20210407 BRIEF Raadsbrief bruggen en kademuren - VGR juni-dec.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 april 2021 Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit Egbert de Vries Programma Bruggen en Kademuren, t.hilgers@amsterdam.nl

Onderwerp

Noem onderwerp

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, We leren het bruggen- en kademurenareaal steeds beter kennen. In 2019 was de inschatting, vanuit een toen nog beperkt inzicht in de technische staat, dat bij 10 tot wellicht 60% van de constructies veiligheidsmaatregelen getroffen moeten worden. Met de beschikbare kennis van nu ontstaat een steeds scherper beeld van de daadwerkelijke veiligheids- en vernieuwingsopgave. Tegelijkertijd wordt de impact van de noodzakelijke maatregelen en werkzaamheden steeds groter, zeker daar waar het woonboten, bomen en bereikbaarheid raakt. In deze brief ga ik in op de wat we nu weten op basis huidige inzichten (1) wat dit betekent voor de opgave (2) en wat nodig is voor een succesvol vervolg van de aanpak (3). Bijgevoegd bij deze brief stuur ik u de tweede voortgangsrapportage van het programma Bruggen en Kademuren over de periode juli – december 2020. Onderdeel van de rapportage is een themabijlage over de bomenaanpak, in aanvulling op de brieven die u in december 2020 en februari van dit jaar hierover ontvangen hebt. 1. Huidige inzichten Het meest kwetsbaar zijn doorgaans de bruggen en kademuren die op houten palen zijn gefundeerd. Daar concentreert het onderzoek zich in deze beginfase van het programma op. Dat is een behoorlijk aandeel van het totaal: ongeveer 270 van de 830 bruggen. Bij kademuren is dit aandeel nog veel groter.

In 2020 zijn de houten paalfunderingen van ongeveer 90 bruggen en ruim 100 kademuren kwalitatief onderzocht. Wat we zien is dat een fors deel van de constructies niet meer voldoet aan de eisen die we eraan stellen. 33% van de geïnspecteerde brugfunderingen bleek in slechte staat. Een deel van de brug- en kadeconstructies is dusdanig overbelast of gedegenereerd dat we tussentijdse maatregelen moe(s)ten treffen. Dat deden we in 2020 bij ongeveer 25% van de onderzochte kades en 5% van de onderzochte bruggen. We verwachten dat ongeveer de helft van de bruggen op houtenpalen geprogrammeerd moeten worden voor vernieuwing. Ook zien we veel achterstallig onderhoud bij beweegbare bruggen, die veelal op cruciale plekken in het wegennet liggen. Er zijn nu 90 bruggen en 113 kademuren in monitoring. Impact op omgeving Tot eind maart 2021 hebben we bij 43 kades en 10 bruggen een lastbeperking ingevoerd, en bij 34 kades en 9 bruggen hebben we een veiligheidsconstructie geplaatst. Recente voorbeelden zijn de Leliegracht en de Kloveniersburgwal. Op dit moment zijn meer maatregelen op diverse plekken in de stad in voorbereiding. De veiligheidsaanpak waarbij we gericht onderzoek doen naar verzwakte

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 april 2021 Pagina 2 van 5

constructies en bouwwerken met een hoog risicoprofiel, werkt. Waar we in het begin veel tijd nodig hadden om te komen tot veiligheidsmaatregelen, doen we dat nu in een herkenbaar proces en weten we binnen de grote complexiteit aan belangen tot snelle resultaten te komen. Dat zagen we recent bij de Staalmeestersbrug, waar met spoed moest worden gehandeld. Een actueel overzicht van alle maatregelen, ook die in voorbereiding, vindt u in het dashboard1. Ook wanneer bruggen en kades gestabiliseerd zijn, worden ze opgenomen in de programmering om vernieuwd te worden. Dit gebeurt in de meeste gevallen binnen 10 jaar. Zolang de vernieuwing achter blijft bij de ambitie van 6 tot 8 bruggen en 2 km kade per jaar en daarmee de achterstalligheid nog toeneemt, zullen er met name bij de kademuren en bruggen op houten palen ook de komende jaren nog tijdelijke veiligheidsmaatregelen genomen moeten worden. De opschaling van de vernieuwing van kademuren krijgt met de gunning van het contract voor Kademakers en het Innovatiepartnerschap vorm. Momenteel is circa 5 km kade in voorbereiding, een substantiële en belangrijke stap voorwaarts. In voorbereiding op vernieuwingsprojecten bij onder andere de Herengracht en Jacob Catskade worden bomen verplant en gekapt en voorbereidende onderzoeken uitgevoerd.

De werkzaamheden zijn veelal complex en ingrijpend voor de betrokkenen, in het bijzonder voor bewoners van woonboten die hiervoor tijdelijk moeten verhuizen, zoals bij de vernieuwing van de Da Costakade en bij de kades bij de Waalseilandgracht waar een veiligheidsconstructie moet worden geplaatst. Huidig beleid, procedures en handhaving rondom woonboten zijn in veel gevallen verouderd, niet eenduidig of worden onvoldoende gehandhaafd. Vanwege de complexiteit van dit onderwerp is het gaandeweg leren en aanpassen en werken we ondertussen aan een programmabrede aanpak en visie op hoe om te gaan met woonboten. We zien bij de bewoners veel betrokkenheid om mee te denken over oplossingen, zoals bij de Waalseilandgracht waar bewoners een plan B ontwikkeld hebben en we samen met hen werken aan een ontwerp. Voor de Da Costakade is in goede samenwerking met de betrokkenen een afwegingskader voor wissellocaties en een participatieplan opgesteld. Ook is er een aanzet voor een ‘uitvoeringsvisie’ door en met stadsdeel West gemaakt. Dit project loopt voor op de programmabrede aanpak en geeft goede aanknopingspunten voor een stadsbrede woonbotenstrategie en visie voor de toekomst. Leren van de Grimburgwal Het onafhankelijk onderzoek naar de oorzaken van het bezwijken van de Grimburgwal op 1 september jl.

dat op verzoek van het programma is uitgevoerd door een team van TU Delft, AMS, Deltares en SkyGeo, is afgerond. Deze ‘rapid assessment’ had als doel te achterhalen welke lessen zijn te leren voor de overige kades in Amsterdam. Duidelijk komt naar voren dat er niet één oorzaak is, maar een combinatie van factoren geleid heeft tot het bezwijken, waarbij de bijdrage van iedere factor een inschatting is. Die factoren zijn: a. een lokaal diepere bodemligging veroorzaakt door vaarverkeer, wat heeft geleid tot een verminderde stabiliteit van de kade, b. de lichter uitgevoerde constructie van deze kade dan elders in de stad, c. de aanvaarschade op de kademuur en d. het vernieuwen van het straatwerk in mei en augustus 2020. Dit laatste is naar verwachting de trigger voor de instorting geweest. De bijdrage van de grondwaterstroming,

1

https://experience.arcgis.com/experience/5f24774720454550ae8e2b93e909f564/page/page_7/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 april 2021 Pagina 3 van 5

droogte en regen is niet bekend, maar kan een rol hebben gespeeld in combinatie met de al opgetreden vervorming en ontstane uitspoeling achter de kade richting de gracht. De rapid assessment heeft nuttige aanbevelingen opgeleverd, die een plek hebben of krijgen in het programma. Enkele van de maatregelen die het programma verder oppakt zijn het met voorrang onderzoeken van locaties met aanvaarschade, archiefonderzoek naar lichter ontworpen kades en onderzoek naar waterdiepte. Bij dat laatste gaat het niet alleen over het effect van pleziervaart, maar ook over de consequenties van het intensiveren van logistiek over water en het maken van afspraken over het baggeren van grachten. Ook onderstreept deze rapid assessment het belang van ons proces van ‘zachte signalen’ en hoe belangrijk het is dat we hier blijvend aandacht voor vragen en adequaat op reageren. Ook voor kades die niet in eigendom van de gemeente zijn. Een overzicht van die kades is opgenomen in het dashboard. Het volledige onderzoek wordt gepubliceerd op openresearch.amsterdam.nl. 2. Wat betekenen de resultaten voor de aanpak Dat de vernieuwingsopgave enorm is, wordt door de nieuwe inzichten bevestigd.

De aanloop om te komen tot de noodzakelijke opschaling van de vernieuwing is lang, maar met voorbereiding van circa 5 km kademuur, de vernieuwing van de Bullebak en Vijzelstraatbruggen en de voorbereiding van de vernieuwing van nog eens 19 bruggen maken we een sprong voorwaarts. Verdere opschaling vraagt om een langjarige programmering van de projecten waarop de stad en de markt zich kunnen voorbereiden en waarmee we aansluiten op de stedelijke onderhoudsprogramma’s. Een langjarige programmering geeft de gemeente bovendien de ruimte om ambities, zoals de energietransitie of het vervangen van kabels en leidingen te koppelen of bewust te ontkoppelen. En we kunnen sturen op het geven van voorrang aan rakken waar geen monumentale bomen staan. Vanuit heldere uitgangspunten over de volgorde van de aan te pakken bruggen en kademuren en een gebiedsgerichte werkwijze, werken we toe naar het wegwerken van het achterstallig onderhoud. De lessen die we leren uit de lopende projecten nemen we daarin mee. De samenwerking met de markt wordt ingevuld conform de vorig jaar juni vastgestelde Marktstrategie, zoals te zien in de SOK Kademakers. De komende maanden volgen nog contracten voor onder andere veiligheidsmaatregelen en ingenieursdiensten. Marktpartijen zijn met deze contracten in staat om lange termijn investeringen te doen met de zekerheid van een langjarige werkvoorraad.

Dit zien we terug in de aanbiedingen, die aanvullen op wat Amsterdam te doen heeft. We leren samen binnen de projecten, zodat we kunnen verbeteren en optimaliseren. Met de lange looptijd van de overeenkomsten bieden we structureel werkgelegenheid en zijn de social return ambities makkelijker te realiseren. Met de PBK Academy als verbindend platform levert het programma tevens een bijdrage aan het creëren van sociale meerwaarde. Levensduurverlenging van constructies Naast vernieuwing richten we ons ook steeds meer op levensduurverlenging: een noodzakelijk onderdeel van de aanpak om de vernieuwing te kunnen spreiden over de tijd. Dat doen we door het onderzoeken en valideren van innovatieve methodes om de bestaande constructies langer in stand te houden. De eerste proeftuinen, waarbinnen deze methodes in de praktijk worden toegepast en onderzocht, gaan dit jaar in uitvoering op diverse plekken in de stad. We houden u op de hoogte van de resultaten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 april 2021 Pagina 4 van 5

Het voorstel voor het aanscherpen van het generieke beleid voor zwaar verkeer in de stad, het 7,5t-zonebeleid, is een belangrijke stap om de bruggen en kademuren te ontlasten. De impact van het beleid op de markt is groot, vooral in de bouw, maar over het proces was de markt tevreden. De opbrengst van de inspraak leidt nog tot aanscherping van het beleid en het aanpassen van de systemen voor vergunningverstrekking. Deze aanpassingen zijn dusdanig complex dat de eerder gecommuniceerde ingangsdatum van 1 juli 2021 niet haalbaar is, maar verschoven wordt naar 1 oktober van dit jaar. Een communicatiecampagne voorafgaand aan de ingangsdatum is onderdeel van het proces. 3. Wat is nodig voor een succesvolle aanpak? Langjarige inzet vastgelegd in een standaard De aangekondigde verordening hebben we omgevormd tot een Uitvoeringsstandaard. Met de Uitvoeringsstandaard bepalen college en raad richting en leggen we kaders vast voor de uitvoering van de activiteiten van het programma Bruggen en Kademuren. Daarbij worden binnen bestaande wet- en regelgeving de mogelijkheden gebruikt. We hanteren bijvoorbeeld de standaard voor het Amsterdamse Straatbeeld (Puccini) en de bestaande afspraken rondom het kappen van bomen en verplaatsen van woonboten. Deze standaard maakt versnelling van de uitvoering mogelijk. De Uitvoeringsstandaard wordt na de zomer aan u voorgelegd.

Structurele middelen Aan het begin van deze collegeperiode is financieel een flinke stap gezet om een start te maken met de aanpak van de bruggen en kades. Deze start is nu ruimschoots gemaakt. Voor de nabije toekomst moet worden overgegaan op een structurele inbedding van financiële middelen om de aanpak succesvol voort te zetten. Het is zorgelijk dat nu het uitvoeringsapparaat er staat en langlopende contracten met de markt zijn aangegaan, het zicht op structurele middelen na 2022 vooralsnog ontbreekt. Voor 2021 en 2022 kunnen we binnen de huidige programmamiddelen onze opgave uitvoeren en structureel meer bruggen en kademuren aanpakken. Vanaf 2023 is echter ruim € 40 miljoen per jaar nodig. Zonder deze middelen zal de achterstalligheid weer oplopen en zal het programma genoodzaakt zijn om meer veiligheidsmaatregelen te nemen met ingrijpende gevolgen voor de bereikbaarheid en leefbaarheid in de stad.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 april 2021 Pagina 5 van 5

Dit kan ook leiden tot desinvesteringen bijvoorbeeld door de afbouw van de uitvoeringsorganisatie en afkoop van contracten met marktpartijen. Bij de Voorjaarsnota wordt de integrale afweging gemaakt voor dit geconstateerde knelpunt. Ik vertrouw erop dat ik u hiermee voldoende heb geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Bijlage Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren juli-december 2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl