20211105_Raadsbrief_Etnprof_Voortgang aanpak prof controleren.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Aan de gemeenteraad

Datum Behandeld door

8 november 2021 Directie Openbare Orde en Veiligheid

Kopie aan Bijlage(n)

Brief van minister van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer, Etnisch profileren en overige onderwerpen met betrekking tot discriminatie, 7 september 2021.

Onderwerp

Etnisch profileren en voortgang aanpak professioneel controleren politie-eenheid Amsterdam

Geachte leden van de raad, Etnisch profileren door de politie is onwenselijk. De politie-eenheid Amsterdam spreekt zich nadrukkelijk uit tegen etnisch profileren en investeert al jaren in een stevige aanpak. De politie moet zorgen voor rechtmatige controles en in staat zijn om bij elke controle altijd duidelijk uit te leggen waarom een persoon staande is gehouden. Een onderscheid maken tussen personen zonder objectieve rechtvaardiging is ontoelaatbaar. Het is zorgelijk dat nog steeds Amsterdammers gevoelens van ongelijkheid en onrecht ervaren wanneer zij door de politie staande worden gehouden. Op alle niveaus vereist het fenomeen etnisch profileren onverminderd aandacht. In de raad spreken wij elkaar met regelmaat over etnisch profileren. Op 25 februari 2020 heb ik u de rapportage Voortgang aanpak etnisch profileren door de politie en het rapport van Bureau Beke Ervaringen van burgers met de politie gestuurd. 1 Op 28 mei en 1 juli 2020 hebben wij naar aanleiding daarvan en in het licht van de (proef) gerichte wapencontroles, met elkaar van gedachten gewisseld. Op 2 juli 2020 heeft u een motie aangenomen met betrekking tot de bekendheid van het handelingskader proactief controleren.

Op 19 maart 2021 heb ik u in de brief over de uitwerking van de proef gerichte wapencontroles geïnformeerd over het vertragende effect van de coronapandemie op de uitvoering van de aanpak professioneel controleren. In de technische sessie van 15 juni jl. bent u op de hoogte gesteld van de vijf pijlers uit het plan

1

Raadsbrief Voortgang Aanpak Etnisch profileren door de politie, 25 februari 2020.

Gemeente Amsterdam

Pagina 2 van 6

‘Politie voor Iedereen’2, waar Professioneel Controleren er één van is. De vijf pijlers tezamen versterken de legitimiteit van de politie. U heeft in deze sessie ook gesproken met vertegenwoordigers van de interne politienetwerken.3 Een goede aansluiting op de maatschappij is belangrijk voor het vertrouwen in de politie. De politie staat voor een grote opgave, maar staat er niet alleen voor. Het gaat om een gezamenlijke opgave, waarbij het essentieel is dat op nationaal, regionaal en lokaal niveau wordt samengewerkt. Ik zal hierover het gesprek met de minister van Justitie en Veiligheid blijven voeren. Met deze brief stel ik u op de hoogte van de voortgang van de aanpak professioneel controleren van de politie, de opvolging van uw motie en de klachtenbehandeling bij etnisch profileren. Voortgang plan van aanpak professioneel controleren Het plan van aanpak professioneel controleren is een meerjarenplan, dat uit 18 doelstellingen bestaat.4 Jaarlijks wordt de voortgang van het plan gemeten om te bepalen waar de eenheid staat. Op 25 februari 2020 berichtte ik u dat voor veel doelstellingen in de aanpak geldt dat er pas na een vol kalenderjaar iets over de resultaten kan worden gezegd. De coronapandemie heeft helaas een vertragend effect op de resultaten gehad, met name de doelstellingen waarbij een fysieke bijeenkomst een vereiste was.

De aanpak wordt via vier onderzoekslijnen gemonitord: 1. bekendheid van de politie met de maatregelen professioneel controleren; 2. analyse van de politiecontroles; 3. dialoog met jongeren; 4. beleving van burgers bij politiecontroles. Hieronder is per onderzoekslijn het resultaat voor het kalenderjaar 2020 opgenomen. Bij de eerste onderzoekslijn staat op basis van aanvullende waarnemingen in de eenheid ook het resultaat van het eerste half jaar van 2021. Eerste onderzoekslijn: bekendheid van de politie met de maatregelen professioneel controleren Uit de gehouden interne enquête binnen de politie, is er voor het jaar 2020 een positieve ontwikkeling te zien ten opzichte van de jaren 2018 en 2019:  Het aandeel politiemedewerkers dat geen van de maatregelen kent, is teruggebracht van 35% in 2018 naar 7% in 2020. 93% kent de geïntroduceerde maatregelen.  De bekendheid met het handelingskader proactief controleren (hierna: handelingskader) als instrument is gestegen van 28% in 2018, 67% in 2019 tot 70% in 2020. In 2021 zijn diverse acties ondernomen, die maken dat de eenheid nu praktisch op 100% bekendheid met het handelingskader zit (zie verder bij Voortgang implementatie handelingskader proactief controleren).

2

Veilige en inclusieve teams, Diverse instroom, Aanpak discriminatie, Professioneel Controleren en Netwerk Divers Vakmanschap & Bondgenoten. 3 Bij de politie-eenheid Amsterdam zijn 9 netwerken actief, te weten: Chinees, Caribisch, Marokkaans, Turks, Christen, Joods, Indisch/Moluks, Roze in Blauw en Missie Experts. 4 De doelstellingen komen voort uit de geadviseerde indicatoren uit het Beke onderzoek (2019).

2

Gemeente Amsterdam

  

Pagina 3 van 6

Er is een groeiend draagvlak - van 78% in 2019 naar 84% in 2020 - voor de maatregelen, die de organisatie neemt om etnisch profileren tegen te gaan. Het belang van een divers personeelsbestand wordt veel meer onderkend: van 37% in 2019 naar 72% in 2020. De mate waarin de kwaliteit van controles wordt besproken tijdens (de)briefings is sterk verbeterd ten opzichte van vorig jaar: van 25% in 2019 naar 77% in 2020.

Tweede onderzoekslijn: analyse van de politiecontroles De in 2020 ingevoerde Mobiel Effectief op Straat-applicatie (verder: MEOS-app) is ontwikkeld om agenten beter te informeren, zodat zij een goede afweging kunnen maken of zij personen/voertuigen al dan niet zullen controleren. De data van de MEOS-app geeft waardevolle inzichten over controles, waardoor inzichtelijk wordt wie hoe vaak gecontroleerd wordt. Een structureel onderzoek naar deze data op grote schaal is op dit moment in ontwikkeling. De minister heeft aangekondigd dat in 2022 landelijk een vervolgonderzoek zal worden gedaan naar de bekendheid en het gebruik van de MEOS-app.5 Derde onderzoekslijn: dialoog met jongeren Vanwege de coronapandemie konden in 2020 slechts een handvol dialoogbijeenkomsten met Amsterdamse jongeren worden georganiseerd, waaronder in aanwezigheid van de driehoek. Dergelijke gesprekken tussen agenten en jongeren helpen om elkaar beter te begrijpen. Wederzijds begrip is een belangrijke voorwaarde om etnisch profileren tegen te gaan. Het doel is, als de coronamaatregelen het toelaten, dat alle basisteams in het najaar één dialoogbijeenkomst voor jongeren organiseren. In het nieuwe jaar zal de driehoek weer aan enkele bijeenkomsten gaan deelnemen.

Vierde onderzoekslijn: beleving van burgers bij politiecontroles Uit de resultaten van de Veiligheidsmonitor 2020 blijkt dat in Amsterdam tussen herkomstgroepen, stadsdelen en opleidingsniveau kleine verschillen zijn als het gaat om de frequentie van gecontroleerd worden. Mannen worden vaker gecontroleerd dan vrouwen, en jongeren vaker dan ouderen. Die verschillen zijn groter als wordt gekeken naar de beleving van controles. Zo hebben lager opgeleiden en mensen met een niet-westerse migratieachtergrond vaker het gevoel dat de politie niet rustig, correct en respectvol was. Ook wordt volgens hen de controle minder vaak uitgelegd en/of wordt de reden niet begrepen. In de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West, waar relatief veel laagopgeleide jongeren wonen met een niet-westerse migratieachtergrond, zijn de respondenten duidelijk negatiever. Uit de Veiligheidsmonitor 2020 blijkt ten slotte dat de perceptie, dat in gelijke gevallen sommige personen sneller door de politie staande worden gehouden, over het jaar 2020 fors is toegenomen, namelijk van 32% in 2019 naar 41% in 2020. De aandacht voor racisme als gevolg van de Black Lives Matter protestbewegingen na de dood van George Floyd kan invloed hebben op de perceptie van ongelijke behandeling. 5

Brief van minister van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer, Etnisch profileren en overige onderwerpen met betrekking tot discriminatie, 7 september 2021. Zie ook: Antwoorden Kamervragen over het analyseren van data van de Procoapp, 2 november 2021.

3

Gemeente Amsterdam

Pagina 4 van 6

Activiteiten en zichtbare resultaten van de aanpak professioneel controleren De afgelopen jaren zijn meerdere activiteiten ontwikkeld en uitgevoerd, waarbij de volgende resultaten over 2020 zichtbaar zijn:  Voor alle basisteams in de eenheid Amsterdam is in het uitvoeringsplan omschreven hoe op teamniveau wordt bijgedragen aan het tegengaan van etnisch profileren, evenals hoe invulling wordt gegeven aan de toepassing van het handelingskader zowel in (de)briefing als bij specifieke acties. Dit moet leiden tot meer betrokkenheid bij professionalisering van het controleren.  De aanpak maakt periodiek onderdeel uit van de resultaat- en ontwikkelgesprekken tussen de leiding en met medewerkers. Ook is de aanpak onderdeel van de leiderschapstraining met als doel leidinggevenden de noodzakelijke kennis en kunde te geven om te sturen op dit vraagstuk.  Op ieder operationeel team zijn twee of meer ambassadeurs en een leidinggevende betrokken bij het vergroten van het bewustzijn bij politiemensen over de ongewenste invloed van stereotypering en de vooroordelen in politiewerk. In totaal zijn er nu ruim 160 ambassadeurs opgeleid. Door het verloop blijft opleiding continu een punt van aandacht.  De meeste basisteams hebben de workshop professioneel controleren gevolgd, verzorgd door de ambassadeurs en gefaciliteerd door de teamchefs.

Mede door corona hebben nog niet alle workshops plaats kunnen vinden.  In elk uitvoeringsplan is nader uitgewerkt welke interventies worden ingezet om het vakmanschap te vergroten. Teams hebben meerdere activiteiten ontwikkeld ter ondersteuning van de invoering van het handelingskader, zoals het organiseren van de Search Detect React opleiding voor alle collega’s.  Alle basisteams hebben in het uitvoeringsplan aangegeven hoe de burgerbetrokkenheid wordt georganiseerd. Teams hebben hiervoor diverse activiteiten uitgevoerd, variërend van bezoeken aan religieuze instellingen tot vragenuurtjes op scholen en (digitale) ‘rent a cop’ acties, waarbij op verzoek van bewoners in een politiedienst opvolging wordt gegeven aan lokaal ervaren veiligheidsproblematiek.  In samenwerking met de gemeente voert de politie de bondgenotenaanpak uit waardoor een duurzame verbinding met de samenleving tot stand komt. De gedachte is dat verbinding en dialoog een basis vormen voor het tegengaan van vooroordelen. Amsterdam loopt voorop als het gaat om het ontwikkelen van nieuwe instrumenten en methodieken om etnisch profileren tegen te gaan. De eenheid heeft in samenwerking met de nationale politie een interactieve 360’film/VR-simulatie ontwikkeld.

Agenten moeten tijdens de simulatie onder tijdsdruk keuzes maken wie wordt geselecteerd en welke operationele keuzes vervolgens worden gemaakt om een contact tot een juist einde te brengen. Daarna gaan agenten met elkaar in gesprek over de gemaakte keuzes. De simulatie maakt hen bewust van eventuele vooroordelen en draagt aantoonbaar bij aan kennis, nieuwsgierigheid en een positievere attitude (minder weerstand) richting het vraagstuk. Dit blijkt uit een recente studie van de Universiteit Twente. Deze simulatie behaalde afgelopen maand de tweede plaats in de Europol Excellence Award in Innovation. Door het succes en vraag vanuit de operatie wordt de simulatie nu ook breder, bij andere politie-eenheden en de politieacademie, ingezet.

4

Gemeente Amsterdam

Pagina 5 van 6

Voortgang implementatie handelingskader proactief controleren In de raadsvergadering van 2 juli 2020 heb ik naar aanleiding van de motie 859 van de leden de leden van Van Dantzig (D66), Roosma (GroenLinks), Taimounti (DENK) en Van Lammeren (PvdD) toegezegd om tussentijds bij de politie na te vragen in hoeverre het handelingskader proactief controleren bij Amsterdamse agenten bekend is en in hoeverre er in Amsterdam naar wordt gehandeld. In de driehoek komt de bekendheid met het handelingskader regelmatig aan de orde, mede naar aanleiding van incidenten waarbij etnisch profileren, al dan niet onbewust, een rol speelt. De politie heeft in het eerste kwartaal van 2021 het handelingskader actief onder de aandacht van alle uitvoerende politiemedewerkers gebracht. Dit heeft zij gedaan door onder meer het handelingskader te bespreken in briefings, bij geplande controles, bij de introductie van nieuwe collega’s en tijdens een-op-eengesprekken met ambassadeurs. Belangrijke vraag bij deze gesprekken is wat het handelingskader betekent voor het optreden van de politie. De politie geeft aan dat al deze activiteiten maken dat de eenheid nu praktisch op 100% bekendheid zit. In 2022 zal de Politieacademie een vervolgonderzoek doen naar de bekendheid van het handelingskader.6 Belangrijker dan de 100% bekendheid is of agenten er ook naar handelen.

Dit vraagt bewustwording en gedragsverandering. Het onderzoek van de Politieacademie ‘Professioneel controleren’ naar de pilot in 2018 en 2019, dat op 12 april jl. aan de Kamer is aangeboden, laat zien dat politiemedewerkers de basisprincipes van een proactieve controle niet ontlenen aan het handelingskader als document, maar aan de opgedane kennis in het politieonderwijs en (vooral) aan de ervaringen in de politiepraktijk.7 De eenheid blijft stevig inzetten op het op gang brengen van de dialoog, op het aanzetten tot reflectie, op het wegnemen van weerstanden en het verhogen van de intrinsieke motivatie. Zij doet dit met behulp van de ambassadeurs, virtual reality-simulatie, social media, dialoogsessies, workshops en trainingen. De politie heeft mij verzekerd dat deze interventies komend jaar vaker worden ingezet. Ik ben ervan overtuigd dat al deze inspanningen effect op straat gaan sorteren, maar bewustwording vraagt ook een lange adem. Net zoals afgelopen jaar blijft het handelingskader als onderdeel van de monitoring van etnisch profileren onderwerp van gesprek in de driehoek en wordt u van de voortgang in kennis gesteld. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan uw motie. Klachtenbehandeling etnisch profileren Het is belangrijk dat de politie zo veel mogelijk doet om etnisch profileren te voorkomen.

Een onderdeel daarvan is de manier waarop de politie omgaat met klachten en signalen van burgers over staandehoudingen op basis van hun etniciteit. Niet alleen hebben burgers er recht op om

6

De minister van Justitie en Veiligheid heeft op 9 september 2021 in het ‘Dertigledendebat over etnisch profileren door de politie’ ten aanzien van de bekendheid van het handelingskader aangegeven volgend jaar samen met de korpsleiding te streven naar een percentage van ruim boven de 50%. 7 Brief van de minister van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer, Onderzoek Politieacademie "Professioneel Controleren", 12 april 2021.

5

Gemeente Amsterdam

Pagina 6 van 6

gehoord te worden, maar de overheid kan als zij dat wil ook daadwerkelijk leren van klachten. Klachten worden in de eenheid serieus opgepakt en ter lering teambreed besproken. Het aantal ingediende klachten over etnisch profileren binnen de eenheid Amsterdam neemt toe: 3 in 2019 en 33 in 2020. Deze toename van klachten vereist aandacht. Klachten worden in de zogenoemde eerste fase van de klachtbehandeling afgehandeld door klachtbehandelaars van de politie. Indien een klacht daar niet naar tevredenheid van de klager wordt afgehandeld, kan de klager de klacht voorleggen aan de externe klachtencommissie. Het aantal klachten dat de externe klachtencommissie heeft behandeld, was 1 in 2019 (klacht ongegrond) en 0 in 2020.8 De professionaliseringsslag door de politie in de eerste fase van de klachtbehandeling lijkt een belangrijke verklaring te zijn voor het feit dat er zo weinig klachten aan de externe klachtencommissie worden voorgelegd. In april 2021 presenteerde de Nationale ombudsman het rapport “Verkleurde beelden”, waarin hij adviezen geeft hoe de overheid om kan gaan met klachten over etnisch profileren.

De minister heeft, onder zijn verantwoordelijkheid, de voorzitters van de externe klachtencommissies verzocht om mogelijkheden in kaart te brengen om de behandeling van klachten omtrent etnisch profileren te verbeteren.9 De reactie van de voorzitters van de klachtencommissies staat in de Kamerbrief Etnisch profileren en overige onderwerpen met betrekking tot discriminatie van 7 september 2021, die ik u als bijlage meestuur. De politiechef, de hoofdofficier en ik zullen deze ontwikkeling nauwgezet blijven volgen. Ten slotte, als Amsterdammers het gevoel hebben dat ze op basis van hun etniciteit door de politie staande worden gehouden, dan is het goed om dit bij de politie te melden. In gesprekken met de politie zie ik dat de eenheid veel inspanningen verricht om etnisch profileren tegen te gaan en dat er vorderingen worden gemaakt. De politie stelt zich nadrukkelijk op als een lerende organisatie. Zowel intern als extern gaat de eenheid het gesprek aan over de manier waarop controles worden uitgevoerd. Deze houding verdient vertrouwen en respect. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, namens de driehoek, de burgemeester van Amsterdam,

Femke Halsema

8

https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/klachtencommissie/2020/amsterd am-2020.pdf 9 Bijlage 3 Halfjaarbericht politie, Reactie op het rapport “Verkleurde beelden”, 25 mei 2021.

6