2022-03 Raadsbrief B2 Factsheet straatdealers.pdf

Straatdealers in de Amsterdamse binnenstad Resultaten onderzoeken - november 2021 Wat weten we over de aangehouden dealers in het Centrum?

En in hoeverre hebben deze aangehouden dealers zorgproblematiek?

leeftijd?

Wat zien en ervaren bewoners in de Amsterdamse binnenstad?

Wat is de aard en het verloop van rechtshandhaving bij aangehouden dealers?

psychiatrische problematiek?

woonplaats?

verslavingsproblematiek?

delictgeschiedenis?

er

O

M

Po l it

ie

Be

w

on e

rs

,G G D ,O

en

M

,g

on d

em

er

ee

ne

m

e nt

s

verstandelijke beperking?

vorm van inkomen?

Hoofdconclusies Aard en omvang straatdealers Verkennende analyse straatdealers Amsterdamse binnenstad 2017-2019

1

Een profielonderzoek naar straatdealers actief in de Amsterdamse binnenstad in de periode 2017-2019

2

In totaal heeft de politie in deze periode 4724 straatdealincidenten in het Centrum van Amsterdam geregistreerd. Hiervoor zijn 2267 unieke personen aangehouGoed om te weten den. - Relatief weinig straatdealers zijn minderjarig (3,5%). - De helft heeft een adres in Amsterdam en van een kwart is geen adres bekend. - Ongeveer de helft is in die drie jaar maar één keer opgepakt voor straatdealen. - De personen die vaker zijn aangehouden worden meestal voor handel nepdope gepakt. - Eén op de zeven dealers pleegt ook geweldsdelicten, en deze groep is relatief jong.

5

3

Op basis van achtergrondkenmerken, zorgindicatoren en registraties van politie/OM en gemeente komen drie profielen naar voren. Een vierde “profiel” betreft een restgroep van personen waarvan nauwelijks gegevens bekend zijn en die allemaal een niet-Nederlandse nationaliteit hebben.

Goed om te weten - Niet iedere bewoner ervaart overlast van drugsgebruik- en drugshandel, dus deze aantallen gaan niet direct over de mate waarin drugsgebruik- en handel voorkomt in de buurt. - De brieven van bewoners en ondernemers omvatten de ervaringen van een selecte groep die direct het bestuur hebben aangesproken op de overlast via een brief aan de gemeenteraad.

3 Harddrugsdealende forensen 4 Dealende buitenlanders

Goed om te weten - Bovenstaande zorgbehoefte betreft de behoefte voor zover bekend bij de GGD. - Het onderzoek betreft een steekproef van alle straatdealers die tussen 2017-2019 zijn aangehouden. - Voor inzicht in motieven die gerelateerd zijn aan de zorgbehoefte is vervolgonderzoek nodig.

4

Bewoners en ondernemers uit het Centrum beschrijven in brieven de kern van de problematiek als bedreigende, overlastgevende aanwezigheid van groepen dealers.

2 Criminele overlastplegers met zorgen woonproblemen

?

Ervaren overlast door drugshandel en –gebruik in de Amsterdamse binnenstad Op de Burgwallen is de ervaren overlast van drugsgebruik en -handel het grootste van de hele stad. Een derde tot de helft van de bewoners zegt daar veel overlast te ervaren. Ook kennen de wijken op de Burgwallen de relatief snelste stijging van overlast.

1 Overlastplegende Amsterdammers met zorgproblemen

!

Goed om te weten Bovenstaande kenmerken betreft niet de totale groep straatdealers die actief is in de Binnenstad. Een (onbekend) deel blijft buiten zicht van de politie.

Rechtshandhaving

Aard en omvang overlast

!

!

Bestuurs- en strafrechtelijke handhaving

Er is een groot verschil tussen de strafrechtelijke vervolging van dealers die gepakt worden voor een Opiumwetdelict enerzijds en voor een APV-delict anderzijds. Beide krijgen bij arrestatie altijd een 24-uurs verblijfsverbod en riskeren bij recidive langere bestuurlijkemaatregelen. Maar waar meer dan de helft van de Opiumwetzaken binnen drie weken door het OM wordt afgedaan, loopt 50% van de APV-zaken minstens driekwart jaar. Ook bij de zaken voor de rechtbank loopt dit uiteen. Goed om te weten - De analyse betreft alle zaken van het Arrondissementsparket Amsterdam, dus meer dan alleen de binnenstad van Amsterdam. De meeste APV-zaken hebben wel betrekking op het Centrum, en het merendeel hiervan betreft nepdope (uitleg: een groot deel van het Centrum is een Dealeroverlastgebied (DOG). - De analyse van Opiumwetzaken betreft niet alleen de drugshandel op straat, maar ook andere vormen van drugsgerelateerde criminaliteit, zoals smokkel en productie van drugs. Het is niet mogelijk om deze vormen van elkaar te scheiden in de analyse.

!

Wat zien professionals?

Gesprekken met professionals over de drugsproblematiek over de gehele stad

!

Goed om te weten - Dit onderzoek belicht Toeristenlocaties, met name in de binnenstad. Zowel een deel van de gehele vermaak- als (goedkope) overnachtingslocaties, trekken problematiek. Er is een dealers aan. Dit is afhankelijk van de toestroom aan aanzienlijke kans dat er toeristen. Het gaat veelal om dealende jeugd, drugsproblematiek en afkomstig uit de hele stad. criminaliteit is die buiten Overlastgevende jongeren in woongebieden houden zich de waarneming van daarbij geregeld (ook) bezig met drugsdealen, veelal voor professionals blijft. - Het gaat zowel over het de lokale drugsgebruikers. Centrum als andere stadsdelen van AmsterKwetsbare bewoners en lokale dak- en thuislozen zijn dam. vaak verbonden aan lokaal dealen en gebruik, gedeeltelijk achter de voordeur en gedeeltelijk op straat.

Colofon Uitgave: Gemeente Amsterdam Actiecentrum Veiligheid en Zorg Contact: Amstel 1, 1011 PN Amsterdam http://www.amsterdam.nl/acvz november 2021

De onderzoeken uitgelicht 1 Verkennende analyse straatdealers Amsterdamse binnenstad 2017-2019

Wat weten we over de aangehouden dealers in het Centrum? Definitie straatdealer: ≥1x op straat als verdachte aangehouden tussen 2017-2019 voor aanbieden of verkopen van nep-, soft- of harddrugs (incidenten)

Leeftijdsverdeling de jongste persoon is 13 jaar

de oudste persoon is 75 jaar

0-17 jr

18-23 jr

24-27 jr

28-34 jr

3,5%

26,8%

17,9%

22,5%

35 plus 29,2%

Relatief weinig straatdealers zijn minderjarig

2267

personen in 2017-2019 plegen in het Centrum

Delictgeschiedenis De variatie binnen de groep straatdealers is groot: 1x

26x

>5x

n=168 n=1251 n=1 één incident meer dan 5 26 incidenten in de in de incidenten afgelopen drie jaar afgelopen in de afgelopen drie jaar drie jaar

Woonplaats

4724

incidenten in 2017-2019 gepleegd in het Centrum

op dit moment in Top600/400 aanpak: 8% op dit moment in overlastveelplegeraanpak: ±15% bekend bij Werk, Participatie en Inkomen: 10% (gemeente Amsterdam)

15%

woonachtig 50% in Amsterdam

woonachtig 1,5% in Amstellandgemeente <10 <10

50 40

339 personen Eén op de zeven is in dezelfde periode ook geregistreerd met een geweldsincident

30 20

45% 18-23 jr 31% 24-34 jr 11% 0-17 jr 14% 35+

10 0

0-1718-2324-34 35+

<10 ZVWOP*/onbekend: 24% *personen zonder vaste woon- of verblijfplaats. Zij verblijven vaak wel in Amsterdam en hebben daardoor wel binding met Amsterdam.

bronnen: politie Eenheid Amsterdam, gemeente Amsterdam

2 Een profielonderzoek naar straatdealers actief in de Amsterdamse binnenstad in de periode 2017-2019

In hoeverre plegen aangehouden dealers ook andere vormen van criminaliteit en hebben zij problematiek op gebied van psychiatrie, verslaving en verstandelijke beperking? Op basis van achtergrondkenmerken, zorgindicatoren en registraties van politie/OM en gemeente komen 3 profielen naar voren. Een vierde “profiel” betreft een restgroep van personen waarvan nauwelijks gegevens bekend zijn en die allemaal een niet-Nederlandse nationaliteit hebben.

De profielen spitsen zich toe op verschillen in crimineel gedrag, zorgvraag en regiobinding. De zorgvraag en regiobinding is relevant omdat regiobinding ervoor zorgt dat bij de GGD Amsterdam potentieël informatie bekend is over de zorgbehoefte. Ook is de regiobinding relevant voor de mogelijkheden om te interveniëren op andere dan strafrechtelijke domeinen. bronnen: GGD Amsterdam, Politie Eenheid Amtserdam, Parket Amsterdam en gemeente Amsterdam

Profiel 1 Overlastplegende Amsterdammers met zorgproblemen

43%

gemiddeld 32 jaar iedereen regiobinding Amsterdam gemiddeld 3,5 delict per persoon, waarvan 2,4 straatdealincidenten meerderheid bekend bij GGD, vaak sprake van psychiatrische en/of verslavingsproblematiek, 49% bekend als zorgmijder 58% uitkering WPI

Profiel 3 Harddrugsdealende forensen

27%

Profiel 2 Criminele overlastplegers met zorg- en woonproblemen

19%

gemiddeld 32 jaar, relatief veel 27+ (ouder dan profiel 1) 75% regiobinding Amsterdam gemiddeld 5,4 delicten per persoon, waarvan 3,7 straatdealincidenten 81% dakloos Bijna allemaal bekend bij GGD, vaak sprake van psychiatrische en/of verslavingsproblematiek (iets vaker verslaving dan profiel 1), 49% zorgmijdend 59% uitkering WPI

relatief jong, gemiddeld 27 jaar slechts 20% regiobinding Amsterdam gemiddeld 2,8 delicten per persoon, waarvan 2,5 straatdealincidenten (relatief vaak gepakt op bezit harddrugs) minder op handel onbekend bij GGD onbekend bij WPI

Profiel 4 Dealende buitenlanders 12%

gemiddeld 31 jaar (meerderheid 28-34 jaar) geen regiobinding, meestal Europese nationaliteit meestal gepakt op bezit harddrugs /handel nepdope, weinig delicten op naam, meestal vrijspraak/ geldboete, 23% veroordeeld tot detentie onbekend bij GGD onbekend bij WPI

?

3 Drugshandel en gerelateerde overlast in de Amsterdamse binnenstad

Wat zien en ervaren bewoners in de binnenstad? In Burgwallen-Oude Zijde ervaart bijna de helft veel drugsoverlast; geen andere wijk komt daar in de buurt. In Burgwallen-Nieuwe Zijde gaat dit op voor een derde van de bewoners, en in alle andere wijken is dit een kwart of minder.

bron: brieven van bewoners en ondernemers aan de gemeenteraad, 2020

Op de Burgwallen is de overlast van drugsgebruik en -handel het grootste van de hele stad.

Top 3 Aandeel bewoners dat veel drugsoverlast ervaart, 2020

47% 2 Burgwallen Nieuwe Zijde 32% bron: 23% VM 2020, OIS 3 Dapperbuurt 1 Burgwallen Oude zijde

Bewoners en ondernemers uit het Centrum beschrijven in brieven aan de gemeenteraad de kern van de problematiek als bedreigende, overlastgevende aanwezigheid van groepen dealers in portieken en op straat. Dit gaat volgens verschillende bewoners gepaard met bedreigende situaties voor met name vrouwelijke bewoners, gasten en ondernemers en sekswerkers.

50

47%

40

38%

30

32%

In andere wijken is het aandeel vrijwel gelijk gebleven.

20 17% bron: VM 2020, OIS

De ervaren drugsoverlast in de binnenstad nam toe tussen 2019 en 2020.

Burgwallen Nieuwe Zijde Burgwallen Oude Zijde

10 0

2019

2020

4 Bestuurs- en strafrechtelijke handhaving Wat is de aard en het verloop van rechtshandhaving bij aangehouden dealers? Verblijfsverboden 2017-2020 1500

Doorlooptijden 2017-2020

24-uurs

Tussen 2017 en 2020 zijn relatief 3 maanden steeds minder langdurige verwijderingsbevelen uitgeschreven. 6 maanden

1200 900

In 2017 is het aandeel van de 24-uursbevelen dat een langdurig verwijdersbevel van drie of zes maanden krijgt opgelegd 50%, daarna neemt het af tot 31% in de laatste twee jaar.

