2. Voortgangsrapportage Weerbare Mensen Weerbare Wijken 2020.pdf

Voortgangsrapportage Weerbare Mensen, Weerbare Wijken Programma terugdringen drugshandel

Actiecentrum Veiligheid en Zorg, gemeente Amsterdam November 2020

2

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ..........................................................................................................3 1 Inleiding .................................................................................................................4 2. Weerbare Mensen.................................................................................................. 6 2.1 Top600 met antecedenten drugs en geweld.............................................................................. 6 2.2 Aanpak Doorgroeiers ................................................................................................................ 7 2.3 Eervolle uitweg bieden .............................................................................................................. 9 2.4 Rol van vrouwen en meisjes......................................................................................................11 2.5 Straatdealers............................................................................................................................11 2.6 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie................................................................................ 12 3. Weerbare Wijken ..................................................................................................

13 3.1 Inventarisatie criminogene kwetsbaarheid wijken ................................................................... 14 3.2 ‘Credible messengers’ (werktitel)............................................................................................. 14 3.3 Buurtrechtspraak..................................................................................................................... 15 3.4 Nieuw-West en Zuidoost ......................................................................................................... 15 4. De schaduwkant van drugsgebruik.........................................................................20 4.1 Bewustwording van drugsgebruik ........................................................................................... 20

3

1 Inleiding

Dit is de eerste voortgangsrapportage van het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (WMWW). Het programma richt zich op het verminderen van de sociale ontwrichting door drugshandel van buurten en (kwetsbare jonge) mensen en op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs. Weerbare Mensen, Weerbare Wijken vormt samen met het programma De Weerbare Stad, het versterkingsplan van het Regionaal Informatieen Expertise Centrum (RIEC) Amsterdam Amstelland (met als doel het verstoren van de drugseconomie), het programma Positief Perspectief, de inzet op schoolveiligheid en het Gezondheidspreventief Drugsbeleid een stevige en veelomvattende aanpak. Naast de inzet van deze programma’s worden ook andere maatregelen en interventies ingezet om de negatieve effecten van drugshandel te bestrijden, zoals bestuurlijke maatregelen, justitiële maatregelen en opsporing en vervolging. Veel partners in de stad ondernemen activiteiten op dit thema. Zo heeft het Openbaar Ministerie (OM) in een zaak diverse gebruikers aangeschreven nadat een dealer werd opgepakt en vervolgd. Voortgang programma Het programmaplan is in het najaar 2019 door het college gepresenteerd. Een klein half jaar later, in maart 2020, werd in Nederland de intelligente lockdown afgekondigd in verband met het Coronavirus.

Het Coronavirus en de maatregelen als gevolg hiervan hebben ook consequenties gehad voor de uitvoering van het programma WMWW. Sommige maatregelen uit het programma hebben hierdoor enige vertraging opgelopen of werden op een andere manier ingevuld (denk aan online contact in plaats van fysieke ontmoetingen). In oktober 2020 is gestart met het schrijven van deze voortgangsrapportage. Deze maand is daarom ook de peildatum voor de meeste maatregelen in deze rapportage. Monitoring De drugshandel is een wereldwijd verschijnsel en de problemen die eruit voortvloeien hebben bij uitstek een internationaal karakter. In de regio, laat staan op het niveau van een stad of een wijk, kunnen die problemen niet opgelost worden. Het elimineren van de drugshandel is geen realistisch doel. Wel kan de drugshandel op lokaal niveau zoveel mogelijk worden verstoord en kunnen de drugsproblemen zoveel mogelijk worden verminderd. Dit programma is aanvullend aan het reguliere werk en de verschillende programma’s en aanpakken van talrijke partners om drugshandel terug te dringen. Parallelle en langdurige inzet is vereist om effect te sorteren. In deze voortgangsrapportage worden voornamelijk inspanningen beschreven. Dit komt door de fase waarin het programma zich nu bevindt: de nadruk ligt nog op het ontwikkelen van beleid en interventies.

In de volgende rapportage wordt een monitor opgenomen waarbij de voortgang meer wordt gekoppeld aan doelstellingen en indicatoren. Factsheets drugsgebruik en drugscriminaliteit Bij de voortgangsrapportage horen tevens een jaarlijkse factsheet over het drugsgebruik in

4

Amsterdam en een factsheet over drugscriminaliteit in Amsterdam. Deze zijn bijgevoegd als losse bijlagen.

5

2. Weerbare Mensen

De — preventieve en repressieve — maatregelen in dit programmaonderdeel zijn gericht op het tegengaan van de ontwrichtende effecten van de drugshandel op (jonge) mensen. Crimineel gedrag mag niet worden beloond, gefaciliteerd of in stand worden gehouden. Het doel van de maatregelen is om met een combinatie van straf (drang/dwang) en zorg crimineel gedrag te doen stoppen, en om criminelen een ander perspectief te laten kiezen en te bieden. Door onderzoek en op basis van casuïstiek wordt inzicht verworven in de aard van carrières in de drugscriminaliteit. Met de kennis die hiermee wordt opgedaan kunnen interventies worden toegepast en ontwikkeld en kunnen barrières worden opgeworpen om te voorkomen dat jongeren of jongvolwassenen in de criminaliteit raken of doorgroeien.

2.1 Top600 met antecedenten drugs en geweld Doel

Het doel van de Top600 aanpak is het verminderen van recidive, perspectief bieden en hulp geven aan het gezin van deze personen om te voorkomen dat broertjes en zusjes in de criminaliteit geraken of doorgroeien.

De Top600-criteria (met in eerste instantie een focus op HIC-delicten) zijn uitgebreid met Drugsen Geweld (DG)-criteria, waardoor ook personen die drugsgerelateerde (gewelds)criminaliteit hebben gepleegd, in de aanpak kunnen worden opgenomen én gehouden. Gelet op de positieve resultaten van de Aanpak Top600, in combinatie met het gegeven dat veel overlap zit in de doelgroep (o.a. qua achtergrond en problematiek van de personen), is het de verwachting dat de intensieve integrale persoonsgerichte aanpak van de Top600 ook effect heeft op deze doelgroep. De inzet van de aanpak is gericht op het voorkomen dat personen (verder) doorgroeien in de drugscriminaliteit en overgaan tot excessief geweld.

Er is een pilot gestart op Top600-personen die worden gelieerd aan drugscriminaliteit om meer zicht te krijgen op deze groep en wat dit vraagt van de regie op deze personen, gelet op de specifieke problematiek van drugscriminaliteit en geweld. In de huidige en laatste fase van de pilot wordt aan tien casussen extra aandacht gegeven, onder andere om een aantal interventies verder 6

te kunnen ontwikkelen en aanbevelingen uit de eerdere fase van de pilot te kunnen uitvoeren (looptijd: maart 2020 – december 2020). Resultaten 2020 - Er zijn tot nu toe 100 personen ingestroomd op basis van de nieuwe DG-criteria. Voor iedere persoon wordt een plan van aanpak gemaakt en de Top600-regisseur stuurt daar actief op om tot een doorbraak te komen; - Er is gestart met nieuwe interventies, zoals het meer zichtbaarheid geven aan personen in de aanpak wanneer ze op straat zijn. Zo wanen ze zich minder onzichtbaar en ongrijpbaar en worden ze minder aantrekkelijk voor rekrutering door drugsdealers. Dit wordt ook ingezet bij de aanpak Doorgroeiers (zie 2.2); - Er is gewerkt aan kennisverbreding bij regisseurs over de leefwereld van jongeren en de doelgroep wat betreft drugshandel en -criminaliteit; - Er zijn twee casussen aangemeld bij de Belastingdienst, met als doel te onderzoeken welke interventies vanuit de Belastingdienst mogelijk zijn; - Er is meer aandacht voor het thema Veiligheid en Professionals, omdat de wereld van drugscriminaliteit en –handel waar personen zich in begeven ook nieuwe veiligheidsvraagstukken en risico’s met zich meebrengt voor regisseurs. Vooruitblik naar 2021 - In april en oktober van 2021 stromen weer nieuwe personen in die voldoen aan de DGcriteria. Ook hierop wordt actief regie gevoerd om tot een doorbraak te komen.

De resultaten hiervan worden gerapporteerd in de Top600-monitor; - Het RIEC en het AcVZ gaan meer kennis en ervaring uitwisselen. Ook in casuïstiek wordt gezocht naar meer mogelijkheden om informatie en expertise te delen ten behoeve van de persoonsgerichte aanpak; - De vakontwikkeling voor regisseurs is sinds kort ook toegankelijk voor projectleiders van de stadsdelen. Hierin worden inzichten over interventies voor het terugdringen van drugscriminaliteit en –handel en thema’s als het doorbreken van onaantastbaarheid behandeld; - Ontwikkelde interventies worden waar het kan breder ingezet.

2.2 Aanpak Doorgroeiers Doel

Zicht krijgen op het fenomeen: welke (jonge) mensen houden zich bezig met drugshandel en geweld, hoe en waarom komen zij daarin terecht en hoe en waarom groeien zij hierin door? Op basis hiervan een gezamenlijke strategie ontwikkelen om het doorgroeien te doorbreken.

7

Deze maatregel is één van de actielijnen van het versterkingsplan ondermijning van het RIEC Amsterdam Amstelland. Met doorgroeiers worden personen bedoeld die in contact staan met criminele samenwerkingsverbanden die zich bezighouden met drugscriminaliteit en een negatieve invloed hebben op kwetsbare personen in hun netwerk. Het kunnen enerzijds personen zijn die al verschillende (gewelds)misdrijven hebben gepleegd, die uit afgesloten rechercheonderzoeken naar voren komen. Het kan juist ook gaan om personen over wie weinig politie- en justitiële informatie bekend is maar bij wie wel sprake is van zorgelijke signalen die duiden op betrokkenheid bij drugscriminaliteit. Dit zijn personen die niet in een bestaande aanpak zitten. Er zijn verschillende initiatieven om meer grip te krijgen op doorgroeiers. Zo zijn Jeugdbescherming Regio Amsterdam, William Schrikker Stichting Jeugdbescherming & Jeugdreclassering en het Expertisecentrum William Schrikker een tijdelijk samenwerkingsverband gestart, dat ‘Jonge Aanwas & Rising Stars Amsterdam’ is genoemd. Vele partijen uit het strafrecht-, jeugd- en zorgveld werken hierin samen om meer kennis en nieuwe inzichten te verkrijgen over jongeren die het risico lopen om verder af te glijden in de georganiseerde criminaliteit en daarnaast een beter passende aanpak te ontwikkelen voor deze jongeren.

De Aanpak Doorgroeiers werkt hier nauw mee samen. Resultaten 2020 - Er is een persoonsgerichte aanpak opgezet met bijbehorende gegevensregeling voor het uitwisselen van informatie tussen partners die zijn aangesloten bij het AcVZ. Tevens is een beoordelingskader ontwikkeld met criteria voor het instromen in deze aanpak; - Er zijn 11 doorgroeiers in regie genomen via het AcVZ-loket. Deze doorgroeiers zijn aangemeld vanuit de stadsdelen Centrum, Oost en Noord. Er is niet alleen naar de individuen zelf gekeken bij deze 11 personen, maar ook naar de groep om een aantal van deze personen heen. Dit heeft ertoe geleid dat een aantal kwetsbare jongeren uit het netwerk van deze doorgroeiers inmiddels ook in regie is genomen via het AcVZ-loket; - Eind dit jaar wordt het onderzoek van de politie afgerond dat zich richt op de vraag hoe jongeren van 9 tot 14 jaar in de drugscriminaliteit terecht komen. Een samenvatting van

8

-

dit onderzoek wordt beschikbaar gesteld. Dit onderzoek biedt naar verwachting handvatten voor de aanpak doorgroeiers; Er is gestart met samenwerking met het RIEC Amsterdam Amstelland op een groep potentiële doorgroeiers.

Vooruitblik naar 2021 - In de loop van 2021 zullen maximaal 40 doorgroeiers in regie worden genomen; - Er wordt vervolgonderzoek gedaan naar doorgroeiprocessen en internationale best practices voor interventies op deze doorgroeiers; - Straatcoaches van Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (SAOA) worden ingezet om aandacht te hebben voor personen die zijn opgenomen in de aanpak en potentiële doorgroeiers. Op die manier wordt de informatiepositie vergroot en kan in een vroegtijdig stadium contact worden gemaakt met (potentiële) doorgroeiers.

2.3 Eervolle uitweg bieden Doel

De kans vergroten dat personen, die (mogelijk) afglijden in de drugscriminaliteit en –handel of hier al in zijn verzand, voor een positief toekomstperspectief kiezen en hen daarbij ondersteunen.

Deze maatregel bestaat uit twee onderdelen: ‘Het Andere Verhaal’ en het ‘uitwegteam’. Het Andere Verhaal Het vertellen van Het Andere Verhaal is gericht op jongeren en jongvolwassenen uit Amsterdam die een verhoogde kans hebben om in aanraking te komen met drugscriminaliteit of daar al in zitten. Het Andere Verhaal moet jongeren bekend maken met de keerzijde van drugscriminaliteit en -handel. Hierbij ligt de nadruk op het belichten van 'de andere kant' van de criminaliteit: stress, angst, verdriet van ouders en familie, eenzaamheid en onveiligheid en het laten zien dat er een alternatief is om uit de (drugs)criminaliteit te stappen. Als mensen uit de drugscriminaliteit willen stappen, kunnen ze daar hulp bij krijgen. Het Andere Verhaal wordt samen met ervaringsdeskundigen, externe partijen, jongeren en professionals gemaakt. Het geeft een realistisch beeld van de drugscriminaliteit en kansen met betrekking tot een positieve maatschappelijke carrière. De komende jaren wordt het Andere Verhaal op verschillende manieren opgebouwd, onder andere door straatcolleges, workshops op locaties in de buurt, trailers in bioscopen of medialabs. De boodschap wordt opgebouwd door en met jongeren en professionals die met jongeren werken. Resultaten 2020 - In Nieuw-West is gestart met het geven van straatcolleges aan jongeren.

De straatcolleges zijn gericht op de bewustwording van de negatieve kant van drugscriminaliteit en hoe je dit af kan zetten tegen het perspectief van een maatschappelijk betrokken carrière. Hierbij is ook samenwerking met Jellinek, die tijdens de straatcolleges aandacht geeft aan de eigen verslaving van jongeren; - In samenwerking met Stichting YourLab zijn zogeheten ‘labs’ gestart. Deze sessies zijn onderdeel van een breder programma dat Stichting YourLab aanbiedt. Tijdens dit programma, waar overigens iedereen zich voor kan inschrijven, krijgen de deelnemers inzicht in alle krachtenvelden die van invloed zijn op wat je denkt, voelt en doet. Op die 9

manier krijgen jongeren de kans om te werken aan versteviging van hun eigen identiteit en aan ander gedrag en kunnen ze werken aan hun toekomst. Daarnaast bieden de ‘labs’ de deelnemers de mogelijkheid om met andere netwerken in contact te raken. In de ‘labs’ is aandacht voor het schrijven van een eigen ‘Ander Verhaal’, dat weer gebruikt kan worden voor het Andere Verhaal in de stad. In september zijn twee jongeren gestart met deze ‘labs’. Er volgen in 2020 nog twee ‘labs’. Vooruitblik naar 2021 - In 2021 zijn acht ‘labs’ gepland; - Periodiek worden in de Wildemanbuurt straatcolleges georganiseerd. Deze straatcolleges hebben diverse thema’s en zijn interessant voor verschillende groepen in de wijk; - Er worden samen met experts handvatten ontwikkeld voor professionals die voorlichting geven over wapens en drugs. Deze handvatten helpen bij het overbrengen van informatie aan jongeren van verschillende leeftijden. Zo kan de boodschap aan middelbare scholieren verschillen van die aan basisschoolleerlingen. Met deze handvatten kan het juiste effect bij de doelgroep worden bereikt; - Er worden meerdere (media)producten ontwikkeld die het Andere Verhaal belichten. Deze producten worden gemaakt met groepen jongeren, ervaringsdeskundigen en aansprekende partners, personen en bedrijven. Een communicatiekalender maakt helder wanneer er wat wordt aangeboden in de stad.

Nieuw-West en Zuidoost zijn daarin focusgebieden, maar de uitingen gelden ook voor de gehele stad; - Er wordt (landelijke) samenwerking aangegaan en coalities worden opgezet met andere partners om het Andere Verhaal op zoveel mogelijk manieren en zo goed mogelijk over het voetlicht te brengen. Het uitwegteam Mensen die uit de drugscriminaliteit willen stappen en daarbij ondersteuning willen, kunnen terecht bij het uitwegteam. Dit uitwegteam bevat drie componenten.

Eerst moet er contact worden gelegd en vertrouwen worden opgebouwd (mensen melden zich vaak anoniem). Dat gaat met kleine stapjes en vraagt tijd. Vervolgens wordt besproken welke motivatie ten grondslag ligt aan de wens om uit de drugscriminaliteit te stappen en wordt deze motivatie versterkt. Dit is van belang omdat motivatie de motor is voor verandering. Vervolgens wordt met de persoon in kwestie een strategie besproken; welke stappen er worden ondernomen die passen bij de situatie van de persoon. Er wordt een contract vormgegeven en dan kan een traject starten. Resultaten 2020 Het uitwegteam wordt momenteel vormgegeven. Daartoe zijn de volgende acties ondernomen in 2020: 10

-

Er zijn expertsessies georganiseerd met wetenschappers en professionals. Deze hebben richting gegeven aan de fundamenten van het uitwegteam; Er is een visie geformuleerd met bijbehorende stappen waarmee alle partners hebben ingestemd; Er is kleinschalig gestart met een aantal uitwegcasussen. Deze casussen worden nu opgepakt door ervaren regisseurs van het AcVZ-loket. Op die manier kan meer kennis worden opgedaan, kan een methode worden ontwikkeld en kan ervaren worden welke intensiteit van begeleiding nodig is.

Vooruitblik naar 2021 In 2020 is een begin gemaakt met het uitwegteam. In 2021 wordt de werkwijze van het uitwegteam geëvalueerd, en wordt besloten of de capaciteit kan worden uitgebreid.

2.4 Rol van vrouwen en meisjes Doel

Zicht krijgen op de problematiek door nadere analyse van de rol van vrouwen en meisjes in drugshandel.

Vrouwen en meisjes vervullen diverse rollen bij de handel in verdovende middelen maar zij blijven vaak buiten beeld. Soms faciliteren zij het netwerk van criminelen en profiteren zij (op actieve of passieve wijze) van de inkomsten. Soms maken ze ongewild deel uit van een crimineel netwerk. Ze blijven echter vaak buiten schot in de (strafrechtelijke en persoonsgerichte) aanpak. Toch is de relevantie van vrouwen voor het criminele netwerk vaak groot. Resultaten 2020 Deze maatregel zit in de beginfase. Er is verkend hoe verder vorm kan worden gegeven aan deze maatregel en er is een onderzoek gestart naar de rol van vrouwen in criminele families. Vooruitblik naar 2021 In 2021 wordt een nadere analyse gemaakt van de rol van vrouwen en meisjes in drugscriminaliteit, in samenwerking met andere aanpakken van partners en aanpakken binnen het AcVZ. Voorbeelden uit andere aanpakken worden gebruikt om meer te weten te komen over het profiel van de vrouwen die een rol spelen in drugscriminaliteit. Met de verkregen informatie kunnen vervolgacties worden opgezet.

2.5 Straatdealers Doel

Het project staatdealers beoogt het dealen van (nep)drugs op straat in de Binnenstad en de daarmee gepaard gaande overlast, intimidatie en geweld te verminderen.

In meerdere gebieden in Amsterdam is het probleem van straatdealers hardnekkig, maar de binnenstad van Amsterdam springt er qua omvang echt uit. Waar tijdens de intelligente lockdown straatdealers vrijwel niet aanwezig waren, is de problematiek in de zomer enorm toegenomen. Al geruime tijd worden inspanningen verricht om dit tegen te gaan. Zo zijn er naast de inzet van de politie en het OM een dealeroverlastgebied en cameratoezicht ingesteld in grote delen van de binnenstad, is er een aanpak voor recidivisten en zijn er in het verleden campagnes gevoerd

11

gericht op (potentiële) klanten. In deze maatregel wordt gekeken welke aanvullende acties mogelijk zijn bovenop de maatregelen die al worden genomen. Resultaten 2020 - Er is een analyse gemaakt van de problematiek op basis waarvan een projectplan kan worden gemaakt. Op de personen die zich in de periode 2017-2019 schuldig hebben gemaakt aan straatdealen is een verdiepende analyse gepleegd. Daarnaast zijn de meldingen en klachten over dealeroverlast en enquêtes onder bewoners, ondernemers en gebruikers van de binnenstad geanalyseerd. De analyse wordt in 2020 besproken met de betrokken partners; - Straatcoaches van SAOA die normaliter in de stadsdelen West, Nieuw-West, Noord en Zuidoost lopen, zijn bij wijze van proef ingezet in de binnenstad, waar straatdealers uit die betreffende stadsdelen actief zijn. Zij kennen deze dealers uit hun ‘eigen’ wijken en dat levert veel informatie op. Zo is hierdoor onder andere duidelijker geworden hoe de straatdealers georganiseerd zijn en wat hun werkwijze is. De informatie die de straatcoaches vergaren wordt meegenomen in de analyse van het probleem en is gedeeld met de politie. Vooruitblik naar 2021 In 2021 en 2022 kan de aanpak verder worden vormgegeven.

2.6 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie Doel

Het doel van het project is het doorbreken van criminaliteit tijdens detentie door er meer zicht en vat op te krijgen.

In 2019 is met JC Zaanstad en Politie Eenheid Amsterdam gestart met het project 'doorbreken van criminaliteit tijdens detentie'. Voortgezet crimineel handelen tijdens detentie is om meerdere redenen onwenselijk. Het is ondermijnend voor het systeem in de penitentiaire inrichting (PI). Daarnaast is de kans groot dat als iemand binnen de PI verder gaat met criminele activiteiten, hij of zij dat voortzet na detentie. Daarom is het nuttig om al in detentie te kijken wat gedaan kan worden om dit te stoppen. Daarnaast bestaat het vermoeden dat kwetsbare gedetineerden voorafgaand aan hun verlof onder druk worden gezet door medegedetineerden om tijdens verlof criminele handelingen te plegen. Uit angst hiervoor weigeren sommige gedetineerden om met verlof te gaan. Dit laatste heeft op langere termijn ook invloed op de veiligheid van de maatschappij. De kans op recidive na detentie neemt tenslotte toe naarmate gedetineerden minder goed re-integreren tijdens en na hun detentie. Er wordt gewerkt langs drie lijnen: 1. Informatiedeling bij instroom in detentie, doorstroom tussen PI’s en uitstroom na detentie 2. Signaleren en opvolgen van signalen 3. Casuïstiek

12

Resultaten 2020 - Sinds maart 2020 geeft Justitieel Complex Zaanstad (JCZ) aan politie Eenheid Amsterdam door wanneer een gedetineerde met verlof gaat in Amsterdam, zodat de politie het ook kan rapporteren aan JCZ als de gedetineerde wordt aangehouden of staande gehouden. In verband met Corona waren er minder verloven dan normaal. Daarom duurt het wat langer voor deze maatregel kan worden geëvalueerd; - Partners hebben meer inzicht gekregen in elkaars werkprocessen en zijn zich ook bewuster van de risicomomenten in de aansluiting van die processen. De verbinding tussen ‘binnen’ en ‘buiten’ wordt steeds beter, waardoor het informatiebeeld verstevigd kan worden en partners meer gebruik kunnen maken van elkaars kennis en expertise. Vooruitblik naar 2021 Een aantal maatregelen wordt in 2021 verder uitgewerkt, zoals het inzoomen op specifieke casussen en het melden van hoge cashbedragen bij binnenkomst in JCZ. In 2021 wordt de wet Straffen en Beschermen van kracht. Dit thema zal ook in het kader hiervan van groot belang blijven, omdat het verlof en de voorwaardelijke invrijheidsstelling meer gaat afhangen van het gedrag in de PI.

3. Weerbare Wijken

Drugshandel vindt in wijken waar achterstand heerst een goede markt voor rekrutering van loopjongens en afzet van handel. De dwingende aanwezigheid van drugshandel zorgt ook voor verdere verloedering. Dit heeft als gevolg dat de mensen die er wonen nog sterker het gevoel hebben dat zij niet aangehaakt zijn bij de vooruitgang en de welvaart van de stad. Naast een klassiek repressieve aanpak is het van belang om de weerbaarheid tegen de sociale ontwrichting van drugshandel te versterken. De maatregelen in dit hoofdstuk moeten hier een bijdrage aan leveren. De maatregelen laten zien dat misdaad niet loont, en moeten het vertrouwen herstellen. Ze moeten mensen een ander perspectief op de wijk geven en hun kansen vergroten. De sociale structuur van een aantal Amsterdamse wijken is vatbaar voor de ondermijnende effecten van de drugshandel. In sommige stadsdelen vallen meerdere wijken op als de kwetsbaarheidsindex gecombineerd wordt met politiecijfers en de Veiligheidsmonitor. In de eerste fase staan Zuidoost en Nieuw-West centraal. Samen met deze stadsdelen zijn buurten geselecteerd waarin gezamenlijke en gerichte activiteiten worden ontwikkeld die (duurzaam) bijdragen aan het versterken van de weerbaarheid tegen de sociale ontwrichting van drugshandel. In Zuidoost is gekozen voor Venserpolder en in Nieuw-West voor de Wildemanbuurt.

13

3.1 Inventarisatie criminogene kwetsbaarheid wijken Doel

Zicht krijgen op de criminogene kwetsbaarheid in wijken. De opbrengst van deze analyse dient als basis voor een mogelijk grootschaligere integrale aanpak in een latere fase van het programma.

Resultaten 2020 -

Het etnografisch onderzoek naar drugscriminaliteit in de Wildemanbuurt is afgerond. Uit het onderzoek komt volgens de onderzoekers van het Willem Pompe Instituut voor Strafrechtswetenschappen van de Universiteit Utrecht naar voren dat deze omvangrijke problematiek niet eenvoudig gekoppeld kan worden aan een lokale context. De onderzoekers stellen: “Hoewel de buurt en buurtbewoners regelmatig in verband worden gebracht met internationale drugshandel en extreem geweld, ervaren bewoners en professionals vooral overlast en de gevolgen hiervan. De aanwezigheid van jongeren en het “hangen op straat” wordt doorgaans gezien als voorbode voor een carrière in de groeiende en harde wereld van de drugseconomie. Echter is de leefomgeving van deze groep veel complexer: van een duidelijk onderscheid tussen onder- en bovenwereld is geen sprake. Dat deze werelden veel meer verstrengeld zijn dan wordt verondersteld, maakt het lastig om een zorgvuldig beleid samen te stellen dat gestoeld is op wetshandhaving enerzijds en zorg en sociaaleconomische ondersteuning anderzijds. Dit onderzoek waarschuwt voor een groeiende vraag naar repressief beleid, wat juist de nodige maatregelen om de publieke veiligheid te waarborgen in de weg staat.” In het rapport wordt een aantal conclusies getrokken en worden aanbevelingen gedaan voor verder beleid.

-

Het verdiepend onderzoek door bureau Beke naar criminele netwerken in de Wildemanbuurt die breder dan alleen in die buurt opereren is in een afrondend stadium.

Vooruitblik 2021 De resultaten van de onderzoeken worden gedeeld en gebruikt bij het ontwikkelen en uitvoeren van maatregelen in Nieuw-West.

3.2 ‘Credible messengers’ (werktitel) Doel

Als onderdeel van de wijkaanpak (in Zuidoost en Nieuw-West, maar ook in andere stadsdelen) worden ‘credible messengers’ (werktitel) ingezet om jongeren die in aanraking komen met drugshandel en – criminaliteit te motiveren tot ander gedrag.

‘Credible messengers’ zijn personen die in staat zijn om bewoners en gemeenschappen te 'openen' en mensen te motiveren tot ander gedrag of hen in ieder geval een spiegel voor te houden. Dat doen zij in gesprek, ondersteund door gesprekstechnieken, hun voorkomen en hun ervaring, 'know how' of door hun positie in de gemeenschap. Zo kunnen zij een gids zijn voor personen die in aanraking zijn of komen met drugshandel en -criminaliteit. Ook kunnen ze waar nodig een brug vormen naar hulp en ondersteuning. Resultaten 2020 - Er is gesproken met mensen die door het projectteam als ‘credible messenger’ worden gezien en zo al werken in de stad, en met professionals. Tevens zijn inzichten uit de wetenschap opgehaald. Dit heeft geleid tot een zogeheten profielschets van een ‘credible messenger’ en tot een visie op het opzetten van een netwerk. Eén van de inzichten die is 14

-

opgedaan, is dat ‘credible messengers’ niet volgens een bepaalde methodiek werken; hun manier van werken vloeit voort uit wie zij zijn. De te kiezen vorm van het netwerk van ‘credible messengers’ moet hun kwaliteiten erkennen en voeden. Het is bijvoorbeeld van belang dat zij zelf de naam van het netwerk kiezen, dat ze niet in dienst treden van de overheid en dat dit netwerk zich vooral richt op het opleiden van nieuwe ‘credible messengers’. Door het teveel in een bepaalde mal te gieten gaat de kracht van de werkwijze verloren. In de volgende fase wordt in de praktijk geëxperimenteerd met de werkwijze en krijgt het netwerk nader vorm. De vervolgstap is het opzetten van een curriculum dat nieuwe ‘credible messengers’ kunnen doorlopen; Er wordt reeds samengewerkt met ‘credible messengers’ in specifieke casuïstiek.

Vooruitblik naar 2021 - Er wordt een plek gecreëerd van waaruit de ‘credible messengers’ worden opgeleid, ondersteund en gecoacht en van waaruit ze kunnen werken. Deze plek wordt vormgegeven met de gemeente, partners uit het bedrijfsleven en maatschappelijke partijen; - Het netwerk van ‘credible messengers’ wordt uitgebreid en verstevigd.

3.3 Buurtrechtspraak Doel

Het verbeteren van de veiligheid, leefbaarheid en het maatschappelijk welzijn in de wijk en stad. Het vertrouwen van de burger in de overheid/rechtspraak vergroten door hetrecht (een rechter) naar de wijk te brengen.

Buurtrechtspraak moet de leefbaarheid en de veiligheid in de wijk vergroten door enerzijds de toegang tot het recht gemakkelijker en zichtbaarder te maken en anderzijds de maatschappelijke effectiviteit van de rechtspraak te vergroten door in een vroeg stadium en rechtsgebiedoverstijgend, oplossings- en/of herstelgericht te interveniëren bij (multi)problematiek op het gebied van leefbaarheid, inkomen en/of veiligheid. Voornoemde interventies zullen erop gericht zijn gerechtelijke procedures zoveel mogelijk voor te zijn, dan wel terug te brengen tot een werkbaar minimum. Resultaten 2020 Er is een verkenning gestart naar het toegankelijker maken van rechtspraak in Venserpolder, één van de wijken waar dit programma zich specifiek op richt. Vooruitblik naar 2021 Afhankelijk van de uitkomsten van de verkenning kan in 2021 een pilot starten.

3.4 Nieuw-West en Zuidoost Binnen het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken worden extra activiteiten ontwikkeld in (buurten in) Nieuw-West en Zuidoost, in gezamenlijkheid met het stadsdeel en relevante partners. Bovendien worden bestaande inspanningen die bijdragen aan de opgave in de buurten versterkt. Deze inspanningen leveren zichtbare effecten op en dragen bij aan het vergroten van het vertrouwen, waardoor een duurzame verandering kan plaatsvinden. Steeds wordt daarbij actief gezocht naar systeemfouten om die vervolgens te adresseren en op te lossen. 15

Eerdergenoemde activiteiten zoals de inzet van ‘credible messengers’, de aanpak doorgroeiers, de eervolle uitweg en Het Andere Verhaal worden juist ook in deze stadsdelen uitgevoerd. In NieuwWest is extra aandacht voor vrouwen in de criminaliteit. In Zuidoost is extra aandacht voor gangvorming en het maken van plannen van aanpak hierop. Bij de maatregelen staat de opgave in de gebieden centraal. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij bestaande programma’s en netwerken, zoals De Weerbare Stad, Positief Perspectief (de geïntegreerde werkwijze), het meidennetwerk in West en Nieuw-West en de persoonsgerichte aanpak voor meisjes/jonge vrouwen met complexe problematiek vanuit het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld. De maatregelen gebeuren in samenhang en in afstemming met de aanpak ontwikkelbuurten en in Zuidoost wordt actief meegedacht bij het formuleren van concrete acties om doorbraken te realiseren in het kader van het Masterplan Zuidoost. In beide wijken wordt zowel gewerkt aan praktische interventies die bewoners vertrouwen geven en bijdragen aan de veiligheid (zoals het verbeteren van verlichting of andere aanpassingen in de openbare ruimte) als aan de fundamentele mechanismes die ten grondslag liggen aan drugscriminaliteit.

De projectteams WMWW uit Zuidoost en Nieuw-West hebben veelvuldig contact met elkaar zodat men leert van elkaars ervaring en inspanningen. Nieuw-West Doel

Door een duurzame flexibele aanpak de weerbaarheid vergroten, de kwetsbaarheid van jongeren door drugshandel verminderen, sociale ontwrichting tegen gaan en daarmee de (ervaren) drugsgerelateerde onveiligheid in de wijk substantieel verminderen.

Resultaten 2020 De resultaten worden behaald door de nauwe samenwerking in Nieuw-West, waaraan het programma WMWW een bijdrage levert. Deze samenwerking wordt vormgegeven in het zogeheten regieteam, waarin de domeinen veiligheid, zorg, welzijn, sociaal en fysiek van het stadsdeel en de programma’s De Weerbare Stad, Positief Perspectief, Ontwikkelbuurten en WMWW zitting hebben. Het regieteam brengt focus en samenhang aan in de acties in de wijk. Er

16

wordt door het regieteam samengewerkt met alle partners die nodig zijn om resultaat te behalen, zoals de politie, het OM en maatschappelijke organisaties. -

-

-

-

-

Op 22 personen met een disproportioneel negatief effect op de wijk wordt procesregie gevoerd door het AcVZ in samenwerking met het stadsdeel. De aandacht gaat daarbij ook naar de structuur in de wijk, naar het netwerk van deze personen, en naar de wijk in fysieke zin: waar voelt het veilig en waar niet? Hoe komt dat en wat kan daaraan gedaan worden? Er wordt een pilot uitgevoerd waarin de communicatie wordt verbeterd na sluiting van een woning naar aanleiding van de vondst van drugs of wapens. Samen met medewerkers van het team sluitingen van de directie Openbare Orde en Veiligheid (OOV), het stadsdeel, de politie en woningcorporaties is er een strategie opgezet met nieuwe communicatiemiddelen, zoals een informatieflyer en poster. Deze middelen worden zichtbaar opgehangen en verspreid en laten zien waarom de woning is gesloten en wat bewoners kunnen doen wanneer zij melding willen doen. Ook kan in gesprek worden gegaan met omwonenden nadat er panden zijn gesloten in een buurt, straat of complex. Na evaluatie wordt de methode aangescherpt en verder toegepast in Zuidoost en de rest van de stad.

Deze manier van werken draagt bij aan het vergroten van het veiligheidsgevoel en de weerbaarheid in een buurt na de sluiting van een woning; Er wordt met woningcorporaties gesproken over hoe gemeente en corporaties samen kunnen optrekken bij signalen van drugs; Contact maken in de wijk is één van de grootste prioriteiten. Angst, wantrouwen en soms trauma door wat er gebeurt weerhoudt een buurt ervan om in contact te komen en te blijven. Er wordt daarom gekeken hoe contact kan worden gemaakt met moeilijk bereikbare groepen en personen of met mensen die reeds contact met hen hebben; Eind 2020 vindt een expertmeeting plaats, met daaruit voortvloeiend twee acties voor de buurt. Door beter contact komt er meer inzicht in de behoeftes van individuen, groepen of een wijk; Er zijn straatcolleges georganiseerd; Veel jongeren hebben door de Coronacrisis hun baan verloren in de taxibranche. Er wordt samen met het programma De Weerbare Stad en het stadsdeel gekeken op welke manieren deze jongeren weer aan werk kunnen komen.

Beluister de podcast over enkele maatregelen in Nieuw-West. Vooruitblik naar 2021 - De straatcolleges worden gecontinueerd; - De inzet op het doorbreken van de problematiek van de 22 casussen in de wijk wordt voortgezet; - (Drugs)verslaving onder jongeren en jongvolwassenen wordt structureler aangepakt; - Specifieke plekken in de wijk waar drugs wordt gedeald worden aangepakt, in samenwerking met bewoners; - Jongeren en jongvolwassenen worden naar banen en scholing toegeleid; - Er komt een aanpak op de inzet van taxi’s bij drugshandel, in samenwerking met De Weerbare Stad; - De samenwerking met justitiële partners op casuïstiek is heel nauw. Deze samenwerking wordt waar het kan verder uitgebreid; - Het regieteam en de allianties in de wijk worden verstevigd. Een structurele werkmethode met wederkerige communicatie met wijkbewoners is hier onderdeel van. 17

Zuidoost Doel

Door een duurzame flexibele aanpak de weerbaarheid vergroten, de kwetsbaarheid van jongeren door drugshandel verminderen, sociale ontwrichting tegen gaan en daarmee de (ervaren) drugsgerelateerde onveiligheid in de wijk substantieel verminderen.

De inspanningen in Venserpolder zijn gericht op vier doelen:

Resultaten 2020 In bovenstaand figuur staan de doelen voor Venserpolder weergegeven. Het programma WMWW levert aan deze doelen een bijdrage. De resultaten worden behaald door nauwe samenwerking in stadsdeel Zuidoost met de medewerkers van de gebieden, van de domeinen fysiek, sociaal en veiligheid en met andere (gemeentelijke) partijen. -

-

-

Op basis van eerder gehouden buurtschouwen is in Venserpolder geïnventariseerd op welke plekken buurtbewoners zich het meest onveilig voelen. Uit deze schouwen bleek dat er veel schaduw was voor en na onderdoorgangen, dat er te hoog groen was op sommige plekken, en op een aantal plekken deed de verlichting het niet. Het groen is gesnoeid en met medewerkers uit alle domeinen die een rol hebben bij verlichting in de openbare ruimte is een integraal plan van aanpak gemaakt om de verlichting te verbeteren. Daarnaast is op een belangrijke route in de wijk een creatief lichtproject gestart (pilot). Dit gebeurt met leerlingen van het Bindelmeercollege en jongeren uit de buurt. Tevens wordt bekeken hoe het Bindelmeercollege de onderdoorgang kan ‘adopteren’ en daarmee duurzaam kan onderhouden. Deze succesvolle integrale manier van werken zal ook op andere thema’s worden toegepast; Er is in één woonblok gekeken naar signalen van woonfraude. 13 adressen worden naar aanleiding van deze scan nader onderzocht. Bij zes woningen wordt een spookwoningactie uitgevoerd; Vier jongeren hebben een relevant zomerbaantje bij lunchroom De Pits Keuken gekregen;

18

-

-

-

-

Er is gestart met het maken van de dramaserie ‘My son is fine’. Dit is een documentaire voor en over jongeren en hun ouders in Zuidoost en is tot stand gekomen op basis van wensen van bewoners uit Zuidoost; Er worden specifieke jongerenadviseurs van de directie Werk, Participatie en Inkomen van de gemeente Amsterdam (WPI) ingezet om jongeren die in de drugscriminaliteit zitten te ondersteunen bij het vinden van werk; Er is ondersteund bij interventies voor jongeren uit rivaliserende (criminele) drillrapgroepen die al in een persoonsgerichte aanpak zitten. Zo is voor een gezin binnen een week vervangende woonruimte gevonden in samenwerking met een woningbouwcoöperatie; Op dit moment wordt de instroom van zes potentiële doorgroeiers voorbereid; Het regieteam is opgezet.

Beluister de podcast over enkele maatregelen in Zuidoost. Vooruitblik naar 2021 - Inzet van virtual reality om bewustwording van de gevolgen van messengeweld en drugscriminaliteit inzichtelijk te maken (bij jongeren in de leeftijd van 8 – 14 jaar). Door middel van virtual reality krijgt de kijker het gevoel daadwerkelijk aanwezig te zijn in de ervaring. Hierdoor kunnen jongeren op een realistische manier de consequenties van bepaalde keuzes ervaren; - Het versterken van (culturele) identiteitsontwikkeling onder jongeren in Zuidoost, in nauwe samenwerking met het programma Positief Perspectief. Met extra inzet op identiteitsontwikkeling voor jongeren met een migratieachtergrond wordt (meer) jongeren de kans geboden om weerbaarder op te groeien; - Er komt meer inzet op de begeleiding van jongeren naar werk en scholing, in samenwerking met WPI. De medewerkers die dit gaan doen hebben een lagere caseload dan normaal, zodat zij jongeren intensief kunnen begeleiden. Ook wordt het aantal passende werkplekken dat aansluit op de interesses van jongeren vergroot; - Er is reeds nauwe samenwerking met de Raad voor de Kinderbescherming en Reclassering Nederland. Waar mogelijk wordt de samenwerking met andere justitiële partners versterkt.

19

4. De schaduwkant van drugsgebruik

4.1 Bewustwording van drugsgebruik Doel

Het op gang brengen en houden van een dialoog over de maatschappelijke gevolgen van drugsgebruik en het verkleinen van de drugseconomie.

De drugshandel verhardt, de bedragen worden groter en drugscriminelen hebben steeds minder scrupules om tegenstanders te liquideren en zelfs de rechtsstaat te ontwrichten. Gebruikers mogen zich bewust zijn van de maatschappelijke gevolgen van hun drugsgebruik. Resultaten 2020 - Het onderzoek van Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) naar de beweegredenen van toeristen om Amsterdam te bezoeken is afgerond; - Begin maart is het panel van Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) bevraagd over hun mening naar drugsgebruik en de invloed op de drugscriminaliteit. Dit panel bestaat uit Amsterdammers die zich hiervoor hebben aangemeld en frequent door OIS worden bevraagd over allerlei thema’s. Dit onderzoek zal jaarlijks worden herhaald. Vanwege de Coronacrisis zijn er geen gesprekken gevoerd met festivalorganisatoren over dit thema, omdat de meeste festivals geen doorgang konden vinden en de sector in zwaar weer is beland. Ook andere voorziene acties uit deze maatregel zijn uitgesteld vanwege de Coronacrisis. Vooruitblik naar 2021 De te nemen maatregelen hangen af van het verloop van de Coronacrisis. De peiling onder Amsterdammers om zicht te houden op de huidige norm over drugsgebruik en drugscriminaliteit wordt vanzelfsprekend wel voortgezet.

20