20211215 Raadsinformatiebrief - stavaza Verduurzaming.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 december 2021 Water Egbert de Vries Programma Varen, programmavaren@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgangsbrief verduurzaming vaartuigen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Middels deze brief informeer ik u over de voortgang van de in Nota Varen Deel 2 aangekondigde verduurzamingsmaatregelen voor passagiersvaart, pleziervaart en transport over water. Onderdeel van de uitvoering van deze maatregelen is een aantal pilots voor de aanleg van laadinfra voor pleziervaart en passagiersvaart. Het doel is ervaring op te doen over aanleg en gebruik van de laadinfra. Het gaat hier om de pilot Blue Boat, pilot laadpalen pleziervaart, pilot pleziervaart Stroomboot en pilot mobiele batterij.

Stand van zaken verduurzaming passagiersvaart Alle passagiersvaartuigen in Amsterdam moeten vanaf 2025 uitstootvrij varen. Voor nieuw vergunde passagiersvaartuigen geldt dat deze al eerder, namelijk op het moment van ingaan van de nieuwe exploitatievergunning in 2024, uitstootvrij dienen te zijn. Op dit moment vaart ongeveer 80% van de passagiersvaartuigen uitstootvrij. Door het college is onlangs toegezegd dat eind 2022, naast de verduurzaming van de pleziervaart, ook de verduurzaming van de passagiersvaart geëvalueerd wordt. Onderdeel van deze evaluatie is de stand van zaken van de laadinfra en de mate van elektrificeren van de passagiersvaartuigen. Pilot Blue Boat In 2019 is de aanvraag van rederij Blue Boat voor een omgevingsvergunning voor het plaatsen van een transformatorhuisje in de openbare ruimte op de locatie van Blue Boat tegenover de Heinekenbrouwerij afgewezen op grond van strijdigheid met het bestemmingsplan. Aangezien Blue Boat zonder omgevingsvergunning de laadinfra niet kon uitbreiden, is door Blue Boat aan de gemeente gevraagd om met een oplossing te komen. Om ervaring op te doen met de aanleg van laadinfra is de gemeente in 2020 gestart met de pilot Blue Boat.

Deze pilot dient enerzijds als voorbereiding op de aanbesteding voor laadinfra op openbare ligplaatsen voor passagiersvaart, anderzijds om laadmogelijkheden te realiseren op deze specifieke ligplaats met het doel uitstootvrij varen voor de passagiersvaart mogelijk te maken. Onderdeel van de pilot was het aanleggen van een transformatorhuis (1.8 x 1.8 x 2 meter) op de locatie van rederij Blue Boat tegenover de Heinekenbrouwerij. Blue Boat legt zelf de extra benodigde laadpalen aan op hun eigen steiger. Het transformatorhuis was volgens Liander nodig om in de toekomst zes vaartuigen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 december 2021 Pagina 2 van 7

op deze locatie te kunnen opladen, in plaats van de huidige drie vaartuigen die er nu kunnen worden opgeladen. Voortgang pilot Blue Boat In juni 2021 zijn er tussen Liander en de gemeente nieuwe afspraken gemaakt. Liander staat toe dat de gemeente over meerdere aansluitingen per locatie kan beschikken. Hierdoor is een transformatorhuis om zes vaartuigen op te kunnen laden niet meer nodig, maar kan worden volstaan met het realiseren van een extra aansluiting voor het laden van drie vaartuigen. Dit zorgt voor lagere kosten en voorkomt inpassingsproblemen, zoals extra fundering vanwege de zwaarte van een dergelijk transformatorhuis. Voor het gebruik van deze laadvoorziening wordt een tijdelijke gebruiksovereenkomst met rederij Blue Boat afgesloten. Indien rederij Blue Boat als gevolg van de verdeling van exploitatievergunningen deze locatie (deels) verliest aan een andere rederij, dan zal voor het gebruik van deze laadvoorziening een gebruiksovereenkomst worden afgesloten met een nieuwe gebruiker. Hiermee borgt de gemeente flexibiliteit in het systeem van op- en afstappen en zorgt de gemeente voor een gelijk speelveld tussen zittende reders en nieuwkomers. Voor het gebruik van de laadvoorziening brengt de gemeente gebruikskosten in rekening bij de reder. De investeringskosten van de aansluiting worden aan de reder doorbelast, rekening houdend met een afschrijftermijn van 25 jaar.

Ook worden de jaarlijkse beheerkosten doorbelast aan de reder. Blue Boat zal zelf een contract afsluiten met een energieleverancier. De pilot Blue Boat heeft al veel kennis en inzicht opgeleverd. Dit helpt bij het verder aanleggen van laadinfra op de ligplaatsen in openbaar water. De nieuwe afspraak met Liander maakt de aanleg van laadinfra op veel plaatsen eenvoudiger, sneller én goedkoper. Laadstrategie voor de uitrol naar ligplaatsen in openbaar water De aanwezigheid van laadinfrastructuur is een randvoorwaarde voor de verduurzaming. Momenteel is op bijna 300 van de 377 ligplaatsen in openbaar water laadinfra aanwezig. Eerste kwartaal 2022 is het ligplaatsenplan gereed voor bestuurlijke vaststelling. Het ligplaatsenplan biedt inzicht in de ligplaatsen die vanaf 2024 vergund kunnen worden en is nodig om een plan te maken om alle ligplaatsen te kunnen voorzien van laadinfra. Onderdeel van het ligplaatsenplan is een ligplaatsenregister. Op basis van het huidige ligplaatsenregister is beoordeeld wat de huidige opgave is voor de aanleg van laadinfra. Door Onderzoek Informatie Statistiek (OIS) is in kaart gebracht op welke ligplaatsen in het openbaar water uit het ligplaatsregister in 2021 laadinfra aanwezig is. Op circa 80 ligplaatsen in het openbaar water moet nog laadinfra worden aangelegd. Om dit te realiseren wordt de laadstrategie passagiersvaart opgesteld.

Volgens planning is deze laadinfra volledig aangelegd eind 2024. In de laadstrategie staat welke keuzes gemaakt worden voor de realisatie van deze laadinfra, en wat op welke locatie wordt aangelegd, een schatting van de kosten en opbrengsten en het bijbehorende tijdpad. Dit is exclusief nieuw aan te leggen ligplaatsen, zoals in de middenkom in het Entreegebied en bij de ligplaatsen aan de Dijksgracht Oost. Over de voortgang van de projecten Entree en Dijksgracht wordt u apart geïnformeerd. Nu uit de pilot Blue Boat blijkt dat het mogelijk is voor de gemeente om per adres meerdere aansluitingen te hebben, is het eenvoudiger om deze ligplaatsen in openbaar water van laadinfra

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 december 2021 Pagina 3 van 7

te voorzien. Op alle locaties kunnen meerdere aansluitingen worden aangevraagd bij Liander. Hierdoor zijn transformatorstations op de meeste locaties niet meer nodig. Dit verkort de doorlooptijd, verlaagt de kosten voor gemeente en reder en voorkomt inpassingsvraagstukken. Na vaststelling van het ligplaatsenplan wordt in afstemming met de branche de laadstrategie verder vormgegeven. Over de benodigde laadvoorzieningen en laadvermogens zijn al sessies met de reders geweest. Bij het bepalen van de planning van de realisatie van de laadinfra wordt rekening gehouden met de planning van reders bij het verduurzamen van hun vloot. Naar verwachting is de laadstrategie gereed in het eerste half jaar van 2022. Daarna kan de aanbesteding voor de laadinfra op ligplaatsen in openbaar water verder worden voorbereid. Energiecongestie is een risico voor de aanleg van o.a. laadinfra (zie ook de brief van het college d.d. 16 september 20211). De gemeente werkt samen met Liander aan het in kaart brengen van de toekomstige energiebehoefte van de stad, in het programma Elektriciteit Voorziening Amsterdam. Hierdoor kan Liander gericht werken aan uitbreiding van het elektriciteitsnet. Kosten voor laadvoorzieningen en doorbelasting De gemeente zal de kosten van laadinfra doorbelasten aan de reders. Als de gemeente de kosten niet doorbelast, is sprake van ongeoorloofde staatssteun.

Omdat op de ene locatie de aanleg van laadinfra duurder is dan op de andere locatie en de gemeente een eenduidig tarief wil hanteren, wordt op dit moment een onderzoek gedaan naar de hoogte van het tarief. In dit onderzoek worden de kosten voor aanleg en onderhoud meegenomen, en de economische levensduur van de laadinfra. Een ander belangrijk aspect bij het onderzoek is dat de kosten die worden doorbelast marktconform zijn. Het onderzoek is volgens planning gereed in het eerste kwartaal van 2022. Een reder zal in de toekomst per ligplaats, naast precariobelasting voor het waterperceel, een bedrag betalen voor de laadinfra en hiervoor een overeenkomst afsluiten met de gemeente. De besluitvorming over de tarieven wordt meegenomen bij de besluitvorming over de laadstrategie. Al aangelegde laadinfra geschikt maken voor gebruik door een andere rederij Op een groot aantal ligplaatsen voor passagiersvaartuigen is laadinfra aangelegd door de reders zelf. Vanaf maart 2024 wil de gemeente medegebruik op de huidige exclusieve locaties mogelijk maken. Vanaf die datum eindigt de looptijd van een aantal exploitatievergunningen en start de looptijd van de nieuwe exploitatievergunningen uit de eerste tranche. Aangezien de looptijd van de ligplaatsvergunningen wordt gekoppeld aan de looptijd van de exploitatievergunningen, vinden er ook wisselingen plaats bij de ligplaatsen.

Op alle ligplaatsen kan een vaartuig van een andere reder dan nu komen te liggen. De ligplaatsvergunning voor een ligplaats gaat dan naar een andere reder. De aangelegde laadinfra zal dan door een andere reder worden gebruikt, en moet mogelijk worden aangepast. In 2022 brengt de gemeente in kaart hoe zal worden omgegaan met de overdracht en aanpassing van al aangelegde laadinfra als een ligplaats overgaat naar een andere reder.

1

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10549128/1/1_%20Raadsinformatiebrief_Situatie_Ele ktriciteitsnetwerk

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 december 2021 Pagina 4 van 7

Stand van zaken verduurzaming pleziervaart Vanaf 2025 moet de pleziervaart in het centrum uitstootvrij varen. Buiten het centrum geldt dit vanaf 2030 met uitzondering van de doorgaande vaarroutes. In 2022 is een evaluatie gepland om te bepalen of extra maatregelen nodig zijn om aan de verduurzamingseisen van de pleziervaart te kunnen voldoen. De pleziervaart in Amsterdam dient jaarlijks binnenhavengeld (BHG) te betalen en is verplicht dat aan te tonen door een geldig vignet aan te brengen op het vaartuig. Er zijn op dit moment 6.500 vignetten uitgegeven, waarvan ruim 1.800 milieuvignetten. Het milieuvignet is van toepassing op pleziervaartuigen die worden voortbewogen door een elektromotor, door spierkracht of door windkracht. Het milieuvignet kan tegen een korting van 70% op het jaartarief voor binnenhavengeld verkregen worden. Pilot laadpalen pleziervaart Om ervaring op te doen met laadinfra en laadgedrag is in 2020 gestart met een pilot laadpalen pleziervaart. In 2021 zijn 10 nieuwe laadpalen geplaatst, in de stadsdelen Centrum, Zuid en Oost. Alleen hybride en elektrische vaartuigen mogen bij de laadpalen voor maximaal 24 uur aanmeren. Een elfde laadpaal wordt in 2022 geplaatst omdat de eerder beoogde locatie in de uitvoering niet geschikt bleek.

Eind september 2021 is een online vragenlijst uitgezet bij het gebruikerspanel van e-vaarders ten behoeve van het evalueren van de pilot met laadpalen. Op dit moment loopt een onderzoek naar de mogelijkheid om laadpalen voor auto’s aan het water ook geschikt te maken voor laden van vaartuigen. Ook zal een vijftal bestaande laadpalen in stadsdeel West worden aangesloten op de Aan/Uit app, waardoor het laden hier gemonitord kan worden en er niet meer kosteloos geladen kan worden. Naar verwachting is dit gereed voor de start van het vaarseizoen 2022. Pilot pleziervaart Stroomboot Aan de markt is gevraagd mee te denken over oplossingen voor het laden van pleziervaartuigen. Dit is gedaan vanuit het programma Startup in Residence van CTO Innovatieteam. Het bedrijf Stroomboot is geselecteerd om een pilot te doen. Stroomboot gebruikt woonboten als laadlocatie voor pleziervaart. Een eigenaar van een woonboot krijgt een laadkastje en is daarmee geschikt als laadlocatie. De eerste twee laadpunten zijn gerealiseerd. In september 2021 is een tweede laadpunt op een woonboot gerealiseerd. In oktober 2021 is een evaluatie gestart. Ook gaat de gemeente verder met Stroomboot in gesprek om een plan te maken voor het vervolg. Er hebben zich meerdere eigenaren van woonboten gemeld die interesse hebben om mee te doen.

Brancheoverleg pleziervaart emissievrij Zoals is aangekondigd in de raadsbrief Enquête uitstootvrij varen d.d. 6 maart 2020, heeft de gemeente het initiatief genomen om kennis en expertise te bundelen met de branche om de betaalbaarheid van verduurzaming te verbeteren en technologische ontwikkeling te stimuleren. Vanaf juli 2020 zijn er tweemaandelijkse bijeenkomsten met een brede vertegenwoordiging van de pleziervaart over een bepaald thema. Deelnemende partijen zijn HISWA-RECRON, het Watersportverbond, het Samenwerkingsverband Nautische Dienstverlening, Federatie Varend Erfgoed Nederland, Stichting Elektrisch Varen Amsterdam en drie individuele eigenaren van een elektrisch pleziervaartuig. Informatie om eigenaren van een (elektrisch) vaartuig te informeren over elektrisch varen wordt binnenkort gepubliceerd op de website van de gemeente.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 december 2021 Pagina 5 van 7

Uit de gesprekken in onder andere het brancheoverleg en de eerste ervaringen met de openbare laadpalen komt naar voren dat de verduurzaming van de pleziervaart een aantal uitdagingen kent:  het tijdig realiseren van voldoende openbare laadinfra en laadinfra in jachthavens.  onbekendheid met de positieve aspecten van elektrisch varen (geluid, trilling, onderhoud, wendbaarheid). Dit maakt dat huidige booteigenaren niet snel overgaan op elektrisch varen.  het aantal leveranciers van elektrische boten is nog beperkt. Hierdoor is er nog geen ruime keuze in elektrische aandrijving voor vaartuigen.  de aanschafkosten voor een elektrisch vaartuig zijn flink hoger dan de aanschafkosten van een conventioneel vaartuig (diesel – of benzineboot). Voor conventionele vaartuigen bestaat een tweedehandsmarkt, die is er nog nauwelijks voor elektrische vaartuigen.  de technologie van de laadinfra is nog sterk in ontwikkeling. Nu kopen de meeste mensen loodaccu’s, in verband met de lagere aanschafprijs dan voor een lithiumaccu. Het laden van een loodaccu duurt 8 tot 10 uur. Lithiumaccu’s zijn lichter, vergen minder onderhoud, en zijn geschikt voor snelladen. Het type accu heeft invloed op de benodigde laadinfra.  de business case voor publieke laadinfra is minder positief dan bij elektrische voertuigen.

Laadpalen voor voertuigen worden dagelijks gebruikt, bij vaartuigen is het gebruik beperkt en geconcentreerd in een aantal maanden per jaar.  bij de pilot met laadpalen in openbaar water blijkt dat laadpalen regelmatig bezet zijn met dieselvaartuigen, of elektrische vaartuigen die langer dan 24 uur blijven liggen.  een deel van de deelnemers van het brancheoverleg vindt uitstootvrij varen in het Centrum in 2025 niet haalbaar. Vervolg verduurzamen pleziervaart: Ingroeiplan en evaluatie uitstootvrij varen Voor het verduurzamen van de pleziervaart stelt de gemeente een ingroeiplan op, hoe te komen tot uitstootvrij varen. In dit ingroeiplan staan voorgestelde maatregelen op het gebied van faciliteren, stimuleren, reguleren en communiceren, in lijn met de aanpak uit het Actieplan Schone Lucht. In dit ingroeiplan wordt rekening gehouden met de genoemde uitdagingen. Het ingroeiplan is een onderdeel van de geplande evaluatie eind 2022 en zal ook getoetst worden bij de branche. Het moet leiden tot een routekaart naar uitstootvrij varen waar de branche haar medewerking aan verleent. Eind 2022 wordt de doelstelling voor de verduurzaming van de pleziervaart geëvalueerd, en bekeken of extra maatregelen nodig zijn.

Belangrijke thema’s in de evaluatie zijn kosten voor private en openbare laadinfra, kosten voor elektrisch varen, energiecongestie, en haalbaarheid van de opgave om tijdig laadinfra te realiseren. De informatie die wordt verzameld in het brancheoverleg is ook input van de evaluatie eind 2022.

Stand van zaken verduurzaming transport over water De ambitie is dat transport over water vanaf 2025 uitstootvrij is. Nog maar een klein deel van het goederenvervoer gaat over water, terwijl goederenvervoer 15 tot 20% vertegenwoordigt van al het verkeer in de stad. Het transport over water dat nu plaatsvindt betreft vooral bouwmateriaal.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 december 2021 Pagina 6 van 7

Pilot mobiele batterij Aan de markt is gevraagd mee te denken over mobiele laadmogelijkheden voor het laden van transportvaartuigen. Nu worden vaak dieselgeneratoren ingezet. Deze zijn niet uitstootvrij en maken lawaai. De uitvraag aan de markt is gedaan vanuit het programma Startup in Residence. Het bedrijf SKOON is geselecteerd om een pilot te doen. SKOON heeft een drijvende batterij ontwikkeld, die kan worden ingezet voor de energievoorziening bij bouwwerkzaamheden. In de pilot is de drijvende batterij in 2021 gedurende een maand ingezet om stroom te leveren voor de werkzaamheden aan de Vijzelstraat, waar aan de versterking van de bruggen en kades wordt gewerkt. Door de pilot met SKOON hebben de hijs- en laswerkzaamheden nu zonder diesel generator, maar direct vanuit de batterij, plaatsgevonden. Onderzoek mogelijkheden emissievrij transport over water In Nota Varen Deel 2 is een haalbaarheidsonderzoek aangekondigd2 naar de technische mogelijkheden en de beschikbaarheid van voorzieningen om elektrisch te laden of emissievrije brandstof te tanken. Door de overlap en synergie is dit onderzoek gecombineerd met bovengenoemde pilot, die in juni 2021 is afgerond. De pilot van SKOON heeft aangetoond dat mobiele batterijen goed in te zetten zijn voor het emissieloos uitvoeren van zowel hijsbewegingen vanaf een schip als piekstroom leveren aan een bouwplaats.

Voor emissieloos goederenvervoer is uit de combinatie van de pilot en het onderzoek en gesprekken met marktpartijen naar voren gekomen wat de mogelijkheden zijn en welke laadvoorzieningen hiervoor nodig en ondersteunend zijn. Het onderzoek wordt in het 4e kwartaal 2021 afgerond. Daarna volgt besluitvorming over de mogelijke verplichting van uitstootvrije voorzieningen voor transport over water in aanvulling op de verplichting tot uitstootvrije aandrijving.

Financiën laadinfra De opgave voor laadinfra voor pleziervaart, passagiersvaart en transport over water brengt kosten met zich mee. Voor de kosten voor laadinfra voor pleziervaart en passagiersvaart tot 2030 is een raming gemaakt. In Nota Varen Deel 2 is aangegeven dat voor Laadinfra € 350.000 is gereserveerd. Hiervan is € 150.o000 voor pleziervaart, en € 200.000 voor passagiersvaart. Dit is naar verwachting niet toereikend voor de opgave voor de aanleg van laadinfra. De projectkosten voor de aanleg van laadinfra zijn hoger dan eerder was ingeschat. Ook zijn de kosten voor laadinfra pleziervaart hoger dan ingeschat. In het 1e kwartaal van 2022 wordt het marktonderzoek opgeleverd naar de kosten die aan de reders kunnen worden doorbelast voor de laadinfra bij passagiersvaart. Dit geeft inzicht in welke investeringen nodig zijn voor de aanleg van laadinfra, en wat de baten zijn. Dan zal helderheid verschaft worden over de totaal benodigde middelen, de hoogte van het tekort en zal zo nodig een budgetaanvraag worden ingediend. De tekorten in het budget vormen een risico voor het

2

Om inzicht te krijgen in de technische mogelijkheden voor uitstootvrij goederentransport over water en om de operationele en maatschappelijke kosten van verschillende modaliteiten van transport in Amsterdam met elkaar te kunnen vergelijken, wordt een haalbaarheidsonderzoek van uitstootvrij transport uitgevoerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 december 2021 Pagina 7 van 7

tijdig kunnen realiseren van laadinfra op ligplaatsen in openbaar water. Dit geldt ook voor de ligplaatsen aan de Dijksgracht en in de middenkom (Entreegebied). Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl