2021-10-15 DEF Verduurzamingsrapportage 2021_WEB.pdf

Goed op weg naar een duurzame organisatie Verduurzamingsrapportage 2021 Naar een duurzame organisatie 2020-2030

Verduurzamingsrapportage 2021

Inhoud Samenvatting

Domein Gebouwen

20

4.1 Wat hebben we bereikt?

21

4

4.2 Wat hebben we g ­ eleerd?

22

4

4.3 Hoe gaan we verder?

23

Wat hebben we bereikt?

5

De 1 wadi op gemeentelijk terrein

25

Wat hebben we geleerd?

6

Hoe gaan we verder?

7

Domein Openbare Ruimte

26

9

5.1 Wat hebben we bereikt?

27

5.2 Wat hebben we g ­ eleerd?

27

5.3 Hoe gaan we verder?

28

Circulaire speeltoestellen

29

Financiële rapportage

30

Bijlage

32

Op koers en vol ambitie naar een duurzame organisatie Vijf klimaatdoelen voor 100% duurzaam

Werkveld van de Duurzame Organisatie

Domein Mede­werkers

3

10

2.1 Wat hebben we bereikt?

11

2.2 Wat hebben we ­geleerd?

12

2.3 Hoe gaan we verder?

12

Footprint Challenge

13

Domein Bedrijfs­voering

14

3.1 Wat hebben we bereikt?

15

3.2 Wat hebben we ­geleerd?

17

3.3 Hoe gaan we verder?

18

e

Een greep uit de maatregelen

Over de coverfoto: De parkeerplaats achter het gemeentelijk kantoorpand aan de Weesperstraat 111-113 maakte in 2019 plaats voor een binnentuin. In 2020 stond deze volop in bloei.

33

2

Verduurzamingsrapportage 2021

Samenvatting

3

Verduurzamingsrapportage 2021

Op koers en vol ambitie naar een duurzame organisatie Amsterdam wil een duurzame stad zijn, voor de huidige en toekomstige generatie. Een groene, gezonde en welvarende stad voor iedereen die hier woont, werkt of op bezoek komt. De gemeentelijke organisatie levert met het eigen handelen een bijdrage aan de verduur­zaming van Amsterdam. In 2020 zijn voor het realiseren van deze ambitie grote stappen gezet. Sinds het verschijnen van de Uitvoeringsagenda Duurzame Organisatie, in maart 2020, namen verschillende directies hun verantwoordelijkheid. Dat leidde tot concrete stappen, met goede resultaten, en daar mogen we trots op zijn. Gemeente Amsterdam ligt op koers om haar klimaat­ doelen voor 2030 te behalen.

1

Naar een Duurzame Organisatie Uitvoeringsagenda 2020-2030

Vijf klimaatdoelen voor 100% duurzaam Gemeente Amsterdam wil in 2030 een 100% duurzame organisatie zijn. Dit betekent dat we in onze bedrijfsvoering, huisvesting en inkoop- en aanbestedingstrajecten kiezen voor een duurzame aanpak. Deze aanpak is vertaald in vijf klimaatdoelen: 1. CO2-neutrale bedrijfsvoering 2. Maximale energiereductie én -opwekking 3. Circulaire bedrijfsvoering 4. Klimaatbestendige gebouwen en (binnen)terreinen 5. Duurzaam denken en doen door de medewerkers Op basis van de klimaatdoelen zijn 29 maat­ regelen vastgesteld, verdeeld over vier domeinen: medewerkers, bedrijfsvoering, gebouwen en openbare ruimte. We rapporteren jaarlijks over alle acties en maatregelen die impact hebben op het bereiken van de klimaatdoelen. Aan de hand van indicatoren als de energie- en

CO2-voetafdruk én aan de hand van de uitgevoerde maatregelen brengen we de voortgang in kaart. We laten de trend zien van de afgelopen jaren, waardoor duidelijk wordt of we op koers liggen. Zo wordt per domein duidelijk wat werkt en waar kansen om het beter te doen.

4

Verduurzamingsrapportage 2021

Wat hebben we bereikt? Steeds duurzamere keuzes En dát Gemeente Amsterdam op koers ligt, werd in 2020 op veel punten zichtbaar. Steeds vaker is duurzaamheid meegenomen in de primaire processen van beleid, inkoop en uitvoering. Deze successen zijn dikwijls het resultaat van samenwerking tussen verschillende directies. Bij verschillende directies werken nu duur­ zaamheidsadviseurs die plannen opstellen voor het verduurzamen van hun eigen directie. Ook het ambassadeurs­netwerk professionaliseert. Voor degenen die zich inzetten als duurzaamheids­ambassadeur is een opleidingstraject ontwikkeld om

effectiever te kunnen zijn in het enthousiast maken van andere collega’s. Tegelijkertijd groeit onder medewerkers de bewust­ wording en kennis dat zij ook zélf kunnen bijdragen aan de interne klimaat­doel­ stellingen.

Daling in CO2-uitstoot

In 2020 was binnen Gemeente Amsterdam sprake van een daling in de CO2-uitstoot. De CO2-uitstoot daalde naar 16 kiloton, 20% lager dan in 2018, het vertrekpunt van de Uitvoeringsagenda Duurzame Organisatie. De dalende trend wordt veroorzaakt door het verminderen of vermijden van CO2emissies, bijvoorbeeld door de inkoop van groen elektriciteit. Maar ook andere maatregelen zorgden voor reductie: het overschakelen naar de plantaardige en milieuvriendelijke HVO-dieselbrandstof, het elektrificeren van het wagenpark, het isoleren en aardgasvrij maken van gebouwen, de overschakeling naar energiezuinige installaties en de hantering van duurzame criteria bij inkoop. Het grootste aandeel in de resterende CO2voetafdruk is aardgas. Om onze warmte­vraag te vergroenen is een aanbesteding voorbereid om groen gas in te kopen, waarmee de resterende CO2-voetafdruk voor een groot deel zal worden gecompenseerd. Als we deze trend van CO2-reductie doorzetten zullen we de resterende 16 kton in 2030 hebben verminderd en een klimaat­ neutrale gemeentelijke organisatie zijn.

Energiereductie Gemeente Amsterdam realiseerde in 2020, ten opzichte van 2018, energiereductie van 10% . Dit gebeurde door de installatie van ledlampen in de openbare ruimte, het verbeteren van de energieprestatie van gebouwen en het opwekken van duurzame energie.

Circulaire bedrijfsvoering De gemeente wil in 2025 50% van alle producten en diensten circulair inkopen. Ook willen we in 2030 50% minder nieuwe grondstoffen gebruiken. Op dit moment staan we als circulaire organisatie nog aan het begin en hebben we nog niet goed in beeld waar we staan. Momenteel zijn we bezig om data en organisatie zo in te richten dat wij in de komende rapportage meer over de voortgang van deze doelen kunnen rapporteren.

Klimaatadaptatieve gebouwen en terreinen Onze ambitie is dat Amsterdam in 2050 zo goed mogelijk voorbereid is op het veranderende klimaat. Om dat te bereiken hebben we een groot deel van onze daken vergroend. Ook willen we meer inzetten op het vergroenen van onze binnenterreinen (zie foto op de cover). Verder zal bij elk nieuw te bouwen gebouw moeten worden voldaan aan de hemelwaterverordening. Dat betekent dat je wordt verplicht het regenwater op te vangen en te verwerken. Onze organisatie is daarop goed voorbereid.

5

Reductie (t.o.v. 2018)

20% CO 10% energie 2

Resterend

16 kton CO 600 TJ energie 2

Verduurzamingsrapportage 2021

Duurzame denken en doen Het behalen van de klimaatdoelstellingen doe je niet alleen, dat doe je samen. We hebben dan ook de betrokkenheid van collega’s nodig en de bewustwording dat iedereen impact en een verschil kan maken. Om deze betrokken­ heid en bewustwording te vergroten zijn verschillende campagnes georganiseerd, zoals de Footprint Challenge. Bijna 700 medewerkers deden mee, waardoor zij hun ecologische voet­afdruk op de wereld met gemiddeld 10,5% wisten terug te dringen. En zo’n 2.000 collega’s ondertekenden het initiatief ‘Ik wil een schoon pensioen’. Deze ontwikkelingen geven aan dat onze collega’s steeds vaker nieuwe duurzame gewoonten aannemen, op het werk en ook thuis.

Wat hebben we geleerd? Hoewel het draagvlak onder de mede­ werkers groeit, blijft de praktijk weerbarstig: duurzaamheidsambities worden nog te vaak ervaren als ‘iets extra’s’, als iets dat kosten­ verhogend is. Dit zie je bijvoorbeeld terug in risicoparagrafen bij inkooptrajecten. Ook is duurzaamheid (nog) niet overal een integraal onderdeel van onze werkprocessen. Dit kan een hindernis zijn bij het kiezen van de meest duurzame oplossingen. Wat we hiervan leren, is dat we duurzaam gedrag mogelijk moeten maken door het versimpelen van het proces om duurzaam­ heid in de startfase van een project mee te nemen. Zodat al in de besluitvorming tijd en

budget wordt vrijgemaakt voor het realiseren van de duurzaamheidsambities. Maar dat het mogelijk is zien we door de hele organisatie heen: van het bouwen van

het eerste circulaire gebouw: De Vondeltuin, tot het hergebruik van koffiedik tot zeepjes en tot meer duurzame inkoop met duurzame criteria (catering, snijbloemen en groen gas).

2020 was natuurlijk ook het jaar van... corona Het jaar 2020 was door de COVID19-pandemie een jaar van onverwachte uitdagingen. Veel medewerkers werkten thuis. Het zakelijk verkeer en het woon-werkverkeer namen flink af. Ook heeft het gezorgd voor een andere verdeling van ons energieverbruik. Door het thuiswerken ging een aantal gebouwen dicht, maar veel panden zijn ook open gebleven met een lagere bezetting. Sommige panden werden juist intensiever gebruikt door de benodigde extra inzet van de medewerkers van de GGD. Het energieverbruik van de collega’s is deels verplaatst naar het energieverbruik thuis. Door deze combinatie van factoren kunnen we het netto effect van Corona op onze bedrijfsvoering niet vertalen naar harde cijfers. Het is vrijwel zeker dat een deel van verminderde CO2-uitstoot binnen onze panden of als gevolg van reisbewegingen niet structureel en blijvend zal zijn als we weer terugkeren naar kantoor. Wel zien we dat Corona heeft gezorgd voor verandering van ons gedrag die vóór maart 2020 ondenkbaar was. We hebben een nieuwe visie op hybride werken (deels thuis, deels op de traditionele werkplek) en nieuwe manieren gevonden om kennis met elkaar te delen, elkaar te inspireren en te motiveren. We zijn vertrouwd en handig met digitaal werken, zoals het inbellen op vergaderingen en het volgen van online-workshops.

Corona zette een aantal trends in gang die in de (nabije) toekomst blijvertjes zullen zijn. Zo wordt hybride werken onderdeel van ons ‘nieuwe normaal’, dus meer thuis- en digitaal werken en minder reizen naar een vergadering op locatie. Al verwachten we na de coronacrisis wel weer een toename van zakelijk vervoer, het zal niet meer zoveel zijn als voor Corona. We blijven minder printen (waarvoor we weer een Print Bewust!-campagne gaan voeren) en monitoren beter de bezettingsgraad van gebouwen en afdelingen, om efficiënter met de energievraag om te gaan. Zo zorgen we ook voor een blijvende dalende trend van het energieverbruik. Maar dit alles betekent niet dat we in 2020 dankzij corona onze verduurzamingsdoelen bereikten. Vóór corona ging het al op veel punten de goede kant op. Dankzij de maatregelen die al in de jaren vóór corona in gang werden gezet, kunnen we nu constateren dat een duurzamere Gemeente Amsterdam een direct resultaat is van onze maatregelen en initiatieven, en van hoe we met zijn allen handelen en denken.

6

Verduurzamingsrapportage 2021

Hoe gaan we verder? Door de genomen maatregelen is er al vanaf 2018 een daling in het energieverbruik en de gemeentelijke CO2-uitstoot zichtbaar. De komende jaren gaat Gemeente Amsterdam verder op deze ingeslagen weg, met bestaande en nieuwe initiatieven. De focus ligt hierbij op de hieronder genoemde onderdelen.

Duurzamere gebouwen Voor het isoleren en klimaatadaptief maken van gemeentelijke gebouwen worden in 2021 plannen ontwikkeld. Een investering van €10 miljoen vanuit het Duurzaam Herstelpakket maakt het mogelijk om 40

gebouwen versneld te verduurzamen. Dit zorgt voor een versnelde daling van ons energieverbruik en versnelde stijging van duurzame energieopwekking.

Aardgas- en uitstootvrij De lopende aanbesteding voor het vergroenen van ons gasverbruik kan een grote CO2-reductie opleveren tijdens de overgang naar een aardgasvrije stad. En in de overgang naar uitstootvrij gebruiken vanaf 2021 alle dieselvoertuigen van het gemeentelijke wagenpark HVO-brandstof, die 89% minder CO2 uitstoot dan conventionele diesel.

Indirecte CO2-uitstoot

De gemeente gaat werken aan nieuwe mogelijkheden om indirecte CO2-uitstoot te verminderen. Dit is uitstoot die wordt veroorzaakt door activiteiten van andere bedrijven en organisaties en niet door de gemeente zelf. We focussen ons hier op de grote posten met mogelijkheden voor reductie of compensatie, zoals ICT & Telecommunicatie en de Grond, Water & Weg (GWW, bijvoorbeeld asfalt).

7

Verduurzamingsrapportage 2021

8

Bureau Duurzaam Opdrachtgeven De gemeente is bezig met de oprichting van een ‘Bureau Duurzaam Opdrachtgeven’: een centraal adviesloket en expertisecentrum voor duurzaam opdrachtgeven en inkopen. Hierdoor worden circulaire, CO2- en energie­ besparende criteria meer standaard en zichtbaar en wordt de inkoop meer een instrument om onze organisatie te verduurzamen.

Hoe gaan we verder in 2021:

Duurzaam denken en doen

minder CO2-uitstoot in het wagenpark door HVO te tanken

De gemeente gaat het denken en doen van medewerkers nog actiever ondersteunen. Duurzame keuzes moeten mogelijk en makkelijk zijn. Daarvoor moet duurzaamheid door de hele organisatie worden gedragen als een gemeenschappelijke verantwoorde­ lijkheid en een centrale plek krijgen in onze manier van werken. Hiervoor organiseren we workshops en gedragsinterventies, zetten we in op het vergroten van kennis en vaardigheden en professionaliseren we het ambassadeursnetwerk. Daarnaast laten we ook in- en extern zien wat we al doen. Het delen van goede voorbeelden is een belangrijk instrument om elkaar op de hoogte te brengen en te inspireren. Zo laat de gemeente zien ook zelf hard aan de slag te zijn met de duurzaamheidstransitie. En een geloofwaardige gespreks- en samenwerkingspartner voor de stad te zijn.

40

panden verduurzamen door het Duurzaam Herstelpakket

89%

Duurzaam inkopen door oprichting ‘Bureau Duurzaam Opdrachtgeven’ CO2 scope 3 in beeld brengen Duurzaam denken en doen

Verduurzamingsrapportage 2021

Werkveld van de Duurzame Organisatie

9

Domein Mede­werkers

Domein Medewerkers

Verduurzamingsrapportage 2021

Wat hebben we bereikt?

2.1 

Zichtbaarheid Sinds de publicatie van de Uitvoeringsagenda zijn de interne verduurzamingen zichtbaarder geworden. Green Office heeft ook meer bekendheid gekregen als duurzaamheidsplatform binnen de gemeente. De intranetpagina en de nieuwe internetpagina worden goed gevonden. De interne community Tamtam is groot en actief en het aantal ­volgers van de Green Office LinkedIn pagina groeit snel. Hierdoor komen van binnen en buiten de organisatie vele adviesvragen binnen bij de Green Office. Om de zichtbaarheid van onze eigen duurzame keuzes te vergroten en om te inspireren zijn verschillende artikelen intern gepubliceerd over de eigen verduurzaming waarvan een aantal ook extern zijn door­geplaatst. Via evenementen als een Repair Café, kledingruil en Plastic Whale boottochten voor medewerkers zijn intern artikelen ­verschenen met handelingsperspectieven om het duurzamer denken en doen handen en voeten te geven. Daarnaast is in verschillende gemeentelijke uitgaven de

boodschap uitgedragen over het waarom, wat en hoe van gemeentelijke verduurzamingen.

Workshops In 2020 is de Green Office gestart met een roadshow langs directies om de workshop ‘Verduurzaam jouw directie’ te geven. In 2 dagdelen worden de interne klimaat­ doelen voor een directie onderzocht en kansen voor verduurzaming geïdentificeerd. Medewerkers van de directie kunnen zo stappen zetten om hun werkprocessen te verduurzamen.

Netwerk van duurzame collega’s Veel collega’s binnen de gemeente werken in het duurzame veld, ieder met zijn eigen expertise. We kunnen veel van elkaar leren en collega’s geven aan met die kennis hun beoogde resultaten te kunnen bereiken. Het duurzame netwerk binnen de organisatie wordt in kaart gebracht in de vorm van de Duurzame Collega Wegwijzer. Het doel hiervan is collega’s verbinden om samen­ werking tussen directies en afdelingen te stimuleren.

Leertraject voor ambassadeurs Om de rol van onze ambassadeurs te ­ontwikkelen, hebben we het succesvolle leertraject ontwikkeld: “Hoe realiseer ik verandering?”. Tien actieve ambassadeurs hebben tools en technieken aangeleerd

gekregen om impact te kunnen maken en collega’s hierin mee te kunnen nemen. Het traject wordt ondersteund met buddy­ gesprekken en intervisie. In de komende periode breiden we het leertraject verder uit.

Motivatoren van medewerkers Om tot een strategie te komen voor gedrags­verandering van de medewerkers is een grondig doelgroeponderzoek onder medewerkers uitgevoerd. De drijfveren en ­behoeften zijn in kaart gebracht alsook het imago dat de gemeente intern heeft als duurzame organisatie. Er is een fasemodel opgesteld waarbinnen alle uitingen, acties en campagnes bij elkaar komen om het duurzaam denken en doen van de mede­werkers te stimuleren.

Footprint Challenge 020 Om de betrokkenheid van medewerkers bij de duurzame ambities van de gemeentelijke organisatie te vergroten hebben we een Footprint Challenge georganiseerd. In veertig dagen tijd zijn we samen met 682 collega’s in 114 teams aan de slag gegaan met het verkleinen van onze voetafdruk en vergroten van onze handafdruk met acties die anderen inspireren om ook duurzamer te leven. Door de positieve insteek van dit programma, het competitieverband en de concrete acties, creëren we een duurzame manier van denken (mindset) en maken we meetbare impact. Zo ontwikkelen we nieuwe duurzame gewoonten,

11

Domein Medewerkers

thuis en op het werk. Medewerkers geven aan dat ze na de challenge vaker vegetarisch willen eten en minder zuivel en kaas, korter douchen, slim verwarmen en apparaten uitdoen. Ook is de “Zwila” uitgevonden: zwerfaval opruimen tijdens een wandelbila.

Verduurzamingsrapportage 2021

met gemiddeld een 7. Trendonderzoek vertelt ons dat met name de jonge generatie collega’s een duurzame werkgever verwacht en dat hen dat zingeving in hun werk biedt.

2.3 2.2 

Wat hebben we g­ eleerd?

Uit ons medewerkersonderzoek blijkt dat laagdrempeligheid een belangrijke motivator is om duurzaam te handelen. Medewerkers zijn er best toe bereid, maar het moet niet teveel tijd of moeite kosten. Hier wordt ook direct de grootste drempel zichtbaar: medewerkers willen wel maar weten vaak niet hoe. Dat betekent dat we duurzaam gedrag zo makkelijk mogelijk moeten maken door het te faciliteren. Zo kunnen we bijvoorbeeld afvalscheidingsbakken plaatsen, leertrajecten aanbieden maar moeten we duurzaamheid al vroeg in onze werkprocessen en besluitvorming meenemen. Zodat we meer ruimte kunnen maken in tijd en budget voor duurzaam­ heids­ambities in onze projecten. Een andere belangrijke motivator is wanneer duidelijk is dat onze extra inspanning nut heeft. We weten waar we het voor doen en waar we aan ­bijdragen. Tenslotte werkt gezamenlijkheid en daarmee de uitstraling van een duurzame werkomgeving motiverend. De gemeente laat zien dat ze zelf ook duurzaam handelt. Werknemers geven de gemeente nu gemiddeld een 6 als zijnde duurzame organisatie, zichzelf beoordelen ze hoger

Hoe gaan we verder?

We blijven ons richten op de ontwikkeling van een duurzame manier van denken bij onze medewerkers en het voor hen mogelijk en makkelijk maken om duurzame keuzes te maken. De Green Office heeft in deze complexe opgave een verbindende rol tussen de verschillende directies en het creëren van een gezamenlijke verantwoorde­ lijk­heid voor duurzame oplossingen. De Green Office zet in op het vergroten van kennis en vaardigheden en organiseert gedragsinterventies en professionaliseert het ambassadeursnetwerk. Ook zetten we in op een zichtbare duurzame werkomgeving en imago van de gemeentelijke organisatie. Zo is in 5 kantoorpanden koffiedik opgehaald en hergebruikt voor het maken zeepjes. Dit gebruiken we nu als een relatiegeschenk. Ook komt in samenwerking met Amsterdam Plastic Smart City en Wereld Natuur Fonds in 2021 een gemeenteboot van Plastic Whale dat gemaakt is van het plasticafval uit de Amsterdamse grachten.

12

Domein Medewerkers

Verduurzamingsrapportage 2021

Footprint Challenge: Strijd om de titel ‘Duurzaamste Team van 2021’ Op 15 februari 2021 ging de gedragscampagne Footprint Challenge 020 van start. Deelnemende collega’s uit alle lagen van de organisatie registreerden zich onder hun organisatieonderdeel en vormden met ­collega’s teams. 40 Dagen lang voerden ze kleine acties uit om hun ­ecologische voetafdruk op de wereld te verlagen.

Elke week een ander thema

Deelnemer Emanuelle Mendonça:

In afstemming met de stedelijke programma’s is invulling gegeven aan de acties op Energie, Circulair, CO2-uitstoot, Voedsel, Water en Plastic. Inzichtacties, praktische tips, winacties op de levendige Tamtampagina en een link naar intern en extern beleid.

“De schadelijke effecten van onze consumptie zijn niet altijd direct zichtbaar voor ons. Daarom vind ik deze challenge zo goed werken: elke week ontvangen we informatie over een ander duurzaam thema. Door middel van korte filmpjes, infographics en leuke opdrachten leren we individueel maar ook als team steeds meer over bijvoorbeeld ons indirecte waterverbruik of het hergebruiken van grondstoffen. De challenge vergroot onze inzichten, ons verantwoordelijkheids­ gevoel en onze collectieve veranderkracht op een leuke, concrete en als je wilt zelfs creatieve manier. Ik vind dit om zoveel redenen een geweldig initiatief, waardering en ­complimenten voor jullie!”

Winnaars Wie het grootste verschil in voetafdruk wist te maken, won. Drie collega’s wonnen (Raadsgriffie, Stadsdeel Zuid, Parkeren) één winnend team (Parkeren) en één organisatieonderdeel (Directie Parkeren) met de duurzaamste werknemers.

682 deelnemers

114 teams

25 organisatie­ onderdelen

10,5% reductie voetafdruk

13

Domein Bedrijfs­voering

Domein Bedrijfsvoering

3.1

Verduurzamingsrapportage 2021

Wat hebben we bereikt?

20% minder CO2-uitstoot

We kunnen een dalende trend laten zien van de CO2-uitstoot van onze eigen organisatie. De CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie daalde naar 16 kton in 2020: dat is 20% lager dan in 2018, het vertrekpunt van de Uitvoeringsagenda Duurzame Organisatie 2020-2030.

Gereduceerde en vermeden CO2-emissies

De dalende trend wordt deels veroorzaakt door een gereduceerde vraag naar fossiele brandstoffen: we noemen dit gereduceerde CO2-emissies. Daarnaast zijn er CO2-emissies vermeden of gecompenseerd door bijvoor­ beeld inkoop van groene stroom. Doordat er CO2-emissies gereduceerd of vermeden zijn, zien we een duidelijke dalende trend van onze CO2-uitstoot. Een deel van deze daling is direct te linken aan uitgevoerde duurzaamheidsmaatregelen, zoals: • Een afname van het gasverbruik waardoor de CO2-uitstoot met 2,5 kiloton gedaald. Deze afname is veroorzaakt door een aantal panden beter te isoleren, aardgasvrij te maken en een aantal panden was minder of niet in gebruik door het thuiswerken. Ook het warmterecord in 2020 zorgde voor minder gasverbruik.

* Ten opzichte van de voorgaande editie van de Uitvoeringagenda Duurzame Organisatie zijn door voortschrijdend inzicht enkele consistentie-, cijfermatige- en afbakeningsverschillen met terugwerkende kracht gecorrigeerd in de nieuwe berekeningen voor 2018.

• Een daling van 0,2 kiloton CO2-uitstoot door zakelijk vervoer. Medewerkers werkten veelal thuis en konden niet reizen naar het buitenland. • De grootste CO2-uitstoot van de organisatie komt van het elektriciteitsverbruik en die is sinds 2018 vermeden door de inkoop van groene stroom.

• De CO2-uitstoot van het eigen wagenpark is met 1,1 kiloton gedaald. Dat komt voornamelijk door de start met het tanken van HVO als (transitie)brandstof. Ook is een aantal voertuigen vervangen door een elektrische variant.

15

Domein Bedrijfsvoering

Verduurzamingsrapportage 2021

16

Resterende CO2-emissies

Op weg naar 2030 wordt ook de resterende 16 kiloton CO2-uitstoot door concrete acties gereduceerd in de grootste posten. Bijvoor­ beeld door het aardgasvrij maken van panden en het verduurzamen van het wagenpark. In 2020 zijn we de aanbesteding gestart om groen gas in te kopen voor de panden die nog niet aardgasvrij zijn gemaakt. Met een succesvolle aanbesteding groen gas kunnen we ongeveer een derde (5 kiloton) van de resterende CO2-uitstoot verlagen. Ook worden vanaf 2021 HVO tanks op gemeentelijke werven in gebruik genomen. Tijdens de transitie naar een uitstootvrij wagenpark, rijden we zoveel mogelijk op HVO in plaats van op diesel. De grondstof voor HVO is plantaardig (tweede generatie biobrandstof) en daarmee ligt de CO2-uitstoot tot 89% lager dan diesel. Met een volledige en succesvolle overstap op HVO kunnen we al in 2021 8,6 kiloton van de resterende uitstoot vermijden.

*Ten opzichte van de voorgaande editie van de Uitvoeringagenda Duurzame Organisatie zijn door voortschrijdend inzicht enkele consistentie-, cijfermatige- en afbakeningsverschillen met terugwerkende kracht gecorrigeerd in de nieuwe berekeningen voor 2018.

10% minder energieverbruik In 2030 willen we ons energieverbruik met 35% gereduceerd hebben t.o.v. 2018. De streefwaarde voor het energieverbruik is 436 Terajoule (TJ). In 2019 laat ons energieverbruik al een dalende lijn zien en deze trend is doorgezet in 2020. In 2020 is 10% minder energie verbruikt dan in 2018 (gelijk aan 67 TJ). Ook hier is het verbruik deels gedaald door uitgevoerde duurzaamheidsmaatregelen, zoals energiebesparing en tegengaan van energieverspilling. We zien deze trends in ons energieverbruik sinds 2018:

• In 2019 steeg het elektriciteitsverbruik licht, maar in 2020 daalde het verbruik met 40 TJ (in totaal 5% afname t.o.v. 2018). • In 2019 daalde het gasverbruik met 36 TJ en in 2020 nog eens met 7 TJ (samen 6,4% reductie t.o.v. 2018).

• In 2019 daalde het stadswarmteverbruik met 0,2 TJ en in 2020 nog eens met 2,7 TJ (totale afname van 0,4% t.o.v. 2018). • In 2019 steeg het energieverbruik van het eigen wagenpark met 13TJ en in 2020 daalde het verbruik slechts met 0,5 TJ. In totaal zien we hier dus een stijging van 2% t.o.v. 2018.

Domein Bedrijfsvoering

Meer inzicht in de CO2-uitstoot van scope 3 In de Uitvoeringsagenda van 2020 gingen we voor de CO2-voetafdruk uit van scopes 1 en 2 waarin we CO2-neutraal willen zijn in 2030. Inmiddels krijgen we de CO2-uitstoot van scope 3 ook steeds beter in beeld. Op basis van een verkennend onderzoek samen met Ecochain weten we dat die ruwweg 20 keer zo groot is als scopes 1 en 2. In scope 3 zit de uitstoot van de keten van ingekochte en aangeboden materialen en diensten. We focussen ons hier op de grote posten met mogelijkheden voor reductie of compensatie. Uit het onderzoek zijn enkele van deze grote posten naar voren gekomen, bijvoorbeeld: ICT & Telecommunicatie, Grond, Water & Weg (GWW, waaronder asfalt), vervoer en transport en afvalinzameling. We kunnen deze uitstoot reduceren of vermijden via de circulaire en klimaatneutrale criteria in onze inkoop- en aanbestedingstrajecten. De grote post scope 3 CO2-uitstoot in 2018 was het woon-werkverkeer met 8 kiloton. Naar verwachting is dit vanwege het meer thuiswerken vanwege de Corona maatregelen in 2020 gedaald. Echter zijn de cijfers hiervan (nog) niet voorhanden. Verder stoot het doelgroepenvervoer in 2020 1,3 kiloton uit en is de scope 3 CO2-uitstoot van onze koffie (0,1 kiloton) ook in 2020 gecompenseerd.

Effectieve werkgroep Duurzaam ­Opdrachtgeven De gemeente wil dat in alle inkooptrajecten CO2-uitstoot een gunningscriterium is en dat

Verduurzamingsrapportage 2021

De gemeente wil in 2025 50% van alle producten en diensten circulair inkopen.

de gemeente in 2025 50% van alle producten en diensten circulair inkoopt. In 2020 zijn hier al stappen in gezet. Zo is de werkgroep Duurzaam Opdrachtgeven veelvuldig om advies gevraagd bij verschillende inkoop­ trajecten. In de werkgroep zit vertegen­ woordiging van duurzaamheidsadviseurs van de vijf Lead Buyers. Dit heeft geleid tot meer duurzame inkoop, zoals het contract van de eindejaarsgeschenken en duurzame criteria in aanbestedingen van de catering, snijbloemen en de aanbesteding van groen gas.

Circulaire mobiele telefonie In 2020 werden honderden gebruikte mobiele telefoons en tablets afgevoerd naar onze leverancier om te repareren, of om de metalen en kunststoffen ervan her te gebruiken in de productie van bijvoorbeeld nieuwe telefoons. Onze leverancier werkt hiervoor samen met het bedrijf Closing the Loop. Toestellen die niet meer voor herinzet in aanmerking ­kwamen, zijn afgevoerd naar onze recycle­ partner. Zij kunnen meer dan 70% aan

waarde­volle grondstoffen terugwinnen, waaronder zilver, goud, palladium, koper en nikkel. Het restant wordt vernietigd en voor 100% gesorteerd tot fracties die weer bruikbaar zijn als grondstof. Maar liefst 83% van de CO2-uitstoot van een smartphone vindt plaats in het productieproces. Door de levensduur te verlengen, voorkomen we nieuwe productie met nieuwe grondstoffen.

3.2

Wat hebben we g­ eleerd?

Om ervoor te zorgen dat de duurzame keuze van elk product de norm wordt, is het niet alleen belangrijk om kritisch te kijken naar de leveranciers maar vooral ook naar onszelf als opdrachtgever.

Uit onze oude mobiele telefoons winnen we meer dan 70% aan waardevolle grondstoffen terug.

17

Domein Bedrijfsvoering

Opdrachtgevers binnen de gemeentelijke organisatie kunnen bij iedere vraag naar een product of dienst de gemeentelijke voet­ afdruk kleiner maken. De gemeente dient het goede voorbeeld te geven en daarmee tegelijkertijd ook de vraagkant van duurzame oplossingen te stimuleren via opdrachten. Daarom is het belangrijk dat opdrachtgevers medeverantwoordelijk zijn voor het behalen van de duur­zaam­heids­­doelstellingen.

Meer inzicht in energieverbruik Dit jaar hebben we een EED Energie-audit uitgevoerd. Hiermee hebben we meer inzicht verkregen in het energieverbruik van onze huisvestingspanden. De eerdere daling van het energieverbruik in 2019 bij Huisvesting Werven, Schoolwerktuinen en Sport&Bos kan verklaard worden door uitgevoerde energie­ besparende maatregelen. Met deze nieuwe inzichten kunnen we gerichter acties uitvoeren om energieverspilling tegen te gaan in onze gebouwen.

Hybride werken Ook is in de EED Energie-audit onderzocht wat de consequenties van de coronacrisis op het energieverbruik zijn. Het thuiswerken zorgde voor een lagere bezetting van huis­vestings­­panden, ook bij panden van Sport&Bos en Parkeren. Het elektraverbruik verminderde daar. Bij de huisvestingspanden op de werven en van de GGD is een lichte stijging van het energieverbruik, deze panden zijn in de coronatijd ook intensiever gebruikt. Na de coronacrisis blijft hybride werken onderdeel van onze bedrijfsvoering. We verwachten na de coronacrisis wel weer een

Verduurzamingsrapportage 2021

toename van reisbewegingen en gebruik van huisvestingspanden. Maar door het hybride werken zeker niet meer zoals voor corona

3.3

Hoe gaan we verder?

Bureau Duurzaam Opdrachtgeven We zijn gestart met de oprichting van het Bureau Duurzaam Opdrachtgeven (BDO): een centraal adviesloket en expertisecentrum voor duurzaam opdrachtgeven en inkopen. Het BDO levert inhoudelijke kennis, brengt opdrachtgevers en andere stakeholders bijeen en participeert in aanbestedings­ trajecten met het doel om zoveel mogelijk duurzaamheidsimpact te maken via de inkoopkracht van de gemeente. Hierin komt ook aandacht voor de CO2-uitstoot in scope 3. Het BDO geeft advies over duurzame criteria in aanbestedingen, methodieken die daarbij toegepast kunnen worden (LCA, MKI), andere vormen van aanbesteden, het monitoren van duurzaamheid in afgesloten contracten, en/of het verzamelen van data hiervoor.

Hernieuwde CO2-Toepassingsregel Duurzame Investeringen In 2020 is de effectiviteit van de Toepassings­ regel onderzocht. Met deze regel hangen we een prijskaartje aan de bespaarde CO2uitstoot van een duurzaam project. De bespaarde CO2-uitstoot van een investering kan op deze manier meewegen in de keuze. Naast het updaten van de CO2-prijs is naar voren gekomen dat de regel in de organisatie nog onbekend en onbemind is. Maar ook dat

18

bij duurzame investeringen die bij voorbaat al rendabel zijn, de noodzaak voor het in kaart brengen van de bespaarde CO2-uitstoot niet wordt gezien. Omdat we in 2030 een CO2-neutrale bedrijfsvoering willen, is het belangrijk om bij alle investeringsbeslissingen de bespaarde CO2-uitstoot mee te wegen én om daar inzicht in te hebben. In 2021 gaan we daarom de Toepassingsregel vernieuwen. Dit doen we door praktische casussen en stakeholdersanalyses uit te werken, waarmee we het gebruiksgemak van de regel kunnen verbeteren. Ook gaan we meer bekendheid geven aan het voordeel dat de regel kan bieden.

Inkoop groen gas Aardgas is met 7,6 kton (2020) een van de grootste resterende uitstootposten van de gemeentelijke organisatie. De gemeente kan het gasverbruik verduurzamen door over te stappen op hernieuwbaar groen gas en/of de aan aardgasverbruik gerelateerde CO2-uitstoot te compenseren. In de transitie naar aardgasvrij heeft de gemeente voor de panden die nog niet aardgasvrij zijn een aanbesteding groen gas in de markt gezet, die begin 2022 in werking treedt.

Groene ICT Duurzaamheid is een van de vier pijlers van team ICT voor alle EU-aanbestedingen. Zo wordt een milieumanagementsysteem (zoals ISO 14.001) geëist waarmee de leverancier moet voldoen aan wet- en regelgeving, continue verbetering en het voorkomen van milieuvervuiling. We kijken niet alleen naar het meest duurzame ICT-product, maar ook

Aardgas is met

7,6 kton een van de grootste resterende uitstootposten van de gemeentelijke organisatie

Domein Bedrijfsvoering

Verduurzamingsrapportage 2021

naar de sociale en groene bedrijfsstrategie van ICT-leveranciers. De aanbesteding Duurzame ICT richt zich op zowel de digitaliserings- als de verduurzamings­ transitie. Het gaat dan om het verduurzamen van installaties en het beheer daarvan binnen ons vastgoed, het inzetten van ICT om duurzaam gedrag van onze medewerkers te stimuleren en het verduurzamen van datacenters. Deze aan­besteding kan de ontwikkeling van duurzame ICT-oplossingen stimuleren.

Verduurzamen door hybride werken

Gescheiden inzameling en verwerking van het bedrijfsafval van de gemeentelijke organisatie

Er wordt nu onderzocht hoe we hybride kunnen werken en wat dat betekent voor mensen, middelen en vaardigheden. Ook kijken we naar welke werkomgeving we daar thuis en op kantoor voor nodig hebben voor de nieuwe huisvestingsvisie. Tenslotte onderzoeken we op welke locaties we willen werken voor de gemeentelijke vastgoed­ porte­feuillestrategie. Onderdeel hiervan is het verduurzamen van de gemeentelijke huis­vesting, betere benutting van de gebouwen en daardoor kostenbesparing. Dit wordt uitgewerkt in een veranderplan ‘Hybride werken en werkplek’.

In 2020 is de effectiviteit van het afval ­scheiden binnen de gemeente onderzocht. Daarin stuitten we onder andere op veel omvattende werkprocessen die moeilijk te verbeteren zijn. We verkennen momenteel de mogelijkheden die moeten leiden tot een innovatieve duurzamere logistiek van het gescheiden ophalen en verwerken van het bedrijfsafval van de gemeentelijke organisatie.

Pilot Materiaalstromen in kaart brengen Om te kunnen sturen op een gerichte ­circulaire bedrijfsvoering hebben we meer zicht nodig op de materiaalstromen die de gemeentelijke organisatie in- en uitgaan. Van de uitgaande afvalstromen kunnen we sturen op hergebruik van materialen. In 2021 starten we een pilot met Camping Vliegenbos om tot een methode te komen voor de materiaalstroomanalyse.

Door de COVID-19 pandemie hebben veel medewerkers thuisgewerkt. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat veel mede­ werkers hun draai hierin hebben gevonden, waarbij 75% aangeeft ook in de toekomst één of meerdere dagen thuis te willen blijven werken. Zo heeft het GMT besloten dat hybride werken een blijvend onderdeel van onze werkcultuur wordt. Dat kan in scope 3 een blijvende CO2-reductie opleveren door de structurele afname van woon-werkverkeer.

Verduurzamen van ons reisgedrag In 2020 verkenden we de mogelijkheden voor medewerkers van de gemeente Amsterdam om duurzamer te reizen en om tijdens de coronacrisis te kiezen voor duurzame alternatieven voor het OV. Met de gedachte dat we in de toekomst vaker thuiswerken en daardoor minder vaak reizen, is er een visie op anders werken en reizen ontwikkeld. In deze visie zijn

19

oplossings­richtingen geformuleerd: ‘We kiezen onze werkplek op basis van onze werkzaam­ heden’, ‘Als we reizen doen we dat zo duurzaam mogelijk’, ‘Als we reizen doen we dat buiten de spits’ en ‘Als we reizen leggen we zo min mogelijk kilometers af’. In 2021 wordt deze visie en bijbehorende oplossingen verder uitgewerkt in concrete maatregelen.

In 2021 rijden alle dieselvoertuigen op plantaardige brandstof

6

Waterstof en HVO voor het Wagenpark Middels het Transitieplan Amsterdam Wagenpark werken we naar een uitstootvrije vloot in 2030. In 2021 rijden er in Amsterdam 6 waterstof vuilniswagens en 1 waterstof veegmachine. Eind 2021 opent een waterstofstation in Westpoort waarin de gemeente heeft geïnvesteerd. Ook in 2021 beschikt elke gemeentelijke werf over een eigen HVO tank waar alle dieselvoertuigen voortaan gaan tanken.

vuilniswagens

Logo’s voor waterstof en HVO

1

veegmachine op waterstof

Op onze wagens willen we aan Amsterdammers laten zien dat de gemeente werkt aan het uitstootvrij maken van haar wagenpark. Net als het elektrisch logo dat de gemeente 10 jaar geleden ontwikkelde, worden in 2021 vrij te gebruiken logo’s voor waterstof en voor HVO beschikbaar gesteld op www.amsterdam.nl

Domein Gebouwen

Domein Gebouwen

4.1

Verduurzamingsrapportage 2021

21

Wat hebben we bereikt?

Zonnepanelen Het gemeentelijk beleid is ‘geen dak ­onbenut’. Zo wordt in 2030 op elk geschikt gemeentelijk dak zonne-energie opgewekt. Op gemeentelijk vastgoed zijn ruim 2.300 zonnepanelen geplaatst in 2020. Daarmee hebben we 25% van het potentieel van de gehele portefeuille en 75% van het potentieel op huisvestingspanden benut. Voor alle grote resterende daken worden nu plannen voor ingebruikname gemaakt, de kleinere daken zullen op momenten van groot onderhoud aan het dak aan bod komen.

Klimaatbestendige gebouwen en terreinen Na het monumentale pand aan de Oostelijke Handelskade 12, is de aanleg van een 2e slimme blauw-groene dak gestart op Ite Boeremastraat 1. Op het dak groeien ­verschillende soorten planten én het dak vangt zo’n 25.000 liter regenwater op. De afvoer van het hemelwater kan via slimme kleppen op afstand worden bestuurd en er liggen ook zonnepanelen op het dak. Op Sportpark Middenmeer is een greppel in de grasstrook aangelegd die kan overstromen bij hevige regenval. Het pand aan de Tolstraat 84 heeft de 1e wadi op gemeentelijk terrein gekregen. Dat is een waterbergende binnentuin. In 2021 krijgt ook een binnenplaats van een gemeentelijk pand aan de Albert Cuypstraat een wadi. We doen verder onderzoek naar nog meer geschikte daken, terreinen én gevels die bij kunnen

dragen aan een klimaatbestendige vastgoedportefeuille en stad.

Natuurinclusief beheer Op Sportspark Sloten is natuurinclusief beheer één van de speerpunten. Zo zwemmen er graskarpers in de sloot die op natuurlijke wijze de sloot schoonhouden en hiermee baggerwerkzaamheden voorkomen. De vele bloemenmengsels bestrijden de eikenprocessierups doordat de bloemen vele natuurlijke vijanden (bijen, vlinders en vogels) van de rups ­aantrekken. We zijn ook gestart met het aanleggen van takkenrillen, een natuurlijk schuilplaats voor kleine zoogdieren. Een bijkomstig voordeel is dat het overbodige hout niet meer hoeft te worden afgevoerd. Ook proberen we het sportpark een thuis te laten zijn voor zo veel mogelijk vogels door onder andere het plaatsen van ijsvogel­wanden en koolmeeskasten. Hierbij zijn we begonnen met het composteren van groen op locatie.

Circulair (ver)bouwen In 2020 is het eerste gemeentelijke circulaire gebouw opgeleverd: het Vondeltuin paviljoen. De 80 jaar oude monumentale houten ­sportvloer uit de Apollohal is hier gebruikt als restaurantvloer. De overige delen van de sportvloer worden in 2021 hergebruikt in een nieuwe school in het Bajeskwartier en in de nieuwbouw van Sporthal Elzenhagen. Ook krijgt in 2021 de oude vloer van de

Velodrome een hoogwaardige bestemming. Op sportpark Middenmeer zijn alle beschoeiingen vervangen door beschoeiingen van gerecycled kunstgras en ligt er een mat van bio-based materiaal. En in het Amsterdamse Bos is recentelijk de eerste damwand van gerecycled kunstgras opgeleverd, de eerste in de wereld. Er is verder onderzoek gedaan naar de meest circulaire isolatiematerialen voor de energiezuinige renovaties. Tot slot zijn de geleerde lessen van het Vondeltuin paviljoen afgelopen jaar meegenomen in drie circulaire nieuwbouwprojecten en zullen drie projecten in 2021 circulair worden gerenoveerd.

Domein Gebouwen

Verduurzamingsrapportage 2021

Onderzoek naar bouwmaterialen met lage CO2-voetafdruk

bouwen met hout, circulair inkopen, renovatie, materialenpaspoorten en verdienmodellen. De informatie wordt periodiek geactualiseerd, zodat ons kennisniveau meestijgt met de transitie naar de nieuwe circulaire bouwnorm.

Op verschillende plekken in de gemeente hebben we alternatieven voor de standaard isolatiematerialen onderzocht en ook de mogelijkheden voor installaties. Er is onderzoek gedaan naar de meest circulaire isolatie­materialen onder andere op basis van de milieukostenindicator (MKI) van deze materialen. We keken ook naar isolatiewaarde van het gebruikte materiaal. De geleerde lessen zijn onderling gedeeld. In 2021 proberen we de kennis te vertalen naar inkoopvoorwaarden.

Circulaire Gereedschapskist Door de afdeling Ruimte & Duurzaamheid is een circulaire gereedschapskist voor de gebouwde omgeving ontwikkeld: het startpunt voor iedereen met een (ver)bouw­ opgave. De gereedschapskist is een zeer volwaardig informatiepakket met artikelen, voorbeelden en naslagwerk rondom allerlei circulaire onderwerpen in de gebouwde omgeving. Denk aan bio-based materialen,

Wat hebben we g­ eleerd?

Door onderzoek en pilots hebben we onze kennis en inzichten van de opgaven uitgebreid.

Pilot circulaire marktplaats We onderzoeken op welke manier gemeentelijk vastgoed middels een digitaal platform het materiaal dat bij verbouwingen en renovaties een goede, hoogwaardige bestemming kan geven. Door de pilot ­hebben we meer inzicht in welke materialen potentie hebben en welke informatie nodig is om onze materialen beter te kunnen hergebruiken.

Materiaalpaspoorten en producten grondstoffeninventarisaties Bij renovatie en sloop van onze gebouwen willen we de vrijgekomen materialen hoog­ waardig hergebruiken. Daarom leggen we materialenpaspoorten aan. Van 3 gemeentelijke gebouwen hadden we al een materialen­paspoort. In 2020 is de Vondeltuin daarbij gekomen. Van 7 gebouwen die gesloopt of grondig gerenoveerd werden, hebben we producten- en grondstoffen­ inventarisaties opgemaakt.

4.2

22

Van

Pilot energiemonitoringssysteem

7

Om het effect van de verschillende maat­regelen te kunnen meten is in 2020 een succesvolle pilot met een energiemonitorings­systeem uitgevoerd door verschillende stake­holders binnen Vastgoed. Er zijn voor de volledigheid nog enkele alternatieven overwogen, zoals het uitbreiden van het huidige energiemissiesysteem en het volledig zelf bouwen van het monitoringssysteem. De voorkeur gaat uit naar inkoop van een bestaand systeem, besluitvorming is in voorbereiding.

gebouwen hebben we de producten- en grondstoffeninventarisaties opgemaakt

Zo hebben we al veel geleerd over de mogelijkheden om panden aardgasvrij te maken en over alternatieven voor aardgas. Ook weten we onze panden steeds vaker integraal te verduurzamen, zoals we deden bij het multifunctionele dak op de Ite Boeremastraat. Ook op het gebied van duurzaam (her)gebruik bij nieuwbouw of renovaties hebben we meer ervaringen opgedaan. De bouw van het circulaire gemeentelijk pand de Vondeltuin heeft ons een aantal mooie inzichten opgeleverd. Een voorbeeld daarvan is zoveel mogelijk adaptief bouwen, zonder lijm, chemische verankering en met schroeven zodat bij sloop of verbouwing materialen hergebruikt kunnen worden. Een ander voorbeeld is het gebruik van ­cellulose, een duurzaam alternatief voor minerale isolatiematerialen.

Materialen voor circulair gebruik Daarnaast leren we door het laten uitvoeren van een materialeninventarisatie van een gebouw precies welke materialen en grondstoffen in een gebouw voorkomen en welke recyclebaar zijn en welke niet. Door dit in een vroeg stadium in beeld te hebben, kunnen ontwerpers vrijkomend materiaal verwerken in hun nieuwe ontwerp. We weten ook dat we nog maar aan het begin staan van deze ontwikkeling en blijven ons

Domein Gebouwen

Verduurzamingsrapportage 2021

dan ook richten op het opdoen van nieuwe kennis en inzichten.

Actieplan Klimaatadaptatie We hebben verkennende onderzoeken gedaan naar waar de uitdagingen en kansen liggen op het gebied van klimaatadaptatie en de bijdrage die het gemeentelijk vastgoed daaraan kan leveren. Deze kennis wordt in 2021 verder geconcretiseerd en in een actieplan uitgewerkt.

4.3

Hoe gaan we verder?

Duurzaam Herstel Vanuit het begrotingsakkoord ‘Samen Sterker uit de Crisis’ is een Duurzaam Herstelpakket samengesteld met 6 verduurzamingsmotoren. Eén daarvan is het verduurzamen van gemeentelijke panden. Met een investering van € 10 miljoen kunnen we eerder dan gepland zo’n 40 panden verduurzamen. De grootste kansen voor versnelling liggen momenteel bij het energiezuiniger en aardgasvrij maken van eigen huisvestings­ panden. Ook circulariteit en klimaatadaptief maken van panden is daar onderdeel van.

Plan van aanpak verduurzaming ­gemeentelijke huisvestingspanden In 2021 wordt een plan van aanpak opgesteld specifiek voor de verduurzaming van de gemeentelijke panden die voor huisvesting van de eigen organisatie worden gebruikt. Het eerste pand dat in dit kader wordt

verduur­zaamd, is Voormalig Stadstimmertuin 4-6. Dit plan van aanpak zal als uitgangspunt dienen voor de overige te verduurzamen huisvestingspanden: • Per pand een maatwerkadvies voor de mogelijkheden van verduurzamingen, inclusief de effecten daarvan, zoals CO2- en energiereductie. • Voor de gehele portefeuille gemeentelijke huisvesting een langetermijnplanning

voor het verduurzamen van panden, afgestemd op het Meerjarenonder­ houdsplan (MJOP). • De quick-wins per pand identificeren op basis van een impactanalyse. Daarvan worden uitvoeringsplannen gemaakt, inclusief kansen voor hernieuwbaar materiaalgebruik (circulair bouwen) en klimaatadaptieve elementen.

23

Domein Gebouwen

Verduurzamingsrapportage 2021

Onderzoeksdak voor klimaatadaptatie

Onderzoek naar gebruik restwarmte

Het klimaatadaptief maken van daken is nog sterk in ontwikkeling. De gemeente doet met haar projecten belangrijke nieuwe kennis op voor toekomstige verduurzamingen. Het dak van het pand aan de Ite Boeremastraat is ter beschikking gesteld aan ‘Resilience nEtwork of Smart Innovative cLImate-adapative rOoftops’, oftewel RESILIO. Zij onderzoeken hoe verschillende slimme combinaties van duurzame maatregelen elkaar kunnen versterken. Welke vegetatie zou je bijvoor­ beeld kunnen planten onder zonnepanelen, hebben de panelen een hoger rendement als ze boven groen of water worden geplaatst en wat is daarvoor dan de ideale hoogte.

In samenwerking met onder andere HvA, Uva, Artis en KIT onderzoeken we het gebruik van restwarmte en van collectieve warmtevoorziening als alternatief voor aardgas. Hierbij zijn ongeveer 20 panden in eigendom van de gemeente betrokken.

Pilot klimaatbeheersing via Artificial Intelligence In 2021 start een pilot in twee kantoor­ panden om energieverspilling in gebouwen tegen te gaan met de inzet van kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, AI). We onderzoeken of het binnenklimaat in panden slimmer bestuurd kan worden en in hoeverre de AI-technologie in staat is het energie­ verbruik te verminderen en het comfort te verhogen. Wanneer de pilot succesvol is, onderzoeken we de mogelijkheden om in meer panden de AI-technologie toe te passen. Het verwachte resultaat is een afname van 10% in ons energieverbruik binnen de eigen panden.

Inzet Traineepool voor groene plekken in de stad Als onderdeel van het Duurzaam Herstel willen we 100 nieuwe groene plekken in de stad creëren, waarvan een aantal gevel­ tuinen op gemeentelijk vastgoed. In samen­ werking met de technisch traineepool willen we een beter inzicht krijgen in innovatieve

manieren van financieren en het onderhouden van deze geveltuinen. Verder willen we op basis van de behoeften van het gebouw en de gebruikers enkele alternatieve geveltuinen testen.

24

Domein Gebouwen

Verduurzamingsrapportage 2021

De 1e wadi op gemeentelijk terrein Aan de Tolstraat 84 bezit de gemeente het gebouw van de voormalige Oranje School. Tijdens gepland groot onderhoud zijn dak en gevels volledig geïsoleerd van een energielabel G naar energielabel A. Het dak leende zich niet goed voor vergroening, maar om het pand heen lag wel 110m2 braakliggend terrein.

“Vastgoed betreft niet alleen de stenen van een gebouw. Wanneer je omliggende ­terreinen Rainproof maakt, is daar ook veel winst te behalen.” vertelt projectleider Romeo Rawi. Voor dit project zocht Romeo dan ook de samenwerking met Amsterdam Rainproof die uitgangspunten opstelde voor een hovenier. Zo werd een jaar lang de grondwaterstand gemeten om de juiste capaciteit voor wateropvang te bepalen. De hemelwater­afvoer van het dak is losgekoppeld van het riool zodat er geen extra druk op de riolering komt tijdens heftige regenbuien. Het regenwater wordt direct geborgen in de eerste ‘wadi’ op gemeentelijk terrein! Die groenstrook kan regenwater zowel opvangen als vertraagd afvoeren naar de bodem. Een stads­ecoloog adviseerde over de planten die in de omgeving nodig zijn voor vogels en insecten. In oktober 2020 werd de wadi beplant.

Romeo’s volgende project is de binnentuin van een oude school op de Albert Cuyp. Dit pand is aardgasvrij gemaakt, geïsoleerd van een energielabel G naar A en ligt ook op een braakliggend terrein. “Dat pakken we dan meteen aan. Ik doe graag iets met die panden waar iedereen van kan profiteren. Het is gewoon leuk om een stapje extra te zetten, dat maakt mijn werk uitdagend.” Het pand ligt dichtbij de Tolstraat en de situatie is vergelijkbaar. De hovenier gaat dan ook direct aan de slag met dezelfde uitgangspunten om de tuin Rainproof te ontwerpen. In het gebouw zitten nu een befaamde boksschool én een aantal kunstenaars, zij genieten volgende zomer in ieder geval van een mooie waterbergende tuin.

25

Domein Openbare Ruimte

Domein Openbare Ruimte

5.1

Verduurzamingsrapportage 2021

Wat hebben we bereikt?

5.2  uit te vragen voor werken, leveringen en diensten in de GWW-sector. Daarnaast is er een werkgroep MVOI (Maatschappelijk Verantwoord Opdracht­geven en Inkopen) opgericht waarmee de samenwerking tussen verschillende directies in het fysieke domein wordt aangejaagd. Er is hiermee een duidelijke beweging in gang gezet om duurzaamheid mee te nemen in onze inkooptrajecten. Deze ­ontwikkeling koppelen we aan het Bureau Duurzaam Opdrachtgeven, dat momenteel in oprichting is.

Ook in de openbare ruimte zoeken we energie­zuinige opties voor alles dat energie verbruikt op rekening van de gemeente. Van de 150.000 armaturen in de openbare ruimte zijn er nu 75.000 verLED. Er wordt onderzocht of ook de 1.220 veldverlichtings­ masten op sportvelden verLED kunnen worden.

Pilot Digitale Materialenhub

Slim en schoon werken Binnen de openbare ruimte is er steeds meer aandacht voor duurzaam inkopen. Zo is ‘Slim en schoon werken’ nu de norm bij de SOKVerhardingen, wordt er in meerdere aanbestedingen gestuurd op Milieukosten­ idicator (MKI) en wordt gewerkt aan een plan om de CO2 prestatieladder standaard

Wat hebben we ­geleerd?

50% van de straatverlichting is verLED

Ook in de Openbare Ruimte experimenteren we met een marktplaats voor vrijgekomen materialen van de sloop of verbouwing van bouwwerken: Digitale Materialenhub. Onderzocht is hoe kwalitatief nog goede materialen in te zetten zijn op andere plekken, om zo materiaal een tweede leven te geven. De resultaten van deze pilot geven ons zeer bruikbare inzichten over hoe we het beste kunnen omgaan met deze herbruikbare materialen. Deze eerste pilot betrof de wijk Buiksloterham. Komende periode wordt stapsgewijs toegewerkt naar een vergroting van het gebied, waarin met zo’n marktplaats gewerkt wordt.

27

75.000 verLED

Duurzame Doelen Proces Bij PMB en IB is de tool Duurzame Doelen Proces ontwikkeld. Deze methode is in de trant van het Ambitieweb opgetuigd, speciaal voor de Amsterdamse openbare ruimte. Het Duurzame Doelen Proces ondersteunt projectteams bij het integreren van duurzaam­ heid in hun project en zo bij te dragen aan de duurzaamheidsambities van Amsterdam. Vijftien projecten bij IB met een budget van minimaal € 5 miljoen hebben inmiddels ­succes­vol gebruik gemaakt van deze methode. De tool wordt de komende jaren verder ontwikkeld en ook aangeboden aan projecten met een lager budget.

Ook in de openbare ruimte is geëxperimenteerd met circulair ontwerpen. In fieldlabs worden thema’s als modulair ontwerpen, toepassen van duurzame ­materialen, de mogelijkheden van hout en hoogwaardig gebruik uitgeprobeerd. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van waterdoorlatende klinkers die ook een verkoelende werking hebben, zodat de weg hittebestendig en hitte reducerend is. Ander voorbeeld is het gebruik van bamboe als alternatieve grondstof voor bebording, speeltoestellen en constructieve materialen. Deze kennis kunnen we weer toepassen in toekomstige projecten. We hebben meer kennis nodig van de nieuwste duurzame technieken en mogelijkheden. De mogelijkheden groeien snel in deze veranderde complexe context. De kennis hebben we vooral nodig om ook een goede opdrachtgever te zijn en te zorgen voor een standaardisatie van duurzaam inkopen. Het toewerken naar een standaardisatie vraagt nog tijd en expliciete, blijvende aandacht.

Domein Openbare Ruimte

5.3 

Verduurzamingsrapportage 2021

Hoe gaan we verder?

Materiaalstroomanalyse

Digitale Materialen Hub

Om het hergebruik van materialen te vergroten hebben we inzicht nodig in de materiaalstromen die de gemeentelijke organisatie in- en uitgaan. Tot nu toe hebben we hier nog onvoldoende zicht op. We starten met camping Vliegenbos als pilot voor de methodologie van de materiaalstroomanalyse. Met als doel een plan met korte en lange termijn acties aan mogelijke duurzaamheidsinterventies op de camping. We maken een materiaalstroom en CO2-uitstoot analyse van de inkomende en uitgaande stromen op de camping. We rekenen het potentiele effect in CO2reductie door op basis van gezamenlijk geïdentificeerde maatregelen.

Om circulariteit binnen projecten in de Openbare Ruimte te bevorderen zijn we in Buiksloterham gestart met een pilot digitale materialen hub: een digitale marktplaats waar materialen die vrij gaan komen aangeboden worden voor hergebruik in andere projecten. Met deze pilot onderzoeken we de succesfactoren die hergebruik van materiaal mogelijk maken als opmaat naar verdere besluitvorming en implementatie. Vragen als “wie zijn de gebruikers”, “hoe veranderen de werkprocessen” en “hoe om te gaan privacy van gegevens” zullen met deze pilot beantwoord worden.

28

Domein Openbare Ruimte

Verduurzamingsrapportage 2021

29

Circulaire speeltoestellen Gebruikte speeltoestellen, fietsenrekken, marmeren straatklinkers en nog veel meer materialen staan opgeslagen op gemeentelijke werven. Deze materialen worden nog wel eens vergeten terwijl ze vaak ergens anders heel goed van pas kunnen komen. Collega Juriaan Otto van West Beweegt bracht Stadsdeel West, V&OR, Stadswerken en ­Amsterdamwerkt! samen om de kinderen in Sint Maarten te helpen met speeltoestellen die wij ‘over’ hadden.

De verwoestende orkaan Irma in 2017 vaagde ook speeltuinen in Sint Maarten weg. De armoede door Corona maakt de situatie nog nijpender. Juriaan was als vrijwilliger betrokken bij de wederopbouw van het eiland en zag een kans. In plaats van nieuwe kostbare toestellen uit Amerika te halen, zou veel geld én het verbruik van nieuwe grondstoffen uitgespaard kunnen worden door de tweedehands toestellen op gemeentelijke werven te verschepen. De milieubelasting van de vaart was nagenoeg gelijk. Met de hulp van de mensen van Amsterdamwerkt! gingen inmiddels 2 zendingen toestellen naar één van de armste wijken op Sint Maarten, op een paar honderd meter van een gigan­tische vuilnisbelt. “Als je staat voor een betere samenleving, dan zal je soms het lef moeten

hebben om buiten je veilige kaders te treden en te doen. Mijn manager steunde mij en zag de waarde van de contacten die ik opdeed. De bijzondere mensen van Amsterdamwerkt! repareren nu bijvoorbeeld regelmatig kapotte speeltoestellen van de speeltuinen die ik beheer.”

‘Het liefst kopen we niets nieuws’ Collega Rinke Hilbrandie van Verkeer en Openbare Ruimte beheert speeltoestellen in de stad en legt uit dat onze toestellen ‘hufterproof’ zijn en zo’n 15 jaar mee kunnen. “Het liefst kopen we tussentijds niets nieuws.” vertelt Rinke. Toch vragen veranderde behoeften soms om nieuwe speeltoestellen. “Dan promoten we hergebruik van de oude toestellen. Vaak lukt het om ze direct naar een andere speeltuin te brengen of weg te

geven aan een school of sportclub.” Lukt dat niet, dan komen de toestellen in de opslag voor hergebruik. Blijven ze daar te lang staan dan worden ze uiteindelijk gerecycled. Het project van Juriaan was een geweldige kans om deze toestellen een tweede leven te geven, daar waar ze hard nodig zijn. Door het harde werk van iedereen die dit project heeft mogelijk gemaakt, zijn achter de vuilnis­ belt straks weer lachende gezichten van spelende kinderen te zien.

5.000 kilo aan glijbanen, schommels en wipkippen naar Sint Maarten. Uitverkocht materialenbureau van Stadslogistiek naar aanleiding van het intranetartikel eind 2020.

Financiële rapportage

Financiële rapportage

Verduurzamingsrapportage 2021

31

Deze rapportage laat de extra middelen zien die directies binnen hun eigen (programma) begroting inzetten voor verduurzaming. Inzet middelen in jaar 2020

Bekostiging

Bedrag

Toelichting

1

Verduurzaming van de eigen organisatie/ vastgoed

€ 3,9 miljoen

Kosten voor de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie worden vanuit verschillende dekkingsbronnen gedekt. De personele kosten worden gedekt vanuit de reguliere begrotingen van de betrokken directies. Verduurzaming van producten en diensten in inkooptrajecten worden bekostigd binnen de daarvoor gestelde middelen van opdrachtgevers. Daarnaast worden in kredietaanvragen verduuzamingselementen meegenomen, zoals bij het ­wagenpark, metro en tram of sport & bos. Van de meerkosten van duurzame bestedingen is in 2020 € 0,9 miljoen ten laste van de Versnellingmiddelen duurzaamheid gebracht. De kosten voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed worden zoveel mogelijk gedekt uit meerjarenonderhoudsbudgetten of kredieten. De coalitiemiddelen voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed worden ingezet als het meerkosten voor de verduurzaming betreft die niet op een andere manier gedekt kunnen worden. Vanuit deze extra middelen is in 2020 € 3 miljoen besteed en hiermee zijn bij ruim 50 verschillende panden verduurzamingsmaatregelen toegepast.

2

Vliegwielmiddelen (met dekking uit Klimaatfonds)

3

Duurzaam Herstelplan

4

Verduurzaming eigen organisatie/ Uitvoeringsagenda Green Office

€ 0,3 miljoen

In 2020 heeft de gemeenteraad besloten om 5 miljoen uit het klimaatfonds ter beschikking te stellen aan het College om directies in staat te stellen versneld uitwerking te geven aan de maatregelen uit de Uitvoeringsagenda Duurzame Organisatie en daarnaast nieuwe maatregelen te onderzoeken en realiseren. In de loop van 2020 zijn circa 25 projecten in het kader van deze vliegwielmiddelen gestart die ook in 2021 nog zullen doorlopen. In 2020 is € 340.252,20 voor de Vliegwielmiddelen besteed. De banenmotoren zijn in de opstartfase gedraaid met bestaand personeel dat is vrijgemaakt voor deze werkzaamheden. Deze uren zijn niet separaat geadministreerd, waardoor het niet mogelijk is om aan te geven hoeveel kosten er zijn gemaakt voor de voorbereidingen. Er zijn nog geen investeringen gedaan vanuit de motoren. In 2020 zijn dus nog geen kosten gemaakt ten laste van het beschikbare budget van 78 miljoen.

€ 0,9 miljoen

In 2020 is € 914.623 besteed voor verschillende projecten tbv de realisatie van de maatregelen van de Uitvoeringsagenda Duurzame Organisatie. De dekking van deze middelen komt uit ‘Verduurzamen van de eigen organisatie’ en wordt afgestemd met afdeling Duurzaamheid.

Verduurzamingsrapportage 2021

Bijlage

Rapportage per domein en maatregel Domein medewerkers: Domein Bedrijfsvoering: Domein Gebouwen: Domein Openbare Ruimte:

01 t/m 09 10 t/m 17 18 t/m 24 25 t/m 29

32

Verduurzamingsrapportage 2021

33

Domein Medewerkers

Bijlage - Verduurzamingsrapportage 2021