20210601 Aanbiedingsbrief Jaarverslag A'damse aanpak en effecten corona cie. WIO 23 juni-ondertekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 juni 2021 Vluchtelingen en ongedocumenteerden Wethouder Groot Wassink / wethouder Moorman WPI Statushouders, Marije Schoonen, m.schoonen@amsterdam.nl Jaarverslag Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering 2020 en de coronacrisis

Geachte raadsleden, Hierbij presenteren wij u het Jaarverslag Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering 2020. Sinds de start in 2016 richt de aanpak zich op de duurzame integratie en participatie van statushouders. Met het jaarverslag geven wij u inzicht in de activiteiten die binnen de Amsterdamse aanpak statushouders in 2020 zijn uitgevoerd en de met de aanpak behaalde resultaten. De coronacrisis was de meest ingrijpende ontwikkeling van het afgelopen jaar en heeft ook statushouders overvallen. Op de arbeidsmarkt zijn de effecten hiervan zichtbaar. In het verlengde van het jaarverslag gaan we in op de gevolgen van de coronacrisis voor statushouders. U heeft vragen gesteld over het effect van deze crisis voor statushouders als het gaat om inburgering, participatie, zorg, welzijn en financiën. Wij hebben u in de commissievergaderingen van 6 januari en 7 april toegezegd om u hierover nader te informeren. Om hierin meer inzicht te krijgen hebben we onder andere navraag gedaan bij welzijnsorganisaties en maatschappelijke dienstverleners. We moeten concluderen dat het lastig is om nu met zekerheid iets te zeggen over de impact van corona op de verschillende leefgebieden van statushouders. We zitten nog middenin de crisis en het duurt enige tijd voor de gevolgen duidelijk zijn. Met deze brief geven we u graag een eerste update.

Onzekerheid op de arbeidsmarkt voor statushouders De coronacrisis heeft onder statushouders geleid tot onzekerheid. Dit geldt voor veel Amsterdammers, maar mensen met een kwetsbare arbeids- en uitgangspositie zijn extra hard getroffen. De toenemende druk op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat werknemers met tijdelijke contracten als eersten op straat staan. Sectoren met veel parttime arbeidskrachten, zoals de horeca, zijn hard getroffen door de coronamaatregelen. Dit treft ook statushouders en we zien dit terug in de cijfers. Doelstelling uitstroom behaald Ondanks de veranderende arbeidsmarktsituatie vanwege COVID-19, heeft de Amsterdamse aanpak de doelstelling ten aanzien van de uitstroom in 2020 gehaald. Afgelopen jaar stroomden 738 statushouders uit de bijstand. Dit zijn er 138 meer dan de doelstelling, maar een stuk minder

Gemeente Amsterdam

Datum 1 juni 2021 Pagina 2 van 6

dan in 2019.1 Sinds de start van de aanpak in 2016 stroomden in totaal 2.426 statushouders uit de bijstand. Daling van het aantal statushouders met parttime werk De coronacrisis raakt vooral mensen met parttime werk. De gevolgen hiervan zien we zowel in de daling van het aantal statushouders dat uitstroomt naar parttime werk als in de stijging van het aantal statushouders dat parttime werk verliest. Eind 2018 (641) en eind 2019 (642) hadden meer statushouders parttime werk dan eind 2020 (366). Dit is een terugval van ongeveer 43%. Tabel 1. Statushouders - uitstroom bijstand en parttime werk (2019 - 2020) Statushouders

2019

2020

Uitgestroomd

961

738

aantal parttime werk aan het werk op 31-12

642

366

gestart met parttime werk

774

478

Duurzame uitstroom: in 2020 meer herinstroom Voor het cohort uit 2017 was de duurzame uitstroom 49%. 2 Voor cohort 2018 was dit 31%. Voor het cohort 2016 is de duurzame uitstroom 61%.3 Van september 2019 tot maart 2020 was er dan ook sprake van een afname van het aantal statushouders dat voor het eerst in begeleiding was. Maar als gevolg van de coronacrisis zagen we vanaf maart 2020 een toename van het aantal statushouders in de aanpak, met name vanwege herinstromers. Tabel 2. Statushouders – duurzame uitstroom per cohort en resultaat na herinstroom Cohort Resultaat duurzame uitstroom

Resultaat inclusief herinstroom (invloed corona)

2018

31%

28%

2017

49%

40%

2016

61%

49%

Aangepaste werkwijze De begeleiding van statushouders heeft als gevolg van de coronamaatregelen meer op afstand moeten plaatsvinden, vaak via telefonisch of digitaal contact. In de begeleiding is aandacht geweest voor het informeren van statushouders over de nieuwe situatie naar aanleiding van corona. Zo hebben we de corona-persconferenties verspreid als spraakbericht in talen als Arabisch, Tigrinya, Farsi, Tibetaans en toegankelijk Nederlands. Daarbij zien we dat het aantal vrouwelijke statushouders dat uit de bijstand uitstroomt achterblijft. Hier is vanuit de Amsterdamse aanpak statushouders en WPI-breed aandacht voor. Zie o.a. de scan op Genderstereotypering van het re-integratie- en participatiebeleid en de ‘beleidsbrief vrouwelijke statushouders’, aangenomen in de commissievergadering WIO op 17 maart 2021. 2 Duurzame uitstroom wordt gedefinieerd als ten minste een half jaar aan het werk zijn en een half jaar na uitstroom uit de bijstand nog uitkeringsonafhankelijk zijn. Teldatum voor de cohorten 2017 en 2018: 31 december 2020. Voor het cohort 2016: 31 december 2019. 3 Zie H. 3 van het Jaarverslag voor nadere toelichting en overige cijfers duurzame uitstroom. 1

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 1 juni 2021 Pagina 3 van 6

Voor trajecten of opleidingen geldt dat ze niet konden opstarten of moesten worden onderbroken vanwege de beperkende maatregelen. Zo kon het Participatieverklaringstraject de eerste periode van de lockdown in 2020 niet worden aangeboden. Vanaf juni werd weer deels klassikaal les gegeven en in de tweede helft van 2020 konden de lessen ook online worden gevolgd. Het (taal)onderwijs in het kader van de inburgering heeft eveneens een omslag moeten maken van les op locatie naar een online methodiek. Mogelijkheden benut Ondanks de situatie hebben statushouders vorig jaar meerdere trajecten en opleidingen afgerond. Het enthousiasme van de deelnemers in online trajecten bleef vaak overeind en bood soms zelfs uitkomst. Bijvoorbeeld in het geval van de K!X-training voor vrouwelijke statushouders waarbij het voor de deelnemers makkelijker was om het onderwijs vanuit huis te combineren met zorg voor het gezin. Een groep Eritrese statushouders die in het azc elders in het land in afwachting was van hun komst naar Amsterdam heeft met succes de online Opstartklas doorlopen. Andere voorbeelden zijn de 85 kandidaten die in 2020 een VCA-certificaat hebben behaald voor bewustwording van veiligheid op de werkvloer en de paar honderd statushouders die een leerwerktraject hebben afgerond.

Inburgering vertraagd Vanwege de beperkende maatregelen heeft een deel van de statushouders in 2020 vertraging opgelopen in het inburgeringstraject. Het ministerie heeft daarom de inburgeringstermijn een aantal keer verlengd met een paar maanden. Met ingang van 21 april 2021 is de termijn definitief verlengd met 10 maanden. Gezien de voortdurende crisis is het de vraag in hoeverre dit voldoende soelaas biedt. Ook welzijnsorganisaties signaleren dat er tijdens de crisis achterstand is ontstaan als het gaat om Nederlandse taal en het inburgeringsproces. Activiteiten die normaliter in groepsverband en op locatie plaatsvinden kwamen in de knel of werden alleen nog in digitale vorm aangeboden. Ook was er vanwege de coronamaatregelen minder mogelijkheid om te oefenen met de Nederlandse taal. Een achterstand bij het inburgeren brengt het risico met zich mee van schulden als het inburgeringstraject niet tijdig wordt afgerond. Binnen de Amsterdamse aanpak hebben we specifieke aandacht voor inburgeraars waarvan de inburgeringstermijn binnen twaalf maanden afloopt en die hulp nodig hebben bij het voldoen aan hun inburgeringsplicht.4 We kijken met hen hoe ze binnen de beschikbare termijn en met hun DUO-lening de inburgeringsverplichting kunnen afronden en we bieden indien nodig extra taalondersteuning.

Crisis treft meest kwetsbare statushouders Om zicht te krijgen op de effecten van de coronacrisis voor statushouders op het gebied van zorg en welzijn heeft de gemeente een uitvraag gedaan bij diverse dienstverleners die binnen de sociale basis en/of in opdracht van WPI statushouders ondersteuning bieden .5 Uit de inventarisatie blijkt dat de meest kwetsbare statushouders het hardst worden getroffen door de crisis. In het bijzonder 4

De zogenaamde Einde Lening Inburgeringsplichtigen (ELIP). Zie ook paragraaf 2.9 van het Jaarverslag. 5 Welzijnswerkers die hun beeld van de effecten hebben gedeeld, zijn: Academie van de Stad, BOOST Amsterdam, Combiwel, PuurZuid, Socius, Road of Hope, Stichting Ykeallo, VluchtelingenWerk Nederland, VoorUit, Warm Welkom, HVO-Querido en klantmanagers van statushouders.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 1 juni 2021 Pagina 4 van 6

gaat het om statushouders die niet of onvoldoende digitaal vaardig zijn, een beperkt sociaal netwerk hebben en/of psychische klachten. Vanwege uitval op de arbeidsmarkt hebben maatschappelijk dienstverleners de financiële zorgen onder statushouders zien toenemen. Verder melden welzijnsorganisaties een toename van problemen in de relationele sfeer, meer zorgen om familie in het buitenland en moeite om activiteiten zoals sport of dagbesteding, weer op te pakken. Een deel van de statushouders heeft, net als veel andere Amsterdammers, moeite gehad met het niet of onvoldoende kunnen ondersteunen van kinderen bij het (gedeeltelijke) thuisonderwijs. De afstand tot de Nederlandse samenleving maakt de situatie voor statushouders extra gecompliceerd. Statushouders in sociaal isolement Vanuit verschillende geledingen krijgen we signalen dat de coronamaatregelen ervoor hebben gezorgd dat een deel van de statushouders zich eenzaam is gaan voelen of in isolement is geraakt.6 Dagbesteding viel weg en veel activiteiten konden geen doorgang vinden. De organisaties zien vooral bij statushouders die voor de coronacrisis al geen uitgebreid netwerk hadden, meer eenzaamheid en verergering van psychische klachten.

Dit baart welzijnswerkers niet alleen zorgen vanwege de toename, maar ook omdat zij zelf ervaren dat hulpverlening moeilijk op gang komt of onmogelijk is op de momenten dat de maatregelen strikt zijn. Daarnaast geven welzijnsorganisaties aan dat de coronamaatregelen een nadelig effect hebben op de mogelijkheid tot adequate psychosociale hulpverlening. Dit geldt in het bijzonder voor statushouders, vanwege de taalbarrière en het culturele taboe om over psychische problemen te praten. Betrokken partijen hebben tegelijkertijd het uiterste gedaan om activiteiten en ondersteuning te laten plaatsvinden ondanks de beperkingen. Doorgang activiteiten huisvestingslocaties Om zo goed mogelijk in contact te blijven met de doelgroep hebben stichtingen die in opdracht van de gemeente laagdrempelig contact onderhouden met statushouders dit in 2020 veelal gedaan in aangepaste vorm. Kleinschalige groepsactiviteiten zijn zoveel mogelijk door gegaan en verplaatst naar buiten. Denk aan wandelen, gezamenlijk buiten eten of een online spelletjesavond. Ook werden extra telefonische spreekuren ingepland. Op deze manier konden met name op de gemengde huisvestingslocaties laagdrempelige contactpersonen en community builders het broodnodige contact onderhouden.

Laptopactie Het ontbreken van de juiste middelen (een laptop of computer en/of een stabiele internetverbinding) en cruciale digitale vaardigheden maakt het lastiger om een beroep te doen op (online)activiteiten of hulpverlening op afstand. Een deel van de statushouders is minder digitaal vaardig of beschikt niet over de juiste middelen. Dit is een extra belemmering. In dit kader heeft de gemeente samen met de taalpartners van het Kwaliteitsconvenant een laptopactie opgezet. In 2020 zijn bijna 275 cursisten die geen beschikking hadden over een device en/of internetaansluiting daarmee geholpen aan de juiste middelen.

6

Welzijnsorganisaties en maatschappelijk dienstverleners, klantmanagers en jobhunters geven dit aan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 1 juni 2021 Pagina 5 van 6

Vertraging gezinshereniging De coronamaatregelen zorgen voor vertraging bij gezinshereniging. Klanten kunnen niet altijd aan de juiste papieren komen bij overheden of ambassades. In sommige gevallen gelden er reisbeperkingen tussen landen. Dit geeft onzekerheid en extra stress. Vluchtelingenwerk ondersteunt statushouders hierbij zo goed mogelijk, ook in juridisch opzicht. Recent gehuisveste statushouders ondervonden in 2020 daarnaast soms problemen bij de woninginrichting. De levering van meubels liet vaker op zich wachten en er moest veel online besteld worden. Nu de winkels weer (gedeeltelijk) open zijn, is dit vergemakkelijkt. Toename budgetadviesgesprekken We zien dat het aantal statushouders met (beginnende) geldproblemen dat een budgetadviesgesprek heeft gevoerd is toegenomen. We zagen in 2020 een stijgende lijn in het aantal gesprekken: van 20 in het eerste kwartaal naar 56 in het vierde kwartaal. Hoewel corona hierbij van invloed kan zijn, is dit waarschijnlijk ook (deels) het gevolg van de betere inbedding van de aanpak vroegsignalering binnen de Amsterdamse aanpak statushouders.7 Onderbreking preventieve budgetcursus In februari 2020 is de Amsterdamse aanpak statushouders gestart met het aanbieden van een preventieve budgetcursus ter voorbereiding op de nieuwe Wet inburgering.

Doel van de cursus is dat statushouders het Nederlandse systeem beter leren kennen en dat ze vaardigheden en competenties opdoen die bijdragen aan hun financiële zelfredzaamheid in Nederland. Deze cursus heeft vanwege de coronamaatregelen van maart t/m september 2020 stilgelegen. Na een korte herstart, moest de cursus weer worden stilgelegd, waardoor we statushouders in 2020 niet structureel hebben kunnen voorlichten over het belang van budgetteren en financiële risico’s. De preventieve budgetcursus kan vanaf juni weer worden aangeboden. Nader onderzoek Op de arbeidsmarkt zijn de eerste effecten van de coronacrisis voor statushouders vrijwel direct merkbaar. Ook op andere leefgebieden zijn er signalen dat de crisis van invloed is. Uit bovenstaande inventarisatie blijkt dat het op onderdelen nog niet voldoende duidelijk is wat de gevolgen van de coronacrisis voor statushouders in de breedte zijn. De beperkende maatregelen zijn nog van kracht en zullen een na-ijlend effect hebben. We hebben OIS daarom de opdracht gegeven om in de eerstvolgende vluchtelingenmonitor te onderzoeken wat de gevolgen van de coronacrisis voor statushouders zijn (geweest). Tot het najaar inventariseren wij met OIS hoe we de effecten van corona op statushouders in de Vluchtelingenmonitor 2022 mee kunnen nemen.

Met het Jaarverslag Amsterdamse aanpak en inburgering 2020 en bovenstaande schets van de gevolgen van de coronacrisis voor statushouders hopen we u voor nu voldoende te hebben geïnformeerd.

7

Met de investeringsagenda 2021-2022 wordt de aanpak vroegsignalering verder geïntensiveerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 1 juni 2021 Pagina 6 van 6

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Wethouder Rutger Groot Wassink

Wethouder Marjolein Moorman

Bijlagen 1. Jaarverslag Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering 2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl