al ingezet. Stadsbreed zijn meldingen van rattenoverlast toegenomen, maar meer specifiek is de dichtheid van het aantal meldingen momenteel het hoogst in de buurten met oudbouw (de 19de-eeuwse ring). De meldingsbereidheid in deze buurten is hoog. Ook worden binnen de oudbouw veel bouwkundige gebreken (aan bebouwing en het rioolstelsel) geconstateerd. Simpelweg kunnen ratten in deze woningen makkelijk toegang krijgen en een goed leefgebied vinden in onder andere de kruipruimtes. Juist in deze buurten zijn de ratten zichtbaar en verschaffen zich toegang tot tuinen en woningen, vooral door de relatief minder goede woningkwaliteit. Verbeteringen aan de bebouwde omgeving vragen een lange adem, voornamelijk door een breed verspreid woningbezit en soms kostbare bouwkundige aanpassingen om ratten effectief te weren.

In deze gebieden ligt een uitdaging om met zeer beperkte middelen toepassingen te vinden die snel doorgevoerd kunnen worden en woning-eigenaren voor te lichten hoe zij dit kunnen toepassen. Huidige ingrepen en verbeteringen In de praktijk is voor de aanpak een ‘gereedschapskist’ beschikbaar met instrumenten die kunnen bijdragen aan een schone leefomgeving; een hele en veilige inrichting van de bebouwde en (groene) openbare ruimte, het creëren van de juiste ratproof afval inzamelvoorzieningen, de inzet van stedelijke communicatie , gerichte buurtvoorlichting, het aanbieden van educatiemateriaal, het mogelijk maken van bewoners/ondernemersinitiatieven en waar nodig het handhaven in buurten waar een voerverbod van kracht is. In gebieden met overlast waar deze werkwijze wordt toegepast zoals de Transvaalbuurt (stadsdeel Oost), Robert Scottbuurt (stadsdeel West) en de Bakemabuurt (stadsdeel Nieuw-West) was een verbetering te zien in het aantal locaties waar overlast van ratten was. Stadsbreed kunnen woning-eigenaren of huurders altijd een bijdrage leveren door bijvoorbeeld: - geen dieren te voeren; - afval in de container te gooien en niet te vroeg op straat plaatsen of vuilniszakken en ander afval niet in de tuin of naast de container te plaatsen; - alle kieren en gaten te dichten. Een rat heeft maar 3,5 cm nodig om in de woning te komen.

Kieren en gaten kunnen bijvoorbeeld worden gedicht met staalwol waar een rat niet doorheen kan knagen; - het riool en de gevel (ook onder straatniveau) te laten inspecteren op gaten en defecten bij overlast van ratten in de kruipruimtes; - over de inrichting ín ‘de plint’ na te denken. De rat is een goede graver en klimmer. Kies voor de toepassing van afwerende materialen om de toegang tot woningen te voorkomen. - aandacht te schenken aan het hygiënisch omgaan met (de bereiding van) levensmiddelen. Zie het Voedingscentrum voor advies t.a.v. het voorkomen van voedselinfecties en ook ongediertebestrijding in de thuissituatie (https://www.voedingscentrum.nl/nl/veilig-etenvoedselinfectie-voorkomen.aspx).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 februari 2022 Pagina 3 van 4

De huidige aanpak is in hoofdzaak gericht op het voorkomen en of oplossen van onderliggende problemen. Immers de dieren zijn niet de oorzaak, maar menselijk gedrag. Met de huidige landelijke en Europese regelgeving worden ratten alleen gedood bij ernstige overlast en wanneer omgevingsfactoren, die tot het aantrekken van ratten leiden, zijn aangepakt. Om andere dieren, de natuur en omgeving te beschermen, worden daarbij buiten geen giftige middelen gebruikt. De ratten worden met het gebruik van rattenklemmen in afgesloten kisten met sterke klemmen in één slag gedood, wat daarom een van de minst dieronvriendelijke methoden is. Andere methoden, zoals het afschieten van ratten, kan geschikt zijn voor agrarischeen buitengebieden en is bovendien niet toepasbaar in een stedelijk gebied omdat ratten daar op andere minder tot niet toegankelijke plekken leven. Nieuwe ontwikkelingen om ratten te vangen worden voortdurend geëvalueerd op dierenwelzijnscriteria en op kosteneffectiviteit alsmede op basis van wetenschappelijk onderzoek. Aanpak voor 2022 In 2022 vindt extra inzet plaats op de aanpak van overlast. Dat houdt nadrukkelijk geen harde aanpak gericht op dieren in, maar een stevige inzet op de achterliggende oorzaken en ontstane overlast.

Uit het nog niet belegde budget van het Masterplan Handhaving en Reiniging gaat in 2022 € 250.000,- incidenteel besteed worden aan de aanpak van rattenoverlast. In samenspraak met de betrokken stakeholders zoals de GGD, woningcorporaties en andere verantwoordelijke afdelingen binnen de gemeente worden de volgende stappen gezet: 1. Voerverbod Op 21 april 2016 is de Agenda Dieren vastgesteld. Daarin zijn de inzet en acties opgenomen over het beheersen van overlast van dieren in de openbare ruimte. In de afgelopen periode is de Agenda Dieren geëvalueerd. Hierbij is ook gekeken naar de ervaringen van het voerverbod. Eten dat op straat, in tuinen en in het water wordt gegooid voor vogels (of andere dieren) is één van de oorzaken van de overlast. Er wordt vaak gedacht dat dit goed is voor de dieren. Maar het voeren biedt vogels alleen eenzijdig en overbodig voedsel. Als dit in grote hoeveelheden gebeurt wordt dit niet meer opgegeten door de vogels en trekt dit ratten aan. Met alle gevolgen van dien. Overmatig voeren leidt tot vervuiling en tot een verminderde biodiversiteit. Uit onderzoek van de GGD blijkt dat overmatig voeren leidt tot minder soorten vogels en minder gezonde vogels. Een belangrijke interventie om voedselaanbod te verminderen c.q. te beperken is een voerverbod.

Om dit mogelijk te maken is er op 20 december 2017 in de gemeenteraad de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) aangepast met de mogelijkheid om gebieden aan te wijzen waar het verboden is om dieren te voeren. In de stadsdelen is hier ervaring mee opgedaan en is de roep ontstaan voor het gemeentebreed instellen van een voerverbod. De stadsdelen hebben aangegeven deze mogelijkheid te gaan gebruiken en in alle stadsdelen breed een voerverbod in te stellen.. 2. Samenspel van reinigingswerkzaamheden, inzameling afval en inrichting openbare ruimte Minder afval op straat helpt om de rattenpopulatie op een acceptabel niveau te houden. Een goed ingerichte (groene) openbare ruimte, het tegengaan voedselverspilling en het verbeteren van de woonkwaliteit helpen daarbij. De betrokken diensten van de gemeente trekken samen op om te zien waar maatwerk geleverd moet worden: misschien kan er hier en daar juist wel een afvalbak weg; is er iets mogelijk in het groen en of straatherstel; kan er iets

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 februari 2022 Pagina 4 van 4

gedaan worden aan een defecte bovengrondse container; of is er bereidheid van bewoners om te helpen. 3. Inzet bij de GGD voor het afhandelen van meldingen. Er komt tijdelijk meer capaciteit beschikbaar om meldingen van overlast door dieren, met altijd de eerste prioriteit naar ratten in huis die als het meest overlastgevend wordt ervaren, sneller en effectief op te pakken. Aan de hand van landelijke richtlijnen wordt op de minst dieronvriendelijke wijze gewerkt; in hoofdzaak op het wegnemen van de oorzaken (langdurig effect) en zo een minimale noodzaak voor daadwerkelijke afvangen van ratten (kortdurend effect). 4. Communicatie inzet zowel stedelijk als op buurtniveau. Extra voorlichting moet bijdragen aan verbetering in de omgang met afval en het voorkomen van voeren of achterlaten van etensresten op de straat, stoep of het plein. Op plekken met aantoonbare overlast is voorlichting op buurtniveau essentieel. Voorlichting draagt bij aan inzicht en begrip over het gedrag van ratten en hun plek in de stadsnatuur. En hoe bewoners zelf kunnen bijdragen aan de vermindering van de overlast. Ook de voorlichting aan woningeigenaren over het beter werend maken van voornamelijk oudere woningen in de stad, zodat de rat zich minder toegang door en in de woning kan verschaffen en zich kan vestigen, is hiervan onderdeel.

De vier aangekondigde maatregelen bieden perspectief voor het komende jaar. In de achter ons liggende periode is veel van de inzet op basis van incidenteel budget georganiseerd. Gelet op de plannen voor (meer) groen en de klimaatadaptatie (w.o. waterberging), en hiermee de habitat vergroting voor ratten, staat ons een grotere en blijvende inzet te verwachten om ontstane overlast beheersbaar te houden. Het maakt het belang om te blijven werken, ook in een volgende collegeperiode, aan een stevige structurele organisatie omtrent dierplaagbeheersing zeer urgent. En het valt of staat bij de medewerking van alle Amsterdammers met een groot accent op het aanbod van voedselafval en de verbetering van wering van ratten uit woningen. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Jakob Wedemeijer Wethouder openbare ruimte en groen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl