2022-05-19 Getekende raadsinformatiebrief verduurzamingsrapportage 2022 DEF

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 april 2022 Duurzaamheid Marieke van Doorninck Facilitair Bureau/Green Office, bestuurszaken.fb@amsterdam.nl

Onderwerp

Verduurzamingsrapportage 2022

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Overconsumptie, onnodig energieverbruik en vervoer met gebruik van fossiele brandstoffen zijn in veel welvarende landen de standaard en leiden wereldwijd tot een destructieve uitstoot van schadelijke broeikasgassen. Hierdoor warmt de aarde verontrustend snel op. Er is wereldwijd een radicale omslag nodig om deze trend te keren. Inmiddels is het voor bijna iedereen wel helder, het moet anders. Het valt echter niet mee om dat in de praktijk te realiseren. Naast een technologisch en financieel vraagstuk is deze duurzaamheidstransitie ook – misschien juist wel – een sociale uitdaging. Hoe komen we tot een samenleving waarin duurzaam handelen het nieuwe normaal is? Ook in Amsterdam en binnen de gemeentelijke organisatie worstelen we met deze vraag. Op 19 april 2022 heeft het college de Verduurzamingsrapportage 2022 over de voortgang van de Uitvoeringsagenda naar een duurzame organisatie 2020-2030 vastgesteld. In deze rapportage laten we onze eigen bijdragen zien op de weg naar een duurzame organisatie en daarmee duurzame stad. Met deze brief informeer ik u wat onze klimaatvoetafdruk is en waar we ons bevinden ten opzichte van onze visie om in 2030 een klimaat neutrale organisatie te zijn. Ook geven we een vooruitblik voor 2022 en verder.

De 5 klimaatdoelen van de gemeentelijke organisatie In 2020 werd de Uitvoeringsagenda Naar een Duurzame Organisatie 2020-2030 vastgesteld. Hierin wordt de weg uitgestippeld die moet leiden naar een volledig duurzame organisatie in 2030. Er zijn vijf doelen gesteld die aansluiten bij de doelen die de stad zich gesteld heeft om de gevolgen van de klimaatcrisis het hoofd te bieden. 1. Maximale energiereductie en maximale energieopwekking. 2. Volledig CO2-neutrale bedrijfsvoering. 3. Volledig circulaire bedrijfsvoering en maximaal circulair materiaalgebruik in de openbare ruimte. 4. Klimaatbestendige gebouwen en terreinen. 5. Duurzaam denken en doen van de Amsterdamse ambtenaren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 2 van 8

Deze doelen zijn vertaald in 29 maatregelen, waarover in deze jaarrapportage wordt gerapporteerd. In de bijlage leest u de rapportage per maatregel zoals opgenomen in de ‘Uitvoeringsagenda Naar een Duurzame Organisatie 2020 – 2030’. Dit overzicht is een bundeling van duurzaamheidsmaatregelen en acties die verschillende directies hebben gerealiseerd in 2021 met een doorkijk naar 2022. Trots op onze duurzame helden We zien steeds meer intrinsiek gemotiveerde collega’s die samen werken aan nieuwe ontwikkelingen. Zowel samen binnen de organisatie als ook met (innovatieve) partners in de stad. We kijken naar de mogelijkheden in plaats van de belemmeringen. We leren veel, onze kennis groeit en daarmee ook het geloof dat we als organisatie aanjager of zelfs koploper kunnen zijn in deze transitie. We zijn er trots op dat een relatief kleine groep in de organisatie steeds meer collega’s weet te motiveren en te inspireren. In deze rapportage dan ook speciale aandacht voor een aantal duurzame helden. Samenhang met andere duurzaamheidsrapportages Financiering voor deze maatregelen wordt voornamelijk gevonden in de eigen directiebegroting. Of via investeringsvoorstellen bij de voorjaarsnota. Om de verduurzaming op gang te brengen, zijn voor de periode 2019 – 2022 extra middelen beschikbaar gesteld, waaronder middelen duurzame gemeentelijke organisatie en vliegwielmiddelen klimaatneutraal.

Deze gelden zijn bedoeld voor proces- en projectkosten, onderzoeksbudget en eenmalige investeringen voor verduurzaming. Een meer uitgebreide evaluatie van de projecten die zijn uitgevoerd met behulp van de vliegwielmiddelen klimaatneutraal kunt u lezen in de Rapportage Vliegwielmiddelen. De mate waarin de hele stad op weg is om klimaatneutraal te worden, is te zien in de Klimaatrapportage 2022 die tegelijkertijd met u wordt gedeeld. Op korte termijn verschijnt ook de rapportage ‘Lessen en aanbevelingen uit het innovatie- & uitvoeringsprogramma circulaire economie 2020-2021’ & uitkomsten ‘Amsterdam Circulair Monitor’. Parallel hieraan zijn rapportages verschenen over het programma Aardgasvrij, actieplan Luchtkwaliteit, programma Autoluw en Duurzaam Herstel. Wat hebben we bereikt? CO2-voetafdruk: 33 procent minder CO2-uitstoot sinds 2018 Net als de voorgaande jaren zien we een reductie van de CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie. In 2021 daalde de resterende uitstoot van de gemeente verder naar 13,4 kton CO2. Dat is 33 procent lager dan in 2018 (het uitgangspunt van onze rapportage) en 13 procent lager dan in 2020. Dit ligt in lijn met de gestelde doelstelling om in 2030 een CO2- neutrale organisatie te zijn. Deze reductie wordt veroorzaakt door het verminderen of vermijden van CO2-emissies, bijvoorbeeld door gebruik te maken van duurzame alternatieven.

Zo is er 10 procent minder stroom verbruikt in 2021 door het verLEDden van de verlichting in de openbare ruimte dan in 2020. Binnen de gemeentelijke huisvestingspanden hebben we een vergelijkbaar energieverbruik als in 2020. Het gasverbruik en de hoeveelheid stadswarmte zijn zelfs licht toegenomen. Hoewel de Covid-19 pandemie ook afgelopen jaar ervoor heeft gezorgd dat we veel thuiswerkten, zijn

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 3 van 8

sommige panden juist intensiever gebruikt, zoals GGD-panden en werven. Een corona-proof kantoorgebouw vraagt om meer ventilatie (en dus energie) en 2021 was relatief een kouder jaar dan voorgaande jaren. Door de pandemie was in 2021 (internationaal) reizen veelal onmogelijk. Bovendien zien we dat als we reizen, we steeds vaker bewust kiezen voor internationale treinreizen in plaats van vliegen. Binnen ons eigen wagenpark wordt er steeds meer gebruik gemaakt van elektrische voertuigen. Dat zien we terug in een toename van het elektriciteitsverbruik van de laadpalen. Ook wordt er HVO (Hydrotreated Vegetable Oil) getankt, een plantaardig alternatief voor diesel. HVO wordt gebruikt als transitie brandstof naar een volledig uitstootvrij wagenpark. Energie-voetafdruk: 11 procent minder energieverbruik sinds 2018 In 2021 hebben we als gemeentelijke organisatie 594 Tera joule (TJ) aan energie verbruikt. We zien daarmee nog steeds een dalende lijn ten opzichte van het startjaar 2018 (11 procent minder energieverbruik), maar de reductie is minder groot dan in 2020. De daling wordt veroorzaakt door het totale elektriciteitsverbruik van de organisatie. Zoals we al zagen in de CO2-voetafdruk, is het aardgasverbruik licht toegenomen ten opzichte van de twee voorgaande jaren en is daarmee bijna op het niveau van 2019. Het verbruik van stadswarmte is ook toegenomen.

Dat is te verklaren doordat dit jaar meerdere nieuwe stadswarmte aansluitingen zijn gerealiseerd als onderdeel van de doelstelling om panden aardgasvrij te maken. De totale energievraag van het eigen wagenpark is licht toegenomen ten opzichte van eerdere jaren. Dit betekent zowel dat er meer brandstoffen getankt zijn als dat er meer elektrisch gereden is. Energiezuinige gebouwen Met ons gemeentelijk vastgoed geven we een goed en zichtbaar voorbeeld aan de stad. Dit betreft zowel de gebouwen die de gemeente voor haar eigen huisvesting gebruikt als het vastgoed dat door de gemeente wordt verhuurd. Verreweg het meeste van het vastgoed is in beheer bij Gemeentelijk Vastgoed. In 2021 zijn veel activiteiten in gang gezet om het gemeentelijk vastgoed energiezuinig te maken en heeft concreet de volgende resultaten opgeleverd:  + 4 daken met in totaal ongeveer 650 zonnepanelen (totaal tot nu toe: 75% van de huisvestingspanden, 25% totaal).  + 16 panden met energielabel A (totaal tot nu toe van panden in eigendom: 31 % van de huisvestingspanden, 21% totaal).  + 6 panden aardgasvrij, waaronder 2 sporthallen, 2 grote gemeentelijke kantoorpanden, 2x maatschappelijk vastgoed (totaal tot nu toe van panden in eigendom: 18% van huisvestingspanden, 6% van alle panden).

Circulaire bedrijfsvoering en circulair (ver)bouwen In 2025 wil de gemeente 50 procent van alle producten en diensten circulair inkopen en 50 procent minder nieuwe grondstoffen gebruiken in 2030. Om dit te kunnen realiseren zetten we inkoop strategisch in. Zo is in 2021 het Team Duurzaam Opdrachtgeven en Inkopen (TDO) gestart. Het TDO geeft advies hoe bij aanbestedingen duurzame beleidsdoelen meegenomen kunnen worden

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 4 van 8

als eis of als gunningscriterium. Het cluster Fysiek heeft een eigen vakgroep duurzaamheid die adviseert bij aanbestedingen en inkooptrajecten in dat domein. We staan duidelijk nog aan het begin van de transitie naar een circulaire economie. Afgelopen jaar zijn we vooral bezig geweest om beter in beeld te krijgen waar we staan. Zo is gestart met de Taskforce Materialenpaspoorten. Een materiaalpaspoort vertelt waar een object zich bevindt, hoe het is gebouwd en uit welke materialen het bestaat. Verder hebben we, door gebruik te maken van een digitale materialen hub, meer inzicht gekregen hoe materialen hergebruikt kunnen worden. Klimaat adaptieve gebouwen en terreinen We werken aan de bescherming en aanpassing van onze stad tegen de toenemende hitte, droogte, extreme regenbuien en overstromingen. Klimaatadaptatie noemen we dat. Om dat te bereiken zetten we in op het vergroenen van onze daken en binnenterreinen. Concreet hebben we in 2021 één multifunctioneel dak gerealiseerd met zonnepanelen, groen & waterberging en één klimaat adaptief binnenterrein. Ook wordt bij elk nieuw gebouw voldaan aan de hemelwaterverordening, die verplicht het regenwater op te vangen en te verwerken. Voor het toepassen van duurzaamheidsprincipes in de openbare ruimte en specifiek in onze sportvelden is nog veel in ontwikkeling en ontstaan waardevolle innovaties.

Zo zijn de nieuw aangelegde sportvelden op Zeeburgereiland klimaat adaptief door de ondergrond die water opvangt en hergebruikt. Dit gebeurt door regenwater op te vangen in kratjes onder het veld. Dankzij het krattensysteem wordt het veld gekoeld met maar liefst 40 graden. Het is het grootste en koelste kunstgrassportveld met waterbergende kratten ter wereld. Ook wordt er gewerkt aan een doorontwikkeling van een scale-up methode in een innovatieve aanbesteding (innovatiepartnerschap). Hierbij wordt de markt uitgedaagd om met duurzame innovaties te komen voor sportvelden, ruimte te bieden om te testen en bij succes op te schalen en direct onderdeel te maken van het raamcontract. Daarnaast wordt hard gewerkt aan het groen rondom onze sportvelden. Al onze sportparken krijgen een duurzaamheidslabel en in samenwerking met onze ecologen versterken we de biodiversiteit. Dit draagt bij aan klimaatadaptatie en zorgt ervoor dat ook sportparken fijne plekken zijn in de stad voor verschillende vormen van recreatie. Duurzaam denken en doen Het behalen van de klimaatdoelstellingen doe je niet alleen, dat doe je samen. We hebben de betrokkenheid van collega’s nodig en het bewustzijn dat iedereen impact kan maken. Om dit te stimuleren hebben we een netwerk van duurzaamheidsambassadeurs opgezet. Dit netwerk groeit. Inmiddels zijn er 58 ambassadeurs verspreid door de organisatie.

Steeds meer directies nemen verantwoordelijkheid voor het thema duurzaamheid in hun eigen opgave. En steeds vaker is duurzaamheid een thema bij evenementen en bijeenkomsten voor kennisdeling in de organisatie. Een voorbeeld is een sessie die directie V&OR (Verkeer en Openbare Ruimte) organiseerde over gedrag en duurzaamheid met Reint Jan Renes, lector Psychologie voor een Duurzame Stad (HvA). Wat hebben we geleerd? Belang van data

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 5 van 8

We hebben geleerd dat data ons goed kunnen helpen met onze verduurzamingsopgave. We hebben meer specifieke en nauwkeuriger cijfers nodig om te kunnen bepalen waar we staan en waar we de meeste impact kunnen maken. In 2021 is een aantal stappen al gezet, zoals de eerder genoemde materiaalstromen analyse en de aanschaf van een duurzaamheidsmonitoringstool gemeentelijk vastgoed. De tool is een digitale verzamelplek, waarin we bijhouden wat het energieverbruik van onze panden is, welke energiebesparende maatregelen er per pand zijn genomen en welke maatregelen er nog genomen kunnen worden. Dit zijn voorbeelden van hoe data onze verduurzamingsopgave ondersteunen. Duurzaam in een oud jasje Pilots en quick wins zijn belangrijk om successen te boeken die als voorbeeld en inspiratie kunnen dienen. De geleerde lessen laten zien dat op dit moment we vooral proberen duurzaam te werken in een niet-duurzame organisatie. We zitten nog vast aan de manier waarop we de huidige organisatiestructuur georganiseerd hebben. We zijn ingericht in bepaalde afdelingen, waardoor vaak gedacht wordt vanuit de organisatie indeling en de bijbehorende taken en waardoor verduurzaming vaak als iets extra’s wordt ervaren. Dit werkt niet goed voor het thema duurzaamheid. Duurzaamheid is een thema dat dwars door traditionele structuren en door de organisatie heen gaat.

Het is een gezamenlijke opgave waarin samenwerking en inhoudelijke samenhang tussen de directies belangrijk is. Dit vraagt om een andere manier van werken, een organisatiestructuur, waarin de bottom-up beweging met pilots versterkt wordt door sturing vanuit een meer doelgerichte organisatie. Duurzaamheidsdoelstellingen moeten als eisen worden meegenomen in alle beleidsvorming en bij de uitvoering van vrijwel elk project. De mate van duurzaamheid zou een vaste afweging moeten zijn. Uiteindelijk mag een niet-duurzame optie geen optie meer zijn. Wij zijn er klaar voor! Nieuwe normaal Corona heeft ons laten zien dat we in staat zijn om op een andere manier te werken en ons anders te organiseren. Zo wordt het hybride werken onderdeel van ons ‘nieuwe normaal’. Laat dit ons inspireren om het duurzaam handelen ook als onderdeel van het ‘nieuwe normaal’ te zien. Hoe gaan we verder? Resterende CO2-emissies In scope 1 en 2 heeft de gemeente momenteel een resterende 13,4 kton CO2-uitstoot (binnen de zogenaamde scope 1 en 2 van de uitstoot). Deze uitstoot zal op weg naar een klimaat neutrale organisatie in 2030 gereduceerd worden door concrete maatregelen. Zo kopen wij vanaf 1 januari 2022 bij Eneco groen gas in. Daarmee kunnen we een derde van de resterende CO2-uitstoot verlagen (6 kton bij het huidige gasverbruik).

Een volledige overstap naar HVO als vervanging van diesel zal nog 5 kton aan CO2- emissies kunnen vermijden binnen het wagenpark. Andere concrete maatregelen die genomen worden om onze voetafdruk te reduceren zijn de verduurzaming van het vastgoed en het opstellen van nieuwe reisrichtlijnen voor dienstreizen. Scope 3: afronden materiaalstroomanalyse gemeentelijke organisatie Uit de Monitor Amsterdam Circulair blijkt dat 70-90% van de klimaatimpact gehaald wordt uit het materiaalgebruik. Het is dan ook belangrijk onze materiaalstromen van de gemeentelijke organisatie in beeld te hebben. In 2021 is gestart met een materiaalstroomanalyse van onze eigen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 6 van 8

organisatie. Daarmee brengen we in kaart welke materiaalstromen de gemeente ‘in’ en ‘uit’ gaan. Het gaat dus zowel om alle producten, materialen en diensten die de gemeente inkoopt, als om de afvalstromen die de gemeente produceert. Aan de hand van deze stromen kunnen we de indirecte milieu-impact (zoals scope 3 CO2-emissies) in kaart brengen. Daarmee kunnen we gerichter sturen om milieu-impact te verminderen. Enkele grote posten in scope 3 zijn het doelgroepenvervoer (niet regulier vervoer) en woonwerkverkeer. In het doelgroepenvervoer wordt steeds meer gebruik gemaakt van elektrische of hybride bussen. Met de recent afgesloten aanbestedingen Sociaal vervoer en Leerlingenvervoer zal het percentage uitstootvrij en daarmee de luchtkwaliteit de komende jaren toenemen. Duurzaam woon-werkverkeer Met de terugkeer naar kantoor gaat woon-werkverkeer (weer) een relevante bijdrage leveren aan scope 3. In 2018 was dat een grote post met 8 kton. Voor het afgelopen jaar is het niet inzichtelijk te maken hoeveel woon-werkverkeer er heeft plaatsgevonden. De komende jaren zal duurzaam woon-werkverkeer meer aandacht krijgen, naast hybride werken. Hybride werken wordt onderdeel van ons ‘nieuwe normaal’. We zullen meer thuis werken dan voorheen en dus ook minder reizen naar kantoor. Intensivering aanpak energieverbruik De verduurzamingsopgave dwingt ons om minder energie te gebruiken.

De gevolgen van de oorlog in Oekraïne benadrukken dit nog eens extra. Dit betekent dat we onze aanpak moeten intensiveren, om sneller te verduurzamen én om sneller onafhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. De focus ligt daarbij op de uitvoering van het plan van aanpak voor het energiezuinig maken van onze panden. In dit plan is vooral aandacht voor fysieke ingrepen aan de gebouwen, zoals extra isolatie of energiezuinig glas. Daarmee kunnen we de energievoetafdruk verkleinen. Naast de fysieke ingrepen is het ook nodig meer energiezuinige installaties en apparaten in te kopen en simpelweg minder energie te verbruiken door ons eigen handelen aan te passen. De verwarming lager zetten is een van de manieren om energie te besparen. Op 30 maart 2022 is een temperatuurverlaging van drie graden naar achttien graden doorgevoerd in onze gemeentelijke panden. Met de temperatuur op 18 graden kunnen we ongeveer 15% gas besparen. Met het doorvoeren van de temperatuurverlaging in onze panden, geven wij het goede voorbeeld voor de rest van de stad. Deze actie heeft groepen bewoners, bedrijven en organisaties in beweging gezet om hier ook aan mee te doen. Verder blijven we inzetten op acties die direct impact hebben op ons eigen energieverbruik, zoals de voortzetting van de AI-pilot, een zelflerend algoritme om het energieverbruik van de panden te verlagen en het comfort te verhogen.

Ook kijken we naar meer mogelijkheden voor energieopwekking naast het plaatsen van zonnepanelen op onze gemeentelijke daken, zoals zonnepanelen op gemeentelijke parkeergarages. Een mooie win-win: deze opgewekte energie kan ook gebruikt worden om de groeiende hoeveelheid elektrische auto’s op te laden. Herijking van de maatregelen in 2022 We maken goede stappen, dat is echter nog niet voldoende. In de wereldwijde opgave van verduurzaming, willen wij als gemeentelijke organisatie en stad voorop lopen. Uit het Circularity

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 7 van 8

Gap Report van Circle Economy (https://lnkd.in/essC9xuv) blijkt dat de wereldeconomie de afgelopen jaren nog onvoldoende circulair is. Ook in Amsterdam neemt het volume aan materiaalgebruik vooralsnog toe. Dit blijkt ook uit de Circulaire Monitor: https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/monitor-circulaire-economie Het moet dus echt anders. Hetgeen we leren en ontwikkelen past niet in het oude systeem. Het oude systeem houdt de transitie tegen. Om oude praktijken te vervangen door nieuwe praktijken, moeten we oud gedrag afleren, en daar is tijd en doorzettingsvermogen voor nodig. We staan klaar voor de volgende fase. Een fase waarin een verschuiving nodig is van een relatief kleine groep die andere collega’s motiveert en enthousiasmeert om stappen te maken naar een bredere netwerksamenwerking en breder gedeelde opgave. Het jaar 2022 staat dan ook in het teken van het herijken van de maatregelen van de verduurzamingsopgave van de organisatie met de vraag: doen we wel de juiste dingen en doen we de juiste dingen goed? We bundelen de lessen en de suggesties uit de verschillende klimaatrapportages. We delen de lessen met de rest van de organisatie voor uitbreiding van de ketensamenwerking en verbinding tussen andere koplopers binnen de organisatie.

Met de herijking bouwen we verder aan een meer specifieke, nauwkeurige en centraal gecoördineerde data infrastructuur, waarmee we meer up to date kunnen bijhouden wat de milieu-impact is van de verschillende maatregelen, uitgesplitst naar de verschillende directies. Met als resultaat concretisering van onze gezamenlijke doelen voor een gezamenlijke opgave, een intensivering van onze aanpak en een meer gerichte sturing door de schotten van de organisatie heen. Op weg naar een nieuw klimaat neutraal normaal waarin duurzaam denken en doen de nieuwe standaard is. Tot slot: Deze herijking vindt plaats tijdens de volgende collegeperiode. Het is aan het volgende college om conclusies te verbinden aan de herijking en om te bepalen wat de gemeente zelf kan en moet doen om de transitie naar een duurzame stad door het eigen handelen te bevorderen. Door het goede voorbeeld te geven kunnen wij een motivatiebron zijn voor de partners in de stad. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marieke van Doorninck Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Bijlagen: 1. Verduurzamingsrapportage 2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 19 april 2022 Pagina 8 van 8