2. Voortgangsrapportage Weerbare Mensen Weerbare Wijken 2021.pdf

Voortgangsrapportage Weerbare Mensen, Weerbare Wijken Programma terugdringen drugshandel

2e voortgangsrapportage Oktober 2020 – augustus 2021

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ..........................................................................................................2 1 Inleiding ................................................................................................................. 3 2. Weerbare Mensen...................................................................................................4 2.1 Top600 met antecedenten drugs en geweld .............................................................................. 4 2.2 Aanpak Doorgroeiers ................................................................................................................ 6 2.3 Eervolle Uitweg ......................................................................................................................... 7 2.4 Straatdealers............................................................................................................................. 8 2.5 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie .................................................................................. 9 2.6 Aanpak van wapenbezit en wapengebruik ...............................................................................11 3. Weerbare Wijken ..................................................................................................

12 3.1 Credible messengers netwerk .................................................................................................. 12 3.2 Het Andere Verhaal ................................................................................................................. 14 3.3 Buurtrechter ............................................................................................................................ 15 3.4 Nieuw-West en Zuidoost ......................................................................................................... 15 4. De schaduwkant van drugsgebruik ......................................................................... 20 4.1 Schaduwkant van drugsgebruik............................................................................................... 20 Bijlage 1: cijfers uit de kwetsbaarheidsindex ............................................................... 21

2

1 Inleiding

Dit is de tweede voortgangsrapportage van het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (WMWW). Het programma draagt bij aan een veilig Amsterdam, een Amsterdam met buurten zonder overlast van drugscriminaliteit, waar mensen weerbaar zijn en waar jongeren zich vrij kunnen ontwikkelen en kunnen kiezen voor een veilig bestaan. Om dat te bereiken richt het programma zich op het verminderen van de sociale ontwrichting door drugshandel van buurten en (kwetsbare jonge) mensen en op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs. Het programma is onderdeel van een bredere en langdurige inzet vanuit verschillende partijen. In het document ‘Driehoek tegen Drugscriminaliteit’ zijn veel inspanningen op het gebied van drugscriminaliteit samengevat. Drie pijlers Het programma WMWW volgt in grote lijnen drie pijlers. Ten eerste wordt inzicht verkregen uit onderzoek, analyses en ervaringen uit de casuïstiek. Op basis daarvan worden interventies ontwikkeld en uitgevoerd – dat is de tweede pijler van het programma. De derde pijler is schaalvergroting en systeemverandering. Nadat duidelijk is dat bepaalde acties werken kunnen deze ook worden ingezet in andere gebieden of groepen. Wijzigingen ten opzichte van de vorige rapportage Deze voortgangsrapportage verschilt op sommige onderdelen van de vorige rapportage.

• De maatregel ‘Het Andere Verhaal’ was in de vorige rapportage onderdeel van de maatregel ‘Eervolle Uitweg’, maar is nu als aparte maatregel opgenomen; • De maatregel ‘De rol van vrouwen en meisjes in drugshandel’ moet nog starten en wordt daarom nu niet verder vermeld; • De maatregel ‘Inventarisatie criminogene kwetsbaarheid wijken’ komt niet meer als zodanig terug in deze voortgangsrapportage; de onderzoeken die in dit kader zijn gedaan worden gebruikt als input voor inzet in Nieuw-West; • De afgelopen maanden zijn de eerder geformuleerde doelstellingen – ook in het kader van het opzetten van een monitor – nog eens nader bekeken. Een aantal doelstellingen is naar aanleiding hiervan concreter gemaakt. Niet van elke maatregel is de maatschappelijke impact concreet te maken in cijfers, of zijn er al resultaten beschikbaar. Het gaat dan bijvoorbeeld om pilots die worden uitgevoerd om eerst meer inzicht te krijgen in het fenomeen (zoals de Aanpak Doorgroeiers) of om maatregelen waar het maatwerk betreft. Wel wordt elke maatregel (tussentijds) geëvalueerd. Bijlagen: factsheets drugsgebruik en drugscriminaliteit Bij de voortgangsrapportage horen tevens een jaarlijkse factsheet over het drugsgebruik in Amsterdam en een factsheet over drugscriminaliteit in Amsterdam. Deze zijn bijgevoegd als losse bijlagen.

3

2. Weerbare Mensen

Onder de noemer Weerbare Mensen worden de ontwrichtende effecten van drugshandel op het leven van (jonge) mensen aangepakt. Crimineel gedrag mag niet worden beloond, gefaciliteerd of in stand worden gehouden. Het doel van de maatregelen is om met een combinatie van straf (drang/dwang) en zorg crimineel gedrag te doen stoppen en om personen die crimineel gedrag vertonen of dreigen af te glijden in de criminaliteit een ander perspectief te laten kiezen. Door onderzoek en op basis van casuïstiek wordt inzicht verworven in de aard van carrières in de drugscriminaliteit. Met de kennis die hiermee wordt opgedaan kunnen interventies worden toegepast en ontwikkeld en kunnen barrières worden opgeworpen om te voorkomen dat jongeren of jongvolwassenen in de criminaliteit raken of doorgroeien.

2.1 Top600 met antecedenten drugs en geweld Doelen • Recidive verminderen; • Perspectief bieden; • Voorkomen dat broertjes en zusjes in de criminaliteit belanden. De Top600-criteria (met in eerste instantie een focus op High Impact Crime-delicten) zijn in 2019 uitgebreid met Drugs-en Geweld (DG)-criteria, waardoor ook personen die drugsgerelateerde (gewelds)criminaliteit hebben gepleegd, in de aanpak kunnen worden opgenomen én gehouden. Resultaten 2021 Er is een pilot uitgevoerd om zicht te krijgen op personen die gelieerd zijn aan drugscriminaliteit en om te onderzoeken of drugscriminaliteit andere dingen van een regisseur vraagt dan High Impact Crime en of nieuwe interventies kunnen worden ontwikkeld. De pilot is afgerond en geëvalueerd (zie een samenvatting bij Evaluatie en monitoring hieronder). De aanbevelingen uit de evaluatie worden uitgewerkt en uitgevoerd.

4

Vooruitblik De aanpak wordt voortgezet. Voor de DG-doelgroep kan gebruik gemaakt worden van specifieke interventies en de ervaring van specialisten. De opsporingscapaciteit is onderwerp van gesprek tussen politie en OM en heeft blijvende aandacht. Evaluatie en monitoring

5

2.2 Aanpak Doorgroeiers Doelen Zicht krijgen op de doelgroep en op doorgroei- en recruteringsprocessen.

De aanpak Doorgroeiers is één van de actielijnen van het versterkingsplan ondermijning van het RIEC Amsterdam-Amstelland. Er is een tijdelijke persoonsgerichte aanpak opgezet om meer zicht te krijgen op deze doelgroep en te kijken wat effectieve interventies zijn. De maatregel beoogt hiermee uiteindelijk doorgroei in (drugs)criminaliteit te voorkomen, instroom in de Top600 Drugs en Geweld te voorkomen, recruteringsprocessen te verstoren en de maatschappij te beschermen. Resultaten 2021 - Er is een triageteam opgezet dat beoordeelt of personen kunnen worden opgenomen in de aanpak. Het triageteam bestaat uit Politie Eenheid Amsterdam, het Openbaar Ministerie, de stadsdelen, Jeugdbescherming Regio Amsterdam en de William Schrikker Stichting Jeugdbescherming en Jeugdreclassering; - Na het vaststellen van het beoordelingskader is gestart met de uitvoeringsfase en het aantrekken van nieuwe casuïstiek. Een belangrijke onderscheidende factor van de aanpak doorgroeiers is dat tot instroom besloten kan worden op basis van zachte informatie (zorgelijke signalen), in tegenstelling tot de harde criteria (veroordelingen) van bijvoorbeeld de Top600. Het verzamelen, wegen en beoordelen van deze informatie vergt dan ook een hele andere werkwijze.

Uit de ervaring met het beoordelingskader en deze werkwijze tot nu toe is geconcludeerd dat deze aangescherpt moeten worden en dat verdere specificatie van het fenomeen doorgroeien en een beter model tot duiding van signalen vereist zijn. Dit zal in onderzoeksvorm verder worden uitgewerkt en is een van de eerste betekenisvolle resultaten van de persoonsgerichte aanpak; - Er zijn 15 personen in regie genomen. Regisseurs maken voor deze casuïstiek, samen met de partners, een plan van aanpak voor de duur van de verdere regie; - Het onderzoek ‘Dealers in de Dop’ is afgerond en gepubliceerd. Het rapport is gebruikt om met partners een gezamenlijk beeld van de problematiek te verkrijgen. Daarnaast draagt het onderzoek ook bij aan het snelgroeiende beleidsveld van terugdringen van drugshandel. De uitkomsten dienen als input voor bijvoorbeeld de preventieve inzet door de aanpak schoolveiligheid en het programma Positief Perspectief en stadsdelen op kinderen en jongeren, en geven in grote mate onderbouwing aan het onderbuikgevoel dat veel professionals al hadden. Die kunnen hun inzet vervolgens richten op het 'hoe' van het voorkomen van jonge aanwas. Beluister de podcast over de Aanpak Doorgroeiers. Vooruitblik - Er wordt in samenwerking met partners gekeken hoe de komende tijd 6

-

-

-

tot 40 personen kunnen worden opgenomen in de aanpak; Als vervolg op het onderzoek ‘Dealers in de Dop’ komt er een onderzoek naar een oudere en zwaardere doelgroep en naar de mogelijkheid om meer schematisch doorgroeiprocessen te duiden; Aan de hand van de casuïstiek in de persoonsgerichte aanpak start in 2022 een fenomeenanalyse van de doelgroep, om meer inzicht te krijgen in hun drijfveren en risicofactoren; Straatcoaches van Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (SAOA) worden ingezet om aandacht te hebben voor personen die zijn opgenomen in de aanpak en potentiële doorgroeiers. Op die manier wordt de informatiepositie vergroot en kan in een vroegtijdig stadium contact worden gemaakt met (potentiële) doorgroeiers.

2.3 Eervolle Uitweg Doelen • Professionals voorzien van ondersteuning en expertise; • Onder bepaalde voorwaarden effectief maatwerk bieden aan personen die uit de drugscriminaliteit willen stappen. Mensen die uit de drugscriminaliteit willen stappen en daarbij ondersteuning willen, kunnen terecht bij het uitwegteam. Dit uitwegteam bevat drie componenten.

Het uitwegteam is opgezet om mensen die uit de drugscriminaliteit willen stappen onder voorwaarden te ondersteunen. Dit kan alleen als de persoon in kwestie echt gemotiveerd is – motivatie is de basis van het contact. De beginfase is in die zin vrijblijvend. Vanuit dit eerste contact worden de situatie van de persoon, het systeem waarin deze zich begeeft, de mogelijkheden en consequenties gezamenlijk in beeld gebracht. Daarbij wordt rekening gehouden met de diverse fasen die een persoon (meestal) doorgaat voordat deze de daadwerkelijke stap maakt om uit te stappen. Vervolgens is de persoon die uit de drugscriminaliteit wil stappen aan zet. Zijn motivatie en inspanningen zijn leidend voor verdere inzet en ondersteuning. Resultaten 2021 - Het uitwegteam gaat aan de slag met vijf casussen. Op die manier wordt meer kennis opgedaan, komen dilemma’s naar boven en kan ervaren worden welke (intensiteit van) begeleiding nodig is. Momenteel zijn er drie casussen opgepakt; - Samen met RIEC Midden-Nederland is een denktank met wetenschappers en professionals georganiseerd over motivatie bij het uitstappen uit de (drugs)criminaliteit. Naar aanleiding van deze bijeenkomst wordt nu een praktijkgericht onderzoek naar (aspecten van) motivatie voorbereid.

7

Vooruitblik Eind 2021 wordt de inzet van het uitwegteam geëvalueerd en wordt een voorstel gedaan voor een eventueel vervolg. Ook start in de tweede helft van 2021 de ontwikkeling van de kennisbank. Dit gebeurt in samenhang met de ontwikkeling van een bredere kennisbank voor het hele programma WMWW.

2.4 Straatdealers Doelen • Duurzame reductie in het centrum van Amsterdam van: • Actieve straatdealers; • Het aantal nieuwe gevallen van straatdealen; • Met straatdealen samenhangende overlast en criminaliteit. • Doorgroei in (drugs)criminaliteit voorkomen. In meerdere gebieden in Amsterdam speelt het probleem van straatdealers, maar de binnenstad van Amsterdam springt er qua hardnekkigheid en omvang echt uit. De bewoners van stadsdeel Centrum ervaren dan ook van alle Amsterdammers de meeste overlast van straathandel in drugs. Waar straatdealers tijdens de lockdown vrijwel niet aanwezig waren, is met de opening van de horeca en het versoepelen van de reisbeperkingen de problematiek weer enorm toegenomen. Ook jonge dealers uit de woonstadsdelen vinden hun weg weer naar het centrum van Amsterdam om te dealen en sommigen van hen groeien zo verder door in de drugscriminaliteit. Al geruime tijd worden inspanningen verricht om dit tegen te gaan. Zo zijn er naast de inzet van de politie en het OM een dealeroverlastgebied en cameratoezicht ingesteld in grote delen van de binnenstad, is er een aanpak voor recidivisten en zijn er in het verleden campagnes gevoerd gericht op (potentiële) klanten. Binnen de maatregel wordt gekeken welke aanvullende acties mogelijk zijn bovenop de maatregelen die al worden genomen. De aanpak heeft drie lijnen.

De eerste lijn is een intensivering van de bestaande aanpak met interventies die in de zomer van 2021 zijn ingevoerd. De tweede lijn is het vergroten van kennis door middel van onderzoek. De derde lijn is een brede integrale vernieuwing van de aanpak straatdealers die eind 2021 wordt gepresenteerd. Resultaten 2021 Deze maatregelen zijn reeds uitgevoerd of worden nu opgezet:

8

Vergaren van kennis en inzicht. De volgende onderzoeken zijn of worden afgerond (onder andere): - Een kwantitatieve doelgroepanalyse waarin iedereen die voor straatdealen in het centrum is aangehouden in de periode 2017-2019 is opgenomen. Daarnaast is een verdiepende analyse uitgevoerd op een steekproef uit de doelgroepanalyse. In de eerste analyse is vooral gekeken naar aard, omvang en achtergrond. In de verdiepende analyse is ook gekeken naar het zorgbeeld en motieven in combinatie met het delictprofiel en de vervolghistorie, met als uitkomst onder meer een aantal profieltypen van straatdealers; - Een analyse van de vervolging van aangehouden straatdealers. Dit is in samenwerking met het OM gebeurd. Hierin is gekeken naar alle “straatdealzaken” die in de periode 20172020 zijn binnengekomen bij het OM. Er is een analyse gemaakt van type afdoening, doorlooptijd en voorgeleiding. Hierin is onder andere onderscheid gemaakt tussen APV(nepdope) en Opiumwetzaken (echte drugs). Vooruitblik In de tweede helft van 2021 wordt de brede integrale vernieuwing op basis van de onderzoeksresultaten verder uitgewerkt en besproken. Het is de intentie deze vanaf 2022 uit te voeren.

Deze vernieuwing wordt vooralsnog opgezet rondom de volgende pijlers: - Groeps- en persoonsgerichte aanpakken van dealers versterken; - Gebiedsgerichte aanpak versterken; - Verbeteren van de rechtshandhaving: zowel straf- als bestuursrecht; - Monitoring en analyse.

2.5 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie Doelen • Tegengaan en doorbreken van criminaliteit tijdens detentie; • Beperken negatieve invloed op kwetsbare gedetineerden. In 2019 is met Justitieel Complex Zaanstad (JC Zaanstad) en Politie Eenheid Amsterdam gestart met het project 'doorbreken van criminaliteit tijdens detentie'. Er wordt gewerkt langs drie lijnen:

9

Resultaten 2021 - JC Zaanstad geeft aan de ‘Voortgezet crimineel handelen tijdens detentie’ is om politie door wanneer een meerdere redenen onwenselijk. gedetineerde naar buiten gaat - Het is ondermijnend voor het systeem in de penitentiaire inrichting (PI). in Amsterdam of Daarnaast is de kans groot dat als iemand binnen de PI Amstellandgemeenten, verder gaat met criminele activiteiten, hij of zij dat bijvoorbeeld met verlof. De voortzet na detentie. Daarom is het nuttig om al in politie rapporteert aan JC detentie te kijken wat gedaan kan worden om dit te stoppen. Zaanstad als de gedetineerde - Ook bestaat het vermoeden dat kwetsbare gedetineerden tijdens verlof wordt voorafgaand aan hun verlof onder druk worden gezet aangehouden of staande door medegedetineerden om tijdens verlof criminele handelingen te plegen. Uit angst hiervoor weigeren gehouden. In verband met sommige gedetineerden om met verlof te gaan. Dit corona zijn de aantallen laatste heeft op langere termijn ook invloed op de verloven nog steeds heel laag. veiligheid van de maatschappij. De kans op recidive na In twee gevallen is inmiddels detentie neemt tenslotte toe naarmate gedetineerden minder goed re-integreren tijdens en na hun detentie. gezien dat vanuit de politie de aan-/staandehouding van een gedetineerde tijdens verblijf buiten de PI is gemeld aan JC Zaanstad.

Bij één gedetineerde heeft dit geleid tot meer inzicht in problemen die speelden. Hier zijn vervolggesprekken over gevoerd. In de eerste helft van 2o21 is met andere politie-eenheden en PI’s gesproken over aansluiting op dit proces. - Per 1 mei kan, mede door samenwerking met het hoofdkantoor van Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), JC Zaanstad hoge cashbedragen die een gedetineerde bij binnenkomst bij zich heeft melden aan het OM. Het OM controleert dan of er nog openstaande slachtoffervergoedingen of boetes zijn en of er een witwasonderzoek kan starten. Sinds de start van deze pilot, die een jaar duurt, zijn er 14 meldingen gedaan van bedragen boven de €300; - Gedetineerden kunnen in de PI ‘baantjes’ hebben. Denk aan bijvoorbeeld aan reiniger van een afdeling of sporthulp. In JC Zaanstad zijn deze baantjes altijd gekoppeld aan een opleiding. Tot voor kort kon een gedetineerde dit baantje voor onbepaalde tijd hebben, ook als er in de loop der tijd sprake was van vermoedens of signalen van crimineel handelen. Dit proces is aangepast. Gedetineerden kunnen nu alleen voor bepaalde tijd een specifiek baantje krijgen, nadat ze hun motivatie daarvoor kenbaar hebben gemaakt en het akkoord wordt bevonden; - Er is een betere samenwerking tussen JC Zaanstad en de IPGA-teams van de politie omdat men elkaar nu makkelijker weet te vinden.

Vooruitblik De komende tijd worden kleinere en grotere maatregelen binnen het project verder uitgewerkt en opgepakt. Voorbeelden hiervan zijn: 10

-

-

Binnen JC Zaanstad en bij partners wordt komende tijd gewerkt aan bewustwording van wat 'voortgezet crimineel handelen tijdens detentie’ inhoudt en hoe het opgemerkt en tegengegaan kan worden; Er wordt gekeken naar wat gedaan kan worden met waardevolle spullen van gedetineerden op cel; Er wordt besproken welke verbeteringen in het aangiftebeleid bij JC Zaanstad over voortgezet crimineel handelen tijdens detentie mogelijk zijn, om op die manier onder andere beter verbanden te kunnen leggen tussen verschillende aangiftes die binnenkomen.

2.6 Aanpak van wapenbezit en wapengebruik Doel Terugdringen wapenbezit en wapengebruik in Amsterdam De aanpak van wapenbezit en wapengebruik is in augustus 2019 – onder andere vanwege een opeenstapeling van ernstige geweldsincidenten– gestart met snelle en zichtbare acties gericht tegen wapengeweld, in aanvulling op bestaande integrale programma’s op het vlak van veiligheid en sociale aspecten, zoals verharding jeugdcultuur en sociale omgeving. Voorbeelden van deze acties waren de wapeninleveractie en de campagne ‘Amsterdam Ontwapent’. Deze acties en resultaten zijn in mei jl. gepresenteerd aan de raad. Vanaf februari 2021 is de aanpak van wapenbezit en wapengebruik ondergebracht bij het programma WMWW. Resultaten 2021 - Er is veel geïnvesteerd in het netwerk, onder andere door het organiseren van brainstormsessies over de verdere ontwikkeling van de aanpak van wapenbezit en wapengebruik. De wapenproblematiek hangt namelijk samen met vele al bestaande programma’s. Het is de bedoeling om deze aanpak in die programma’s te integreren en niet om een eigenstandig programma voor de aanpak van wapenbezit en wapengebruik op te zetten. De coördinatie op de aanpak van wapenbezit en wapengebruik ligt bij WMWW.

- Er is een verkennende analyse van de aard en omvang van het probleem gemaakt; - De communicatiecampagne is afgestemd op de proef “gerichte wapencontroles” die in september van start is gegaan; - Amsterdam neemt deel aan het landelijke actieplan Wapens en Jongeren. Vooruitblik - Amsterdam doet mee aan de landelijke wapeninleveractie in de Week van de Veiligheid in oktober 2021. De Driehoek heeft bepaald dat hierbij niet alleen steekwapens maar ook vuurwapens kunnen worden ingeleverd; - De campagne #AmsterdamOntwapent wordt hervat; - Op basis van de opbrengsten van de brainstormsessies wordt de aanpak aangescherpt en geïntensiveerd. Dit gebeurt langs drie lijnen:

11

3. Weerbare Wijken

Onder de noemer ‘Weerbare Wijken’ wil het programma de weerbaarheid tegen de sociale ontwrichting van drugshandel versterken. De maatregelen in dit hoofdstuk moeten hier een bijdrage aan leveren door het vertrouwen tussen Amsterdammers en de overheid te vergroten en uit te dragen dat misdaad niet loont. De sociale structuur van een aantal Amsterdamse wijken is vatbaar voor de ondermijnende effecten van de drugshandel. In sommige stadsdelen vallen meerdere wijken op als de kwetsbaarheidsindex gecombineerd wordt met politiecijfers en de Veiligheidsmonitor. Meer cijfers uit de kwetsbaarheidsindex zijn te vinden in de bijlage in dit document. De andere cijfers zijn terug te vinden in de Factsheet Drugscriminaliteit in Amsterdam 2020. Zuidoost en Nieuw-West staan centraal. Samen met deze stadsdelen zijn buurten geselecteerd waarin gezamenlijke en gerichte activiteiten worden ontwikkeld die (duurzaam) bijdragen aan het versterken van de weerbaarheid tegen de sociale ontwrichting van drugshandel. In Zuidoost is gekozen voor Venserpolder en in Nieuw-West voor de Wildemanbuurt.

3.1 Credible messengers netwerk Doelen • Meer personen (en hun omgeving) bereiken die in de (drugs)criminaliteit zitten of erin dreigen af te glijden, onder andere door: • Het vergroten van het netwerk van de credible messengers en hen versterken; • Het vergroten van het vertrouwen en verbeteren van de samenwerking tussen de credible messengers en de (lokale) overheid. Credible messengers zijn professionals die geworteld zijn in de wijken en mensen die in de (drugs)criminaliteit zitten, of daarin dreigen te belanden, kunnen ‘raken’. Dat wil zeggen dat zij tot hen kunnen doordringen en hen kunnen inspireren tot ander gedrag. Zij kunnen een brug vormen 12

naar wat nodig is (ook richting bestaande initiatieven en instanties) om positieve verandering te realiseren. Dat doen zij in gesprek, ondersteund door coachingstechnieken, hun voorkomen, ervaring, en positie in de gemeenschap. Zo kunnen zij een gids zijn voor personen die in aanraking zijn of komen met drugshandel en -criminaliteit en daardoor ook bijdragen aan het weerbaarder maken van de Amsterdamse wijken. Resultaten 2021 Het ervaringsgerichte opleidingsprogramma voor de eerste lichting van dertien credible messengers heeft in de eerste helft van 2021 plaatsgevonden. Dit programma is tot stand gekomen in samenwerking met Your Lab. De groep bestond uit mannen en vrouwen uit verschillende wijken met een mix aan ervaring, leeftijd en achtergronden. De opleiding bestond uit zes trainingsweekenden, intervisieavonden en gedurende het programma samen optrekken met mensen die door het projectteam als credible messenger worden gezien en zo al werken in Amsterdam. In het opleidingsprogramma is gewerkt met vier aandachtsvelden: ik (inzicht in triggers, trauma’s en presentatietechnieken), wij (inzicht in groepsdynamieken, motivatie- en coachingstechnieken), wijk (inzicht in lokale essentiële netwerken en samenwerkingsvormen) en wereld (leiderschap, ondernemerschap en inspiratietechnieken). Om onderdeel te worden van het netwerk heeft het AcVZ meegedaan aan de trainingen.

“Door het traject heb ik weer meer vertrouwen in de overheid” Door het opleidingsprogramma en de toegang tot elkaars netwerk kunnen de credible messengers en de partners nog beter de verbinding leggen tussen de wereld van de straat en de wereld van het systeem en de overheid. Eén van de deelnemers van de eerste opleiding sprak aan het begin van het traject zijn wens en ook zijn scepsis uit. Er waren al zoveel pogingen gedaan, maar het vertrouwen in instanties zoals de gemeente, de politie en de zorg heeft flinke schade opgelopen. Daarbij speelde de ervaring van iedere keer buitenspel te worden gezet een grote rol. De wens was om meer toegang te krijgen tot systemen en organisaties om mee te kunnen praten, te denken en feedback te kunnen geven omdat er soms echt verkeerde keuzes worden gemaakt die de afstand ten opzichte van de jongeren alleen maar vergroten. De deelnemer gaf aan niet overtuigd te zijn dat het dit keer wel zou lukken maar het wel een kans te willen geven. Gedurende het traject was er geen onderscheid in ‘wij en zij’ en de focus lag steeds op het gezamenlijk verbeteren van de toegang voor jongeren tot organisaties en voorzieningen.

Aan het einde van het opleidingstraject gaf deze deelnemer aan dat zijn vertrouwen enorm was gestegen, juist doordat personen van de organisaties die betrokken waren bij het opleidingsprogramma (zoals het AcVZ, de politie en de Waag) met de credible messengers dit traject zijn aangegaan en het systeem een gezicht hebben gegeven. Hierdoor is het ook mogelijk dat dit herwonnen vertrouwen verder uitgestraald of doorgegeven wordt aan anderen.

Vooruitblik - De credible messengers gaan in de tweede helft van 2021 onder andere aan de slag met het verder neerzetten van het netwerk, het contact met en begeleiden van jonge mensen uit de doelgroep in de (drugs)criminaliteit, het uitvoeren van opdrachten in verschillende wijken en met diverse (maatschappelijke) organisaties in het netwerk. Ook gaan ze een rol spelen in het opleidingsprogramma van de tweede lichting. Ze werken in aanvulling op en in verbinding met bestaande structuren en partners in de stad; - In september 2021 start het vier maanden durende opleidingsprogramma voor de tweede lichting credible messengers;

13

-

Er komt een (externe) evaluatie van het opleidingsprogramma van de eerste twee lichtingen credible messengers (gereed eerste helft van 2022); Er wordt, samen met de credible messengers, een passende en formele organisatievorm opgezet voor het netwerk, waarin naast de credible messengers zelf onder andere ook de overheid en andere partners onderdeel zijn. Deze structuur is naar verwachting aan het einde van het eerste kwartaal 2022 gereed.

3.2 Het Andere Verhaal Doel Jongeren en jongvolwassenen bewust maken van de keerzijde van drugscriminaliteit. Het vertellen van Het Andere Verhaal is gericht op jongeren en jongvolwassenen uit Amsterdam die een verhoogde kans hebben om in aanraking te komen met drugscriminaliteit of daar al in zitten. Het Andere Verhaal moet jongeren bekend maken met de keerzijde van drugscriminaliteit en -handel. Hierbij ligt de nadruk op het belichten van 'de andere kant' van de criminaliteit: stress, angst, verdriet van ouders en familie, eenzaamheid en onveiligheid en het laten zien dat er een alternatief is voor het leven in de (drugs)criminaliteit. Als mensen daaruit willen stappen, kunnen ze daar hulp bij krijgen. De noodzaak om bij jongeren al vroeg te beginnen met preventiemaatregelen was ook één van de conclusies in het recent verschenen onderzoek ‘Dealers in de Dop’. Het Andere Verhaal wordt samen met ervaringsdeskundigen, externe partijen, jongeren en professionals gemaakt. Het geeft een realistisch beeld van de drugscriminaliteit en van kansen op een positieve maatschappelijke carrière. De komende jaren wordt het Andere Verhaal op verschillende manieren opgebouwd, onder andere door straatcolleges (bijeenkomsten op plekken in de wijk waar de doelgroep aanwezig is.

Het onderwerp is steeds het ontmythiseren van de drugscriminaliteit), workshops op locaties in de buurt, trailers in bioscopen of medialabs. De boodschap wordt opgebouwd door en met jongeren en professionals die met jongeren werken. Resultaten 2021 Het Andere Verhaal is in 2021 breder uitgedragen, onder andere door de samenwerking met credible messengers, die de essentie van Het Andere Verhaal meenemen in contacten met de doelgroep. Ook de ontwikkeling van een virtual reality (VR) bril voor jongeren die laat zien wat voor consequenties hun keuzes kunnen hebben met betrekking tot (messen)geweld, is onderdeel van het laten zien van Het Andere Verhaal. Deze tool draagt bij aan meer bewustwording van de gevolgen van messengeweld en drugscriminaliteit bij jongeren in de leeftijd van 8 – 14 jaar. Beluister de podcast over de straatcolleges. Vooruitblik - De straatcolleges worden voortgezet; - Het prototype van de virutal reality tool is nagenoeg klaar. Nadat het prototype gereed is wordt het getest, verder ontwikkeld en in gebruik genomen, waarbij ook wordt gekeken naar de toepasbaarheid op scholen.

14

3.3 Buurtrechter Doelen • Toegang tot het recht gemakkelijker en zichtbaarder maken; • Vergroten van de maatschappelijke effectiviteit van de rechtspraak. De buurtrechters van de buurtrechtbank Venserpolder behandelen rechtszaken van bewoners van Venserpolder. Dat doen ze vanaf dit najaar niet in de rechtbank Amsterdam, maar in de wijk zelf. Voor meer informatie: www.rechtspraak.nl/buurtrechtervenserpolder. Eerder is een verkenning naar de haalbaarheid van buurtrechtspraak gedaan in de wijk Venserpolder, in Zuidoost. Hierin zijn zowel de problemen en behoeften van de mensen in de buurt, als de mogelijkheden van de buurt in kaart gebracht. Naar aanleiding van de verkenning is besloten om hier te starten met een pilot in het najaar van 2021. Resultaten 2021 In januari 2021 is gestart met zogeheten leerateliers. In deze sessies zijn specifieke thema’s waar de buurtrechter mee aan de slag gaat verder uitgewerkt, samen met maatschappelijke organisaties die al actief zijn op deze thema’s in de buurt. Thema’s Leerateliers

*De essentie van de ZSM-aanpak is dat in elke strafzaak maatwerk wordt geleverd via een aanpak die recht doet aan de belangen van de dader, het slachtoffer en de maatschappij.

-

Er is een locatie gevonden in Zuidoost vanuit waar de buurtrechtzaken kunnen worden gehouden; Er zijn gesprekken gevoerd met organisaties uit de wijk en met bewoners. Ook is er in de dependance van Pakhuis de Zwijger in Zuidoost een bijeenkomst georganiseerd met en voor bewoners om meer te vertellen over de buurtrechter.

Vooruitblik De buurtrechtbank Venserpolder opent dit najaar haar deuren aan de Albert Camuslaan. Vanaf 1 november 2021 starten daar de eerste zittingen.

3.4 Nieuw-West en Zuidoost Binnen het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken worden extra activiteiten ontwikkeld in (buurten in) Nieuw-West en Zuidoost, in gezamenlijkheid met het stadsdeel en relevante partners. Bovendien worden bestaande inspanningen die zichtbare effecten hebben op en bijdragen bij aan het vergroten van het vertrouwen, versterkt. Op die manier kan duurzame verandering plaatsvinden. Steeds wordt daarbij actief gezocht naar ‘systeemfouten’ om die vervolgens te adresseren en op te lossen. Eerdergenoemde activiteiten zoals de samenwerking 15

met credible messengers, de aanpak doorgroeiers, de eervolle uitweg en Het Andere Verhaal worden juist ook in deze stadsdelen uitgevoerd. Bij de maatregelen staat de opgave in de gebieden centraal. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij bestaande programma’s en netwerken, zoals De Weerbare Stad, Positief Perspectief (de geïntegreerde werkwijze), het meidennetwerk in West en Nieuw-West en de persoonsgerichte aanpak voor meisjes/jonge vrouwen met complexe problematiek vanuit het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (Rosa-aanpak). De maatregelen worden uitgevoerd in afstemming met de aanpak ontwikkelbuurten en in Zuidoost en Nieuw-West wordt actief meegedacht bij het formuleren van concrete acties om doorbraken te realiseren in het kader van de masterplannen in die stadsdelen. In beide wijken wordt zowel gewerkt aan praktische interventies die bewoners vertrouwen geven en bijdragen aan de veiligheid (zoals het verbeteren van verlichting of andere aanpassingen in de openbare ruimte), als aan de fundamentele mechanismes die ten grondslag liggen aan drugscriminaliteit. De projectteams WMWW uit Zuidoost en Nieuw-West hebben veelvuldig contact met elkaar zodat men leert van elkaars ervaring en inspanningen. Nieuw-West Doelen Operationele doelen zijn afhankelijk van het lokale vraagstuk.

Resultaten 2021 De resultaten worden behaald door de nauwe samenwerking in Nieuw-West, waaraan het programma WMWW een bijdrage levert. Deze samenwerking wordt vormgegeven in het zogeheten regieteam, waarin de domeinen veiligheid, zorg, welzijn, sociaal en fysiek van het stadsdeel en de programma’s De Weerbare Stad, Positief Perspectief, Ontwikkelbuurten en WMWW zitting hebben. Het regieteam brengt focus en samenhang aan in de acties in de wijk. Het regieteam werkt samen met alle partners die nodig zijn om resultaat te behalen, zoals de politie, het OM en maatschappelijke organisaties. Onlangs is gestart met het opstellen van het masterplan Nieuw-West. Het Regieteam Wildeman en het programma WMWW geven input aan 16

het Masterplan. Ook kan de manier van werken als input dienen voor het organiseren van de werkzaamheden van masterplan. Zo wordt bijvoorbeeld gekeken of een regieteam ook in andere wijken van meerwaarde kan zijn. -

-

-

-

-

Door een persoonlijke en intensieve aanpak zijn op dit moment zeven jongeren die in (zwaar) criminele kringen verkeerden, naar een baan begeleid. De professionals blijven met hen in contact, zodat het risico op uitval vermindert. Dit zijn onder andere jongeren uit de groep van 22 geselecteerde personen die al jarenlang een disproportioneel effect hebben op de wijk; Er zijn in 2021 12 straatcolleges gegeven aan diverse groepen jongeren, onder andere voor jongens uit de Wildemanbuurt en voor alleen meiden. Het onderwerp is steeds het ontmythiseren van de drugscriminaliteit; Er is op urgente plekken ingezet op het tegengaan van overlast. Zo zijn bepaalde speeltuinen opgeknapt en heeft WMWW samen met het stadsdeel en met bewoners een field lab vormgegeven om geluidsoverlast te verminderen. Dat was namelijk één van de veelgehoorde klachten van bewoners. De uitkomst is dat er wordt gewerkt aan een plek waar jongeren uit de Wildemanbuurt kunnen sporten; De pilot Buurtcommunicatie rondom woningsluitingen (na de vondst van drugs) zorgt voor meer en zichtbare communicatie met de buurt over de gesloten panden. Doel van deze transparantie over de sluiting van een pand is het vergroten van het vertrouwen van de buurt in de overheid. Er zijn drie sluitingen geweest op grond van de Opiumwet sinds het begin van de pilot (januari 2021).

Direct na een sluiting zijn het gebiedsteam, het wijkpraktijkteam (WPT-bus), de politie en corporaties aanwezig. Het doel is om hiermee de meldingsbereidheid te vergroten. De pilot is bijna ten einde. Na de evaluatie wordt gekeken hoe de pilot verder uitgebreid kan worden naar andere wijken in de stad; Samen met de Weerbare Stad worden weerbaarheidstrainingen voor ondernemers georganiseerd en wordt criminele spookbewoning aangepakt.

Beluister de podcasts over Perspectief voor jongeren Wildemanbuurt en de pilot Buurtcommunicatie rondom woningsluitingen. Vooruitblik - De straatcolleges worden voortgezet. Er wordt gekeken of de colleges ook aan ouders en op scholen kunnen worden gegeven; - WMWW is onderdeel van het project Jupiter, een samenwerking met onder andere de woningbouw, de politie en het stadsdeel. Het doel van het project is om criminele activiteiten en illegale woonsituaties te beëindigen in de Wildemanbuurt en Osdorp Oost. Er wordt niet gefocust op één vorm van woonfraude, maar op alle vormen van crimineel gebruik. De planning is om in oktober 2021 huisbezoeken uit te voeren; - De onderzoeksresultaten van het onderzoek naar het doorbreken van misdaadcarrières in de Wildemanbuurt zullen worden gedeeld en geïmplementeerd.

Zuidoost Doelen Operationele doelen zijn afhankelijk van het lokale vraagstuk. De inspanningen in Venserpolder zijn gericht op vier doelen: 17

Resultaten 2021 In bovenstaand figuur staan de doelen voor Venserpolder weergegeven. Het programma WMWW levert aan deze doelen een bijdrage. De resultaten worden behaald door nauwe samenwerking in stadsdeel Zuidoost met de medewerkers van de gebieden, van de domeinen fysiek, sociaal en veiligheid en met andere (gemeentelijke) partijen. Afgelopen tijd is veel kennis opgedaan hoe de inzet in de wijk zo efficiënt mogelijk georganiseerd kan worden. -

Om de geweldsspiraal te doorbreken zijn verschillende interventies gestart. o Het afgelopen jaar is de integrale aanpak van bepaalde groepen fors versterkt. Er lopen nu vier groepsaanpakken: twee waarin leden van verschillende drillrapgroepen zijn opgenomen en twee groepen waarbij de aanpak een meer preventief karakter heeft. In januari 2021 zijn ongeveer 80 brieven uitgereikt aan jongeren. Het integraal werken heeft veel toegevoegde waarde: de lijnen zijn korter en acties worden in onderlinge afstemming uitgevoerd. Naast activiteiten gericht op de individuen, zijn acties gericht op (voorkomen van nieuwe aanwas op) de groep; o Om te komen tot een gezamenlijke aanpak om de gewelddadige straatcultuur te doorbreken, zijn voor de zomer van 2021 twee brainstormsessies gehouden met een groot aantal betrokkenen uit Zuidoost. Op basis van de uitkomsten daarvan is gekozen om de inspanningen te richten op drie thema’s: Verstevigen van ouderbetrokkenheid; Meer zicht krijgen op de leefwereld van jongeren; Ontwikkelen van een maatwerk-aanpak. Dit is nog in ontwikkeling. Er wordt gestart met het aanpakken van knelpunten in vastgelopen casussen (onder andere met hulp van het AcVZ-Loket). Naar aanleiding van de inzichten uit deze casuïstiek wordt gekeken wat structureel ingezet kan en moet worden voor jongeren met complexe casuïstiek die gelieerd zijn aan de drugshandel.

18

o

-

-

-

-

-

Er start een pilot om meer zicht te krijgen op de online leefwereld (zie ‘Vooruitblik’ hieronder); o Vanaf september 2021 gaan het stadsdeel (Jeugd en Veiligheid (J&V)) en WMWW structureel samenwerken met de politie, rondom zowel geweldsincidenten als het fenomeen excessief geweld, om gezamenlijk acties en interventies om dit tegen te gaan te bedenken en ontwikkelen. Ook twee ervaren zorgpartners sluiten aan. Er is onder leiding van het programma De Weerbare Stad (DWS) een ‘Aanpak criminele spookbewoning’ ontwikkeld, waarbij de ervaringen vanuit WMWW zijn betrokken. Deze aanpak start in de wijk Venserpolder. In het tweede kwartaal van 2021 is een actie gehouden in Venserpolder, waarbij ongeveer 70 woningen zijn gecontroleerd op criminele spookbewoning. Op basis van de opgedane inzichten wordt de werkwijze verder ontwikkeld. Er komt nog een tweede actie in Venserpolder om woningen te controleren op criminele spookbewoning; Jongerenwerkers ondersteunen jongeren in Zuidoost die dreigen af te glijden en moeilijk bereikbaar zijn bij het vinden van relevante dagbesteding, bij het terugkeren naar school en bij het vinden van werk/ inkomen. Dit gebeurt ook om te voorkomen dat zij kiezen voor een pad in de drugshandel. Vanaf het begin van 2021 zijn vijf personen aan werk of scholing geholpen.

Vier jongeren zitten in een lopend traject; In het kader van het Masterplan Zuidoost is het ‘Wijkactieteam Veiligheid’ in opbouw; een medewerker van WMWW is kwartiermaker om dit op te zetten. In het Wijkactieteam werken het stadsdeel (J&V, Meldpunt Zorg en Woonoverlast, gebiedsteam), politie en woningbouwcoöperaties samen. Het doel is om gezamenlijk in te zetten op zorg en overlast, fraude en onderhuur tegen te gaan. Door concrete zaken aan te pakken verbetert het vertrouwen van bewoners (eerst doen en dan laten zien). Knelpunten kunnen worden geadresseerd bij een doorbraakteam van het Masterplan Zuidoost; Extra aandacht voor identiteitsontwikkeling voor jongeren met een migratieachtergrond biedt (meer) jongeren de kans om weerbaarder op te groeien. Om die reden is literatuuronderzoek gedaan naar het ondersteunen/begeleiden van jongeren bij hun culturele identiteitsontwikkeling. Ook is een verkenning van dit onderwerp met Swazoom afgerond. Dit is input voor de ontwikkeling van een methode om de (culturele) identiteitsontwikkeling onder jongeren te versterken. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met het programma Positief Perspectief; De documentaire ‘My son is fine’ is afgerond. Deze documentaire voor en over jongeren en hun ouders in Zuidoost is tot stand gekomen op basis van wensen van bewoners uit Zuidoost en is binnenkort te zien in de wijk.

Beluister de podcast over Perspectief voor jongeren Venserpolder. Vooruitblik - De afgelopen periode zijn meerdere jongeren uit Zuidoost in (jeugd)detentie geplaatst vanwege ernstige geweldsincidenten. Zij keren na detentie natuurlijk terug naar hun wijk. Het team Detentie en Terugkeer, de Raad voor de Kinderbescherming, Reclassering Nederland en de afdeling J&V gaan de aanpak nog beter stroomlijnen; - Het Stedelijk Strategieteam van de gemeente Amsterdam is een analyse van en visie aan het maken op de online leefwereld van jongeren. Deze analyse moet concrete handvatten bieden om de veiligheidsproblemen die uit online gedrag voortkomen te voorkomen of aan te pakken. Het onderzoek put hiervoor ook uit casuïstiek, onder andere uit Zuidoost. In Zuidoost start een pilot op dit thema. In deze pilot gaat het om jongeren die in een aanpak zitten en met geweld te maken hebben. 19

4. De schaduwkant van drugsgebruik

4.1 Schaduwkant van drugsgebruik Doel Vergroten aandeel personen die zich bewust zijn van de maatschappelijke gevolgen van drugsgebruik. De drugshandel verhardt, de bedragen worden groter en drugscriminelen hebben steeds minder scrupules om tegenstanders te liquideren en zelfs de rechtsstaat te ontwrichten. Gebruikers mogen zich bewust zijn van de maatschappelijke gevolgen van hun drugsgebruik. Resultaten 2021 - In januari 2021 is een voorstel van de driehoek voor een nieuw coffeeshopbeleid aan de gemeenteraad gestuurd. Dit voorstel moeten leiden tot een kleinschalige cannabismarkt met minder vraag, minder aanbod en een lokale regulering van de achterdeur. Eén van de componenten van dit voorstel is het starten met handhaven van het ingezetenencriterium. Deze maatregel beoogt het aantal toeristen dat hier voornamelijk komt voor de coffeeshops terug te dringen; - Om inzicht te krijgen in de mate waarin Amsterdammers zich bewust zijn van verschillende maatschappelijke gevolgen van drugsgebruik en -handel en inzicht te houden in ontwikkelingen hierin, vindt een periodieke meting plaats via de Amsterdamse Veiligheidsmonitor1.

De resultaten van de eerste meting in het voorjaar van 2021 zijn in de Factsheet Drugsgebruik in Amsterdam september 2021 (zie bijlage) weergegeven; - Om zicht te krijgen in drugsgebruik door verschillende doelgroepen in Amsterdam en zicht te houden op de ontwikkelingen hierin worden periodiek de nieuwste cijfers (zoals de meest recente rioolmetingen) over drugsgebruik samengevat in de Factsheet Drugsgebruik in Amsterdam september 2021 (zie bijlage). Vanwege de coronacrisis zijn er ook de afgelopen maanden geen gesprekken gevoerd met festivalorganisatoren over de maatschappelijke gevolgen van drugsgebruik, omdat de meeste festivals geen doorgang konden vinden en de sector in zwaar weer is beland. Ook andere acties die de maatschappelijke dialoog op gang moeten brengen en houden zijn wederom uitgesteld vanwege corona. Vooruitblik De te nemen maatregelen hangen af van het verloop van corona. Wel worden gesprekken met het rijk om samen op te trekken op dit onderwerp voortgezet.

1

Een grootschalige jaarlijkse enquête onder Amsterdammers.

20

Bijlage 1: cijfers uit de kwetsbaarheidsindex

De Kwetsbaarheidsscore heeft een waarde tussen 0 en 4 en geeft aan op hoeveel hulpbronnen iemand kwetsbaar is (werk, opleiding, inkomen en/of gezondheid). Personen met een score van 3 of 4 worden tot de meest kwetsbaren gerekend. Zij scoren laag op minstens drie van de volgende hulpbronnen: *gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen in de laagste 20% van Nederland. *hogere ziektekosten dan de gemiddelde Amsterdammer of een uitkering i.k.v. de Wet Langdurige Zorg of niet-zelfstandig wonend in een instituut. *laag opleidingsniveau of een opleiding volgend die niet tot een startkwalificatie leidt. *0-17 jaar: ouders kwetsbaar op werk, opleiding en/of gezondheid. *18-65 jaar: geen werk en geen opleiding volgend. *66+: alleenwonend met kwetsbare gezondheid, of partner met kwetsbare gezondheid. Meest kwetsbaar (%): Het aandeel meest kwetsbare bewoners op de bevolking op basis van de kwetsbaarheidsscore. Bron: CBS/ bewerking OIS

21