2022-03 Raadsbrief B5 Rapport rechtshandhaving straatdealers
Tekst van het document
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Inhoud
Inhoud 1 Samengevatte bevindingen...................................................................................... 3 2 Inleiding: aard en duur van handhaving drugsgerelateerde delicten ............................. 4 3 Bestuursrechtelijke behandeling drugszaken ............................................................. 6 3.1 Verblijfsverboden: standaard 24 uur, langer bij recidive ............................................................ 6 3.2 Relatieve afname langdurige verblijfsverboden ........................................................................ 6 4 Duur en verloop van strafrechtelijke afhandeling drugszaken ...................................... 8 4.1 Inleiding: Opiumwet- en APV-zaken 2017-2020 ........................................................................ 8 4.2 Opiumwetdelicten stromen sneller in bij OM vanuit politie ...................................................... 9 4.3 Helft delicten afgedaan door OM, 50-60% sepots ....................................................................10 4.4 Rechtbank: meer APV- dan Opiumwetzaken op de plank. Zware zaken lopen altijd langer ..... 13 4.5 Na periode met veel instroom langere looptijd. Opiumwetzaken relatief snel afgehandeld.....14
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
1 Samengevatte bevindingen
Om een beeld te krijgen van de rechtshandhaving van de straatdealers wordt in dit rapport de bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving en sanctionering onderzocht. Bij de bestuursrechtelijke handhaving wordt gekeken naar de door de politie en gemeente Amsterdam opgelegde verblijfsverboden voor korte of langere duur vanwege straatdealen. Bij de strafrechtelijke handhaving gaat het om de vervolging en sanctionering in het arrondissement Amsterdam van nepdrugs-delicten (strafbaar gesteld in de APV) en drugsdelicten (strafbaar gesteld in de APV en de Opiumwet). Dit geeft een indicatie van het verloop van de rechtshandhaving ten aanzien van straatdealen. De analyse is gebaseerd op politiegegevens en gegevens van de directie OOV van de gemeente Amsterdam over bestuurlijke verblijfsverboden in de binnenstad, en op gegevens van het OM over de behandeling van APV-overtredingen en Opiumwetdelicten gerelateerd aan (straat)handel in drugs en nepdrugs tussen 2017 en 2020 in regio Amsterdam. De belangrijkste conclusies zijn als volgt:
Er zijn relatief steeds minder langdurige bestuurlijke verblijfsverboden uitgeschreven. In coronajaar 2020 waren er überhaupt weinig verblijfsverboden. De zaken die behandeld zijn door het OM vallen in twee categorieën: Opiumwetzaken (drugs) en APV-zaken (drugs en nepdrugs). Het merendeel van de APV-zaken komt voort uit nepdrugsdelicten in stadsdeel Centrum. De Opiumwetzaken bestaan voor een aanzienlijk deel ook uit zwaardere drugsdelicten en/of zaken die niet in het Centrum gespeeld hebben. Voor APV-overtredingen zijn de sancties relatief mild. De Opiumwetzaken kunnen over alle gradaties van drugsdelicten gaan, zowel ernstig als minder ernstig en kennen relatief zware sancties. Van de Opiumwetzaken stroomt bijna de helft binnen tien dagen na plegen vanuit politie in bij het OM. Voor APV-zaken duurt dit gemiddeld aanzienlijk langer: meer dan 60% stroomt pas na één maand of een nog langere periode in bij het OM. Van zowel de Opiumwetzaken als de APV-zaken stroomt de helft door naar de rechtbank, de andere helft krijgt veelal een OM-afdoening. Van de Opiumwetzaken die tussen 2017 en 2020 bij de rechtbank zijn binnengekomen wacht er anno mei 2021 nog 5% op een eindvonnis; van de APV-zaken nog ruim 15%. Hoe meer zaken er in een bepaalde maand instromen bij OM of rechtbank, hoe langer de afdoening van die zaken gemiddeld genomen duurt.
Opiumwetzaken worden gemiddeld sneller afgehandeld dan APV-zaken. 90% Van de Opiumwetzaken is in minder dan 365 door de rechtbank afgehandeld, maar van de APV-zaken ligt 70% langer dan een jaar bij de rechtbank. De helft van de Opiumwetzaken wordt binnen 18 dagen door het OM afgedaan.
3
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
2 Inleiding: aard en duur van handhaving drugsgerelateerde delicten
Om een beeld te krijgen van de vervolging van door de politie aangehouden straatdealers wordt in onderstaande analyse de bestuurs- en strafrechtelijke behandeling van deze delicten bekeken. Allereerst wordt gekeken naar de door politie (gemandateerd door de burgemeester) uitgeschreven 24 uurs-verblijfsverboden die in de binnenstad zijn geregistreerd. Daarnaast naar de langduriger bestuurlijke verblijfsverboden voor het Dealeroverlastgebied die de burgemeester bij recidive kan opleggen. Vervolgens wordt gekeken naar de vervolging van Opiumwet- en APV-zaken door het arrondissementsparket Amsterdam en de rechtbank Amsterdam. Deze analyse is gebaseerd op gegevens van het OM over de behandeling van APV-overtredingen (handel in drugs of nepdrugs) en Opiumwetdelicten (voor bezit of handel in echte drugs) tussen 2017 en 2020 in Amsterdam. Het gaat hier om de volgende harddrugs- en nepdrugsdelicten, zowel ernstig als minder ernstig (zie tabel 1).
4
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Tabel 1. De wetsartikelen bij de hier behandelde veroordelingen Inhoud APV 2.7/1 en /2 “Openlijk gebruik en handel;” betreft handel in drugs en nepdrugs SR 47/1/1 “Als daders van een strafbaar feit worden gestraft: zij die het feit plegen, doen plegen, of medeplegen” SR 420bis/1/b Schuldig aan witwassen: “hij die een voorwerp verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of omzet of van een voorwerp gebruik maakt, terwijl hij weet dat het voorwerp – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf.” OW 2/A Verboden om middelen van Opiumlijst 1 “binnen of buiten het grondgebied van Nederland te brengen” OW 2/B Verboden om middelen van Opiumlijst 1 “te telen te bereiden, te bewerken, te verwerken, te verkopen, af te leveren, te verstrekken of te vervoeren” OW 2/C Verboden om middelen van Opiumlijst 1 “aanwezig te hebben” OW 10/1 t/m Specificatie van de mogelijke strafmaat voor verschillende OW-delicten 10/5 OW 11B/1 Specificatie van de mogelijke strafmaat voor lidmaatschap aan organisaties die erop gericht zijn onder meer OW 10 te overtreden Wetsartikel1
Sommige van deze zaken worden afgedaan door het OM zelf, andere worden behandeld en afgedaan door de rechtbank: in dat geval ontvangt de verdachte een dagvaarding. De gegevens bevatten onder meer informatie over het moment van instroom van de zaak bij het OM, de datum van behandeling door OM en rechtbank, de soort sanctie en de specificatie daarvan, en de leeftijd van de dader op het moment van plegen.2 De focus van de analyse ligt op het lik-op-stuk-gehalte van straffen die zijn opgelegd aan (nep)drugshandelaars in de afgelopen jaren. Een belangrijke vraag is dus: hoe lang duurt het voordat een dealer gestraft wordt? Zoals zal blijken is dit geen eenduidige vraag, maar is het wel mogelijk een aantal antwoorden te formuleren. Verder is de huidige analyse bovenal bruikbaar als nulmeting voorafgaand aan eventuele wijzigingen in beleid. Met deze nulmeting kan vervolgens een evaluatie worden uitgevoerd.
1
APV: Algemene Plaatselijke Verordening; SR: Wetboek van Strafrecht; OW: Opiumwet
2
Het is niet mogelijk om de gegevens toe te spitsen op straatdealen in het Centrum. In de gebruikte gegevens is de meest specifieke locatie “regio Amsterdam” en is straatdealen niet specifiek te onderscheiden van andere drugshandel. Het gaat in de analyse dus om alle Opiumwet- en APV-incidenten binnen de stadsgrenzen. Wel is er zachte informatie vanuit politie die suggereert dat van de nepdopedelicten minstens 90% in Centrum wordt gepleegd.
5
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
3 Bestuursrechtelijke behandeling drugszaken
3.1 Verblijfsverboden: standaard 24 uur, langer bij recidive Naast behandeling door OM en rechtbank ondervinden straatdealers in Amsterdam ook de gevolgen van de handhaving van de openbare orde vanuit het bestuursrecht. Zo krijgt elke persoon die voor straathandel van (nep- of echte) drugs aangehouden wordt sowieso een verblijfsverbod voor 24 uur opgelegd, wat betekent dat er vanuit de APV specifieke handhaving plaats kan vinden. Wanneer iemand aangehouden wordt voor straatdealen van echte drugs of nepdrugs schrijft de politie namens de burgemeester een verblijfsverbod van 24 uur uit voor het algemeen overlastgebied in de binnenstad. Bij recidive kan er daarbovenop voor drie maanden of bij voortgezette recidive zelfs zes maanden een verblijfsverbod (voor het Dealeroverlastgebied, oftewel de `DOG maatregel’3) worden opgelegd door de burgemeester. Wanneer het verblijfsverbod stelselmatig wordt overtreden, kan er een last onder dwangsom (LOD) worden gekoppeld aan het verblijfsverbod. Wanneer geen gevolg wordt gegeven aan deze last, verbeurt de dwangsom en kan deze worden ingevorderd.
3.2 Relatieve afname langdurige verblijfsverboden Grafiek 1 toont de aantallen voor de verschillende verblijfsverboden over de afgelopen vier jaar. Allereerst springt in het oog dat het coronajaar 2020 een dip kent in het aantal verblijfsverboden; dit is te verklaren vanuit de algemene rust op straat in de binnenstad. Een tweede in het oog springende ontwikkeling is dat er relatief gezien steeds minder langdurige verblijfsverboden (drie dan wel zes maanden) zijn uitgeschreven. Kreeg in 2017 nog bijna 50% van de 24-uurs verblijfsverboden een opvolging in een langdurig verblijfsverbod, in 2018 was dit nog slechts 35%, en in de jaren daarna 31%. Verder zijn er LODs opgelegd en is er soms besloten deze te gaan innen, zoals tabel 2 per jaar laat zien. Naast de zichtbare terugloop door corona is er een tegengestelde beweging te zien tussen de de aantallen opgelegde LODs en de vervolgens uitgeschreven invorderingsbeschikkingen: in 2018 en 2019 zijn er meer LODs opgelegd, maar is er steeds minder vaak besloten om deze te gaan innen.
3
Dit DOG omvat een groot deel van de oude binnenstad, o.a. de Burgwallen Oude- en Nieuwzijde, de uitgaanspleinen en de tussenliggende gebieden.
6
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
1. 24-uurs en lange verblijfsverboden in DOG Centrum 900
838
821
800
732
700 600 472
500 400
324
300 200
139 120
82
100
175 107
86
42
0 2017
2018 24u verw. bevel
3m verw. bevel
2019
2020
6m verw. bevel
Tabel 2. LODs, uitgeschreven en te vorderen Jaar 2017 2018 2019 2020
Aantal LODs 37 50 51 11
Aantal te vorderen LODs 16 9 2 0
7
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
4 Duur en verloop van strafrechtelijke afhandeling drugszaken
4.1 Inleiding: Opiumwet- en APV-zaken 2017-2020 Er zijn bij het OM tussen 1 januari 2017 en 31 december 2020 5851 zaken binnengekomen. Het betreft 3675 Opiumwetzaken (63%) en 2176 APV-zaken (37%). De gegevens zijn opgevraagd in mei 2021. De instroom van Opiumwetzaken over de gehele periode is betrekkelijk stabiel: tussen de 50 en 150 zaken per maand (figuur 2). De instroom van APV-zaken is echter erg wisselend: er zijn in 2017 en 2019 maanden waarin er meer dan 150 APV-zaken instroomden, en andere periodes met geen of nauwelijks instroom, zonder overkoepelend patroon (figuur 3). Dit verschil kan in ieder geval deels verklaard worden door verschillende maten van politie-inzet. Straatdealen is namelijk bij uitstek een ‘haaldelict’, dat wil zeggen dat het aantal geregistreerde straatdealdelicten normaliter primair afhankelijk is van de politie-inzet op dit delict en minder van hoeveel straatdealincidenten er feitelijk plaatsvinden. Vanaf mei 2020 kelderen de instroomaantallen überhaupt en zijn er nog maar 30 tot 50 Opiumwetzaken per maand en nagenoeg geen APV-zaken. Hiervoor is een aantal mogelijke verklaringen, waaronder een terugloop van de drugshandel of het uit zicht verdwijnen van de drugshandel ten tijde van de verschillende lockdowns tijdens het eerste jaar van de coronapandemie.
Met de coronagerelateerde maatregelen en de hierdoor sterk afgenomen bezoekersstromen (belangrijke ‘klanten’ van de straatdealers) in het achterhoofd is het plausibel dat in ieder geval de straathandel en de verkoop aan toeristen daadwerkelijk zijn afgenomen, en dat een deel van de overgebleven handel achter gesloten deuren of online plaatsvindt. Ook is de capaciteitsverdeling van politie tijdelijk veranderd. De reguliere gang van zaken is kortom het beste zichtbaar tot en met maart 2020.
8
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
3. Sterke afname APV-zaken in 2020
350
350
300
300
Instroom per kwartaal
Instroom per kwartaal
2. Lichte afname Opiumwetzaken in 2020
250 200 150 100 50
250 200 150 100 50 0
0 2017
2018
2019
2020
2017
2018
Kwartalen
2019
2020
Kwartalen
4.2 Opiumwetdelicten stromen sneller in bij OM vanuit politie Tussen het plegen van een strafbaar feit en de daadwerkelijke instroom van de zaak bij het OM zit vaak enige tijd. Deze tijdsduur is onder andere afhankelijk van de zwaarte van het delict en de complexiteit van het forensisch onderzoek. Het forensisch onderzoek kan onder meer bestaan uit laboratoriumonderzoek en het doorzoeken van telecommunicatie (waarvoor ook toestemming gevraagd moet worden). Daarnaast zit er mogelijkerwijs vertraging op de registratie van sommige delicten bij het OM. Omdat de geanalyseerde Opiumwetzaken meer drugsdelicten omvatten dan alleen de straatdealdelicten, zitten er ook enkele substantieel zwaardere delicten bij. Van de Opiumwetzaken stroomt bijna de helft binnen tien dagen na plegen in bij het OM (figuur 3). Bij de APV-delicten duurt het gemiddeld veel langer voordat ze instromen bij het OM: ruim 60% ligt langer dan een maand bij politie (figuur 4).
9
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
4. Periode tussen plegen feit en instroom bij OM, Opiumwetzaken
5. Periode tussen plegen feit en instroom bij OM, APV-zaken
60%
60%
50%
50%
40%
40%
30%
30%
20%
20%
10%
10%
0%
0% 0-10 dagen
10 dagen maand
maand - 3 maanden
0-10 dagen
> 3 maanden
10 dagen maand
maand - 3 > 3 maanden maanden
4.3 Helft delicten afgedaan door OM, 50-60% sepots Als een zaak bij het OM terechtkomt kan deze door het OM worden afgedaan of naar het gerecht worden doorverwezen. Sommige lichtere vergrijpen kan het OM zelf afhandelen door een voorstel te doen aan de verdachte van een geldstraf (‘transactie’) of een andere afdoening zonder tussenkomst van een rechter. Voor een overzicht, zie tabel 3 en 4.
Tabel 3. Door OM afgedane Opiumwetzaken Soort sanctie Voorwaardelijk sepot Onvoorwaardelijk sepot OM-strafbeschikking Transactie Totaal
% (aantal) 2% (36) 48% (810) 33% (547) 17% (287) 100% (1680)
Tabel 4. Door OM afgedane APV-zaken Soort sanctie Voorwaardelijk sepot Onvoorwaardelijk sepot OM-strafbeschikking Transactie Totaal
% (aantal) 18% (176) 42% (402) 33% (316) 6% (59) 100% (953)
10
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Van zowel de Opiumwetzaken als de APV-zaken die ingestroomd zijn tussen 2017 en 2020 is ongeveer de helft door het OM afgedaan (zie figuur 6)4. Het betreft, APV- en Opiumwetzaken samen genomen, rond de 55 zaken per maand, met opnieuw een sterke afname in de tweede helft van 2020. Dit loopt parallel aan de afnemende instroom van nieuwe zaken überhaupt in dat jaar.
6. OM-afdoening of dagvaarding Opiumwet- en APV-zaken 100% 90% 80% 70%
48%
49%
52%
51%
Opiumwet
Nepdope
60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% OM
Rechter
Doordat het aandeel van zaken zonder geaccordeerde afdoeningsbeslissing door het OM in de tweede helft van 2020 nog hoog is (en de uitkomst van de afdoening van veel recente zaken door het OM dus nog onzeker), staan de gesignaleerde trends nog niet volledig vast. Ook is de rechtbank in 2020 een periode gesloten geweest, wat met name de recente trends beïnvloed heeft. Met dat in het achterhoofd kunnen we desalniettemin een paar voorzichtige conclusies trekken. De voornaamste verandering in de samenstelling van de OM-afdoeningen tussen 2017 en 2020 is een relatieve afname in het aantal voorwaardelijke sepots, en een kleine, relatieve toename in het aantal onvoorwaardelijke sepots. De afname in het aantal transacties is evident; deze zijn in de onderzochte periode namelijk overgegaan in strafbeschikkingen. Van de in totaal 5851 zaken zijn er 212, oftewel 4%, voorwaardelijk geseponeerd (hoofdzakelijk in 2017). 1212 Zaken, oftewel 21%, zijn onvoorwaardelijk geseponeerd. Van de APV-zaken zijn er iets meer geseponeerd dan van de Opiumwetzaken.5
4
De zaken die naar de rechtbank gaan maar waar nog geen vonnis van bekend is, en de zaken die nog wachten op een afdoeningsbeslissing van het OM zijn hierin niet meegerekend. 5 Een aanzienlijk deel van de zaken wordt geseponeerd omdat deze te lang zijn blijven liggen; eventuele verbeteringen in doorlooptijden kunnen mogelijkerwijs het aantal sepots verminderen.
11
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
8. Seponeringen van APV-zaken
350
350
300
300
250
Instroom per kwartaal
Instroom per kwartaal
7. Seponeringen van Opiumwetzaken
200 150 100 50
250 200 150 100 50
0 2017
2018
2019
2020
Kwartaal van instroom bij OM Onvoorwaardelijk sepot Niet geseponeerd
Voorwaardelijk sepot
0 2017
2018
2019
2020
Kwartaal van instroom bij OM Onvoorwaardelijk sepot
Voorwaardelijk sepot
Niet geseponeerd
12
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
4.4 Rechtbank: meer APV- dan Opiumwetzaken op de plank. Zware zaken lopen altijd langer Er zijn in totaal 1773 Opiumwetzaken door een rechtbank beoordeeld. Gemiddeld stromen er per maand rond de 37 Opiumwetzaken in die uiteindelijk bij een rechtbank terechtkomen, met uitschieters tot aan 70 per maand en met een sterke afname in de loop van 2020. Er zijn beduidend minder APV-zaken naar de rechtbank gegaan gedurende deze periode: 931 zaken. Gemiddeld waren dit er 19 per maand, met in de drukste maand 105 ingestroomde zaken. In 2020 vond er een scherpere afname plaats dan in de Opiumwetzaken: er zijn van de APV-zaken uit 2020 er pas enkelen door een rechter beoordeeld. Behalve de coronamaatregelen speelt er in de afname van vonnissen in 2020 waarschijnlijk mee dat er momenteel, in mei 2021, nog altijd 288 APV-zaken en 159 Opiumwetzaken zijn die vallen onder de noemer “Gedagvaard of verzetoproeping, maar nog zonder (datum) eindvonnis”. Dit betekent dat het OM voor deze zaken nog een datum moet inplannen voor een zitting bij de rechter; deze zaken worden ook wel ‘plankzaken’ genoemd. Van deze plankzaken is twee derde een APV-zaak, en een derde een Opiumwetzaak.