600 300 0

2017 2018 2019 2020

Instroom 2017-2020 400

APV-zaken Opiumwetzaken

300

De instroom en behandeling van Opiumwetzaken is in 2020 enigszins afgenomen, maar minder sterk dan bij APV-zaken.

200 100 0

2017 2018 2019 2020 instroom bij OM APVzaken Opiumwetzaken

1884 zaken

3488 zaken

waarvan naar rechter 931 zaken

1773 zaken

Zowel bij instroom bij het OM als bij de doorstroom naar de rechter nemen de Opiumwetzaken tweederde van alle instroom in.

Merendeel van de APV-zaken betreft nepdope

Opiumwetzaken worden sneller afgehandeld

Opiumwetzaken APV-zaken gemiddelde mediaan gemiddelde mediaan 139 dagen 18 dagen 420 dagen 289 dagen afgedaan door OM OM waarna rechtbank 205 dagen 119 dagen 650 dagen 722 dagen De doorlooptijden kunnen flink fluctueren, vooral bij de behandeling van APV-zaken, bij zowel OM als rechtbank. De looptijd van Opiumwetzaken is minder afhankelijk van de werklast dan APV-zaken. Bij een toename van de instroom zal dit vooral merkbaar zijn bij de doorlooptijd van APV-zaken. Van de zaken die bij de rechtbank op de plank liggen, bestaat tweederde uit APV-zaken.

Wat is een mediaan? De mediaan geeft de tijd aan waarbinnen de helft van de zaken wordt afgedaan. De andere helft van de zaken heeft een langere doorlooptijd. De mediaan is minder gevoelig voor uitschieters dan het gemiddelde.

Afdoeningen 2017-2020 Een kwart van alle 5851 zaken is geseponeerd (zowel Opiumwet- als APV-zaken). In veel gevallen is er geseponeerd vanwege te lange doorlooptijden. OM (2633 zaken)

rechtbank* (2704 zaken) Opiumwetzaken onvoorwaardelijk sepot voorwaardelijk sepot OM-strafbeschikking transactie

Opiumwetzaken eindvonnis zonder (on)vw gev. onvw gev. >90 dagen geheel vw gev. onvw. gev. 1-90 dagen

APV-zaken onvoorwaardelijk sepot voorwaardelijk sepot OM-strafbeschikking transactie

APV-zaken eindvonnis zonder (on)vw. gev. geheel vw. gev. onvw. gev. 1-90 dagen

bronnen: politie Eenheid Amsterdam, Parket Amsterdam

*Dit telt samen met de 2633 zaken bij het OM niet op tot het totaal van 5851 zaken, omdat zaken ook gevoegd kunnen worden. gev =gevangenisstraf vw = voorwaardelijk

5 Gesprekken met professionals over de drugsproblematiek over de gehele stad

Wat zien professionals?

De toeristgerelateerde problematiek speelt met name in de oude binnenstad (Burgwallen Oude- en Nieuwezijde, uitgaanspleinen en directe omgeving) en loopt van daaruit soms over naar de omliggende gebieden. Het kan gaan om zowel vermaak- als goedkope overnachtingslocaties. Dit is afhankelijk van de toestroom aan toeristen. Dealende jeugd, afkomstig uit de hele stad, komen af op deze locaties. Het gaat hier om enkele tientallen professionals uit het brede veiligheidsdomein en uit alle delen van de stad

Overlastgevende jongeren in woongebieden houden zich daarbij geregeld (ook) bezig met drugsdealen. Deze problematiek komt vooral voor in Nieuw-West, West, Zuid-Oost, en op selecte locaties in Noord. Kwetsbare bewoners en lokale dak- en thuislozen zijn vaak verbonden aan lokaal dealen en gebruik, gedeeltelijk achter de voordeur en gedeeltelijk op straat. Dit bestaat volgens de experts met name in Zuid-Oost, Nieuw-West, Noord, in West rond het Westerpark, en in Oost rond het Oosterpark.