20. Advies SDC Nieuw-West Advies bestuurlijk stelsel

Adviesaanvraag college aan stadsdeelcommissie Invullen door directie: Onderwerp adviesaanvraag: Bestuurlijke reactie op evaluatie bestuurlijk stelsel Portefeuille: Democratisering en bestuurlijk stelsel Directie: Bestuurs- en managementadvisering Datum behandeling college 27-05-2025 Datum adviesaanvraag: 28-04-2025 Deadline ontvangst advies: 11-7-2025 Advies mailen naar: Thijs.de.groot@amsterdam.nl; e.vanslijpe@amsterdam.nl Meegestuurde stukken:  Voorgenomen bestuurlijke reactie op de evaluatie bestuurlijk stelsel Amsterdam

   Heeft er consultatie vooraf plaatsgevonden?

Bestuurlijke rapportage evaluatie BS Amsterdam van Necker Onderzoeksrapport evaluatie BS Amsterdam van Necker Memo BC Weesp over de bestuursvorm Weesp met de samenvatting interviews en de aanbiedingsbrief voor het college Interviews met een aantal leden van DB’s, SDC’s en Bestuurscommissie Weesp

Invullen door stadsdeel: Stadsdeel: Nieuw-West Procesbegeleider: n.v.t. Datum weekstart/staf: n.v.t. Datum stadsdeelcommissie: 24 juni & 8 juli Datum dagelijks bestuur: n.v.t. Registratienr. (optioneel): n.v.t.

Over gevraagde adviezen: Conform de Verordening stadsdelen en stadsgebied Amsterdam 2022: (art. 12, lid 1) betrekken college en BM het DB bij voorbereiding van stedelijke kaders als deze kaders betrekking hebben op taken en bevoegdheden van DB of DB een rol krijgt in uitvoering van die kaders, of -

(art. 12, lid 2) als college of BM voornemens is over stedelijke kaders een besluit te nemen of voornemens is een ander besluit te nemen waarbij belangen van een of meer stadsdelen zijn betrokken, in ieder geval bij het vaststellen van bestemmingsplannen, wint college of BM bij DB advies in.

DB legt deze adviesaanvragen voor aan SDC (art. 19). Bij besluitvorming maakt DB inzichtelijk wat het advies van SDC is en hoe eventuele voorstellen of moties als bedoeld in art. 30, lid 3, zijn verwerkt. DB neemt het advies van SDC over indien het is vastgesteld met meerderheid van stemmen en past binnen stedelijke en budgettaire kaders. DB kan uitsluitend schriftelijk met zeer zwaarwegende redenen afwijken van het advies of voorstel van SDC. (art. 19, lid 5) Als standpunten van stadsdeelcommissieleden bij uitbrengen van advies uiteenlopen, worden in het advies standaard alle verschillende standpunten binnen commissie kenbaar gemaakt. (art. 30, lid 5)

Adviesvraag college Dit voorjaar zijn twee evaluaties uitgevoerd over onderdelen van het bestuurlijk stelsel in gemeente Amsterdam. De eerste evaluatie richt zich op de doorontwikkeling van het bestuurlijk stelsel en is uitgevoerd door het bureau Necker. Deze evaluatie geeft uitvoering aan de motie van raadslid De Grave-Verkerk, die door de raad is aangenomen op 8 juli 2021 (motie 540.21, TA2021-000852). De tweede evaluatie heeft betrekking op de bestuursvorm voor het stadsgebied Weesp die is afgesproken bij de fusie met de gemeente Amsterdam in 2022 en is vastgelegd in het bestuursakkoord met Weesp. Het college heeft een voorgenomen bestuurlijke reactie over de evaluatie bestuurlijk stelsel 2025 opgesteld mede op Pagina 1 van 7

basis van beide evaluaties. Het college vraagt u om uw visie op de voorgenomen bestuurlijke reactie te geven, met name op de bestuurlijke reactie over het stelsel in de stadsdelen. Tevens stellen we u graag ook in de gelegenheid - om voor zover voor u relevant - voorstellen en suggesties mee te geven, over onderstaande vragen. Deze worden ook in de adviesaanvragen aan de bestuurscommissie Weesp en DB’s gesteld en in de discussienota voor de raadscommissie SED.   

 

Hoe kunnen de SDC’s en DB’s hun bijdrage aan participatie versterken, waaronder het bereiken van nu minder vertegenwoordigde inwoners? Wat zou helpen om de controlerende rol van de SDC’s op de DB’s beter te laten werken? Hoe kunnen de stedelijke adviesaanvragen aan de stadsdelen en de advisering daarop verder worden toegespitst op aspecten, die voor de stadsdelen relevant zijn, en kan de kwaliteit van dit adviesproces verder worden verbeterd? Welke meerwaarde en mogelijkheden ziet u om het onderlinge samenspel tussen de Raad en SDC’s te versterken? Welke adviezen geeft u mee om te komen tot een andere lange termijn ontwikkelaanpak om het bestuurlijk stelsel te versterken dan die van de afgelopen decennia?

Om de DB’s en SDC’s van de stadsdelen en de Bestuurscommissie Weesp de ruimte te geven ieder vanuit hun eigen rol en perspectief hun visie te geven, ontvangen zij ieder een eigen adviesaanvraag.

Bij deze adviesaanvraag heeft u 6 weken de tijd om te adviseren. Het is van belang om uw adviezen voor de zomer binnen te hebben, zodat er in het zomerreces voldoende tijd is om de adviezen te verwerken in de definitieve bestuurlijke reactie en de wijziging van de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Weesp. De gewijzigde Verordening wordt najaar 2025 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit is noodzakelijk vanwege de voorbereidingen van de gemeenteraadverkiezingen 2026.

Anders dan u bij stedelijke adviesaanvragen gewend bent kunt u het advies van de stadsdeelcommissie rechtstreeks aan het college zenden via uw ondersteuning. We zien uw advies graag tegemoet.

Advies stadsdeelcommissie Advies van de stadsdeelcommissie aan het college

Naar aanleiding van de evaluatie van het bestuurlijk stelsel 2022-2026 hebben we als stadsdeelcommissie een aantal aanvullingen en aanscherpingen geformuleerd om het stelsel voor de volgende termijn weer wat beter te maken. We onderschrijven alle adviezen van het evaluatierapport van Necker, met name ook het advies over vergroten ambtelijke capaciteit voor de stadsdeelcommissieleden. We hebben de adviezen in twee gedeelten verdeeld, de eerste adviezen gaan over wijzigingen die buiten de verordening vallen, namelijk het herinvoeren van deelgemeenten en de daarbij behorende punten, de tweede adviezen gaan over wijzigingen in het huidige bestuurlijk stelsel. Het stelsel willen we zo goed mogelijk laten functioneren, maar dit heeft toch veel beperkingen. Onze voorkeur heeft het herinvoeren van deelgemeenten. Als we naar ons eigen stadsdeel kijken, Nieuw-West heeft op dit moment 164.789 inwoners en zou daarmee qua inwoners de 14de stad van Nederland zijn net na Arnhem en net voor Haarlemmermeer, Amersfoort, Enschede, Zaanstad en Den Bosch. Allemaal gemeenten met gemeenteraden met 39 raadsleden. Wij moeten het helaas doen met 17 commissieleden met advies- en controlerecht, maar met enorm veel minder mandaat dan een gemeenteraadslid. Amsterdam verdient dus deelgemeenten. Het vertrouwen van mensen in de politiek en de overheid is op dit moment laag.

Dat heeft een veelheid van oorzaken. Een van de oorzaken is dat er grote afstand is tussen politiek en burger, maar ook dan mensen zich niet vertegenwoordigd voelen. Een oplossing

Pagina 2 van 7

is om de lokale politiek te versterken en dat kan door weer deelgemeenten in te stellen. Toenmalig minister Plasterk heeft de deelgemeenten afgeschaft, maar aan de andere kant heeft hij kleine gemeenten opdracht gegeven waar mogelijk te fuseren tot units van ongeveer 150.000 inwoners. Amsterdam groeit hard naar de miljoen inwoners en is daarmee gewoon veel te groot aan het worden voor een raad van 45 raadsleden met daarnaast 7 stadsdeelcommissies. De werkdruk voor raadsleden is veel te hoog en de agenda’s van de commissies ter voorbereiding op de raadsvergaderingen worden steeds langer en voller. De afstand (ook fysiek) tot de Stopera is voor veel mensen in onze grote stad enorm. Juist deelgemeenten kunnen deze afstand verkleinen en mensen weer het gevoel geven dat ze vertegenwoordigd en gehoord worden.

Inwoners per stadsdeel, bron Onderzoek en Statistiek, gemeente Amsterdam 2024 https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboardkerncijfers?tab=indicator&thema=bevolking&indicator=BEVTOTAAL&indeling=stadsdelen&jaar=2024&gebied=F&t aal=nl Aantal inwoners Aantal commissieleden Vergelijkbare gemeente, aantal raadsleden Centrum 91.733 11 37 West 150.374 15 39 Oost 147.712 15 39 Noord 108.792 11 39 Zuid 149.000 15 39 Zuid-Oost 92.374 11 37 Weesp 25.409 11 21 Westpoort 1.561 Nieuw-West 164.789 17 39 Invoeren deelgemeenten. We willen daarom het college verzoeken om te pleiten voor het herinvoeren van deelgemeenten, dit doet recht aan de grote van onze stad en het enorm groeiende aantal inwoners. Juist op deze manier gaan mensen zich weer vertegenwoordigd voelen en kunnen raadsleden de stad de aandacht en energie geven die ze verdient. Advies 1: Pleit bij de minister van Binnenlandse Zaken voor het herinvoeren van deelgemeenten. Start een lobby op om dit onderwerp weer op de agenda te krijgen.

Het Dagelijks Bestuur van de stadsdelen wordt door de Gemeenteraad, op voordracht van het College, benoemd. Het Dagelijks Bestuur van de stadsdelen oefent momenteel de taken en bevoegdheden uit als verlengd bestuur van het college. Het DB is zo dus niet democratisch gekozen. Doordat potentiële bestuurders op de lijsten van de verschillende partijen staan, is het voor kiezers transparanter hoe het mogelijke bestuur tot stand komt en zij kunnen daar dan al bij het stemmen ook invloed op uitoefenen. Daarom het volgende advies: Advies 2a: We adviseren voor de samenstelling van het Dagelijks Bestuur eenzelfde werkwijze te hanteren als bij de samenstelling van gemeentelijke Colleges (in het kort: politieke partijen in een stadsdeel bepalen zelf welke coalitie wordt gevormd en wie de bestuurders worden, waarna in de raad’/SDC besluitvorming plaatsvindt); Advies 2b: Onderzoek de mogelijkheid om middels een bestuurscommissie zoals in Weesp binnen de huidige verordering, te gaan werken met een Dagelijks Bestuur dat samengesteld wordt vanuit de verschillende gekozen stadsdeelcommissieleden. Wat de deelgemeenten betreft, er is in de afgelopen periode veel gecentraliseerd en uniform gemaakt in Amsterdam. Dat werkt efficiënter op veel vlak. Maar toch mist er ook maatwerk omdat de stadsdelen zo enorm

Pagina 3 van 7

van elkaar verschillen. Belangrijk bij het herinvoeren van deelgemeenten is om te onderzoeken welke taken en mandaat van de Stopera weer naar de deelgemeenten kunnen worden overgeheveld. Veel zaken rondom beleid zijn beter af wanneer ze voor de hele stad gelden, maar zaken rondom mobiliteit, openbare ruimte en bijna alles als het gaat om de uitvoering van beleid kunnen beter worden belegd in de deelgemeenten. Advies 3: Start een werkgroep op met vertegenwoordiging van de DB’s van de stadsdelen, de stadsdeelcommissies, gemeenteraadsleden en het college om een voorstel uit te werken betreft verdeling van taken, financiën en mandaat. Koppel het budgetrecht aan de taken die aan de stadsdelen worden toegekend.

Het invoeren van deelgemeenten is een zaak van lange adem en gaat met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet ingevoerd worden voor de volgende termijn. Daarom hebben we natuurlijk ook een aantal voorstellen om het huidige stelsel te verbeteren. Dit onvolmaakte stelsel is wat we nu hebben en gaat geen recht doen aan gezonde democratische vertegenwoordiging voor onze groeiende stad, maar we moeten roeien met de riemen die we nu hebben.

Advies 4: Onderzoek de mogelijkheid om het aantal commissieleden te verhogen zodat die recht doet aan de grote bevolking die ze vertegenwoordigen, enkel onder de harde voorwaarde dat er meer zeggenschap en budgetrecht naar de stadsdeelcommissies gaan. Verbeteren vergadercyclus stadsdeelcommissies-raadscommissies Op dit moment is de vergadercyclus van de gemeente Amsterdam als volgt: Dinsdagavond > stadsdeelcommissies (muv een aantal commissie die zelfstandig bepaald hebben op woensdag of donderdagavond te vergaderen) Woensdag en donderdag overdag commissie of raadsvergaderingen in de Stopera, met soms een avonddeel als dit qua agenda nodig is. Enige uitzondering is de commissie stadsontwikkeling waarin de nationale programma’s worden besproken, deze is altijd op woensdagavond. Doordat er stadsdeelcommissies op woensdag of donderdag avond vergaderen maak je het voor deze commissieleden per definitie onmogelijk om bepaalde raadscommissies bij te wonen. Daardoor kunnen stadsdeelcommissieleden hun ongevraagde adviezen niet goed toelichten of meevergaderen over voor hun stadsdeel belangrijke onderwerpen. Het zou veel beter werken als alle stadsdeelcommissies op de dinsdagavond vergaderen, dan werkt het stelsel een stuk optimaler. Overdag aansluiten bij commissievergaderingen is voor veel stadsdeelcommissieleden onmogelijk, gezien werkverplichtingen.

Juist als je een ongevraagd advies betreft een beleidswijziging hebt, dan moet die veelal gericht worden aan de Stopera en is het noodzakelijk dat je dit als stadsdeelcommissielid kom toelichten in de desbetreffende commissie. Stadsdeelcommissieleden mogen ook agenderen in de raadscommissies, maar dit gebeurt nu door het tijdstip veel te weinig. Vergaderen in de avond zou beter zijn, maar dit is nu voor de raadscommissies gezien de enorm volle agenda’s niet mogelijk. Daarom zou het goed zijn om te faciliteren dat stadsdeelcommissieleden middels een videoboodschap of door digitaal aan te sluiten toch deel kunnen nemen aan de raadscommissies die overdag plaatsvinden. Verder zou het goed zijn als een stadsdeelcommissielid als volwaardig commissielied zou mee mogen vergaderen betreft een specifiek agendapunt, dus niet als inspreker, maar gewoon als commissielid met een eerste en tweede termijn. Advies 5: Borg dat alle stadsdeelcommissies op dinsdagavond vergaderen. Advies 6:

Pagina 4 van 7

Onderzoek de mogelijkheden voor stadsdeelcommissieleden om digitaal aan te kunnen sluiten bij de raadscommissies. Advies 7: Onderzoek de mogelijkheid voor stadsdeelcommissieleden om voor een specifiek agendapunt als volwaardig raadscommissielid in de Stopera mee te mogen vergaderen, met dezelfde rechten en tools als een raadscommissielid.

Verbeteren en verduidelijken stelsel en mandaten voor onze inwoners, uniformeren vergaderregels en cyclus. Het stelsel is op dit moment voor Amsterdammers vaak niet duidelijk. Welk mandaat ligt waar, en waar moet ik inspreken als betrokken burger om zaken onder de aandacht te brengen? Dit kan een stuk beter. Een duidelijke uitleg en beter inzetten van Notubiz kan hier mee helpen. Gebruik voor deze uitleg zoveel mogelijk visuals en filmpjes. Verder zou het ook beter zijn als de stadsdeelcommissies allemaal dezelfde regels en huishoudelijke reglementen zouden gebruiken. Daarom de volgende adviezen: Advies 8: Zet een werkgroep op met vertegenwoordiging van alle verschillende stadsdeelcommissies en bestuursondersteuners en werk uniforme regels en een huishoudelijk reglement uit voor de volgende termijn. Borg daarbij ook uniformiteit op het gebied van de organisatie per stadsdeel met een bestuursondersteuner, een stadsdeelsecretaris en dergelijke. Advies 9: Zet Notubiz beter in om duidelijk te maken wat een stadsdeelcommissie doet en kan. Werk duidelijk uit waar burgers moeten zijn met hun inspraak. Kijk naar hoe andere gemeenten het doen en pas de beste praktijkvoorbeelden toe, in Nieuw-West is hier al een start mee gemaakt. Maak het DB en de SDC binnen het stadsdeel bekender, bijvoorbeeld door foto's van de gekozen

volksvertegenwoordigers op het stadsdeelkantoor te plaatsen. Voor SDC-leden en bewoners is het lang niet altijd duidelijk wat er met de adviezen van de SDC is gebeurd. In het najaar van 2024 is hier ook door vertegenwoordigers van de stadsdeelcommissies en gemeenteraadsleden over gesproken. De griffie van de Stopera zou hier toen een voorstel voor gaan uitwerken. Advies 10: Zet een werkwijze op waarbij het eenvoudig te achterhalen is wat er met de adviezen van de SDC is gebeurd. Borg een automatische terugkoppeling via bijvoorbeeld het notubiz systeem of bij de ingekomen stukken. Zoals in het rapport van Necker is aangegeven pleiten we ook voor vergroten van de ondersteunende ambtelijke capaciteit. Nu staat de stadsdeelcommissie op een informatieachterstand en missen we soms belangrijke bijeenkomsten en krijgen we stukken laat. Daarom het volgende advies: Advies 11: Maak het mogelijk dat stadsdeelcommissieleden rechtstreeks kunnen schakelen betreft inhoudelijke voorbereiding met persoonlijk assistenten van de Dagelijks bestuurleden, net zoals dit in de centrale stad werkt met de pa’s van de wethouders. Toelichting fractievertegenwoordiger: De fractievertegenwoordigers zijn een belangrijke ondersteuner voor kleinere fracties. Voor alle fracties zorgen ze voor stabielere doorstroming bij wisselingen in de fractie.

De stadsdeelcommissie steunt het voorstel om de rol van fractievertegenwoordiger expliciet te erkennen en te formaliseren. Wel is het belangrijk om precies te

Pagina 5 van 7

formuleren over hoe die rol eruit ziet. In het stuk staat het volgende. "Het belangrijkste uitgangspunt is dat fractievertegenwoordigers bij alle fracties toegestaan worden bij de vergadering als ‘vervanger’ van een lid van de commissie, dat niet bij de vergadering aanwezig kan zijn of als vervangend woordvoerder voor een specifiek agendapunt. Het aantal deelnemers aan de vergadering wordt dus nooit uitgebreid door aanwezigheid van fractievertegenwoordigers." Een fractievertegenwoordiger heeft geen stemrecht, en is geen lid van de stadsdeelcommissie. Een fractievertegenwoordiger heeft spreekrecht, namens een lid van de stadsdeelcommissie. Advies 12: Fractievertegenwoordigers mogelijk maken voor alle fracties, maximaal 1 per fractie. Vertegenwoordigers hebben spreekrecht, geen stemrecht en vervangen een afwezig SDC-lid of zijn specifiek woordvoerder op een agendapunt.

Verbeteren en versterken relatie gemeenteraad-stadsdeelcommissies In onze ogen is het versterken van de relatie tussen de raad en de sdc’s voor nu essentieel om het stelsel beter te laten werken. In het voorstel van de wethouder wordt dit wederom niet concreet uitgewerkt en aan de raad en stadsdeelcommissies gelaten. Dit was in de afgelopen periode ook zo. In het begin van de periode is men vol goede moed en worden stadsdelen bezocht door raadsleden, het blijft echter bij 1 bezoek in het eerste jaar. Ook is er weer een bijeenkomst geweest waarbij dit werd besproken door stadsdeelcommissieleden en raadsleden, maar ondanks de goede intenties blijft het bij een bijeenkomst. Belangrijkste oorzaak hiervoor is dat de werkdruk voor raads en stadsdeelcommissieleden te hoog ligt, waardoor men wordt opgeslokt door de waan van de dag en structurele afspraken en verbeteringen uit blijven. Daarom het volgende advies: Advies 13: Stel een werkgroep samen van stadsdeelcommissieleden van de verschillende stadsdelen (en partijen) en leden van de commissie SED, om na het zomerreces met een voorstel te komen.

Als werkwijze willen we daarvoor het volgende voorstellen: De werkgroep komt met een voorstel, vervolgens gaat dit langs de stadsdelen ter adviseren, dan kan het naar de commissie SED die de besluitvorming in de gemeenteraad hierover voorbereid en vervolgens kan de raad hier dan een beslissing over nemen. Nog voordat de volgende termijn van start gaat

Versterken positie stadsdeelcommissieleden. Een representatieve vertegenwoordiging van de mensen in je stadsdeel is essentieel voor een sterke en goed functioneren lokale democatie. Om deze functie zo toegankelijk mogelijk te maken, is het belangrijk dat hier ook een navenant passende vergoeding tegenover staat. Verder is het werk van een stadsdeelcommissielid iets wat ook buiten de vergadering altijd doorgaat. Daarom is het uitbetalen op enkel aanwezigheid bij een vergadering in onze ogen niet eerlijk. Om dit aan te passen de volgende adviezen: Advies 14: Herzie het uitbetalingssysteem voor stadsdeelcommissleden, waarbij deze niet gebaseerd is op de aanwezigheid bij de vergadering. Het werken van een sdc-lid behelst namelijk veel meer. Ga bij het missen van meer dan 4 vergaderingen per jaar over tot een sanctie. Onderzoek de mogelijkheid tot een hogere vergoeding voor het stadsdeelcommissiewerk, gezien de uitbreiding van taken die wij hier eerder geadviseerd.

Meer fundamenteel naar het stelsel kijken lijkt ons goed. Continue reflectie en leren zijn essentieel. Daarom deze afsluitenden adviezen:

Pagina 6 van 7

Advies 15: De evaluatie structureel in de verordening opnemen (in plaats van via een motie) en er vroeg in de cyclus mee starten. Advies 16 De uitkomsten van evaluatie en 'flexibele ontwikkelaanpak' op tijd verwerken in een visiedocument (bijvoorbeeld uiterlijk voorjaar 2029).

Reactie college op advies stadsdeelcommissie

Pagina 7 van 7