Tabel 5. Door rechter opgelegde straffen, Opiumwetzaken Soort sanctie Onvoorwaardelijke gevangenisstraf, 1-90 dagen Onvoorwaardelijke gevangenisstraf, 91-180 dagen Onvoorwaardelijke gevangenisstraf, 181-360 dagen Onvoorwaardelijke gevangenisstraf, 361-720 dagen Onvoorwaardelijke gevangenisstraf, 721-1080 dagen Onvoorwaardelijke gevangenisstraf langer dan 1080 dagen Geheel voorwaardelijke gevangenisstraf Eindvonnis zonder (on)voorwaardelijke gevangenisstraf Totaal
% (aantal) 20% (316) 3% (53) 3% (51) 2% (32) 1% (21) 2% (30) 8% (118) 61% (954) 100% (1575)
Tabel 6. Door rechter opgelegde straffen, APV-zaken Soort sanctie Onvoorwaardelijke gevangenisstraf, 1-90 dagen Geheel voorwaardelijke gevangenisstraf Eindvonnis zonder (on)voorwaardelijke gevangenisstraf Totaal
% (aantal) 10% (90) 14% (123) 77% (703) 100% (916)
Hoewel de meeste van deze zaken die nog op de plank liggen ingestroomd zijn in de eerste helft van 2020, liggen er nog bijna net zoveel zaken uit 2019 te wachten op een vonnis(datum). Dit maakt het inschatten van eventuele trends in een toe- of afname van bepaalde soorten sancties lastig: deze nog te beoordelen zaken (in totaal 8% van de zaken) kunnen de trends nog beïnvloeden. Desalniettemin lijkt er sinds eind 2018 specifiek voor de Opiumwetzaken een kleine toename plaats te vinden van het aantal onvoorwaardelijke korte gevangenisstraffen ten koste
13
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
van het aantal eindvonnissen zonder (on)voorwaardelijke gevangenisstraf. Wat betreft de APVzaken kan hier niets over gezegd worden aangezien er van de afgelopen twee jaar nog veel op de plank liggen. Alle zaken, tot slot, waarin uiteindelijk als vonnis een zware gevangenisstraf , een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf, of helemaal geen gevangenisstraf wordt opgelegd, hebben gemiddeld een langere beoordelingstijd dan de zaken waarin als vonnis een korte gevangenisstraf wordt opgelegd. Dit kan wijzen op de grotere complexiteit van zwaardere zaken; het is echter onwaarschijnlijk dat er tussen deze zaken ook gevallen van straatdealen zitten. Verder zijn er geen uitschieters naar beneden voor de zwaardere zaken: een zwaar delict wordt nooit binnen enkele dagen door de rechter afgehandeld.
4.5 Na periode met veel instroom langere looptijd. Opiumwetzaken relatief snel afgehandeld De gegevens laten zien is dat er een duidelijk verband is tussen de instroom van het aantal zaken en de gemiddelde loopduur. Specifiek gezegd: hoe meer zaken er in een bepaalde maand instromen bij OM of rechter, hoe langer de gemiddelde duur tot afdoening of vonnis vervolgens oploopt (vergelijk grafiek 11 en grafiek 3); dit maakt dat de gemiddelde looptijd van APV-zaken bij OM en rechtbank in het überhaupt meer fluctueren (zie grafiek 10 en tabel 7). De Opiumwetzaken worden gemiddeld gezien aanzienlijk sneller afgehandeld, zowel door het OM als door de rechtbank (figuur 10 en 11). Tabel 8 bevat daarnaast het gemiddelde en de mediaan voor het gemiddelde aantal dagen over alle vier jaren samen, kijkend naar Opiumwet- en APVzaken, en naar de afhandeling door OM of door OM waarna rechtbank6. Waar grafiek 10 en 11 laten zien hoe lang zaken gemiddeld genomen duren die in een bepaald kwartaal zijn ingestroomd, benadrukt tabel 8 dat de gemiddelden uit grafiek 10 en 11 worden beïnvloed door een aantal individuele uitschieters naar boven. Kortgezegd laat tabel 8 zien dat Opiumwetzaken die door het OM worden afgehandeld vaak relatief snel worden afgedaan, ondanks enkele zeer langlopende zaken. 7
6
Het gemiddelde wordt berekend als de duur van alle zaken in dagen bij elkaar opgeteld, gedeeld door het aantal zaken. De mediaan is het 50e percentiel: de helft van de zaken loopt korter dan de mediane duur. 7 Een deel van de verklaring voor langere looptijden, voor beide soorten zaken, is dat veel verdachten tegen een OM-strafbeschikking in bezwaar gaan. In dat geval wordt de zaak gedagvaard voor de kantonrechter waardoor de looptijd toeneemt.
14
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0
11. Gem. looptijd APV-zaken, instroom per kwartaal Gem. looptijd in dagen
Gem. looptijd in dagen
10. Gem. looptijd Opiumwetzaken, instroom per kwartaal
2017
2018
2019
2020
1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 2017
2018
Kwartalen Afgedaan door OM
OM waarna rechtbank
10. Leesvoorbeeld: Opiumwetzaken die in Q2 van 2017 instromen en vervolgens bij de rechtbank terechtkomen lopen gemiddeld 200 dagen vanaf instroom bij OM tot aan het vonnis
2019
2020
Kwartalen Afgedaan door OM
OM waarna rechtbank
11. Leesvoorbeeld: APV-zaken die in het eerste kwartaal van 2018 instromen en door het OM worden afgedaan lopen gemiddeld net zo lang als zaken die zaken die bij de rechtbank terechtkomen
15
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Tabel 7. Looptijd nepdopezaken fluctueert met hoeveelheid instromende zaken8 Jaar
Kwartaal
2017
1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4
2018
2019
2020
Opiumwetzaken Gem. looptijd in Gem. looptijd in dagen, instroom tot dagen, instroom OM-afdoening tot vonnis 251 284 145 198 200 284 187 245 196 254 166 236 204 213 125 192 119 219 89 180 95 149 105 170 42 182 32 144 50 105 25 68
APV-zaken Gem. looptijd in Gem. looptijd in dagen, instroom tot dagen, instroom OM-afdoening tot vonnis 472 888 529 934 535 779 584 458 335 336 335 259 168 376 358 539 386 639 363 532 403 494 37 57 100 208 41 244 0 0 34 0
Tabel 8. Mediaan vs. gemiddelde looptijd voor Opiumwet- en APV-zaken Afgedaan door OM OM waarna rechtbank
Opiumwetzaken Gemiddelde Mediaan 139 dagen 18 dagen
APV-zaken Gemiddelde 420 dagen
Mediaan 289 dagen
205 dagen
650 dagen
722 dagen
119 dagen
8
De geleidelijke afname in looptijd, zowel bij APV-zaken als bij Opiumwetzaken, is voor een deel te wijten aan het feit dat hoe recenter, hoe meer zaken er nog geen vonnis hebben ontvangen. Het gaat om ongeveer 8% van de zaken die in de recentere gegevens een marge van onzekerheid creëren.
16
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Figuur 12 en 13 maken het onderscheid in de behandeling door de rechter van APV- en Opiumwetzaken nog duidelijker. Waar ruim 90% van de Opiumwetzaken in minder dan 365 dagen door een rechter wordt afgehandeld, ligt 70% van de APV-zaken minimaal een jaar bij de rechter voordat er een vonnis wordt uitgesproken.
12. Periode tussen dagvaarding OM en vonnis rechtbank, Opiumwetzaken
13. Periode tussen dagvaarding OM en vonnis rechtbank, APV-zaken
80%
80%
70%
70%
60%
60%
50%
50%
40%
40%
30%
30%
20%
20%
10%
10%
0%
0% 0-10 dagen
10 dagen maand
maand - 3 3 maanden maanden jaar
> jaar
0-10 dagen 10 dagen maand
maand - 3 3 maanden maanden jaar
17
> jaar
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers
Bijlage 1: overzicht veroordelingen Aantallen gericht op: Instroom 2017 t.m. 2020 van art. 2c Opiumwet- en APV-zaken Tijdstip uitgevoerd: 27-5-2021 13:11:56 Arrondissement hgk Amsterdam Instroomperiode jaar
2017
2018
2019
2020
Eindtotaal
Art. 2.c Opiumwet of Nepdope-zaak
Soort sanctie:
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
01. Onvoorw.gev.straf vanaf 1 t.m. 90 dagen
106
89
100
78
373
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
02. Onvoorw.gev.straf tussen 91 t.m 180 dagen
11
20
18
11
60
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
03. Onvoorw.gev.straf tussen 181 t.m. 360 dagen
15
18
13
10
56
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
04. Onvoorw.gev.straf tussen 361 t.m. 720 dagen
8
8
6
10
32
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
05. Onvoorw.gev.straf tussen 721 t.m. 1080 dagen
9
6
3
4
22
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
06. Onvoorw.gev.straf langer dan 1080 dagen
10
14
12
4
40
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
07. Geheel voorwaardelijke gev.straf
38
48
46
28
160
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
08. Eindvonnis zonder ov of vv gev.straf
291
312
311
150
1064
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
09. Gedagv.of verzetoproeping, maar nog zonder (datum) eindvonnis
3
11
57
88
159
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
10. OM-afdoening:OM-strafbeschikking
129
173
171
74
547
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
10. OM-afdoening:Onvoorwaardelijk sepot
187
214
245
176
822
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
10. OM-afdoening:Transactie
115
110
48
14
287
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
10. OM-afdoening:Voegen
16
14
5
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
10. OM-afdoening:Voorwaardelijk sepot
9
9
9
9
36
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
11. Nog zonder geaccordeerde afdoeningsbeslissing
1
6
16
23
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
TOTAAL met een ZM afdoening c.q. Eindvonnis
488
515
509
295
1807
1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
TOTAAL met een OM-afdoening (excl. Dagvaarden en Oproepingen TTZ n.a.v. verzet)
456
520
478
273
1727
947
1047
1050
672
3716
Totaal 1.a Artikel 2.c Opiumwet-zaak
18
35
Gemeente Amsterdam Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken
1 november 2021
Analyse bestuurs- en strafrechtelijke handhaving straatdealers 2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
01. Onvoorw.gev.straf vanaf 1 t.m. 90 dagen
44
26
24
7
101
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
07. Geheel voorwaardelijke gev.straf
47
44
26
5
122
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
08. Eindvonnis zonder ov of vv gev.straf
286
232
88
14
620
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
09. Gedagv.of verzetoproeping, maar nog zonder (datum) eindvonnis
27
123
136
286
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
10. OM-afdoening:OM-strafbeschikking
57
98
96
54
305
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
10. OM-afdoening:Onvoorwaardelijk sepot
109
68
67
54
298
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
10. OM-afdoening:Transactie
33
1
34
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
10. OM-afdoening:Voorwaardelijk sepot
139
5
144
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
11. Nog zonder geaccordeerde afdoeningsbeslissing
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
TOTAAL met een ZM afdoening c.q. Eindvonnis
377
302
2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
TOTAAL met een OM-afdoening (excl. Dagvaarden en Oproepingen TTZ n.a.v. verzet)
338 717
Totaal 2.a Overtreding m.b.t. handel in Nepdope
2
1
3
138
26
843
172
163
108
781
501
424
271
1913
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
01. Onvoorw.gev.straf vanaf 1 t.m. 90 dagen
1
1
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
07. Geheel voorwaardelijke gev.straf
2
2
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
08. Eindvonnis zonder ov of vv gev.straf
82
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
09. Gedagv.of verzetoproeping, maar nog zonder (datum) eindvonnis
1
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
10. OM-afdoening:OM-strafbeschikking
1
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
10. OM-afdoening:Onvoorwaardelijk sepot
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
10. OM-afdoening:Transactie
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
10. OM-afdoening:Voorwaardelijk sepot
32
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
TOTAAL met een ZM afdoening c.q. Eindvonnis
85
5
2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
TOTAAL met een OM-afdoening (excl. Dagvaarden en Oproepingen TTZ n.a.v. verzet)
156
16
8
1
181
242
21
9
1
273
Totaal 2.b Overtreding m.b.t. handel in- of gebruik van Nepdope
5
87 1
2
8
2
11
99
7
6
24
1
1
113 25 32 90
19