2021 10 26 Duisenberg Taaloffensief Begroting 2022

Gemeente Amsterdam

Begroting 2022 Methode Duisenberg Commissie Werk Inkomen en Onderwijs Onderwerp: Taaloffensief 26 oktober 2021

Rapporteurs: Simion Blom Anne Marttin

|1

INHOUD INTRO Methode Duisenberg en rol van de raad Context laaggeletterdheid VRAGEN DUISENBERG 1. Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie? 2. Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen/ welke ontwikkelingen zijn er voor 2022? 3. Welke doelen zijn gepland voor 2022? 4. Welke activiteiten zijn gepland voor 2022? 5. Wat gaat het kosten? 6. Wat is het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid? 7. Welke conclusies en aanbevelingen heeft de commissie aan de wethouder/ college/ raad? BIJLAGEN

|2

INTRO -

-

Methode Duisenberg Context laaggeletterdheid

Kaderstellende en controlerende rol Bron: Advies budgetrecht raad Amsterdam (H. G. Warmelink)

Het vaststellen van de begroting is bij uitstek een prachtig voorbeeld van ‘kaderstelling en controle’, woorden die in het kader van de dualisering zijn gebruikt om de rol van de raad te omschrijven. De raad bepaalt de verdeling van de middelen (allocatiefunctie), machtigt het college om de middelen te besteden (autorisatiefunctie), controleert of de baten en lasten daadwerkelijk conform de begroting plaatsvinden (controlefunctie) en vragen uiteindelijk om verantwoording door het college (rekenschapsfunctie).

|4

CONTEXT EN AANLEIDING METHODE DUISENBERG

Aanbevelingen aan de gemeenteraad van Amsterdam, 7 maart 2016, uit de Enquête financiële functie Amsterdam 2002-2014

De rapporteurs van de methode Duisenberg van de raadscommissie WIO worden ondersteund door onderzoekers van Policy Research Corporation.

|5

METHODE EN WERKWIJZE Methode Duisenberg

◼ Opdracht: beoordelen van de begroting

en de verantwoording namens de gemeenteraad. ◼ Werkwijze: hierbij mag alles worden betrokken: lokale rekenkamers, beleidsdoorlichtingen, benchmarks, wetenschappelijke rapporten, andere externe rapportages, EU/OECD rapporten etc. ◼ Uitkomst: technische conclusies, op basis hiervan kan het politieke debat op inhoud gevoerd worden. ◼ Doelstelling methode: een betere invulling van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad

|6

MANIER VAN KIJKEN

4

1 Doelen

Activiteiten

Middelen

2 3 Indicatoren en streefwaarden

|7

KEUZE ONDERWERP TAALOFFENSIEF

“Bij keuze voor het onderwerp hebben wij criteria meegewogen als omvang van de opgave, impact en actualiteit. Deze criteria in ogenschouw genomen hebben wij als voorkeursonderwerp Taaloffensief gekozen. Dit onderwerp is in de vorige commissievergadering en in de raadsvergadering uitvoerig bediscussieerd en we verwachten dat het Taaloffensief, en het bredere vraagstuk laaggeletterdheid, ook in de komende jaren een relevant onderwerp blijft voor deze commissie.”

Bron: Brief Rapporteurs Methode Duisenberg 2022 WIO, Anne Marttin en Simion Blom, aan de leden van de raadscommissie WIO, 21 september 2021 |8

Amsterdam heeft meer laaggeletterden dan het Nederlandse gemiddelde 16% 12%

Amsterdam (ca. 100.000 personen) Nederland

Bron: Geletterdheid InZicht , Stichting Lezen en Schrijven |9

Meer dan 16% van de laaggeletterden in Amsterdam hebben Nederlands als eerste taal (NT1)

27% NT1 of NT2

57% NT2 16% NT1

Bron: Geletterdheid InZicht , Stichting Lezen en Schrijven

| 10

Doelgroepen Taaloffensief

Beleidskader Taaloffensief oktober 2018

| 11

Inschatting aandeel Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam Schatting van het aantal laaggeletterden onder de Nederlandstalige bevolking van 16 t/m 65 jaar op basis van de landelijke verdeling van laaggeletterdheid naar opleidingsniveau en naar leeftijdsgroepen, naar stadsdeel, 2020 (absolute aantallen, afgerond)

→ Uitgaande van ca. 150.000 laaggeletterden in Amsterdam, komt dat neer op 25-33% Nederlandstalige laaggeletterden (NT1) Bron: Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam, Onderzoek, Informatie en Statistiek , 2021

| 12

VERGELIJKING AANPAK LAAGGELETTERDHEID G4

Percentage laaggeletterden

16%

19%

Aanpak

Budget

10,7 miljoen €

10,3 miljoen €

24%

2%

Doorgaan met de bestaande lessen en wijkgericht werken en samenwerken in de Haagse taalketen • extra aandacht geven aan het bereiken en ondersteunen van ouders van jonge kinderen, jong volwassenen, mensen met een uitkering die niet voldoen aan de taaleis, en EU-arbeidsmigranten bij het werken aan hun(taal)vaardigheden. Via actieonderzoeken komen we erachter hoe dit het beste kan. • een pilot starten met een persoonlijk leerplan via het Taalhuis. • afspraken maken over zorgvuldige doorverwijzing naar een vervolgcursus. • de goede ervaringen gebruiken die in de coronaperiode zijn ontwikkeld, zoals lessen via internet. • extra aandacht geven aan lessen in omgaan met computers en internet. • nog beter samenwerken binnen de Haagse Taalketen. • beter samenwerken binnen de gemeente

1/Versterking van de rol en de transparantie van de digiTaalhuizen 2/Gezamenlijk werving vrijwilligers 3/Aandacht werving Nederlandstaligen 4/ Lees en lesmaterialen voor volwassenen 5/ Beleidsregel digiTaalaanbod 6/ Regelgeving OCW (Regio) 7/ Ervaringwijzer in pilot

10 miljoen €

3 miljoen €

| 13

Vraag 1 Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie?

Sleuteldocumenten (1/5) Coalitieakkoord ‘Een Nieuwe Lente en een Nieuw Geluid’

Mei 2018

Kansengelijkheid: Ruim baan voor ieders talent. ‘We blijven investeren in volwasseneducatie, laaggeletterdheid en zij-instroom’

Ambities en uitvoeringsagenda 2019

September 2018

We geven meer aandacht aan laaggeletterden met een taaloffensief, gericht op intensivering van de aanpak taal, armoede en laaggeletterdheid. We ontwikkelen een inburgeringsplan, anticiperend op veranderde wetgeving vanaf 2020. (Planning Q4 2018)

Beleidskader Taaloffensief 2019-2022

November 2018

a. een divers (digi)taalaanbod voor Amsterdammers die fundamentele kennis en vaardigheden missen én voor midden- tot hoger opgeleiden die zich het Nederlands als tweede taal eigen moeten maken. Doel van het programma is dat iedere deelnemer minimaal een taalniveau behaalt waarbij de capaciteiten maximaal worden benut en de ambities gerealiseerd kunnen worden. Het programma legt de verbinding met andere doelstellingen binnen het sociaal domein; b. activiteiten die deelnemers en/of vrijwilligers ondersteunen; c. een groeiend samenwerkingsverband (Amsterdams Taalakkoord) met werkgevers en uitvoeringsorganisaties; d. een investering in de lokale Amsterdamse taalnetwerken; e. screening van communicatie-uitingen vanuit de gemeente, zodat deze toegankelijk worden voor meer Amsterdammers.

Uitvoeringsplan Taaloffensief 2019-2022

November 2019

(Hertaling) We hebben afgesproken dat we meten welk percentage deelnemers na een cursus het niveau ‘geletterd’ heeft. We willen dat 13 procent dat niveau haalt. Ook meten we hoeveel deelnemers jaarlijks een taalcursus volgen. We maken dat mogelijk voor 5.000 Amsterdammers.

| 15

Sleuteldocumenten (2/5) Onderzoeksprogramma Rekenkamer Amsterdam 2020 Nieuwe onderzoeken: 7/ Taaloffensief

30 januari 2020 Niet uitgevoerd

In dit onderzoek richten we ons op de doeltreffendheid van het beleid om laaggeletterdheid te verminderen en, in het bijzonder, op het functioneren van het taalnetwerk. Dit onderzoek is niet uitgevoerd omdat de Rekenkamer Amsterdam een aantal corona-gerelateerde projecten heeft gedaan. De ambities voor 2021 (9 thema’s van het coalitieakkoord) gaf geen ruimte om het direct naar het volgende jaar door te schuiven.

Jaarrapportage Taal voor Volwassenen 2019

April 2020

Resultaten deelnemers :Van de 1477 deelnemers heeft 44% het basaal taalniveau A2 behaald en 16% het niveau geletterd (B1/2F). De overige 40% van de deelnemers waren vooralsnog minder succesvol. Zij hebben het basale taalniveau nog niet behaald. Het is niet realistisch dat deelnemers die bij de start nauwelijks Nederlands spreken of analfabeet zijn dit niveau in een cursus van zes maanden halen. Zij hebben een vervolgcursus nodig. Kwalitatieve bevindingen: De uitvoering door de contractpartners is door de gemeente als voldoende beoordeeld. Deelnemers zijn over het algemeen tevreden tot zeer tevreden over de cursus, de docent, de locatie en het lesmateriaal.

Impact taaltrajecten Amsterdam 2014-2018 (Arteduc)

April 2020 (TKN stuk commissievergadering 27 mei 2020)

Als men de resultaten van het landelijk onderzoek vergelijkt, kan men spreken van een zeer goed resultaat. Het aantal deelnemers, dat haar taal verbetert en een betere plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt krijgt, is groot in vergelijking met ander trajecten uit het land. Hieruit blijkt, dat investering in volwasseneneducatie haar vruchten afwerpt voor de Amsterdamse inwoners om zo kwetsbare volwassenen alsnog een betere plek in de samenleving te kunnen bieden. Een investering, die blijvend renderend lijkt te zijn als men de resultaten van de afgelopen vijf jaar vergelijkt. De deelnemers ervaren beter te gaan functioneren op verschillende levensdomeinen na deelname aan een leertraject mede gefaciliteerd door de gemeente Amsterdam.

| 16

Sleuteldocumenten (3/5) Motie De Fockert/ El Ksaihi ‘Actieplan Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam Noord’

September 2020 (Raadsvergadering, Jaarrapportage Taal voor Volwassenen 2019)

- Samen met Stadsdeel Noord in kaart te brengen hoe groot de groep laaggeletterden is die ten minste acht jaar Nederlandstalig onderwijs heeft gehad en niet kan lezen en/of schrijven op taalniveau B1 (ERK)/ 2F (Meijerink); - Op basis van deze inventarisatie, binnen het beleidsplan Taaloffensief 2019- 2022) tot een actieplan te komen; - De raad hierover in Q1 2021 te informeren

Motie de Fockert ‘Verlies taalvrijwilligers niet uit het oog’

December 2020 (Begroting 2021)

1.In kaart te brengen welke non-formele taalorganisaties zowel centraal als in verschillende stadsdelen werkzaam zijn. 2. De effecten van deze overheveling van de middelen naar de sociale basis in de stadsdelen op deze non-formele taalorganisaties zorgvuldig te monitoren. 3. Hierover binnen de jaarlijkse rapportage over het beleidskader Taaloffensief te rapporteren.

Meerjarig Regionaal Programma Laaggeletterdheid 2020-2024 Arbeidsmarktregio GrootAmsterdam

Februari 2021

Regionale overeenkomst: 1.het vergroten van het bereik met extra aandacht voor de mensen die Nederlands als thuistaal hebben (NT1); 2.het versterken van de taalnetwerken, waarin toeleiders, taalaanbieders en bibliotheken participeren; 3.het sturen op kwaliteit van het educatief aanbod; 4.het trainen van alle mensen die bij of voor de gemeente werken in het omgaan met laaggeletterdheid en het doorwijzen van laaggeletterden; 5.het samenwerken met bedrijven en instellingen om de bewustwording over laaggeletterdheid te bevorderen, zodat er rekening wordt gehouden met deze groep en zij worden geholpen; 6.het monitoren van bereik en effect van het aanbod.

| 17

Sleuteldocumenten (4/5) Jaarrapportage Taaloffensief 2020

Mei 2021

Cursussen Taaloffensief: Ten gevolge van de coronapandemie is het bereik iets lager. Van de 4750 beoogde deelnemers in 2020, zijn er 4373 deelnemers gestart aan een cursus Taaloffensief, waarvan 493 deelnemers aan de cursus Taal en Ouderbetrokkenheid. Van de 1312 deelnemers die hun cursus in 2020 hebben afgerond, heeft 48% het basaal taalniveau A2 behaald en 26% het niveau geletterd (B1/2F). 24% van de deelnemers is vooralsnog minder succesvol. Zij hebben het basale taalniveau nog niet behaald. Het is niet realistisch dat deelnemers die bij de start nauwelijks Nederlands spreken of schrijven het basale taalniveau in een cursus van zes maanden halen. Zij krijgen een vervolgcursus aangeboden. Amsterdams Taalakkoord Het netwerk van het Amsterdams Taalakkoord is in drie jaar tijd gegroeid naar ruim 60 organisaties. Er is in 2020 gestart met de volgende accenten voor deze tweede fase van het Amsterdams Taalakkoord: samenwerking met schulden- en armoederegelingen, stimuleren van onderlinge samenwerking, gerichte uitbreiding van het netwerk, en verkenning regionale samenwerking.

Motie De Fockert/ El Ksaihi ‘Onderzoek de effectiviteit van ons taalbeleid’

September 2021

-kwalitatief onderzoek te doen naar de effectiviteit van het Taaloffensief voor de deelnemers; -de resultaten hiervan bij de Jaarrapportage Taaloffensief 2021 met de raad te delen; –tevens in de rapportage speciale aandacht te hebben voor de effectiviteit van de werving van deelnemers en financiële kosten van de verschillende onderdelen van het Taalbeleid. TOEZEGGING WETHOUDER: Voor het eind van het jaar wordt hierover gerapporteerd

Begroting 2022

September 2021

Volwasseneneducatie :Taaloffensief werken we aan een overkoepelende aanpak van laaggeletterdheid om het aantal laaggeletterden te verminderen. Gratis en toegankelijk educatief taalaanbod (Nederlandse taal en met digitale- en financiële vaardigheden). Het aanbod is gericht op meedoen in de samenleving, werk, ouderbetrokkenheid, financiële zelfredzaamheid en/of gezondheid, waarbij taal het middel is. Amsterdams Taalakkoord met ongeveer 60 werkgevers om laaggeletterdheid en schulden- en armoederegelingen onder de aandacht te brengen en werkende laaggeletterden te bereiken. Het doel is dat statushouders de kans hebben een diploma te behalen dat past bij hun capaciteiten en minimaal een startkwalificatie, om kans te maken op duurzaam geschoold werk op de Nederlandse arbeidsmarkt. Preventie laaggeletterdheid in het onderwijs, met onderwijs, volwasseneducatie en statushouders aan een brede aanpak c.q. | 18 doorlopende lijn gericht op preventie van laaggeletterdheid bij jongeren, ter versterking van de gelijke kansen in het onderwijs.

Sleuteldocumenten (5/5) Reactie op de motie De Fockert/ El Ksaihi ‘Actieplan Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam Noord’ : Voordracht voor de commissie WIO 27 oktober 2021 Raadsinformatiebrief

5 oktober 2021

Het College geeft als volgt uitvoering aan de motie: 1. OIS heeft onderzoek gedaan naar de groep Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam Noord (bijlage 2); 2. Mede op basis van dit onderzoek in een actieplan gemaakt t.b.v. werving en bereik en passend aanbod voor deze doelgroep (bijlage 3); 3. Het onderzoek van OIS is in juli 2021 afgerond, waarna het plan van aanpak is opgesteld. Hierdoor bent u niet in Q1 geïnformeerd, maar in Q3.

Actieplan NT1

5 oktober 2021

NT1’ers bereiken en werven : Hierbij borduren we voort op activiteiten die nu ook al plaatsvinden, maar worden aangescherpt Nieuw is laaggeletterdheid als integraal onderdeel van Ongedeeld Noord Het aanbod beter laten aansluiten op de vraag van de NT1-er Nieuw zijn de pilots rondom het camouflage-aanbod en de activiteiten voor de doelgroep die net geen 2F heeft. De overige activiteiten zijn aangescherpt of uitgebreid Begrijpelijke Communicatie (gemeente, stadsdelen, professionele partners) Bereik en aanbod jonge laaggeletterden Vervolgonderzoek gebiedsgerichte uitwerking voor Noord en overige stadsdelen

Onderzoek Nederlandstalige Laaggeletterden in Amsterdam (IOS)

5 oktober 2021

(Nederlandstalige) laaggeletterden in Amsterdam Noord Volgens alle schattingsmethodes wonen in Noord relatief veel laaggeletterden (schattingenlopen uiteen tussen de 15% en 32%). Ook is naar schatting acht procent van de inwoners van Noord Nederlandstalig en laaggeletterd, oftewel de bovengrens van het stedelijk gemiddelde. Omgerekend gaat het om ongeveer 6.500 personen. De helft van hen is laagopgeleid en bijna zes op tien is 45 jaar of ouder. Zoals eerder beschreven is het totale aandeel laaggeletterden in Noord de afgelopen jaren gedaald. In de periode van 2012 tot 2020 zijn meer hoger opgeleiden en jonge mensen in Amsterdam Noord gaan wonen. Dit kan een verklaring zijn voor de afname in het geschatte percentage laaggeletterden. In absolute aantallen is de groep laaggeletterden in Noord wel naar verwachting gestegen.

| 19

Antwoord op vraag 1 Wat is de beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie?

◼

◼

◼

De documenten bouwen logisch voort op de ambities uit het coalitieakkoord, het beleidskader en het uitvoeringsprogramma In de rapportages wordt voornamelijk gefocust op de formele taaltrajecten, de informele activiteiten worden kort behandeld Bij de formele taaltrajecten wordt gerapporteerd hoeveel trajecten hebben plaatsgevonden, over slechts 15% van die trajecten kan in 2020 worden gerapporteerd welke verbetering qua taalniveau is gemeten (hierop werd ondertussen bijgestuurd zodat vanaf rapportage 2021 meer informatie beschikbaar is)

→ Conclusie: De beschikbaarheid en kwaliteit van de informatie is onvoldoende om de raad goed te laten controleren en sturen | 20

Vraag 2 Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen/ welke ontwikkelingen zijn er voor 2022?

Aanpak vorige bestuursperiode

Professioneel Aanbod

Informeel Aanbod

• Taalcursussen op verschillende niveaus voor een diverse doelgroep • Taal en Ouderbetrokkenheid • Taal en Financiële Administratie • MBO en Taal

• o.a. Conversatielessen, taalmaatjes, taaloefenplekken • Variërend per stadsdeel • Voortkomend vanuit vooral het welzijnswerk (basisvoorzieningen)

Activiteiten ter ondersteuning van professionals en vrijwilligers • Leef en Leer en taalvrijwilligers • Training voor vrijwilligers (Stichting Lezen en Schrijven) • Aanpak ‘Armoede, taal en laaggeletterdheid (herkennen van laaggeletterdheid en armoede problematiek)

Samenwerking Bedrijfsleven Convenant Amsterdams Taalakkoord (7-09-2018) met 47 organisaties: 1/ meer bewustzijn 2/ toegankelijkere communicatie uitingen 3/ scholen eigen werknemers

Bron: beleidskader Taaloffensief (oktober 2018)

| 22

Actieprogramma Tel mee met Taal Vervolgaanpak laaggeletterdheid 2020-2024

| 23

‘TAALOFFENSIEF 2019-2022’ in september 2019 vastgesteld in Uitvoeringsplan Gemeente Amsterdam wil laaggeletterde Amsterdammers kansen geven om meer te kunnen met taal. Door een betere basis in het Nederlands krijgen Amsterdammers meer mogelijkheden.

Aanpak bouwt voort op voorgaande bestuursperiode: ◼ Formeel aanbod (lessen / cursussen) – Jaarlijks budget 8,1 miljoen € – In 2020 werden 4373 cursussen gestart (bron: Rapportage april 2021) ◼

Informeel aanbod (onder meer taalcoaches, netwerk Amsterdams Taalakkoord,…) – Jaarlijks budget 1,5 miljoen € – 642 taalcoaches actief in 2020 | 24 (bron: Rapportage april 2021)

Taaloffensief hangt met verschillende domeinen samen Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden

Taal

Stedelijk Kader Sociale Basis

offensief

Digitale Inclusie

Beleidskader Vluchtelingen

Onderwijs

Tegengaan Kansongelijkheid

| 25

Ontwikkelingen beleid Uit Rapportage Taaloffensief 2020 en Begroting 2022: ◼

Tijdens de coronacrisis heeft het onderwijs voornamelijk online plaatsgevonden – Voor de groep bij wie het een meerwaarde is gebleken, wordt het online onderwijs verdergezet – Daar tegenover staat de groep die geen online onderwijs kon of wilde volgen. Van zodra het kan, gaat volop aandacht besteed worden aan deze groep.

◼

Er wordt extra ingezet op doelgroep NT1 (Nederlands moedertaal) met een plan van aanpak in stadsdeel Noord en met diverse pilots om deze doelgroep te bereiken.

◼

Over de doelen en uitvoering van de middelen voor laaggeletterdheid in de Sociale Basis is contact met de stadsdelen. Het is van belang dat de taalnetwerken goed ingebed zijn in de Sociale Basis. Per 2021 zijn de middelen voor versterken taalnetwerken, Taalcoaches en project geïsoleerde vrouwen structureel overgeheveld naar de Sociale Basis.

◼

Amsterdams Taalakkoord werd in 2018 door Gemeente Amsterdam gestart en is ondertussen gegroeid naar 60 organisaties. Enkele sectoren zijn echter ondervertegenwoordigd, er worden werkgroepen ingericht om verdere stappen te zetten op het gebied van laaggeletterdheid. Ook wordt regionale samenwerking verkend. Bedoeling is het Amsterdams Taalakkoord te verbinden aan een brede aanpak van sociaal werkgeverschap. | 26

Wensen/ keuzes gemeenteraad richting 2022 Uit commissievergaderingen (moties e.d.): • Extra aandacht voor Nederlandstalige laaggeletterden NT1 • Monitoren van het effect van de overdracht van middelen naar de sociale basis in de stadsdelen en de effecten voor de taalvrijwilligers • Kwalitatief onderzoek naar de effectiviteit van het Taaloffensief

| 27

Vraag 3 Welke doelen zijn gepland in 2022?

Begroting 2022 Doelstellingen Programma 3.5.1 Onderwijs uit Begroting 2022 p.93

1 doelstelling en 1 indicator

| 29

Over doelstelling en indicator Doelstelling “Minder Amsterdammers laaggeletterd” • Doelstelling is weinig specifiek: niet duidelijk welke verbetering nagestreefd wordt tegen wanneer Indicator “Percentage uitstroom gemeentelijk aanbod op niveau geletterd” • Niveau geletterd wordt vastgesteld op niveau B1 uit het Europees Raamwerk Vreemde Talen. B1 staat voor een taalniveau waarmee men niet meer in de categorie laaggeletterd valt en toegang heeft tot beroepsopleiding en werk • Deze indicator houdt enkel rekening met de cursisten uit het formele aanbod, er wordt op die manier voorbij gegaan aan de inspanningen (en resultaten) van het informele aanbod. Bovendien zegt de indicator weinig over de geletterdheid van de totale Amsterdamse bevolking (gezien zeker niet alle laaggeletterden een opleiding volgen) • De geletterdheid van de deelnemers bij het afronden van een formele taalcursus (uitstroom) zegt niets over de eigenlijke verbetering, gezien hierbij geen rekening gehouden wordt met het niveau bij het starten van de cursus (instroom) → De waarde van de indicator hangt dan ook vooral af van het niveau geletterdheid bij start van de cursus. In de rapportage wordt meermaals geduid dat het niet realistisch is dat iedereen niveau B1 kan behalen door 6 maand 2 lesmomenten per week taalles te volgen.

→ Deze indicator geeft daarmee eigenlijk meer aan welk niveau cursisten is gestart, dan welke verbetering de cursussen hebben behaald door de cursus → Wanneer sterk op deze indicator zou worden gefocust, kan een pervers effect ontstaan dat bij werving vooral ‘laaghangend fruit’ wordt benaderd om taalles te volgen; personen die met de 6 maanden taalles wel het niveau geletterd kunnen behalen Streefwaarde indicator: 13% • Omwille van bovenstaande punten is de waarde van deze indicator beperkt relevant • Het is wel een interessante vaststelling dat dit percentage stabiel is over de jaren heen, dit wijst erop dat de | 30 werving van cursisten een gelijkaardige doelgroep aanspreekt

Vraag 4 Welke activiteiten zijn gepland in 2022?

In 2022 worden de activiteiten van 2020 en 2021 grotendeels verdergezet

-

-

-

Formeel aanbod wordt uitgezet bij de contractanten van de aanbesteding Meer nadruk op moeilijk bereikbare doelgroepen, waaronder NT1 Mensen die tijdens de coronaperiode niet wilden of konden deelnemen aan het online aanbod, zullen nu fysieke lessen bijwonen

Informeel aanbod is minder rigide, decentraal bij Stadsdelen / Sociale Basis. Deel van de middelen laaggeletterdheid werd in 2021 overgeheveld naar Sociale Basis Voornemen is om meer in te zetten op | 32 Taalakkoord

Wie doet wat? Werving van cursisten door breed netwerk

Aanmelding

Intake

Continu proces via verschillende kanalen (zie volgende sheet) Ook door taalaanbieders zelf

Persoon gaat in gesprek met de gemeente waarop doorverwijzing naar Contractant volgt voor taalcursus

Bij intake wordt door de Contractant de start competentie / taalniveau gemeten

Voortgangsrapportage

Eindrapportage

Follow-up

Bij de eindmeting wordt door de Contractant de behaalde competentie/taalniveau gemeten Rapportage, bijsturing, afspraken met Contractanten en andere stakeholders door de gemeente | 33

Werving van cursisten gebeurt continu en zowel centraal als decentraal Werving gebeurt zowel continue als via incidentele en innovatieve acties: •

•

• • • • •

De taalconsulenten uit het uitvoeringsteam VE werken continue aan werving en bereik. Zij zitten gedurende de week op verschillende locaties in de stadsdelen, zijn onderdeel van een netwerk in die stadsdelen en hebben contact/werken samen met relevante partijen zoals de Madi’s en de buurtteams en het informele netwerk. De taalconsulenten geven voorlichting over het aanbod, bieden ondersteuning en geven advies. In verband met de wet Taaleis en omdat taal een belemmering kan zijn tot werk, krijgen klantmanagers van WPI periodiek voorlichting/presentaties. Daarmee wordt de aandacht voor basisvaardigheden op het gebied van taal en de mogelijkheden van het Taaloffensief voortdurend op het netvlies te gehouden. Taal en Ouderbetrokkenheid TOB via de VLOA-regeling van onderwijs en vanuit de gezinsaanpak van Armoede, waardoor scholen/ouders beter bereikt worden. Taal op de werkvloer via het Taalakkoord, waardoor werkgevers/werknemers actief benaderd/betrokken worden. Communicatiecampagnes, bijvoorbeeld in de week van Lezen en Schrijven, met filmpjes, mailingen, oproepen, etc. Flyers in onder meer alle stadsloketten, buurthuizen/huizen van de wijk en OBA vestigingen Innovatie Vanuit beleid wordt steeds gezocht naar manieren om de kwetsbare doelgroepen beter te bereiken.

Zo is er momenteel een pilot met stichting Woon waar de opleiding tot energiecoach wordt gecombineerd met een taalcursus. Volgend start een pilot voor extra taalondersteuning bij Amsterdam Werkt. En na Covid’19 starten we op diverse plekken pilots met de zogenaamde camouflage-aanpak (ander aanbod waar taalaanbod in verwerkt is). | 34

Indicatoren en streefwaarden activiteiten Activiteit Volwassenenonderwijs uit Begroting 2022 p.93

| 35

Over de indicatoren en streefwaarden - De 4 indicatoren hebben enkel betrekking op het formele cursus aanbod, dezelfde bedenkingen als bij de doelstelling kunnen daarom gemaakt worden - Aantal deelnemers dat een cursus start (indicator 1) en het aandeel daarvan dat succesvol afrondt (indicator 2) zijn duidelijk, maar niet gedetailleerd naar doelgroep - Behaald taalniveau op het eind van de cursus (indicatoren 3 en 4) zegt niets over de toegevoegde waarde van de cursus (gezien onbekend is wat het startniveau was). - Strikt gezien kan deze indicator een positief beeld geven wanneer het niveau bij aanvang relatief hoog is en omgekeerd, ongeacht de progressie gemaakt door de cursus - Over de ontwikkeling van de competenties bestaat geen indicator in de begroting. In principe wordt wel jaarlijks een onderzoek sociale cohesie uitgevoerd door prof. de Greef. In dat onderzoek gebeurt wel een effectmeting bij een steekproef van cursisten. Dat onderzoek heeft in 2020 niet plaatsgevonden.

| 36

Informeel aanbod (1/2) ‘Leef en Leer!’ is een programma uitgevoerd door de Openbare Bibliotheek Amsterdam. ◼ In 2020 werden 600 vrijwilligers getraind. ◼ Vanuit het programma wordt onder meer oefenmateriaal verstrekt en ondersteuning aangeboden aan taalnetwerken in de stad. ◼

◼ Taalakkoord

– een 60-tal Deelnemers Amsterdams Taalakkoord Gemeente Amsterdam – Op de website wordt verwezen naar scholingsaanbod ondersteund door de gemeente (bvb. gratis taalles voor NT2, maar ook door werkgever geïniteerde trajecten Taal op de Werkvloer) en door het Rijk gesubsidieerde taalscholing (Tel mee met Taal)

| 37

Informeel aanbod (2/2) ◼

Sociale Basis – Taal en geletterdheid dragen bij aan sociale inclusie en zijn onderdeel van de Sociale Basis – Stadsdelen werken plannen uit voor het versterken van de Taalnetwerken als onderdeel van het Taaloffensief – Sinds 2021 is het taalcoach project toegewezen aan de Sociale Basis - In 2020 642 taalkoppels actief - Coaches (vrijwilligers) en deelnemers kunnen gebruik maken van Leef en Leer materiaal – Ook het project geïsoleerde vrouwen toegewezen aan de Sociale Basis - In 2020 240 taalcursussen aan huis gegeven - Getrainde vrijwilligers van Stichting Amsterdamse Buurvrouw Contact helpen deze doelgroep

| 38

Formeel aanbod Taaloffensief werd AanbestedingsContractanten aanbesteed omvang per jaar Aanbesteding professioneel aanbod Taaloffensief PERCEEL 1 - NT2 Verschillende cursussen voor Nederlands als tweede taal PERCEEL 2 - NT1 Nederlandse les voor Nederlandstaligen PERCEEL 3 Taal op de werkvloer (Taalakkoord)

Separate aanbesteding TOB Taal en Ouderbetrokkenheid (scholen) Separate aanbesteding Taal en MBO

6 900 000

3 (per regio)

700 000 200 000

1 : Sipi 2 : NL Educatie TopTaal

ca. 1 miljoen

5

200 000

1: ROCvA

Noot: Dit overzicht en de inzichten op de volgende 3 sheets werd samengesteld op basis van research en Q&A naar aanleiding van het Duisenberg onderzoek. Uit de rapportage naar de raad kon dit niet inzichtelijk gemaakt worden. | 39

Formeel aanbod Doelgroep NT2 (perceel 1) Totaal 300 4 950 5 200 ◼ Ambitieniveau voor wat betreft aantal cursisten per jaar (op 5basis van navraag

bij de Gemeente): Contractuele basis

Taaltrajecten ingekocht via Aanbesteding professioneel aanbod Taaloffensief

Actie / Cursus / traject

2021

2022

900 600 600 850

500 800 750 750

V.

Taal op Maat NT2: De vaste prijs per uur bedraagt

300 100

500 150

VI.

Optioneel: Module digitale vaardigheden (* noot)

300

200

900 600 600 750 300 150 200

VII.

Optioneel: Module rekenvaardigheden:

100 240 150 750 60

100 400 150 1 000 50

I.

Taal in de buurt:

II.

Taal en financiële zelfredzaamheid:

III.

Taal en Werk:

IV. a.

PERCEEL 1 - NT2

2 020

Route naar B1: (9 mnd/6mnd) Optioneel: extra module van 13 weken:

VIII Voorbereiden online lessen PERCEEL 2 - NT1

Nederlands voor Nederlandssprekenden NT1 (26wkn/39 wkn)

PERCEEL 3

Taal op de werkvloer (Taalakkoord)

400 200

1 000 Voor 2020 kon het aantal starters binnen dit segment worden afgeleid uit de MBO aanbesteding facturatie van de ‘intake’ van nieuwe cursisten. Meer dan 500050intake gesprekken werden gefactureerd, volgens de gemeente werden door corona echter niet alle cursisten onmiddellijk opgestart ◼ De totale facturatie over perceel 1 was ca. 7 miljoen€, in lijn met het plafond TOB ◼aanbesteding

TOB Taal en Ouderbetrokkenheid (noot**) (noot***) MBO Taal en MBO (40wkn. 7uur/6uur/4uur/3uur)

| 40

Formeel aanbod Doelgroep NT1 (perceel 2) ◼ Ambitieniveau is 400 cursisten per jaar ◼ Voor 2020 kon het aantal starters binnen dit segment worden afgeleid uit de

facturatie van de ‘intake’ van nieuwe cursisten. 162 intake gesprekken werden gefactureerd, dit is beduidend lager dan de ambitie van 400 cursisten ◼ De totale facturatie over perceel 2 was ca. 217 000€, beduidend lager dan het aanbestedingsplafond van 700 000€ per jaar. Dit komt overeen met ongeveer 3% van het gefactureerde bedrag over NT2 opleidingen. → De laaggeletterden met Nederlands als eerste taal worden in zeer beperkte

mate bereikt. • Het aanbestedingsplafond is ingesteld op 700 000, wat 10% is van het plafond voor NT2, maar deze omzet wordt niet gerealiseerd • Rekening houdende met het feit dat 25-33% van de laaggeletterden in Amsterdam geen migratie-achtergrond hebben, is deze ambitie en realisatie erg beperkt | 41

Formeel aanbod Overige cursussen ◼ Ambitieniveau cursisten voor 2022 is:

– Taal op de werkvloer 150 – Taal en Ouderbetrokkenheid 1000 – Taal en MBO 50 ◼ Taal op de werkvloer is de cursus die op vraag van werkgevers in het kader van

het Taalakkoord kan worden ingericht. In 2020 werd voor 51 000€ gefactureerd, hiervoor werden 49 intake gesprekken geregistreerd. Deze opleidingen lopen achter op budget (200k per jaar). ◼ Voor Taal en Ouderbetrokkenheid werd in 2020 voor ca. 1 miljoen €

gefactureerd, het aantal cursisten lag in 2020 op 856, verspreid over 82 kleine groepen (8-13 cursisten) en 38 grote groepen (14-20 cursisten). Dit ligt in lijn met de ambities en verwachtingen. ◼ Voor MBO & Taal zijn 89 cursisten gestart in 2020 | 42

Rapportage van april 2021 rapporteert over 4 373 taalcursussen in 2020…

| 43

… maar biedt beperkt inzicht in verbeterd taalniveau / of taalcompetenties 4373 cursisten

Streefwaarde van deze indicator is 5000

gestart in 2020

4096 afgerond in 2020

1312 eindniveau Bekend in RAAK

662 beginniveau bekend in RAAK

Noot: hierbij zijn ook over cursisten die reeds in 2019 opgestart zijn

Over slechts 15% van de cursisten werd het niveau begin- en eindvaardigheden geregistreerd (Noot: hierop werd bijgestuurd zodat in de rapportage 2021 de resultaten van alle deelnemers kunnen worden getoond)

| 44

Verbetering taalniveau In het Rapport Taaloffensief 2020 p. 16 staat een tabel die inzicht geeft in de evolutie van het taalniveau van de 662 cursisten waarvoor de taalniveau’s zijn geregistreerd in RAAK

Onder de lijn: 241 curisisten (1/3) hebben hun taalniveau niet verbeterd (wit, gelijk niveau of lager)

Boven de lijn: 421 dus ongeveer 2/3 van de cursisten heeft het taalniveau wel verbeterd (blauw)

Noot: er werd in het kader van dit Duisenberg onderzoek nagevraagd of deze tabel | 45 kon worden uitgeplitst naar doelgroep, stadsdeel of taalaanbieder maar dit bleek op korte termijn niet mogelijk.

Verbetering taalcompetentie In het Rapport Taaloffensief 2020 p. 16 staat aangegeven dat aan het begin en einde van de cursus door deelnemers wordt aangegeven in welke mate ze 20 competenties beheersen. Niet alle cursisten kunnen op 6 maand een taalniveau stijgen, maar door de competenties te meten kan wel een verbetering worden vastgesteld. Een deel van de vragenlijst staat in het rapport:

Er wordt echter in het rapport geen verslag gebracht over de gerealiseerde verbetering bij deelnemers. • Er wordt aangegeven dat de meting bemoeilijkt werd bij de wegens covid ingelaste online cursussen | 46

Conclusies effectiviteit ingezette activiteiten

Door de corona-pandemie heeft de aanpak laaggeletterdheid onder druk gestaan en is veel digitaal ingevuld wat voor een deel van de doelgroep geen goed alternatief is ◼ Door corona was het competentiegericht leren , het portfolio en de praktijkopdrachten veel minder mogelijk, terwijl dit voor veel deelnemers goed blijkt te werken ◼ De effectiviteit van de diverse acties is onvoldoende te bepalen, aangezien het resultaa van de acties slecht gedeeltelijk in beeld is gebracht – Taalniveaus werd in 2020 slechts voor 15% van de cursisten zowel bij begin als eind van de cursus geregistreerd en meegenomen in de rapportage – Over taalcompetenties is geen rapportage gebeurd – Hoe dan ook worden geen van beide als indicator in de begroting meegenomen ◼ De NT1 doelgroep wordt in zeer beperkte mate bereikt met het cursusaanbod, ook Taal op de Werkvloer loopt achter. NT2 doelgroep ligt wel in lijn met ambities qua intake gesprekken ◼ De kwaliteit van de cursussen wordt bepaald op basis van de toetsing door taalcontroleurs bij online meetings. Er zijn in de contracten geen kpi’s opgenomen met betrekking tot verbetering van de taalcompetenties. ◼

| 47

Vraag 5 Wat gaat het kosten?

Taaloffensief wordt gefinancierd met Rijksmiddelen en gemeentegeld Waar komt het geld vandaan?

2022

Rijksmiddelen WEB - Wet Educatie en Beroepsonderwijs* Verwachte toevoeging van 400k in 2022

Ca. 6 miljoen€

Gemeentegeld - Coalitiemiddelen programma 5 volwasseneneducatie - Portefeuille exploitatie onderdeel inkomen armoede - Portefeuille Budgetoverheveling Programma Onderwijs

Ca. 5 miljoen€

Noot: Amsterdam voert een regierol voor wat betreft de regio met de WEB middelen. In totaal gaat het om 6,9 miljoen € Rijksmiddelen. In dit overzicht is enkel 5.6 miljoen € WEB middelen meegenomen voor Amsterdam, die volgens de gemeente helemaal benut wordt door de inspanningen voor wat betreft werving van cursisten. Daarnaast is de gemeente penvoerder voor ca. 1.3 miljoen€ WEB middelen voor de regio, die niet helemaal benut worden (minder | 49 bereik cursisten uit de regio)

Besteding middelen op basis van opgevraagde informatie

Uitvoering (kosten team) Formeel aanbod: Taaltrajecten (incl. Taal op de werkvloer) Formeel aanbod: cursus Taal en ouderbetrokkenheid Netwerk en informeel aanbod Programma Taalakkoord (exclusief cursussen Taal op de werkvloer) Totaal

Jaar 2020 Jaar 2021 Jaar 2022 2 129 195 2 158 598 2 266 636 Formeel 6 191 879 7 221 888 6 601 350 cursus aanbod 986 272 1 151 576 1 332 148 ca. 8 miljoen € 1 392 688 640 461 647 577 113 291 71 020 171 738 10 813 325 11 243 543 11 019 449

Overheveling naar Sociale Basis in 2021 van onder meer taalcoaches project. 640k is subsidie Leef en Leer project via Bib Amsterdam Noot: In de begroting voor 2022 werd op p. 98 een bedrag van 10,2 miljoen € opgenomen. Dit wijkt af van de 11 miljoen € in dit overzicht omwille van: - Uitvoeringskosten worden in de begroting enkel voor wat betref het programma opgenomen, dit is ongeveer 600k (in plaats van totale uitvoeringskost FTE 2,3 miljoen) - In de begroting worden ook de WEB middelen voor de regio meegenomen ten belope van 1,3 miljoen €, die worden in dit overzicht niet meegenomen - In de begroting wordt nog geen rekening gehouden met de aankomende toevoeging vanuit het Rijk van 400k voor laaggeletterdheid, in dit overzicht wel | 50

Vraag 6 en 7

Wat is het oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid? Welke conclusies en aanbevelingen aan de raad / wethouder?

Conclusie: Beleid Taaloffensief boekt resultaten, maar kan efficiënter en moet ambitieuzer Doelstelling Taaloffensief is helder: laaggeletterdheid Amsterdammers verlagen om hun kansen te vergroten

Doelen Ingewikkeld om door het bos de bomen te blijven zien, met name voor het informeel aanbod Kostprijs per afgeronde cursus moeilijk in kaart te brengen

De gemeenteraad kan haar kaderstellende (en controlerende) rol onvoldoende invullen als activiteiten, middelen en doelen niet of lastig aan elkaar te koppelen zijn en indicatoren onvoldoende/geen inzicht geven.

Activiteiten

Middelen

Formeel aanbod cursussen dat werd aanbesteed wordt positief geëvalueerd; Rapportage moet uitgebreider om te kunnen beoordelen in welke mate doelgroepen bereikt worden en competenties verbeterd Informeel aanbod grip te krijgen

Indicatoren en streefwaarden Indicatoren geven onvoldoende beeld en streefwaarden zijn onvoldoende ambitieus

| 52

Aanbeveling 1 Stel ambitieuzere doelstellingen Aanbeveling: - Durf de totale laaggeletterdheid in Amsterdam als indicator te hanteren voor de doelstelling (en dus niet enkel meten welke geletterdheid de cursisten uit het formele traject hebben) - Neem incentives ook op in de contracten met de taalaanbieders - Bvb. benchmark tussen 3 taalaanbieders NT2 per gebied - Bvb. ambities verhoging competenties / taalniveau - Zoek naar indicatoren die zowel het formele als het informele aanbod omsluiten - Bvb. registreer het wervingskanaal van cursisten: hoeveel zijn geïnitieerd door mond-aan-mond reclame? - Toets de indicatoren aan de 9 voorwaarden zoals die door de Rekenkamer Metropool Amsterdam zijn geschetst in het onderzoek Bruikbaarheid van indicatoren (2020)

| 53

Aanbeveling 2 Verbeter rapportering Aanbeveling: - Verhoog frequentie (minstens halfjaarlijks) - Breng meer inzicht in effectiviteit, ‘doorleef de doelenboom’ - Intake cursisten per doelgroep - Verbeterde competenties en taalniveau (delta eind / begin) altijd nodig; zowel voor formele cursussen als informele begeleiding - Succes wervingskanalen - Succes informeel netwerk - Maak financiële stroom transparanter - Welke middelen (gemeente / regio / Rijk) werden aangewend voor welke activiteiten? - Aanpalende programmabegrotingen - Maak duidelijk hoe je de verbinding legt tussen andere domeinen die voor het Taaloffensief relevant zijn, zowel inhoudelijk als financieel (in rapportages) | 54

Aanbeveling 3 Zet in op gerichte aanpak doelgroepen Aanbeveling: - Neem de gemeenteraad mee in de keuzes die gemaakt worden om in te zetten op bepaalde doelgroepen - In relatie tot sheet 10 is bijvoorbeeld de verwachting van de commissie dat de doelgroepen jongeren en divers snel leerbaar zijn (samen 27% van de laaggeletterden). Geef duidelijk aan op welke manier welke doelgroep benaderd wordt. - Breng de samenwerking tussen informele en formele netwerken en activiteiten beter in kaart en verbeter deze samenwerking - Onduidelijk is bvb. vandaag of mensen uit een informeel traject taalkoppel (taalcoach) ook ingang vinden in het formeel traject van taalcursussen.

| 55