20220125 Raadsbrief Afvaloffensief jan 2022 def (003)

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad

Datum Behandeld door

26 januari 2022 Afval en Grondstoffen

Onderwerp

Afvaloffensief

Geachte raadsleden, Om de stad schoner te krijgen, zijn we in 2020 gestart met een afvaloffensief. Hiervoor richten we ons op 4 actielijnen: 1. de basis op orde 2. informeren 3. motiveren 4. handhaven In november 2020 en april 2021 bent u hierover geïnformeerd. Tevens hebben we u in september 2021 geïnformeerd over de onder toezicht stelling van de directie Afval en Grondstoffen. Over die situatie en vooral het verbeterplan waar de directie mee aan de slag is, wordt u middels een separate brief geïnformeerd. Daarnaast heeft u pas geleden ook een brief ontvangen over het masterplan Handhaving en Reiniging. Het masterplan richt zich op een breed aantal opgaven, waaronder het schoon houden van de openbare ruimte. De Aanpak bijplaatsingen was een van de aangesloten projecten die inmiddels geheel is ondergebracht in het afvaloffensief. Het afvaloffensief is bedoeld om de stad schoner te krijgen. Hier maken we stappen in op vele terreinen, maar er moet nog veel gebeuren. Op dit moment werkt de directie met veel inzet om het reguliere werk gedaan te krijgen. Met de gevolgen van de nieuwe coronavariant en de geldende coronaregels staat de beschikbare capaciteit onder druk en daarmee de uitvoering van deze essentiële taak. Daarnaast zorgt de aanhoudende lockdown ook nog eens voor meer huishoudelijk afval. De werkdruk is daarmee hoog en daarbinnen doen we wat we kunnen.

In deze brief informeer ik u over de laatste stand van het afvaloffensief beginnend bij de inzamelresultaten van 2020-2021 en daarna een overzicht per actielijn.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 2 van 8

Inzamelresultaten huishoudelijk afval 2020 - 2021 In onderstaande tabel zijn de cijfers in tonnages weergeven. Het plastic wordt sinds 2021 meegenomen met restafval. GFT (groente, fruit en tuin) afval zit nog niet bij deze aantallen, die volgen in de loop van dit jaar voor de plekken waar we GFT inzamelen. Nu de Coronacrisis aanhoudt, zien we een stabilisatie in de cijfers. De inzamelresultaten zijn blijvend hoog. Karton is zelfs nog verder gestegen ten opzichte van vorig jaar en vorig jaar was karton al gigantisch gestegen. Dat maakt karton ook een probleem wat we terugzien in het straatbeeld en belangrijk voor onze inzet.

Fractie 2019 2020 Rest 223.207 235.401 Grof afval* 44.968 54.765 Karton/ Papier* 17.427 18.520 Glas 15.923 18.687 Plastic 3.916 4.191 Textiel 3.300 3.171 Totaal 308.741 334.735 * Huis aan huis ingezameld + afvalpunten

2021 236.421 51.054 18.724 18.721 2.933 327.853

2019 t.o.v. 2021 5,9% 13,5% 7,4% 17,6% -100,0% -11,1% 6,2%

Voortgang en resultaten per actielijn Actielijn 1: Basis op orde Met deze actielijn zetten we in op containerlocaties die schoon, heel en veilig zijn en op de juiste momenten worden geleegd zodat Amsterdammers hun afval op de correcte manier kunnen weggooien. Dit is onderdeel van onze reguliere inzet en daarnaast ook vanuit de Aanpak bijplaatsingen en verschillende projecten/afvalstromen Aanpak bijplaatsingen In elke buurt zijn er wel containerlocaties waar vaak afval(zakken) naast staan. Die locaties zijn een doorn in het oog voor bewoners. De aanpak bijplaatsingen focust op het aanpakken van die plekken. De aanpak is gericht op de 525 (75 per stadsdeel) meest vervuilde containerlocaties in de stad. Zodra een locatie voldoende scoort, wordt die na een half jaar overgedragen naar de reguliere lijn om plaats te maken voor een andere probleemlocatie. In 2021 zijn er zo 235 locaties gewisseld. Naast het gericht controleren en waar nodig oplossen van problemen, werkt de aanpak veel op grond van data. Inmiddels zijn er meer dan 377.000 registraties gedaan en krijgen we een steeds beter beeld van de afvalproblematiek in de stad. De registraties van de controleurs vormen een dataset waarmee we de dagelijkse inzet bijsturen.

Zo wordt de legingsfrequentie van regelmatig vol zittende containers verhoogd en worden bijvoorbeeld ook de medewerkers gericht ingezet om stremmingen te verhelpen. Dit alles met het doel om het aantal bijplaatsingen te verminderen en de straat schoon te houden.

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 3 van 8

Containerlocaties In de regel wordt elke container twee keer per jaar van binnen en buiten schoongemaakt. Vanuit de aanpak bijplaatsingen zijn er in 2021 nog eens extra 12.000 containers schoongemaakt en voorzien van een instructiesticker. Dat zijn bijna alle containers binnen Amsterdam. Dit schoonmaken is belangrijke inzet gezien de effectmetingen van Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) die aantonen dat het schoonmaken van locaties tot 30% minder bijplaatsingen heeft gezorgd. Aanpak kartonafval Om op de korte termijn de grootste problemen op straat op te lossen, zijn er op 35 verschillende hotspots extra boven- en ondergrondse Oud Papier en Karton (OPK)-containers geplaatst. Hiermee vergroten we de capaciteit van de inzameling van karton op de plekken waar de nood het hoogst is. Bewoners kunnen op deze manier gemakkelijker van hun kartonafval af. Daarnaast zijn het afgelopen jaar verschillende interventies getest om meer kartonafval gescheiden in te zamelen via containers i.p.v. het grof afval en zo te voorkomen dat het op straat belandt. In de eerste proef zijn een aantal ondergrondse containers voorzien van een kartonklep met een bijbehorende communicatiecampagne. De kartonklep bleek geen geschikt middel tegen bijplaatsingen, omdat (zeker het grote) karton uitvouwt in de container. Dat leidt tot veel loze ruimtes en een container die zeer snel volloopt.

Op dit moment loopt er een proef met vier perscontainers. De resultaten worden in de eerste helft van 2022 verwacht. In aanloop naar de feestdagen hebben we ons voorbereid op de te verwachten overlast van papier en karton. Vanaf vrijdag 26 november 2021 (Black Friday) tot en met 27 december 2021 (via Sinterklaas naar de kerstdagen) hebben we extra ingezet op het beperken van de overlast van bijgeplaatst karton. Zo hebben we de zogenaamde ‘hardlopers’ (containers die normaliter al minimaal 4x per week moeten worden geledigd) dagelijks geledigd en hebben we extra voertuigen ingezet op de specifieke hotspots. Hiervoor hebben we ons gericht op de Top 50-locaties van kartonoverlast-meldingen en op enkele specifieke winkelstraatgebieden, waar we veel extra kartonoverlast verwachtten. Ook andere van onze voertuigen, die van de Werkbrigade en de stadsreinigers namen karton mee dat zij tegenkwamen. Om ook bewoners bewust te maken van het op de grote hoeveelheden karton die gepaard gaan met de besteleconomie en de juiste manier weggooien van kartonafval liep er op 10 en 11 december een campagne i.s.m. Bol.com om karton bij bewoners op te halen. Voor de lange termijn kijken we naar manieren om kartonafval te voorkomen.

We voeren verschillende gesprekken met ketenpartners zoals Thuiswinkel.org, PostNL en DHL over preventiemaatregelen zoals retourlogistiek en herbruikbare verzendverpakkingen. Grof afval Per 1 december 2021 is de frequentie van de straatinzameling van grof afval in Amsterdam Noord verhoogd van 1x per maand naar 1x per week. Tegelijk met deze wijziging zijn de inzamelgebieden in Amsterdam Noord teruggebracht tot 3 (waarbij er aangesloten is op de gebiedsindeling van het stadsdeel (Oud-Noord, Noord-Oost en Noord-West). Hierdoor is het mogelijk geworden de aansturing van de inzameling te vereenvoudigen. En is er via allerlei kanalen gecommuniceerd

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 4 van 8

naar bewoners over de nieuwe ophaaldagen en de aanbiedregels. In 2022 gaan we door met deze communicatie. Dit alles moet leiden tot een schoner straatbeeld, minder verkeerd aangeboden grof afval en betere dienstverlening aan de bewoners van Noord. Gebiedsuitwerking afvalstromen centrum In een groot deel van stadsdeel Centrum halen we de vuilniszakken nog met grote vuilniswagens van straat op. Dit zorgt voor afval op straat, drukte in het verkeer, extra druk op de kades en bruggen en meer CO2-uitstoot. Daarom willen we in deze buurten het afval op andere manieren ophalen. De mogelijkheden voor ondergrondse containers in het centrum zijn beperkt vandaar dat er een gebiedsgericht plan is opgesteld waarbij ontwikkelrichtingen voor de toekomstige inzamelsystemen in het centrum zijn beschreven voor alle afvalstromen. We doen verschillende proeven om te kijken welke manier van afval ophalen per buurt het beste werkt. Zodoende worden de opties stap voor stap ontwikkeld en operationeel gemaakt. In een deel van het Wallen- en Nieuwmarktgebied doen we bijvoorbeeld een proef waarbij we de vuilniszakken ophalen met kleine vuilniswagens. Die brengen het afval naar een afvalboot, die het afval op hun beurt naar de afvalverwerker brengt. In de evaluatie kwam naar voren dat er inderdaad minder verkeersbewegingen zijn gemeten.

Daardoor was het minder druk op de kades en bruggen en was er minder CO2 uitstoot. In de Passeerdersgrachtbuurt halen we het huisvuil aan de deur op met bakfietsen. Ook die evaluatie liet positieve resultaten zien ten aanzien van een schonere straat, een hoog scheidingspercentage en minder bijplaatsingen. Uit de enquête die voor beide proeven is gehouden bleek ook dat de bewoners positief zijn. De proeven lijken inhoudelijk een succes en zijn verlengd om vooral goed zicht te krijgen op de schaalbaarheid, kosten en baten. Plastic Sinds 1 januari 2021 scheiden we plastic alleen nog bij de afvalverwerker. Daar haalt een machine de plastic verpakkingen en drinkpakken uit ons restafval. Die machine werkt inmiddels zo goed, dat die meer plastic scheidt dan alle Amsterdammers bij elkaar. We halen de containers voor plastic daarom buurt voor buurt weg. De bovengrondse containers zijn in de hele stad al helemaal weg. De ondergrondse containers maken we geschikt voor restafval, glas of papier en karton. We kijken hierbij goed welke container op welke plek het meest nodig is. Door het weghalen van de ondergrondse plasticcontainers, komt er meer capaciteit voor het weggooien van ander afval. De ondergrondse containers in Centrum, Zuid, Zuidoost, Noord en Nieuw-West zijn al weg. Die in West bouwen we in januari en februari om en die in Oost in maart 2022.

Actielijn 2: Informeren Regulier informeren we Amsterdammers over de manier waarop zij restafval, karton en grof afval in hun stadsdeel moeten aanbieden. In het laatste halfjaar van 2021 hebben we vanuit de aanpak bijplaatsingen rondom 480 (65 per stadsdeel) vervuilde containerlocaties communicatie en interventies ingezet op basis van een onen offline campagne, gefocust op 3 thema’s: 1. Grof afval: alleen aanbieden op de juiste plek, tijd en plaats.

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 5 van 8

2. Restafval: afval in de container, houd de containerplaat vrij. 3. Karton: maak karton klein en doe het in de papiercontainer. Zo verstuurden we 12.000 flyers rondom 139 vervuilde containerlocaties. In deze flyer staan de afvalregels in het Nederlands en Engels, ondersteund met pictogrammen en met een bewonersbrief, speciaal afgestemd op de buurt. Ook hingen we rondom 220 vervuilde containerlocaties 1.500 posters met de afvalregels op. Daarnaast hebben we bij deze containerlocaties interventies ingezet aansluitend op bovenstaande thema’s. Bij 100 vervuilde containers plaatsten we mobiele informatieborden met hierop de regels per afvalfractie en waar nodig een handelingsperspectief (zoals maak karton klein en doe het in de papiercontainer). Via straattekeningen (green graffiti) bij 265 containers toonden we het gewenste gedrag. Om tijdens de feestdagen in te spelen op het verhoogde kartonaanbod, hebben we bovenop de reguliere interventies ook 3 weken geadverteerd op 150 reclameborden verspreid over de stad. Daarnaast zijn we in ieder stadsdeel met een promotieteam de buurt ingegaan, om bewoners te motiveren om hun karton klein te maken en in de papiercontainer te doen. De conclusie is dat buurtgerichte communicatie een positieve invloed heeft op de schoonheidsscores (CROW) van de locaties.

In ons laatste OIS onderzoek zien we dat het gebruik van informatieborden de CROW-scores met circa 12,7% verhoogt. Het aanbrengen van green graffiti vermindert de bijplaatsingen van grof afval met circa 21% tot 28%. Uit de evaluatie is gebleken dat de communicatie- en interventieacties van de afgelopen maanden een positief effect hebben op het aantal bijplaatsingen bij die containerlocaties. Dit sterkt ons om door te gaan met deze wijze van communicatie.

Actielijn 3: Motiveren Veel Amsterdammers zijn gemotiveerd om hun buurt schoon te houden en het afval netjes aan te bieden. Om de motivatie van deze groep vast te houden, moeten we als gemeente de basis op orde hebben. Maar er is ook een groep Amsterdammers voor wie het minder vanzelfsprekend is zich aan de afvalregels te houden. Een deel van deze mensen is op een positieve manier te verleiden tot een verandering in gedrag. Om hen te motiveren en activeren om het juiste gedrag te vertonen, zetten we de volgende instrumenten in:  On- en offline campagne Bestaande uit online advertenties, inzet van reclameborden verspreid over de stad en interventies bij de containerlocatie waar het gedrag plaatsvindt.  Benoemen van het gewenste gedrag en het bieden van een (voor zover mogelijk) helder handelingsperspectief.  Inspelen op de verbondenheid met de buurt en verhogen van sociale cohesie. Gedragsverandering Op basis van gedragswetenschap zetten we middelen en interventies in om Amsterdammers te motiveren het juiste gedrag te vertonen. Dit doen we door het Amsterdammers zo gemakkelijk mogelijk te maken hun afval kwijt te kunnen. Bijvoorbeeld door met straattekeningen aan te duiden waar, wanneer en tussen welke tijden zij hun grof afval kwijt kunnen. Ook verwijzen we via

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 6 van 8

informatieborden door naar de dichtstbijzijnde container als de container vol is. We tonen constant het juiste gedrag on- en offline, om op die manier via kracht van herhaling te werken aan gedragsverandering . Samenwerking met het gebied en buurtactoren We faciliteren woningcorporaties, bewonersgroepen, buurthuizen, basisscholen en andere belangrijke actoren met communicatiemiddelen die ze kunnen gebruiken om de afvalregels onder de aandacht te brengen. Zo zorgen we ervoor dat woningcorporaties nieuwe, huidige en vertrekkende bewoners kunnen attenderen op de afvalregels geldend voor die buurt. Ook leveren we input aan lespakketten voor basisscholen. Op containerlocatieniveau werken we samen met actieve bewonersgroepen en maatschappelijke organisaties om de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een schone buurt te verhogen. Zo zorgde een actie in Geuzenveld ervoor dat de gemiddelde CROW-score met 15% steeg. Campagne ‘Kleine moeite, kost niets!’ Gedurende het gehele jaar was de campagne ‘Kleine moeite, kost niets!’ via online advertenties op social media en websites zichtbaar. Via de campagne lieten we Amsterdammers zien dat het een kleine moeite is om je afval op de juiste manier weg te gooien. We benadrukken dat het niets kost om je aan de afvalregels te houden, maar je een afvalboete riskeert als je dit niet doet.

De online campagne volgde dezelfde planning als de interventies bij de container. Om de attentiewaarde te houden en in te spelen op actualiteiten, haakten we ook in op bijvoorbeeld de herfst en de feestdagen. In totaal zijn de advertenties ruim 7 miljoen keer bekeken. Containeradoptie Containeradoptanten helpen ons de omgeving van de door hen geadopteerde container(s) schoon te houden door afval dat naast de container staat erin te gooien en volle en kapotte containers te melden bij de gemeente. Meldingen van adoptanten pakken we met voorrang op. Afgelopen jaar hebben we de 2500ste adoptant verwelkomt. Dat was tevens aanleiding om alle adoptanten een attentie te sturen. Inmiddels hebben we 2.607 adoptanten in de hele stad die in totaal 3.983 containers geadopteerd hebben. We hebben een aantal communicatiemiddelen die adoptanten kunnen gebruiken bij het informeren en motiveren van hun buurtgenoten om zich aan de afvalregels te houden. Het gaat dan bijvoorbeeld om folders en ansichtkaarten. Alle containeradoptanten krijgen 2 keer per jaar een nieuwsbrief met het laatste nieuws uit hun stadsdeel en zij kunnen regelmatig meedoen aan een workshop of cursus. Afgelopen jaar konden we weinig fysieke ontmoetingen met de adoptanten organiseren.

In november 2021 hebben we toch 4 workshops agressie- en emotiebeheersing kunnen aanbieden aan de adoptanten in West, Centrum, Zuidoost en Nieuw-West. Door de verscherpte maatregelen moesten we de workshops in de stadsdelen Noord, Zuid en Oost annuleren. Deze zullen alsnog begin 2022 plaatsvinden. De trainingen worden aangeboden om de adoptanten meer handvatten te bieden bij het aanspreken van andere Amsterdammers op het verkeerde afvalgedrag.

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 7 van 8

Handhaven Het sluitstuk om de stad schoon te houden vertaalt zich in handhaving van de afvalregels. De toezichthouders afval controleren 7 dagen per week de meest vervuilde containerlocaties op verkeerd aangeboden afval. Wanneer zij kunnen achterhalen van wie het verkeerd aangeboden afval is, doen zij een constatering van een overtreding. Op basis van deze constatering maakt handhaving een proces-verbaal op, wat kan leiden tot een boete. In slechts 12 maanden tijd deden toezichthouders afval bijna 50.000 constateringen van verkeerd aangeboden afval. In onderstaande tabel de aantallen per jaar. Het kan zijn dat de bestuurlijke boetes niet in het zelfde jaar zijn opgemaakt als de constatering, daar gaat vaak enige tijd overheen. Het verschil tussen de aantallen constateringen en boetes is voor een groot deel te verklaren omdat: - Het alleen tot een waarschuwing is gekomen vanwege zeer hoge leeftijd of goede motivatie van de overtreder - Constateringen niet verwerkt zijn door onvolledige informatie op het constateringsformulier, bewoner is overleden, verhuizing naar het buitenland e.d. - Er geen match is gevonden tussen de naam en adres van de huidige of eerdere bewoners Toezicht/handhaving - Particulieren - Bedrijven - Waarschuwingen *start was op 1 juli 2020

2020* constatering boete 21534 Samen 6289 1298 791

constatering 41270 4348 3098

2021 boete Samen 27928

Afval van bedrijven De gemeente weet dat ondernemers, al dan niet bewust, misbruik maken van de huishoudelijke voorzieningen. Het komende jaar wordt de omvang van het misbruik onderzocht en tegelijkertijd aangepakt. Dit misbruik uit zich op verschillende manieren. Ondernemers die maximaal 9 zakken afval hebben morgen tegen betaling gebruik maken van de huishoudelijke voorzieningen, het zogenaamde reinigingsrecht. Er zijn ondernemers die reinigingsrecht betalen maar meer afval aanbieden dan is toegestaan en er zijn ondernemers die helemaal geen reinigingsrecht betalen en toch hun afval via de huishoudelijke voorzieningen aanbieden. Dat zou betekenen dat Amsterdammers via de afvalstoffenheffing betalen voor die bedrijven. De omvang van dit misbruik meten we door data-analyse en sorteeranalyses onder andere door het klantenbestand door te lichten Tegelijkertijd onderzoeken we de haalbaarheid en effectiviteit van maatregelen die het misbruik tegengaan om zo snel als mogelijk deze maatregelen ook in te kunnen voeren. Op basis daarvan volgt later in het jaar een besluit over hoe we in de toekomst willen omgaan met bedrijfsafval.

Tot slot Het afvaloffensief bestaat uit een groot aantal acties om de stad schoner te maken. Daarnaast hebben we al veel werk te doen om alle gevolgen van de coronacisis het hoofd te bieden. Als gemeente brengen we onze basis op orde, maar ook veel ondernemers en bewoners doen daar in

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2022 Pagina 8 van 8

mee. Het is daarmee een opgave van ons allen. Hiervoor hebben we veel stappen gemaakt, maar hebben we ook nog een lange weg te gaan. Daar blijven we ons voor inzetten. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Jakob Wedemeijer Wethouder Reiniging