2021-10-15 DEF Verduurzamingsrapportage 2021_WEB.pdf

34

Maatregel 1:

Green Office als platform voor een Duurzame Organisatie Wat De duurzaamheidsopgaven van onze organisatie gaan over de grenzen van afdelingen en portefeuilles heen en vragen om samenwerking. Elk werkproces kan verduurzamen en van elkaar we leren hoe. Green Office geeft inzicht in de verduur­ zaming van de eigen organisatie, ondersteunt en adviseert én brengt interne kennis en expertise bij elkaar. Hoe Green Office rapporteert jaarlijks over de voortgang op de CO2- én energievoetafdruk, de genomen initiatieven en de voortgang op de maatregelen. Daarnaast werken we aan kennis­ overdracht, het duurzaam denken en doen van medewerkers, een ambassadeursnetwerk en het intern zichtbaar maken van de eigen verduur­ zamingen en klimaatdoelen. Hiervoor heeft Green Office een informatieve intranetpagina en een actieve community Tamtampagina.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Overzicht van alle collega’s (en hun expertise) die zich bezighouden met duurzaamheid. Middels 40 diepte-interviews met collega’s uit 14 verschillende afdelingen zijn de behoeften aan ondersteuning, informatie, kennis, organisatie en financiën van directies in kaart gebracht. • Herinrichting van groeiende actieve Tamtam groep (1.090 leden). • Herinrichting en uitbreiding intranetpagina met de interne klimaatdoelen, de huidige stand van verduurzaming van de organisatie en concrete handvatten om zelf mee aan de slag te gaan. • Overkoepelend thema Duurzaamheid toegevoegd aan de intranetpagina ‘Zo werken wij in Amsterdam’

• Verder onderzoek naar behoeftes aan specifieke kennis en tools/toolboxen. • Publicatie De Duurzame Collega Wegwijzer met zo’n 200 collega’s. Vind elkaar om gerichte kennis en ervaring uit te wisselen. • Een kleinere digitale Klimaatborrel in de vorm van een vega sushi kookworkshop.

2023 • Onderzoek naar mogelijkheden om expertises, kennis van buitenaf en ervaringen uit eerdere projecten vast te leggen in werkprocessen.

Aandachtspunten • Een platform voor kennisdeling wordt niet ontwikkeld. Er blijken al veel platforms te zijn. • Vanwege de coronacrisis was het niet mogelijk om een fysieke Klimaatborrel te organiseren.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

35

Maatregel 2:

Advies leer- en ontwikkelaanbod Duurzaam denken en doen Wat De gemeentelijke organisatie kan alleen optimaal verduurzamen wanneer alle medewerkers in staat zijn om duurzame keuzes te maken in hun werk. Medewerkers hebben kennis nodig zodat zij weten welke keuzes duurzamer kunnen en welke opties er zijn. Hoe In de organisatie zijn diverse vakspecifieke cursussen en workshops, trainingen, werkmethodes én stappenplannen voor verduurzaming voorhanden. Deze zijn bottom-up ontwikkeld en bedoeld voor de eigen directie. Om de kennis uit het bestaande aanbod te ontsluiten, maakt Green Office een advies voor het aanbieden van trainingen en opleidingen die voor alle medewerkers toegankelijk zijn.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Trainingen rondom duurzaamheid van verschillende directies zijn in kaart gebracht. De trainingen blijken vak- of functiespecifiek en daardoor niet generiek aan te bieden. • 10 duurzaamheidsambassadeurs zijn gestart met een leergang verandermanagement (5 dagdelen). • Het Ingenieursbureau heeft een duurzame doelen workshop ontwikkeld om het ambitieweb uit duurzaam GWW toe te passen op projecten. • Rond deze workshop heeft het IB ook een opleiding ontwikkeld tot duurzaamheidsadviseur. • Een YPPS-trainee heeft gewerkt aan het opstellen van een samenwerkingsovereenkomst tussen Green Office en de YPPS en TGA traineepools om duurzaamheid structureel te bestendigen.

• “Amsterdam werkt Duurzaam” in het introductieprogramma van stagiaires. • Mogelijkheden onderzoeken om onderdeel te worden van het introductieprogramma van trainees om groepsopdrachten uit te kunnen zetten. • De mogelijkheden verkennen binnen het Leeren ontwikkelplan (LOP), binnen bestaande cursussen van de Amsterdamse School en het introductieprogramma voor nieuwe ambtenaren. • Uitbreiden en professionalisering leergang verandermanagement voor duurzaamheids­ ambassadeurs.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

36

Maatregel 3:

Green Colleges en Green Screens Wat Binnen de gemeente is op diverse duurzaamheidsthema’s beleid voor de stad én voor de gemeentelijke organisatie gemaakt. Voor veel collega’s zijn deze thema’s abstracte begrippen. Via een collegereeks en educatieve films kunnen medewerkers basiskennis op doen en in contact komen met andere geïnteresseerde collega’s. Hoe Tijdens Green Colleges lichten in- en externe professionals vraagstukken toe over Gedrag, Afval, Energie, CO2, Circulariteit en Klimaatadaptatie. Ook wordt een vertaling gemaakt naar de eigen organisatie en het eigen werk van medewerkers. Green Screens zijn vertoningen van documentaires of informatieve films rondom een duurzaamheids- of klimaatonderwerp. Zowel de colleges als de films zijn door alle collega’s bij te wonen.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• 400 medewerkers maakten de overstap van fysieke naar digitale Green Colleges. • Vanwege Corona heeft er maar 1 Green Screen plaatsgevonden. Bij de film over afval/recycling waren 50 collega’s met hun kind aanwezig. • Green College in januari over plastic: met Cathien Ruoff (plastic en verpakkingsdeskundige, docent HvA) • Online Green College in mei over textiel: met Circulair collega Daniëlle Schouten en Sabrina Vermeulen, inkoper bij S&B, deel II met Roosmarie Ruigrok van Reflow, het Ware Westen en Tas met een Boodschap. • Online Green College in oktober over plastic: met Plastic Smart City, het WWF en de Plastic Soup Foundations. • Online Green College in november: Interactief college met KlimaatGesprekken.

• Een nieuwe reeks Green Colleges. • Verbinding zoeken met andere hosts zoals het R&D Atelier en PMB.

Aandachtspunten • Corona heeft een aanpassing gevraagd in het organiseren van evenementen, van offline naar online. Daardoor is ook vertraging opgelopen waardoor er minder colleges en films zijn georganiseerd.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

37

Maatregel 4:

Iedere directie duurzaam Wat Alle organisatieonderdelen hebben een opgave in de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie. Een aantal directies werkt al hard aan duurzaamheid en de integratie ervan in hun werk­ processen. Voor veel directies zijn er nog grote stappen te zetten. Green Office ondersteunt directies en collega’s met het vertalen van de klimaatdoelstellingen naar hun dagelijks werk. Hoe Vaak zijn de mogelijkheden voor verduurzaming minder evident. Via de workshop ‘Verduurzaam jouw directie’ maakt Green Office directies bewust van hun kansen om te verduurzamen. De workshop helpt om de te nemen stappen te identificeren en draagvlak te creëren. Met informatie over de te behalen impact en advies over te nemen maatregelen, ontvangen directies ondersteuning in hun duurzaamheidsopgave.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• 7 Directies namen deel aan de workshop ‘Verduurzaam jouw directie’: V&OR, GV, P&O, CTO; WPI, BIA en DMC.

• 7 nieuwe directies begeleiden in de workshop ‘Verduurzaam jouw directie’. • Onderzoek naar wat er nodig is aan verdere begeleiding en ondersteuning na de workshops.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

38

Maatregel 5:

Ambassadeursnetwerk Wat Sinds begin 2019 bouwt Green Office aan een organisatiebreed netwerk van duurzaamheids­ ambassadeurs. We willen collega’s voorzien van de juiste tools en vaardigheden om zelf lokaal en gericht verandering teweeg te brengen. Daarmee versnellen we de verduurzaming van de organisatie. Het ambassadeursnetwerk zorgt voor: verbinding van duurzaamheidsinitiatieven, kennisuitwisseling, versoepeling van de samenwerking tussen directies, en voor een aanspreekpunt voor collega’s die een duurzaamheidsvraagstuk hebben. Hoe Periodiek organiseren we bijeenkomsten die we afsluiten met een netwerkborrel. We komen samen om nieuws uit de organisatie uit te wisselen, duurzaamheidsvraagstukken uit te werken en voor lezingen, workshops en masterclasses. Met voort­ schrijdend inzicht is de focus verschoven van werving naar het verstevigen en het effectiever maken van het netwerk.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• 50 ambassadeurs (+20) in 36 directies (+6). • 5 Meet-ups met zo’n 17 deelnemers per keer. Externe spreker van Green Culture Lab en interne sprekers. Onderwerpen: duurzame cultuurverandering, CO2-toepassingsregel, onderzoek netwerk Duurzame collega’s en de voortgang van de Uitvoeringsagenda. • 8 (twee)wekelijkse Sustainable Stand-ups begeleid door externe sprekers van Klimaat­ Gesprekken. Gemiddelde deelname van 12 ambassadeurs per keer. • Leertraject voor ambassadeurs ontwikkeld ‘Hoe realiseer ik een verandering?’

• Effectiviteit ambassadeursnetwerk verbeteren door ambassadeurs te ondersteunen middels intervisie, buddygesprekken, coaching of een workshop ‘Verduurzaam jouw directie’. • 6-10 (twee)maandelijkse meet-ups voor alle ambassadeurs (m.u.v. zomerperiode). • Leertraject voor 10 ambassadeurs (5 trainings­ dagen in een half jaar tijd plus coaching en intervisie). • Evaluatie eerste leertraject ‘Hoe realiseer ik een verandering’. Indien succesvol een tweede editie leertraject organiseren.

Aandachtspunten • Vanwege Corona is het voor ambassadeurs lastiger om collega’s te beïnvloeden. • Door de extra drukte in de crisis stelden collega’s andere prioriteiten. Een nieuwe taak als ambassadeur was teveel gevraagd. • Online bijeenkomsten kunnen vaker (en korter) plaatsvinden. Eerder was de reistijd hiervoor een belemmering. • Behoeftes van ambassadeurs zijn te diffuus en veranderlijk om te vangen in één ‘toolbox’. De netwerkfunctie an sich blijkt de kracht van het ambassadeursnetwerk.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

39

Maatregel 6:

Gedragsinterventies Wat Met 18.000 collega’s maken we dagelijks keuzes in onze werkprocessen. Wij zijn effectiever in het verduurzamen van onze eigen organisatie wanneer het vanzelfsprekend is om duurzame keuzes te maken. Hoe Gemeentebrede gedragscampagnes en -interventies stimuleren collega’s om zelf aan de slag te gaan en leren hen hoe ze keuzes duurzaam kunnen maken. We creëren zo ook een zichtbare gezamenlijke verantwoordelijkheid voor medewerkers. Waar mogelijk sluiten we aan op landelijke of stedelijke gedragsveranderingscampagnes. Eerdere campagnes: • 2018-nu: Succesvolle poster Duurzame Ambtenaar met 10 duurzame handelingen. Veelvuldig opgehangen door collega’s zelf. • 2019: Succesvolle gedragsinterventie Print Bewust wat resulteerde in 25% minder verbruik printpapier. • 2019: Low Car Diet – 150 collega’s gingen 40 dagen bewust schoner reizen. • 2019: Eco Coin – Collega’s in de Triade gingen aan de slag met duurzaam gedrag op de werkvloer. • Diverse gedragsinterventies door de Werkgroep Groen van de GGD.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Gedragsonderzoek onder de medewerkers van de GGD over afvalscheiding. Profielen, gedragsmotivatoren en drempels in kaart gebracht. Samenwerking van Green Office, Green Team van de GGD en een gedragsdeskundige. • Onderzoek naar de werkprocessen rondom afvalscheiding door Green Office en de GGD. • Aangesloten op de stadscampagne Elke Dag Eentje van Stadswerken waardoor 28 collega’s op een Plastic Whale boot plastic gingen vissen in de grachten van Amsterdam. Green Office zette in samenwerking met Amsterdam Plastic Smart City een loting (211 deelnemers) en quiz (171 deelnemers) uit onder collega’s. • Gedragscampagne Footprint Challenge 020 voorbereid. • Format en een visuele pay-off ontwikkeld voor een gedragsveranderingstraject. • Voorbereidingen gestart voor Living Lab op de Weesperstraat 8 met R&D “Werkplek van de toekomst”.

• Online Footprint Challenge 020 met interventies op de thuissituatie toegespitst: energiebesparing, uitstootvrij reizen, circulair materiaalgebruik, eten volgens de eiwittransitie, waterbesparing en minder gebruik van wegwerpplastic. • Nog 28 collega’s vissen op plastic (na de lockdown). • Campagne op banqueting wanneer werken op kantoor weer mogelijk is. • Pilot bij GGD om afvalscheidingsproces zichtbaar te verbeteren en interventies toe te passen. Successen zijn input voor een gemeentebrede aanpak. • Living Lab Weesperstraat 8 (in plaats van 430) om verduurzamingen zichtbaar door te voeren en gedragsinterventies toe te passen. Successen gaan mee in de huisvestingsvisie. • Plan voor deelname aan Earth Hour voor de gemeentelijke panden en iconische bouwwerken in Amsterdam.

2023 • Specifieke gedragingen identificeren die duurzamer kunnen. • Uitwerken gedragsveranderingstraject.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

40

Maatregel 7:

Initiatieven stimuleren en faciliteren Wat “Verandering is altijd een combinatie van individuele keuzes en van hogerhand opgelegde, collectieve besluiten. De kracht van een transitie zit in de combinatie van beide.” (Klimaatrapportage 2021). Green Office werkt aan het faciliteren van duurzaam gedrag en ondersteunt collega’s die zelf aan de slag willen. Hoe Green Office stimuleert, adviseert en voert projecten uit voor de verduurzaming van bedrijfs­ processen. Afval scheiden in gemeentelijke panden is nu mogelijk. De nieuwe banqueting (vegetarisch is de norm) en catering (80% vegetarisch aanbod) maakt het kiezen voor een duurzamere borrel en lunch makkelijk. Green Office stimuleert managers voor het aanstellen van een ambassadeur of duurzaamheidscoördinator binnen hun afdeling.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Repair Café in de plaza van het Stadhuis. Zo’n 30 collega’s brachten kapotte toetsenborden en muizen die door vrijwilligers zijn gerepareerd. • Kledingruil voor zo’n 40 collega’s. 200 Stuks kleding hebben een nieuwe eigenaar gekregen. Het restant is gedoneerd aan Dress for Success. • Via het ambassadeursnetwerk en de workshop ‘Verduurzaam jouw directie’ wordt het management aangesproken over duurzaamheids­ ambassadeurs en coördinatoren binnen hun directie. • De 49 ambassadeurs hebben allemaal in meer of mindere mate uren gekregen om hun functie uit te oefenen. • Binnen V&OR is het transitieteam duurzaamheid opgericht en gemeentelijk vastgoed heeft nu een toegewijde duurzaamheid coördinator.

• Op initiatief van Green Office heeft APSC voor 4 jaar een partnership weten te sluiten met WWF en Plastic Whale voor een gemeenteboot in de grachten. Doel is imago en Practise what you Preach. De gemeente gaat voor (zwerf)plasticvrij en recycling.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

41

Maatregel 8:

Intern en extern delen van interne successen Wat Veel directies boeken successen op het gebied van duurzaamheid. Door het delen van die successen raken zowel medewerkers als Amsterdammers bewust van de mate van verduurzaming van de gemeentelijke organisatie. Dat is belangrijk voor het imago van de gemeente – de ‘Practise what you Preach’ – om een geloof­ waardige gesprekspartner te zijn. Hoe Duurzaamheidssuccessen worden gedeeld via interviews met collega’s op intranet Actueel en Green Office Tamtam, op internet als Duurzaam Voorbeeld, extern als casus op NAK en Rainproof, op Green Office LinkedIn, op Duurzaam020 Facebook en in de nieuwsbrief van Green Office (intern +1.000 collega’s) en Duurzaam020 (extern).

2020 - gerealiseerd

2021-2022

Intern: • Rondleiding voor collega’s bij de grijswater­ installatie van de Triade. • 9 gemeentebrede intranetberichten + 5 intranetartikelen bij specifieke directies. • Artikel in personeelsblad over Green Office. • Duurzaam Amsterdams Verhaal in de webshop van de kerstattentie. • 2 nieuwsbrieven van Green Office. • Maandelijkse berichten in de nieuwsbrief van het Facilitair Bureau.

• Content jaarplan opstellen. • Hoofdstuk Duurzame Inkoop leveren aan het document “Impact met Inkoop”. • Artikelen over de vuilniswagens op waterstof en het 2e groen-blauwe dak op gemeentelijk vastgoed. • Logo HVO en waterstof ontwikkelen met programma Luchtkwaliteit en Huisstijl. • Lancering van de gemeente Plastic Whale boot met Amsterdam Plastic Smart City en WWF. • Netwerk van interne duurzame communicatieadviseurs om input te verzamelen voor de eigen nieuwsbrief, Duurzaam020, NAK, Rainproof, internet, interne campagnes en de gezamenlijke evenementenkalender.

Extern: • www.amsterdam.nl/greenoffice met de 5 interne klimaatdoelen, concrete successen en de route naar een 100% Duurzame Organisatie in 2030. • 2 Duurzame Voorbeelden op amsterdam.nl (LEDverlichting, Stadsarchiefdepot). • 4 Artikelen doorgeplaatst op rainproof.nl en nieuwamsterdamsklimaat.nl. • 5 Berichten op de Duurzaam020 socials. • LinkedIn pagina met ruim 900 volgers. • Bijdrage aan 3 persberichten (Wagenpark, Routekaart, Duurzaam Herstel). • Bijdrage aan de duurzaamheidsbijlage van de Stadskrant: interne klimaatdoel, artikel van A&G en Amsterdam Plastic Smart City. • Kennisuitwisseling met gemeenten (Rotterdam), met PWC, Unilever, de Nationale Politie, de Brandweer, Waternet.

2023 • Content jaarplan uitvoeren. • Two-pagers met de interne verduurzaming en klimaatdoelen voor de externe communicatie van de stedelijke duurzaamheidsprogramma’s.

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

42

Maatregel 9:

Inpandige communicatie Wat Om een duurzame werksfeer te creëren en daarmee een duurzame werkhouding te realiseren, laten we zien wat in onze panden duurzaam is. Het gaat om plekken waar een bepaald gedrag plaatsvindt dat aangemoedigd kan worden of voor een duurzaam imago zorgt. Hoe In vijf verduurzaamde panden van Sport en Bos hangen unieke displays. Een bezoeker krijgt informatie over de hoeveelheid energie die wordt opgewekt door zonnepanelen op het dak en wordt zich zo bewust van de verduurzaming van het gemeentelijke pand dat ze bezoeken. Ook voor medewerkers is het belangrijk om te weten wat er verduurzaamd is in het pand waar de medewerker werkt.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Van 5 panden zijn alle duurzaamheids­ maatregelen in kaart gebracht en verschillende inpandige locaties geïdentificeerd voor communicatie.

• Fieldlabs R&D en GGD. • Testen en advies voor huisvestingsvisie. • Van nog tenminste 5 locaties verduurzamingen in kaart brengen en informatieborden voor deze locaties ontwikkelen. • Plan van aanpak voor inpandige communicatie over de verduurzamingen van onze panden en onze bedrijfsvoering. • Gerichte informatie op locatie over de duurzaamheid van de vegetarische catering. • Stadshouten bankje bij directie Parkeren waarop staat dat zij de winnaars zijn van de Footprint Challenge 020.

2023 • Onderzoeken van en netwerk opzetten voor het gebruik van de schermen in panden voor communicatie. • Onderzoeken of de evenementenkalender op de inhouse beeldschermen kunnen draaien en/of posters ervan maken voor op prikborden in de panden.

Aandachtspunten • Door Corona is de implementatie van de nieuwe catering uitgesteld. • Op de grote schermen ‘De staat van de verduurzaming van de organisatie’ is het tot nu toe nog niet mogelijk geweest om informatie over gemeentelijke verduurzaming te tonen.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

43

Maatregel 10:

Energieverspilling van apparatuur tegengaan Wat Bij elke aanbesteding van apparatuur kan op de meest energiezuinige variant gegund worden. Hoe In de aanbestedingseisen is het criterium opgenomen en dat weegt mee. Onze laptops en PC’s zijn energiezuinig. De in 2019 aanbestede printers zijn 90% energiezuiniger dan de oude printers. Ook bij schoonmaakapparatuur is in de aanbesteding gekozen voor de meest energie­ zuinige variant.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Bij inkoop of contractvernieuwing van apparatuur wordt standaard naar energiezuinige opties gezocht. • Plan van aanpak voor het automatisch uitschakelen van pc’s en monitoren.

• Uitvoer plan ICT. • Plan uitvoeren om de verlichting van panden na sluitingstijd standaard uit te schakelen (in navolging op Earth Hour).

Aandachtspunten • Door de benodigde inzet van ICT als gevolg van Corona, heeft de realisatie van het plan van ICT nog niet voldoende prioriteit kunnen krijgen.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

44

Maatregel 11:

Realiseren uitstootvrij wagenpark Wat Het wagenpark bestaat uit 1.500 voertuigen. In 2019 is het Transitieplan Amsterdams Wagenpark vastgesteld. Daarin staat hoe het gehele wagenpark in 2030 is verduurzaamd. Dit plan wordt in 2022 herzien. Hoe Alle scooters in de vloot zijn elektrisch. Van de overige voertuigen in de vloot zijn 162 voertuigen vol elektrisch en 16 voertuigen hybride. Er is een contractpartij voor laadpalen voor onze eigen parkeergarages- en terreinen. Het aantal laadvoorzieningen voor gemeentelijke voertuigen neemt de komende jaren toe, dit loopt gelijk aan het elektrificeren van de voertuigen. Met het vervangen van de collegevoertuigen door elektrische varianten, het elektrificeren van het gemeentelijk wagenpark en het zichtbaar rijden op duurzame brandstoffen geven we een stevig en positief signaal af aan de Amsterdammers. Aandachtspunten • Ingebruikname van de HVO tanks wacht op toestemming van de omgevingsdienst. De ‘tankringen’ worden voor commerciële tankstations geblokkeerd, om te voorkomen dat reguliere diesel getankt kan worden. • De geplande vervanging van de college­ voertuigen door elektrische varianten is uitgesteld vanwege de coronacrisis. De kosten voor de gekozen variant zijn te hoog.

• Een geëlektrificeerd wagenpark vraagt om voldoende faciliteiten binnen de gebouwen en goede afstemming met huisvesting (ruimte, installatie en aangesloten netvermogen).

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Alle 201 bromfietsen zijn 100% elektrisch. • Bijna 50% van de 295 personenvoertuigen zijn elektrisch (inclusief 37 bestelwagens). • Op 25 gemeentelijke locaties zijn 179 toekomstige laadpunten in kaart gebracht. • 125 sockets (aansluitingen) zijn in gebruik genomen en voor nog eens 53 sockets is opdracht gegeven. • 1% toename in het dieselverbruik (in totaal 2.900.000 liter) door de vertraging van ingebruikname van HVO tank op de werven. • Gebruik HVO100 toegenomen van 7% naar 16% van de totale aantal liters brandstof. • Op de werven van Sport & Bos is HVO beschikbaar. Op de overige werven van Stadswerken en Afval & Grondstoffen wordt HVO tankcapaciteit gerealiseerd. • Vanaf 1 oktober 2020 is de gemeente contractueel over op 100% HVO (in plaats van HVO bijgemengd met reguliere diesel).

• Minimaal 129 extra laadpunten (waarvan in 2021 al 92 voltooid) in huisvestingspanden en werven. In totaal zijn er 232 dan laadpunten voor gemeentelijke voertuigen. • Overzicht van leasecontracten. Elk aflopende contract vervangen we door een elektrisch voertuig. • 3 veegvuilauto’s elektrisch. • 1 veegmachine op waterstof. • 6 vuilniswagens op waterstof. • Opening waterstoftankstation in Westpoort. • Installatie en ingebruikname van 19 HVO100 tanks op gemeentelijke werven. • Alle dieselvoertuigen rijden op 100% HVO. • HVO en waterstof iconen op voertuigen. • Herijking van het Transitieplan Wagenpark. • Voorstel aan het College voor goedkopere elektrische voertuigen.

2022: personenvoertuigen elektrisch. 2023 • Nog eens 168 laadpalen (400 in totaal). • Inventarisatie boten THOR en civiele constructies om op HVO over te stappen en verduurzamings­ plan voor op te stellen. • Handgereedschappen op dieselmotoren elektrisch maken.

2025: veegvuilwagens 100% uitstootvrij 2028: veegwagens 100% uitstootvrij 2030: vrachtwagens, vuilniswagens en tractoren 100% uitstootvrij

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

45

Maatregel 12:

Uitbreiding autopool Wat Veel directies bezitten eigen

2021

personenvoertuigen die enkel voor medewerkers van die directie beschikbaar zijn. Om onnodige stilstand en inefficiënt gebruik te voorkomen is in 2016 een gemeentelijke autopool opgericht. Auto’s in de pool worden gedeeld door verschillende directies. Hierdoor zijn minder ook voertuigen nodig.

• Experimenteren met een nieuwe werkwijze: ‘sturen op beschikbaarheid van het voertuig’. Binnen de Autopool worden exclusieve pools gecreëerd (pool in de pool), waar een beperkt aantal directies gebruik van kan maken. Deze werkwijze verlaagt de drempel voor het afstaan van voertuigen door directies. Daarnaast zorgt het voor een betere bezetting en monitoring en kan de pool beter beheerd worden. Wanneer dit experiment slaagt wordt het makkelijker voor directies om hun voertuigen in de pool beschikbaar te stellen.

Hoe De gemeente heeft 264 personenvoertuigen. In 2019 zitten 57 van deze voertuigen in de auto­ pool. De ambitie is om steeds meer voertuigen van directies naar de autopool over te hevelen. De overtollige voertuigen worden afgestoten.

Aandachtspunten • Een aantal directies vreest voor onvoldoende beschikbaarheid bij auto-delen. • De autopool is uitgebreid met 12 auto’s (ca. 60 in totaal. Het uitbreiden van de autopool heeft onvoldoende prioriteit gekregen. • Het aantal personenauto’s binnen de gemeente is niet afgenomen. Er zijn zelfs 53 voertuigen bij gekomen.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

46

Maatregel 13:

Zakelijk en woon- werkverkeer verduurzamen Wat In 2018 stoot de gemeente 0,3 kiloton CO2 uit door zakelijk verkeer en nog eens 8 kiloton CO2 door woon-werkverkeer. Deze CO2-uitstoot willen we terugdringen en compenseren. Hoe Voor internationale reizen korter dan 6 uur of minder dan 500 kilometer wordt de trein aangeboden. De CO2-uitstoot van internationale reizen wordt gecompenseerd. Per 1 januari 2020 is een nieuwe contractperiode gestart met het reisbureau waarin bepalingen zijn opgenomen die toezien op het compenseren van CO2 voor vliegreizen. Voor het woon-werkverkeer zetten we in op thuiswerken, deelvervoer, de mogelijkheden van een fietsenplan en OV-dalurenabonnementen.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Sinds maart 2020 werken medewerkers vanuit huis, op de vitale beroepen na. Dit zorgt voor een afname van CO2-uitstoot door minder vervoersbewegingen. • Onderzoek naar cijfers uitstoot woon-werk­ verkeer 2020. • Verkenning door CTO en P&O in opdracht van wethouders Dijksma en Meliani naar de mogelijkheden om duurzaam woon-werkverkeer tijdens en na Corona te stimuleren en faciliteren. Daarbij is ook gekeken naar alternatieven voor het OV en het mijden van de (OV)spits. • Start pilot Mobility as a Service (MaaS) voor de Zuidas. Er is onderzocht of ook de eigen medewerkers hiervan gebruik kunnen maken (voor werk-werkverkeer of woon-werkverkeer).

• Uitvoeringsplan duurzaam woon-werkverkeer opstellen met: - Kaderregeling voor thuiswerk- en reiskostenvergoeding. - Stimuleren fietsgebruik en/of de aanschaf van een fiets. - OV daluren abonnement. • Gebruik van deelmobiliteit / Mobility as a Service (MaaS). • Nieuwe Huisvestingsvisie met bevindingen uit de werkgroep Werken op Anderhalve Meter (WAM) en Het Nieuwe Werken 020. Post-corona zal enkele dagen per week thuiswerken (waar dat kan) structureel verankerd worden. Dit betekent dat het woon-werkverkeer substantieel afneemt. • Introductie van de werkplekreserverings-app voor op gemeentelijke locaties. • Vaststellen parkeerbeleid. • Aanbesteding van 100% elektrisch taxivervoer voor zakelijke ritten.

Aandachtspunten • Vanwege de coronacrisis is het idee van MaaS binnen de gemeentelijke organisatie (nog) niet uitgewerkt.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

47

Maatregel 14:

Duurzaam en circulair inkopen van bedrijfsmiddelen Wat Inkoop wordt strategisch ingezet om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. Hoe Bij inkoop- en investeringsbeslissingen van bedrijfsmiddelen weegt bespaarde CO2 mee. Zo zijn groene stroom en de plantaardige brandstof HVO ingekocht. Het kantoormeubilair op het Stadhuis, onze afvalscheidingsbakken en onze koffiebekers zijn circulair. De afdeling ICT schreef een aanbesteding uit voor klimaatneutrale netwerkdiensten op het gebied van data-, spraak- en beeldverbindingen. En de welkomsttassen voor nieuwe medewerkers zijn gemaakt van oude gemeentelijke uniformen en vlaggen.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Van 105 contracten van leadbuyer Facilitair is geïnventariseerd of circulair, uitstootvrij vervoer en CO2-reductie is meegenomen als gunningscriterium. • Contracten met circulaire criteria: - Contracten met afspraken over hoogwaardig herbruikbaar materiaal na het gebruik. - Contracten met minimale toepassing van nieuwe materialen (en fossiele energie) ­tijdens het gebruik en in het productieproces. - Contracten met een focus op lange leven duur. - Contracten met circulaire rapportage afspraken. • Contracten met criteria voor CO2-reductie: - Contracten met CO2-neutraliteit. - Contracten met CO2 rapportageafspraken. • Contracten met criteria voor uitstootvrij­vervoer: - Contracten met uitstootvrij vervoer - Contracten met rapportageafspraken over uitstootvrij vervoer. • Expertsessie voor verduurzaming van de ­stadslogistiek en voorbereiding optie voor aanbestedingen van leadbuyer Facilitair om (standaard) logistieke eisen op te nemen. • Duurzame criteria in de aanbesteding van de catering voor plantaardig voedsel, korte keten en een voorstel tot lokale vergisting. • 31% van de 33.294 Kerstcadeaus was duurzaam (10.278), lokaal (2.453) of sociaal (213). Daarnaast waren er nog 4.279 cadeaubonnen en 263 belevenissen. Voorbeelden zijn toegangskaartjes voor Artis, vette vlamkaars en Alzheimersokken.

• Zorgen voor rechtmatige leveringen via de hub. • Oprichting Bureau Duurzaam Opdrachtgeven voor advisering over de duurzame opties voor aanbestedingen. • Kennis delen over kopen met invloed middels het magazine. • Onderzoek naar logistieke eisen om uitstootvrij vervoer binnen de ring standaard op te nemen.

Aandachtspunten • Er is geen (pilot) registratiesysteem voor circulair inkopen, dit advies is niet opgepakt. • Kantoorartikelen worden niet circulair uitgevraagd omdat de inkopers aangeven dat de markt dit onvoldoende aankan. Aanbesteding loopt nog. • Er is geen voorstel gemaakt door lead buyers en Ruimte & Duurzaamheid voor het beleggen van verantwoordelijkheden rondom duurzaam inkopen.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

48

Maatregel 15:

Gemeentelijk bedrijfsafval scheiden Wat Vanaf de zomer 2019 scheiden we in al onze kantoorpanden afval. We experimenteren met het maken van zeep van ons eigen koffiedik. De ICTafdeling voert oude mobiele telefoons circulair af. De ambitie voor eind 2020 was om 75% van ons bedrijfsafval gescheiden aangeboden kan worden aan de afvalophaalservices. Hoe Aan de basis ligt een goed en meetbaar ophaalproces van het gescheiden afval. Vervolgens helpt een gedragscampagne om het doel te behalen. We zetten in op vermindering van afval door herbruikbare producten te stimuleren en we zetten een stop op wegwerpplastic door leveranciers. We kijken ook naar de verpakkingsmaterialen van producten die binnen de gemeente worden gebruikt, bijvoorbeeld binnen de catering of ICT. Deze moeten makkelijk te scheiden zijn.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• E  isen zijn opgenomen in het contract tussen Facilitair en Bedrijfsafval om de gescheiden afvalstromen op locatieniveau te meten en over te rapporteren. • Verkenning om aan te sluiten bij afvalcontract van Rijksoverheid. • De eis om verpakkingsmaterialen van monostromen in disposables te leveren is opgenomen in de aanbesteding. Het contract is gegund en dit is meegenomen.

• Onderzoek door de directie Afval & Grondstoffen naar het ophalen van gemeentelijk bedrijfsafval via Bedrijfsafval of dat deze taak wordt uitbesteed. • De gemeente Amsterdam verkent mogelijkheid om, eventueel met andere partners, het bedrijfsafval van de eigen organisatie aan te besteden op een meer duurzame manier.

Aandachtspunten • Vooralsnog is het voor Bedrijfsafval Amsterdam niet mogelijk om onze afvalstromen te meten of te wegen. Daardoor is er geen zicht op de hoeveelheid afval die de gemeente per stroom veroorzaakt.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

49

Maatregel 16:

Materiaalstromen in kaart brengen Wat We verminderen de grootste materiaal­ stromen die de organisatie inkomen. Van de uitgaande afvalstromen sturen we op hergebruik van materialen. Hoe Tot nu toe hebben we nog onvoldoende zicht op de materiaalstromen die de gemeentelijke organisatie in- en uitgaan.

2021-2022 • Camping Vliegenbos als pilot voor de methodologie van de materiaalstroomanalyse. Met als doel een plan met korte en lange termijn acties aan mogelijke duurzaamheidsinterventies op de camping. We maken een Materialenstroom en CO2-uitstoot analyse van de inkomende en uitgaande stromen op de camping. We rekenen het potentiële effect (in CO2-reductie) door op basis van geïdentificeerde maatregelen uit een gezamenlijke brainstorm sessie.

Aandachtspunten • Onderzoek naar materiaalstromen is nog niet gestart vanwege Corona.

Domein Bedrijfsvoering

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

50

Maatregel 17:

Papiergebruik reduceren Wat Om CO2 te reduceren en verspilling tegen te gaan is het nodig om minder papier te verbruiken in onze bedrijfsvoering. Hoe Sinds het peiljaar 2015 is het papierverbruik door medewerkers met 45% gedaald. In 2017 is het aantal edities van de gemeentekrant teruggebracht van elf naar acht edities per jaar. In 2018 is het aantal bewonersbrieven gehalveerd en per brief is minder papier gebruikt. In 2019 heeft de gedragscampagne Print Bewust een reductie van 24% van het aantal printjes binnen de organisatie opgeleverd. Over heel 2019 werd 16% minder papier ingekocht dan in 2018.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Stadskrant van 8 naar 6 edities per jaar 15,5 miljoen minder vellen papier (51 duizend kilo). Daarmee is 62 ton CO2 bespaard (exclusief de distributie).

• Aanbesteden kantoorartikelen en papier waarin de monitoring van het papierverbruik wordt meegenomen. • Uitvoeren campagne Print Bewust.

Aandachtspunten • Het papierverbruik kunnen we sinds de nieuwe printers niet meer meten. • De campagne Print Bewust is wegens Corona uitgesteld. • Aanbesteding van papier is uitgesteld en wordt samengevoegd met de aanbesteding voor kantoorartikelen.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

51

Maatregel 18:

Energieverspilling in gebouwen tegengaan Wat Het grootste energieverbruik van de eigen organisatie ligt binnen onze panden. Het directe verbruik verlagen we door efficiënter beheer van de technische installaties in panden. We gaan verspilling tegen door het verbeteren van isolatie of vervangen van verouderde installaties. In 2023 moeten kantoor­ panden volgens de wet minimaal een energielabel C hebben. Al het vastgoed heeft in 2030 ten minste een label A. Voor huisvestingspanden en werven streven we naar energieneutraliteit in 2030. Alle zwem­ baden en sporthallen zijn in 2030 klimaatneutraal. Hoe In onze huisvestingspanden, parkeergarages, metro stations, zwembaden en sporthallen treffen we maatregelen als isolatie, energiezuinige (klimaat) installaties en LEDverlichting. Dat gebeurt op natuurlijke momenten, zoals verbouwingen of groot onderhoud (volgens de MJOP). Via het energie­ monitoringssysteem krijgen we inzicht in ons energie­ verbruik binnen kantoorpanden en werven en kunnen we effectief energieverspilling tegengaan. Op dit moment heeft 20% van de gehele portefeuille een energielabel A. Van alleen de eigen huisvestings­ panden heeft 30% een label A. Aandachtspunten • De geplande huisvestingsplannen zijn vertraagd door de coronacrisis. Een aantal locaties is gesloten en andere locaties zijnbeschikbaar gesteld aan cruciale organisatieonderdelen (zoals de GGD).

Het Duurzaam Herstelplan en de aanstelling van een projectleider brengt versnelling in 2021 en 2022.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Het energieverbruik in onze huisvestingspanden is gedaald met 8%. • 15 extra panden met een energielabel A, waaronder het Stadhuis. • Succesvolle pilot om met software energie­ reducerende maatregelen in (huisvestings) panden te volgen. • Pilot op 2 locaties gestart met een pilot voor Artificial Intelligence. Systemen reguleren het energieverbuik in de panden met behulp van meerdere data. • 193 OV-chippoorten (60%) zijn vervangen door energiezuinige varianten. • Business case opgesteld voor de toepassing van terugwinning remenergie. Potentiële besparing van 1 GWh op jaarbasis. • Een nieuwe marktconsultatie heeft inzicht gegeven in de technische haalbaarheid van het terugleveren van zonne-energie aan het Tractienet. • Nulmeting voor Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) van Parkeergarages. • 16 parkeergarages voorzien van LEDverlichting. • 3 garages die wij huren in samenwerking met verhuurder overgezet naar LEDverlichting.

• In het kader van het plan Duurzame Herstel­ motoren, worden bij 40 panden versneld extra maatregelen uitgevoerd om te verduurzamen. • Plan van aanpak verduurzaming gemeentelijk vastgoed. • Onderzoek naar het energieneutraal bouwen van het nieuwe zwembad in Oost. • Onderzoek naar het ontwikkelen van ‘duurzame normkosten’ voor nieuwbouw van sport­ accommodaties. • De overige 129 OV-poorten worden vóór februari 2022 vervangen. • Pilot met zonnepanelen die direct leveren op het tractienet. • Onderzoek naar inzet duurzame koudemiddelen voor energiezuinige koelinstallaties. • Onderzoek naar nieuwe of aanvullende huur­ afspraken voor de zogenaamde ‘split incentive’; de verhuurder investeert en de huurder heeft het financieel voordeel.

2023 • Verduurzamingen van panden tot (bijna) energieneutraal per locatie, zolang dat rendabel of te financieren is. • Uitvoeren toepassing van remenergie, mits voldoende financiering beschikbaar is. • Zonnepanelen leveren direct op Tractienet. • In fases voltage verhogen op gehele lijn.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

52

Maatregel 19:

Aardgasvrij maken van gebouwen Wat De gemeente wil haar eigen huisvestings­ panden, werven en sportlocaties in 2030 zoveel mogelijk aardgasvrij hebben. Hoe We sluiten daarbij aan bij de buurt-tot-buurt­ aanpak en gepland groot onderhoud. Waar aardgas­ vrij nog niet mogelijk is, gebruiken we gedurende de transitie alternatieven, zoals groen gas (zie maatregel 20) of CO²-compensatie. In de panden die in 2030 kostentechnisch nog niet aardgasvrij kunnen zijn, reduceren we het energieverbruik maximaal en wekken we maximaal energie op. Op dit moment is 5% van de gehele portefeuille aardgasvrij. Van alleen de huisvestingspanden is 15% aardgasvrij.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• In totaal 5 extra panden aardgasvrij gemaakt • Voor 3 panden zijn de plannen gereed. • Onderzoek afgerond naar het aardgasvrij maken van 4 sporthallen en zwembaden. • Onderzoek gestart naar mogelijkheden om 11 panden aardgasvrij te maken, waarvan 3 huisvestingpanden. • Onderzoek in samenwerking met onder andere HvA, UvA, Artis en KIT naar de optie van een collectieve warmtevoorziening als alternatief voor aardgas. • Onderzoek naar mogelijke toepassing van Thermische Energie uit Oppervlakte water (TEO) bij De Mirandabad. • Uitvoering van de programma’s Aquathermie, Geothermie en Restwarmte Datacenters.

• Gestart met mogelijke toepassing van een hoge temperatuur warmtepomp en aquathermie.

2023-230 • Aanvullend onderzoek volgende locaties op basis van groot onderhoud, renovatie-/ of herbestemmingsprojecten of samenwerkings­ verbanden, zoals burgerinitiatief OHG-gebied aardgasvrij.

Aandachtspunten • Een deel van de huisvestingspanden ligt in de oude binnenstad of zijn monumenten. Het aardgasvrij maken van deze gebouwen is complex. De wijkgerichte aanpak van het programma Aardgasvrij is leidend. • De zorgvuldige afstemming met alle stakeholders voor de juiste warmteoplossing heeft meer tijd gekost dan gepland. • Hoe (snel) wijken aardgasvrij kunnen worden, hangt af warmtebedrijven en warmteleveranciers.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

53

Maatregel 20:

Vergroenen van de warmte Wat De gemeente verwarmt het grootste gedeelte van haar huisvestingspanden en werven door aardgas dat wordt ingekocht bij een contractpartij. Tijdens de transitie naar aardgasvrij in 2030, kan een groot gedeelte van onze CO2-uitstoot (25% van de CO2voetafdruk) alvast worden verlaagd door de inkoop van warmte te verduurzamen. Nog eens 2% kan worden gerealiseerd door de (verwachte groeiende) stadswarmtevraag te vergroenen. Hoe Ons gascontract moet in 2020 opnieuw aanbesteed worden, daarvoor onderzoeken we duurzame mogelijkheden. We leggen opties voor aan het bestuur om groen gas in te kopen of de CO2-uitstoot van het gebruik van aardgas te compenseren. Warmtenetten kunnen garanties van oorsprong uitgeven van de gebruikte duurzame warmtebronnen.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Onderzoek naar de mogelijkheden en de kosten voor het inkopen van Groen Gas voor de warmtevoorziening van gemeentelijke panden. • Voor groene stadswarmte in West en Noord ligt een officieel (jaar) contract.

• Overstap naar Groen Gas: besluitvorming en afsluiten contract voor de warmtelevering van gemeentelijke huisvestingspanden. • Afsluiten contract levering groene stadswarme voor gemeentelijk vastgoed in West en Noord. • In het kader van Amsterdam Aardgasvrij is in de aanbesteding Groen Gas opgenomen dat de leverancier voor medewerkers van de gemeente Amsterdam jaarlijks innovatiesessies organiseert over de verduurzaming van het gasverbruik of de overstap naar alternatieve warmtebronnen.

Aandachtspunten • Het vergroenen van de warmtevoorziening verhoogt onze gas- en warmterekeningen.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

54

Maatregel 21:

Duurzame energie opwekken Wat In 2020 zijn er 2.300 extra zonnepanelen geplaatst op sporthallen, metrostations, ateliers en broedplaatsen en op gemeentelijke huisvestingspanden (75% potentie benut). De ambitie is “Geen dak onbenut”. Hoe We overwegen altijd de aanleg van zonne­ panelen bij de verduurzaming van onze panden. Met name bij kleinere daken of op panden die all-electric worden gemaakt, zijn zonnepanelen onderdeel van de integrale verduurzaming of of worden de panelen belegd op momenten van groot onderhoud. Ook bekijken we de mogelijkheden voor zonnepanelen op parkeerplaatsen -en garages. Tenslotte stimuleren we sportverenigingen om hun daken te benutten. In 2019 zijn 30 daken gegund aan installatie­ bedrijven van zonnepanelen. Hiervan zitten we in de afrondende fase. Van nog eens 24 daken is onderzocht of deze geschikt zijn voor de opwek van zonne-energie. Voor de resterende grote daken worden in 2021/2022 onderzoeken gestart.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• 2.300 extra zonnepanelen. • 24 daken zijn onderzocht op geschiktheid. Per pand is een rapport opgeleverd. Geschat vermogen van ruim 1,5 MW. • Start realisatie solar carport op parkeerplaats Sport & Bos. • Onderzoeksrapportages gereed van de potentie en het vervolg van zonnepanelen op parkeergarage ‘De Bomen’ en ‘P&R Noord’ in Amsterdam Noord. • Coöperatief model voor zon op sport­ verenigingen uitgewerkt. • Onderzoek naar zo’n 10 locaties (technische ruimten, tramremises en kantoorpanden) van GVB en MET om zonnepanelen aan te leggen.

• 10 daken met in totaal 1.000 zonnepanelen worden door coöperaties gerealiseerd. • 24 geschikte daken van de 2e tranche worden belegd door de gemeente of gegund aan coöperaties. • Plan van aanpak voor zon op P+R terrein en parkeergarage. • Onderzoek 3e tranche daken. • Business cases voor zonnepanelen op 10 locaties van GVB en MET.

Aandachtspunten • Op verschillende gemeentelijke daken is het geschikte oppervlak te klein om voor marktpartijen een rendabel project te starten. • Nieuwe inzichten in dakveiligheid en brand­veiligheid en aangescherpte verzekerings­ voorwaarden kunnen vertragend werken. • Voor de realisatie van zonnepanelen bij MET zijn de vergunningen niet toegekend. Om dit te stroomlijnen zijn verkenningen met stadsdelen nodig. Hiervoor is vooralsnog geen budget.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

55

Maatregel 22:

Circulair (ver)bouwen Wat Bij grootschalige renovaties en de sloop van panden worden incidenteel materialenpasporten opgemaakt. In verschillende pilots hebben we geëxperimenteerd met het hoogwaardig hergebruik van materialen om te onderzoeken hoe we dit structureel kunnen toepassen. Vanaf 2025 wordt in Amsterdam 50% van de renovaties en het beheer uitgevoerd volgens circulaire principes. Vóór 2030 wil de organisatie 100% van de producten en diensten voor eigen gebruik circulair inkopen. Hoe Voor gemeentelijke vastgoed stellen we een strategie circulair bouwen en een stappenplan op. Daarmee borgen we het hoogwaardig hergebruik van materialen en producten. We selecteren hiervoor bio-based alternatieven waaruit gekozen kan worden. We ontwikkelen ook een werkwijze om klimaat­ adaptief te bouwen.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Het eerste circulaire gemeentelijke pand is opgeleverd: de Vondeltuin. De monumentale houten sportvloer uit de Apollohal is hier gebruikt als restaurantvloer. Ook zijn materialen uit het oude pand hergebruikt in het nieuwe pand. • Voor projecten Vondelpark 7 en Mauritskade 24 zijn materiaalpaspoorten gemaakt. • Onderzoek afgerond naar de meest marketready en milieuvriendelijke bio-based isolatie­ materialen. • Pilot gestart met de circulaire marktplaats EME. • Op sportpark Middenmeer zijn beschoeiingen en kunstgras vervangen door bio-based alternatieven. • Om de kennis over circulaire toepassingen te vergroten is er een circulaire toolbox ontwikkeld. • Metro en Tram heeft nieuwe eisen ontwikkeld en geïmplementeerd voor toekomstig te bouwen circulaire metrostations.

• Vaststellen van de strategie circulair bouwen en plan van aanpak. • Oplevering werkwijze adaptief bouwen: een methode om flexibel te kunnen bouwen, rekening houdend met de financiële en duurzame lange termijn consequenties. • Er worden 2 circulaire gebouwen ontwikkeld. De eerste wordt voor de zomer van 2021 opgeleverd, de tweede eind 2021 en nog 2 in 2022. • Oplevering van grondstoffen inventarisaties van 4 te slopen of grootschalig te renoveren sporthallen en zwembaden. • Circulaire eisen in de aanbesteding van renovatie Metrostation Spaklerweg. • Bij het project Uithoornlijn worden bestaande geluidswallen circulair gerepareerd, wordt geopolymeer beton aangelegd, circulair asfalt gestort en een materialenpaspoort opgesteld. • Inventarisatie van beton in Metro & Tram areaal voor toekomstig hergebruik.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

56

Maatregel 23:

Klimaatbestendig maken van gebouwen en terreinen Wat We hebben een beter beeld van de opgave van Klimaatadaptatie voor vastgoed. De gemeente wil haar huisvestingspanden in 2030 zoveel mogelijk bestand hebben gemaakt tegen het veranderende klimaat. Dat betekent bestand tegen hitte, droogte en wateroverlast. Hoe Circa 10% van al de gemeentelijke panden hebben een geheel of gedeeltelijk groen dak. Naast het voormalige kantoorgebouw van het Lloyd Hotel, heeft nu ook het pand aan de Ite Boeremastraat een slim blauw-groen dak met zonnepanelen. Hierbij wordt ook externe kennis en expertise aangetrokken door samenwerkingen met partijen als RESILIO. Indien mogelijk worden wadi’s aangelegd op terreinen van gemeentelijk vastgoed. Op dit moment zijn dat er twee. Door het uitvoeren van verschillende klimaat­ adaptieve projecten (geveltuinen, groene daken en binnentuinen) doen we kennis en ervaring op voor volgende projecten.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• 1 wadi op gemeentelijk vastgoed. • Op maps.amsterdam is over de kaart van gemeentelijk vastgoed de kaart met water­ knelpunten van Rainproof gelegd. We kunnen groene binnentuinen en daken daar aanleggen waar de urgentie het hoogst is. • Klimaatrisico’s zijn samen met Programma Klimaatadaptatie in kaart gebracht: - De staat van de houten funderingen van onze gebouwen wordt onderzocht met KCAF, Klimaatadaptatie en Directie wonen. - Voor een beter beeld van de hitte­ problematiek wordt het klachtenmelding systeem van gemeentelijk vastgoed onderzocht.

• S  lim blauw-groen dak met zonnepanelen aangelegd op het pand aan de lte Boeremastraat, met verschillende soorten planten én regenwater­ berging. RESILIO doet een jaar lang onderzoek naar de effecten van groen en de hoogte en ligging van de zonnepanelen op de opbrengst. • Vaststellen strategie en korte en lange termijn­ planning voor klimaatadaptieve maatregelen op de gemeentelijke panden en (binnen)terreinen. • Verbeteren van het inzicht in hitte, wateroverlast en droogte. • Groene binnentuin op de Albert Cuypstraat. • Onderzoek naar en realisatie van 3 geveltuinen. • Voorbereidend onderzoek naar 6 groene daken. • Voorbereidend onderzoek naar 4 groene binnentuinen. • Onderzoek naar het verbeteren van watermanagement op schooltuinen.

2023-2030 • Start uitvoer langetermijnplanning van klimaatadaptieve maatregelen.

Aandachtspunten • Voor een definitieve strategie en planning is nog meer inzicht nodig in de klimaatrisico’s.

Domein Gebouwen

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

57

Maatregel 24:

Experimenteren & leren Wat Om aan de verduurzamingsopgave te voldoen, is er ruimte nodig voor innovatieve projecten. Het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen is nog nieuw gebied en de technische ontwikkelingen gaan snel. Door te investeren in deze experimenten doen we kennis en ervaring op die we hard nodig hebben én stimuleren we ontwikkelingen in de markt. Hoe Met de pilot ‘Warmbouwen’ onderzoeken we of een ruimte energie efficiënt geïsoleerd kan worden middels circulair isolatiemateriaal gemaakt van lisdodde. We experimenteren met de toegevoegde waarde van het duurzaamheids­ certificaat BREEAM voor gemeentelijke panden. Op de Voormalige Stadstimmertuin meten we met sensoren de bezettingsgraad van het pand. Zo zouden we gefaseerd afdelingen in een pand kunnen sluiten en dus efficiënter gebruik kunnen maken van onze huisvestingspanden.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Projectleider ‘Vernatten Burkmeerpolder’ onderzoekt de afzetmarkt voor lisdodde. • Als onderdeel van het programma verduurzaming Knowledge Mile is een eerste BREEAM scan gedaan van het Stadshuis. • De pilot ‘Warmbouwen’ is uitgevoerd en geëvalueerd. Helaas is er geen significant verschil gemeten tussen warmbouwen en de standaard. Op basis hiervan gaan we warmbouwen als techniek niet op grotere schaal toepassen.

• Meer kennis door project ‘Vernatten Burkmeerpolder’. • Onderzoeken of we de geleerde lessen uit de BREEAM scan Stadhuis mee kunnen nemen in de processen en aanpak voor BREEAM certificering van het gemeentelijk vastgoed. • Pilot EME marktplaats. We onderzoeken hoe we materiaal dat vrij komt bij verbouwingen en renovaties beter kunnen hergebruiken via een marktplaats. We krijgen inzicht in de informatie die daarvoor nodig is en welke producten en materialen de meeste potentie hebben. • Onderzoeken hoe we snel we 3 geveltuinen kunnen aanleggen. In samenwerking met programma Klimaatadaptatie en de traineepool zoeken we naar de beste processtappen en de meest effectieve financieringsvorm.

Aandachtspunten • H  et pand aan de Voormalige Stadstimmertuin was tijdens de coronacrisis gesloten. We konden op basis van de bezettingsgraad daardoor geen representatieve cijfers verzamelen om afdelingen van een pand gefaseerd te kunnen sluiten.

Domein Openbare Ruimte

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

58

Maatregel 25:

Energieverbruik verminderen en duurzame energie opwekken Wat Van alles in de openbare ruimte dat energie verbruikt op rekening van de gemeente, zoeken we een energiezuinigere variant. Alle gemeentelijke terreinen die geschikt zijn voor energie-opwek, worden daarvoor ingezet mits rendabel. Hoe Van de 150.000 armaturen in de openbare ruimte is nu circa 50% VerLED. Ook de veldverlichting van sportvelden wordt verLED indien technisch mogelijk. Directie Metro en Tram brengt standaard de kansen en kosten voor energiebesparing -en opwek van hun projecten in kaart. Ze onderzochten zo ook de mogelijkheid om zonnepanelen te plaatsen op de taluds van metrolijnen.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• 75.000 van de armaturen in de openbare ruimte zijn voorzien van een LED-lichtbron. • Onderzoek naar 8 taluds naast metrosporen voor mogelijke plaatsing van (grondgebonden) zonnepanelen. De omgevingsvergunning voor 6 van deze locaties werd afgewezen vanwege een negatief effect op de beeldkwaliteit in de omgeving. Voor 1 locatie loopt de vergunnings­ aanvraag nog. De laatste locatie heeft een andere bestemming gekregen. • Onderzoek naar alle 1.220 veldverlichtingsmasten op ouderdom, stabiliteit, standvastigheid en geschiktheid voor LEDverlichting.

• Voortzetting uitvoer LED-transitieprogramma • Onderzoeken onder welke voorwaarden de omgevingsvergunning verleend kan worden, zodat de 7 zonne-projecten gerealiseerd kunnen worden. Naast de 8 onderzochte locaties is er namelijk een nog veel groter potentieel aan plek voor zonnepanelen op taluds. • MET vervolgt het onderzoek voor zonnepanelen op een aantal GVB panden en opstelterreinen. Zo wordt een pilot overwogen met de ‘zonnespin’ van HTM en wordt verkend of er panelen kunnen worden geplaatst bij Zuidasdok.

2023 • Bij succes van de eerste 7 projecten, overgaan op onderzoek en uitvoering van overige 40 locaties rondom het spoor.

Aandachtspunten • De afwijzing van 6 omgevingsvergunningen vermindert het potentieel aan opweklocaties met circa 2 MWp. • MET gaat in 2022 met GVB verder en zal geen intern organisatieonderdeel meer zijn van de gemeentelijke organisatie. De nieuwe organisatie blijft in overleg met de gemeente Amsterdam invulling geven aan de gezamenlijke duurzaamheidsambities.

Domein Openbare Ruimte

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

59

Maatregel 26:

CO2 reduceren Wat In de openbare ruimte stoot de gemeente CO2 uit en dat willen we terugdringen. Nieuw beton zorgt voor de grootste uitstoot. Met de Green Deal ‘Het Nieuwe Draaien’ committeert de gemeente zich aan het verminderen van de uitstoot van CO2, fijnstof en stikstof van mobiele werktuigen. De binnen­ stedelijke logistiek bestaat voor 30 tot 40% uit bouwverkeer. Met de Green Deal ‘Duurzame Logistiek in de Bouw’ committeert de gemeente zich aan het toepassen van slimme bouwlogistieke oplossingen bij minimaal 5 projecten per jaar. Hoe De CO2-uitstoot binnen de Grond, Water & Weg-sector is een belangrijke duurzaamheids­ indicator. Het Duurzame Doelen Proces geeft inzicht in de duurzaamheidswinst per project. We stellen eisen aan de efficiëntie van mobiele werktuigen van opdrachtnemers. We stimuleren hen te investeren in elektriciteit en waterstof. Voor een circulaire en CO2-neutrale asfaltketen, recyclen we asfalt zoveel mogelijk en laten we het lokaal produceren. Voor de productie van cement stimuleren we nieuwe technologieën. Metro en Tram heeft de CO2voetafdruk (2019) in beeld en werkt aan het terugdringen van hun jaarlijkse uitstoot van circa 20 kiloton.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Met de tool Duurzame Doelen Proces ondersteunen PMB en IB projectteams op in het integreren van duurzaamheid in hun project en zo bij te dragen aan de duurzaamheidsambities van Amsterdam. • 15 projecten met een budget van 5 miljoen elk zijn volgens de tool uitgevoerd. • 5 sportparken hebben een quickscan ondergaan om te bepalen hoe zij (kunnen) voldoen aan een Greenlabel en een duurzaam terreinlabel. • Voor Sportpark Spieringhoorn zijn de duurzame ontwikkelingskansen in beeld gebracht. • Voor nog eens 10 sportparken is opdracht gegeven voor een quickscan.

• De tool Duurzame Doelen Proces verder uitrollen en ook aanbieden aan projecten met een lager budget. • 12 sporthallen ondergaan een quickscan. • Doorrekening CO2-uitstoot in scope 3. • MET start met een onderzoek naar reductie van CO2-uitstoot in hun betongebruik door duurzamere alternatieven te gebruiken. Naar verwachting beginnen ze in 2022 met de eerste vervangingen.

Domein Openbare Ruimte

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

Maatregel 27:

Duurzaam inkopen openbare ruimte Wat Door duurzame eisen en gunningscriteria in onze inkooptrajecten op te nemen, beïnvloeden we de markt om zich te ontwikkelingen in een duurzame richting. We willen toewerken naar standaardisatie zodat we duurzaamheid vaker uitvragen. We kunnen dit mede vorm geven door samen te werken met andere overheden in het fysieke domein. Hoe Voor elk categorieplan en elke raamovereen­ komst bepaalt de Regiegroep Inkoop Openbare Ruimte (RIOR) de relevante en haalbare duurzaam­ heidseisen. De groep bestaat uit het Ingenieursbureau, Stadswerken, Verkeer & Openbare Ruimte, Grond & Ontwikkeling en Ruimte & Duurzaamheid. Aanbestedingen van onderhoudscontracten (verhardingen, groen, verkeersregelinstallaties, straatmeubilair) worden naast de prijs ook gegund op samenwerking en innovatie. Door de Green Deal Duurzaam GWW 2.0 zijn er praktische handvatten om duurzaamheid mee te nemen in Grond-, Weg-, Waterprojecten. Het Duurzame Doelen Proces geeft marktpartijen ruimte om innovatieve oplossingen als gunningscriteria aan te dragen voor de aanbesteding. Via de projectaanpak van Metro en Tram is er aandacht voor duurzaamheid van Initiatie tot Realisatie en Beheer.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Oprichting van de vakgroep Duurzaamheid en Circulariteit / Schone Lucht bij IB. • Voorbereiden van het besluit om de CO2 prestatieladder standaard uit te vragen voor werken, leveringen en diensten van GWW. • Start werken met de Puccini-methode voor het verduurzamen van materialen in openbare aanbestedingen (samenhangend (straat)beeld, nauwkeurige uitvoering, duurzame en hoge kwaliteit). • Uitvragen van Slim en Schoon werken is nu de norm bij SOK-Verhardingen en zet een duidelijke beweging in gang. • Structurele registratie van het wel of niet toepassen van een Levenscyclusanalyse (LCA) in een aanbesteding. • Incidentele toepassing van het uitvragen van verlagen van de milieukosten indicator (MKI). Dit daagt de markt uit om de milieueffecten van werk en werkzaamheden te verlagen. • Oprichting van de werkgroep MVOI die de samenwerking tussen diverse directies op het gebied van duurzame inkoop aanjaagt en in de praktijk uittest.

• Pilots door MVOI om het traject van ontwerprealisatie-beheer volledig te doorlopen met duurzame inkoop. • Verdere uitrol van duurzaamheidseisen en duurzame gunningscriteria binnen aanbestedingstrajecten van GWW-werken. • Stimuleren van Slim en Schoon werken en van innovaties om alle (ook zwaardere) machines te elektrificeren.

2023 • Circulariteit maximaliseren, milieubelasting (produceren, transport en verwerken) minimaliseren en toepassing nieuw beton minimaliseren.

Aandachtspunten • Het standaardisatie van duurzaam inkopen vraagt tijd en blijvende, expliciete aandacht.

60

Domein Openbare Ruimte

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021

61

Maatregel 28:

Materiaalgebruik en hergebruik Wat Voor de aanleg van openbare ruimte worden veel grondstoffen gebruikt. In 2030 moet het gebruik van primaire grondstoffen zijn afgenomen met 50% ten opzichte van 2019. De gemeente heeft binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) afspraken gemaakt om samen te werken aan circulaire inkoop. Hoe breide duurzaamheidscriteria, zoals een milieucoördinator, hergebruik van materialen, reductie van CO2-uitstoot, afvalscheiding en minimaal energie- en waterverbruik.

2020 - gerealiseerd

2021-2022

• Start van een nieuw inkoopproces voor beton­ elementen in de openbare ruimte met aandacht voor tenminste het verlagen van de CO2-uitstoot. • Ontwikkelen van straatmeubilair dat einde levensduur weer compleet hergebruikt kan worden met behoud van waarde. Voorbeeld is de Plaskrul ontwerptweedaagse, waarbij deze volledig hergebruikt wordt in een nieuw (ook vrouwvriendelijk) ontwerp. • Ontwikkelen van een instrument dat waardeinventarisaties ondersteunt en preferred suppliers aanwijst voor de uitvoer. Via het Materiaalpaspoort en de NRRM-tool wordt de CO2, NOx en PM van het transport van de machines op de bouwplaats bepaald. • 5.000 kilo aan speeltoestellen is verscheept naar Sint Maarten waar ze een tweede leven hebben gekregen. • Verkeer & Openbare Ruimte experimenteert met 5 civiele projecten die circulair ontworpen kunnen worden. Thema’s als modulair ontwerpen, toepassen van duurzame materialen, de mogelijk­ heden van hout en hoogwaardig hergebruik worden daarin meegenomen. Ook wordt de samenwerking gezocht tussen Ontwerpers van R&D en IB.

• Verbreden van de scope van het inkoopproces voor betonelementen in de openbare ruimte naar alle MKI-aspecten. • Verdere ontwikkeling van het materiaalpaspoort als instrument voor de functies, randvoorwaarden en inzet in de openbare ruimte. • Pilot om gebroken klinkers te verwerken tot 100% nieuwe klinkers. Onderzoek naar de milieuwinst en het hoogwaardig hergebruik. • Digitale Materialenhub: onderzoek naar de mogelijkheid voor ontwerpers van de openbare ruimte, projectleiders en werkvoorbereiders om kansen te signaleren voor hoogwaardig hergebruik binnen projecten en dit uit te werken in ontwerpen, inkoop en bestek. • Onderzoeken van de succesfactoren van gemeentelijk beleid, Interne Ketenanlyse, gebruikers, werkprocessen, Eigenaarschap & privacy en circulair businessmodel voor verdere besluitvorming en implementatie. Opschalen van deze werkwijze naar Noord.