20211214 BRIEF Raadsbrief bruggen en kademuren - voortgang december 21

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 december 2021 Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit Egbert de Vries Programma Bruggen en Kademuren, t.hilgers@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang programma Bruggen en Kademuren 2021

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Het onderzoeksprogramma naar de constructieve staat van de bruggen en kademuren is dit jaar goed op stoom gekomen. We leren het areaal steeds beter kennen. De aanpak vanuit het actieplan Bruggen en Kademuren (juni 2019), waarbij veiligheid voorop staat, heeft geleid tot een gestroomlijnd en gestandaardiseerd proces waarin we adequaat en snel kunnen handelen wanneer dat vanuit veiligheid nodig is. In 2019 was de inschatting, vanuit een toen nog beperkt inzicht, dat van de constructies met een hoog risicoprofiel (kademuren met zichtbare schade en bruggen op een houten paalfundering) 10 tot wellicht 60% een veiligheidsmaatregel nodig hadden. Deze constructies zijn inmiddels onderzocht, evenals constructies waar vanuit monitoring of via meldingen zorgen over waren. Bij 33% van de onderzochte kademuren en 10 % van de onderzochte bruggen zijn daadwerkelijk veiligheidsmaatregelen getroffen. Op basis van de onderzoeksresultaten maken we jaarlijks de balans op. We kunnen de daadwerkelijke veiligheids- en vernieuwingsopgave steeds beter duiden en de inzichten geven richting aan de verdere programma-aanpak. De risico gestuurde veiligheidsaanpak werkt, maar tegelijkertijd is de weg voor ons nog lang: de vernieuwingsopgave is groot en een aanzienlijk deel van het areaal moet nog onderzocht worden.

Ook daaruit zullen nog veiligheidsmaatregelen volgen, terwijl de gevolgen voor de bereikbaarheid van de stad door stapeling van werkzaamheden, afsluitingen, versterkingsconstructies en afgezette parkeervakken steeds zichtbaarder wordt. De noodzaak tot het treffen van deze maatregelen de komende jaren hangt sterk samen met het vernieuwingstempo. Alleen wanneer het lukt om minimaal 2 kilometer kademuur en 8 bruggen per jaar te vernieuwen, wordt het achterstallig onderhoud structureel aangepakt en nemen bestaande en nieuwe veiligheidsmaatregelen uiteindelijk af. In deze raadsbrief leest u wat we nu weten op basis van de huidige onderzoeksresultaten (1) wat dit betekent voor de opgave (2) en wat nodig is voor een succesvol vervolg van de aanpak (3). Ook geeft het college de opdracht tot een korte evaluatie van de organisatie (4), zodat het volgende college voortvarend kan doorpakken met deze belangrijke opgave.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 2 van 5

1. Huidige inzichten Het onderzoek naar de technische staat heeft zich in de beginfase van het programma geconcentreerd op de meest kwetsbare constructies. Tot en met 2021 zijn de funderingen van de 269 bruggen1 op houten palen en 219 kademuren (circa 37 van de 208 km 2) kwalitatief beoordeeld. We zien dat een fors deel van de constructies gebreken vertoond en in gevallen zelfs niet meer voldoen aan de wettelijke eisen die eraan worden gesteld. Tot nu toe zijn bij 33% van de onderzochte kades veiligheidsmaatregelen getroffen, waarvan 50% een lastbeperking betrof. Bij 25 % is een veiligheidsconstructie geplaatst en in 25% van de gevallen zijn herstelwerkzaamheden uitgevoerd. Van de onderzochte bruggen is bij 10% een maatregel getroffen, waarvan 70% een lastbeperking en 10 % een veiligheidsconstructie. Bij 20% kon de brug na herstelwerkzaamheden weer in gebruik genomen worden. In absolute aantallen telt dat tot en met begin december van dit jaar op tot 79 kademuren en 28 bruggen met een lastbeperking en 44 kademuren (circa 7 km) en 15 bruggen met een veiligheidsconstructie of herstelwerkzaamheden. Recente voorbeelden zijn de versterking van brug 295 bij de Krom Boomsloot en de lastbeperking op de kade bij de Leidsegracht. Een actueel overzicht van de onderzoeksresultaten en maatregelen vind u terug in het dashboard3.

Verwachtingen veiligheidsmaatregelen Op diverse plekken in de stad zijn nog maatregelen in voorbereiding, maar we zien dat er minder vaak met spoed gehandeld hoeft te worden. De werkvoorraad binnen de veiligheidsaanpak verandert. De ergste ‘rotte appels’ hebben we in beeld en het aantal meldingen bij kademuren neemt af (60 in 2020 en tot en met november dit jaar 41). Dit jaar zijn 58 meldingen over bruggen beoordeeld. De meeste meldingen over bruggen kwamen voort uit het houten palenonderzoek. Bij kademuren kwamen meer dan de helft van meldingen voort uit monitoringsdata. We houden middels monitoring op dit moment 101 bruggen en 189 kademuren (ca. 30 km) in de gaten, grotendeels in het centrum van de stad. Dit is zo’n 15%, van het areaal. We hebben nog zo’n 1000 kademuren (circa 170 km) te onderzoeken en verwachten dat bij 10-20% van die constructies maatregelen getroffen moeten worden. Potentieel gaat het de komende jaren nog om 3 tot 5 km veiligheidsconstructie. Bij de nog te onderzoeken bruggen verwachten we dat bij 5 tot 10% een maatregel nodig is, waarvan slechts een beperkt deel een versterking. Effecten op bereikbaarheid en leefbaarheid Door beter inzicht in de effecten van de veiligheidsmaatregelen kiezen we vaker voor een lastbeperking in combinatie met monitoring en plaatsen we niet direct een veiligheidsconstructie.

Soms blijkt uit monitoring dat versterken toch nodig is. We zien tegelijkertijd dat door de stapeling van maatregelen en werkzaamheden de omgevingsfactoren steeds zwaarder wegen in de integrale afweging. Daar waar vanuit techniek in bepaalde gevallen een lastbeperking voldoende is, kan een versterkingsconstructie toch gewenst zijn om de buurt bereikbaar en leefbaar te houden. Dat zagen we eerder bij de Kloveniersburgwal, waar we de kade versterkt hebben om de buurt bereikbaar te houden, maar ook recent bij het Singel. 1 Van de 837 verkeersbruggen in de scope van het programma staan 269 bruggen op een houtenpaalfundering. 2 In de scope van het programma zitten 156 km gemetselde walmuren, waarvan circa 120 km op houten palen en

36 km op betonnen of stalen palen. Daarnaast vallen de 12 km damwanden en 40 km glooiingen met een constructief verticaal funderingselement onder de scope van het programma. 3 https://experience.arcgis.com/experience/5f24774720454550ae8e2b93e909f564/page/page_7/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 3 van 5

Daar zou het opheffen van 25 parkeerplaatsen voor een lastbeperking leiden tot een verhoogde parkeerdruk en zoekverkeer in de westelijke grachtengordel, waar die druk al heel hoog is. In overleg met programma Autoluw is daarom gekozen voor een versterking. Ook het handelingsperspectief - wat zijn de opties als een constructie in korte tijd verslechterd - en de potentiële gevolgschade wegen we mee. Dat speelt bijvoorbeeld bij grachten met woonboten, zoals de Waalseilandsgracht, en grachten waarbij panden dicht op de kade staan, zoals de Leliegracht. Een punt van aandacht is handhaving op veiligheidsmaatregelen. Wanneer de maatregelen bewoners of bezoekers hinderen om hun bestemming te bereiken of te parkeren, zien we dat afzettingen, zoals bloembakken en hekken, soms verschoven worden. Dat kan gevaarlijke situaties opleveren, dus daar gaan we strenger op toezien. Tegelijkertijd kijken we ook of er andere of betere manieren zijn om de maatregelen uit te voeren. Verwachtingen vernieuwingsopgave 44 van de geïnspecteerde brugfunderingen op houten palen (23%) en ongeveer de helft van de onderzochte kades blijkt in dusdanig slechte staat dat gedeeltelijk of geheel vernieuwen nodig is. Met de inzichten van nu verwachten we dat dit in totaal voor circa 10 tot 15% van de bruggen en zo’n 30% van de kademuren nodig is.

In absolute aantallen telt de verwachting op tot zo’n 80 tot 125 bruggen en circa 60 km kademuur die de komende decennia vernieuwd moeten worden. Daarnaast kent het areaal nog veel oude constructies, waar geen acuut veiligheidsrisico is, maar die wel het einde van de levensduur hebben bereikt. De noodzaak om door te pakken op de opgave is dus groot, zeker nu geconstateerd is dat de wettelijke ondergrens van onderhoud op plekken is bereikt of al overschreden wordt. Met alleen vernieuwen redden we het niet om het areaal op orde te krijgen. Daarom is levensduurverlenging een noodzakelijk onderdeel van de aanpak om de opgave te kunnen spreiden over de tijd. Dat doen we door het onderzoeken en valideren van innovatieve methodes om de bestaande constructies langer in stand te houden. De eerste proeftuinen, waarbinnen deze methodes van versterken en herstellen in de praktijk worden toegepast en onderzocht, gaan komend jaar in uitvoering op diverse plekken in de stad. 2. Wat betekenen de resultaten voor de aanpak Het zwaartepunt van de programma-aanpak verschuift steeds meer van de korte termijn veiligheid (curatief) naar vernieuwing en daarmee de lange termijn veiligheid (preventief).

De aanloop om te komen tot de noodzakelijke opschaling van de vernieuwing is lang, maar met de eerste meerjarige programmering, waarin we vooruit kijken tot en met 2040, (zie raadsbrief 6 juli 2021) hebben we een belangrijke stap voorwaarts gezet. In de programmering zit de voorbereiding en vernieuwing van circa 6 km kademuur in de komende 4 jaar en de voorbereiding en vernieuwing van 36 bruggen in de periode tot en met 2026, waaronder de recent opgeleverde Vijzelstraatbruggen en de negen bruggen van de Oranje Loper.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 4 van 5

Adempauze kadevernieuwing Het werk aan de kademuren binnen de samenwerkingsovereenkomsten voor Kademakers vordert en wordt nu ook buiten zichtbaar. De haalbaarheid van de ambitie uit de programmering is echter nog onzeker, onder andere door de beschikbare capaciteit binnen het programma en onzekerheid over langjarige financiering. We zien dat de samenwerking met de opdrachtnemers onder druk staat. De onzekerheid rond financiering van de opgave maakt hen aarzelend te investeren in zaken als uitbreiding van vaste personele bezetting, innovatie, duurzaamheid en social return. Daarnaast maken de problemen met het op orde krijgen van onze eigen capaciteit in de voorbereiding en uitvoeringsteams, onder ander door gedwongen uitstroom van ZZP’ers, dat het niet lukt de planning van de projecten te halen. Besloten is een adempauze in te lassen en een aantal projecten in tijd te verschuiven of geheel stil te leggen. Deze maatregel past bij onze aanpak om als lerende organisatie samen met onze opdrachtnemers beter te worden. Door nu de tijd te nemen en in de samenwerking en organisatie te investeren, kan daarna de stap naar voren worden gezet. Dat neemt niet weg dat het vernieuwingstempo van kademuren nu nog steeds vele malen hoger is dan de afgelopen jaren. 3.

Wat is nodig voor een succesvol vervolg van de aanpak? Om kostenefficiënt en slagvaardig te kunnen doorpakken op de ingezette weg, is het essentieel om blijvend te investeren in de langetermijnrelaties met marktpartijen en kennisinstellingen. Met de meerjarige overeenkomsten zijn we verplichtingen en verwachtingswaarden aangegaan, waarbij we nu niet kunnen garanderen dat we die gaan realiseren. De kans op desinvesteringen en claims wordt zonder uitzicht op structurele middelen steeds groter. Begin volgend jaar komt het college met een uitvoeringsbesluit voor 2022, waarin de consequenties van het uitblijven van structurele middelen vanaf 2023 en de daaruit volgende risico’s en mogelijke keuzes concreet worden gemaakt. Heldere afspraken en kansen voor het toevoegen van meerwaarde Het programma werkt zoveel mogelijk gebiedsgericht, waarbij de werkzaamheden geclusterd per corridor en gebied worden uitgevoerd. We zien momenteel dat de aanwezigheid van monumentale bomen, het verplaatsen van woonboten en eisen en wensen rond kabels en leidingen en BLVC veel invloed hebben op de planningen en normkosten. De verdere uitwerking en implementatie van de afspraken, zoals die in de Uitvoeringsstandaard Bruggen en Kademuren zijn vastgelegd, gaan ons helpen bij het behalen van de noodzakelijke versnelling.

We hebben veelvuldig te maken met andere partijen al dan niet van de gemeente, die ook werk te doen hebben in de stad, denk aan Waternet en Liander. Maar ook klimaatadaptatie, nieuwe vormen van mobiliteit en sociale vraagstukken raken aan de opgave. Dat biedt naast de nodige afstemming, ook kansen voor het toevoegen van waarde. De langjarige programmering geeft de gemeente de ruimte om deze werkzaamheden en ambities tijdig te koppelen of bewust te ontkoppelen, zonder in de valkuil te stappen om de scope continu te wijzigen. Zoals met de Uitvoeringsstandaard is vastgesteld, gaan we deze koppelkansen zakelijk aanpakken met een heldere deadline om de scope vast te stellen. Ook worden de werkzaamheden aangestuurd onder één projectregie en één directievoering.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 5 van 5

De motie om de raad in positie te houden (motie 773), die is aangenomen bij het vaststellen van de Uitvoeringsstrategie, biedt kans om de raad goed te betrekken bij deze programmatische werkwijze. Begin volgend jaar ontvangt u de brief, waarin het college toelicht hoe uitvoering gegeven wordt aan de motie. Ondertussen zien we de eerste resultaten van hoe we met de PBK Academy kunnen bijdragen aan educatie, werk en kunst en cultuur in de stad. Zo wordt door een van de opdrachtnemers een Bouw- en Infratraject gestart voor werkzoekende met een afstand tot de arbeidsmarkt, is door het programma een samenwerking aangegaan met de Bouw- en Infraopleiding van ROC Noord en zoeken we voor het volgende jaar de samenwerking met het Amsterdam Light Festival. Ook zien we de eerste voorbeelden ontstaan van koppelkansen met duurzaamheid, zoals de toepassing van WKO bij de Grimburgwal en nieuwe vormen van mobiliteit met vervoer en afvalinzameling over water in het Wallengebied. 4. Evaluatie programmaorganisatie Om voortvarend door te kunnen pakken met het oog op de nieuwe bestuursperiode wordt in het eerste kwartaal van 2022 een korte evaluatie naar de organisatie van het programma en de positionering binnen de gemeente gedaan.

Wat leren we van wat goed gaat? En wat is er nodig om de volgende fase met gepaste voortvarendheid aan te gaan? Deze evaluatie wordt door het commissariaat Civiele Constructies (o.l.v. de heer Veerman) en de commissie Cloo uitgevoerd. De uitkomsten komen terug in de eerste volgende voortgangsrapportage en worden benut voor de doorontwikkeling. Ik vertrouw erop dat ik u hiermee voldoende heb geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl