2. Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam aug 2021 – feb 2022

Amsterdam-Amstelland

Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam April 2022

Inhoud

2 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

1. Inleiding

3

2. Weerbaar Amsterdam/Ondermijning 2.1 Vastgoed 2.2 Informatiesysteem 2.3 Opleiden en trainen 2.4 Aanpak in Stadsdelen 2.5 Bestuurlijk instrumentarium 2.6 Ondermijningsbrigade

4 5 8 9 10 13 16

3. Weerbaar Amsterdam/Drugscriminaliteit 3.1 Credible Messengers 3.2 Het Andere Verhaal 3.3 Buurtrechter 3.4 Nieuw-West en Zuidoost 3.5 Top600 met antecedenten drugs en geweld 3.6 Aanpak Doorgroeiers 3.7 Eervolle Uitweg 3.8 Straatdealers 3.9 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie 3.10 Tegengaan wapengeweld 3.11 Schaduwkant van drugsgebruik

18 19 21 22 23 26 28 30 31 32 33 34

1

Inleiding Dit is de voortgangsrapportage van het programma Weerbaar Amsterdam. Op 21 oktober 2021 is in een brief aan de gemeenteraad aangekondigd dat de voortgangsrapportages van de programma’s die eerder bekend waren onder de noemers De Weerbare Stad en Weerbare Mensen, Weerbare Wijken geïntegreerd zouden worden in één rapportage onder de titel Weerbaar Amsterdam. Hierbij ontvangt u deze rapportage, die de inzet vanuit de gemeente Amsterdam en het Actiecentrum Veiligheid en Zorg Amsterdam-Amstelland laat zien in de periode van augustus 2021 tot februari 2022. Bij de voortgangsrapportage hoort ook de factsheet over drugs­ criminaliteit in Amsterdam. Die is toegevoegd als bijlage.

3 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

2

Weerbaar Amsterdam/ Ondermijning Per 1 januari 2022 is de naam van het programma De Weerbare Stad gewijzigd naar Weerbaar Amsterdam/Ondermijning. Het programma wil criminele geldstromen en de netwerken daaromheen in beeld krijgen, verstoren en tegengaan. Onder meer door malafide eigendom en gebruik van vastgoed aan te pakken, de Bibob-toets en de aanwijsbevoegdheid vergunningplicht groter in te zetten en gemeentelijke medewerkers op te leiden in het herkennen van signalen van ondermijning. Ook is vanuit het programma geholpen met het opzetten van de Ondermijnings­ brigade Amsterdam Amstelland. Het programma richt zich op het tegengaan van ondermijning aan de hand van drie doelen: kennis verwerven, mentaliteitsverandering en grenzen stellen. Het zwaartepunt ligt bij het scheppen van randvoorwaarden om als gemeente - al dan niet in samenwerking met de RIEC-partners, ondernemers en inwoners - ondermijning in de stad te voorkomen en aan te pakken. De verschillende maatregelen en activiteiten die worden uitgevoerd zijn onderverdeeld in zes resultaatgebieden. Resultaatgebieden: • Vastgoed • Informatiesysteem • Opleiden en trainen • Aanpak in stadsdelen • Bestuurlijk instrumentarium • Ondermijningsbrigade

4 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

2.1 Vastgoed Amsterdam trekt als grote stad criminelen aan die vastgoed voor allerlei criminele doeleinden gebruiken. Vastgoed is waardevast, er is weinig toezicht en er wordt veel geld in verdiend. Criminelen maken gebruik van panden om wapens op te slaan, drugs te produceren of crimineel geld te bewaren. Dit is slecht voor de omgeving, de verhuurder, de vastgoedsector en uiteindelijk voor ons allemaal; het zorgt voor geweld, steeds machtigere criminelen en een onveilige stad. Het programma Weerbaar Amsterdam/Ondermijning kijkt voor de te ontwikkelen aanpak naar zowel de risico’s op ondermijning wanneer criminelen in vastgoed willen investeren - het voorkomen van wit­ wassen - als naar het gebruik van panden door criminelen voor bijvoorbeeld opslag, wietplantages en drugslabs.

Voorkomen van criminele investeringen in vastgoed De afgelopen periode is gewerkt aan het voorkomen van criminele investeringen in vastgoed: • Volgen transacties: vastgoedoverleg en ontwikkeling dashboard Stadsdeel Centrum volgt elke maand de lokale vastgoedtransacties. Dat geeft beter zicht op wat er op dit moment in het Centrum gebeurt. Ook is het mogelijk om trends te zien. Als zich opmerkelijke transacties voordoen, worden deze nader onderzocht of gemeld bij het RIEC. Deze werkwijze wordt in 2022 uitgebreid naar andere delen van de stad. Ook wordt een dashboard ontwikkeld dat alle vastgoedtransacties in de hele stad laat zien. Data wordt dan informatie als er

5 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

bijvoorbeeld indicatoren aan worden toegevoegd die als een ‘red flag’ dienen of koppelingen maken met andere gemeentelijke dashboards. Dit gebeurt binnen de geldende privacyregels. Het dashboard is beschikbaar in het eerste kwartaal 2022. • Het Franse model Onderzoekers Tops en Tromp (2019) constateerden dat de instanties nauwelijks zicht en grip hebben op ondermijning in de (Amsterdamse) vastgoedmarkt. Zo haalt het rapport aan dat “de overheid moet ophouden speelbal te zijn, de overheid moet zich meer bevoegdheden toekennen om een strakkere regie te kunnen voeren”. Het rapport refereert aan het zogenoemde ‘Franse Model’ om als gemeente meer grip te krijgen op ‘foute’ vastgoedtransacties, het tegengaan van witwassen. In een motie van raadsleden Poot en Boomsma (2020) is het college gevraagd om naar dit Franse model te kijken. Deloitte heeft het Franse model onderzocht en twee denkrichtingen gegeven. In het overleg met de ministeries van BZK en J&V is gezocht naar eventuele andere mogelijkheden om ondermijning in en met vastgoed aan te kunnen pakken. Het resultaat wordt dit voorjaar aan de raad gestuurd.

• Samenwerken Alleen een stevige, samenhangende en ketenbrede aanpak, waarin meerdere partijen samenwerken, kan een dam opwerpen tegen ondermijnende criminaliteit. De gemeente Amsterdam neemt daarom deel aan de in 2021 gestarte Landelijke Fenomeen Tafel ondermijning in de vastgoedketen. Ook werkt het programmateam intensief samen met projectgroepen van het RIEC Amsterdam Amstelland op het gebied van Vastgoed en Misbruik woningen.

Tegengaan van crimineel gebruik van vastgoed De gemeente werpt barrières op om crimineel gebruik van vastgoed tegen te gaan en pakt crimineel gebruik aan met toezicht, handhaving en gerichte acties van onder meer Dienst Wonen (woningen) en de Ondermijningsbrigade (bedrijf onroerend goed). Ook worden ondernemers weerbaarder gemaakt tegen criminele invloeden. Er is geïnvesteerd in het voorkomen en aanpakken van crimineel gebruik van panden door criminelen door:

Tips bij verhuur woning-, kantoor- of winkelruimte.

ng

Crimineel pandmisbruik voorkomen

6 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

• Brochure ’Crimineel pandmisbruik voorkomen’ Om vastgoedeigenaren en -verhuurders weerbaar te maken tegen ondermijning is in samenwerking met het RIEC een brochure ontwikkeld. De brochure bevat tips om potentiële huurders te screenen, het huurcontract ‘ondermijningsproof’ te maken en panden goed te beheren. Dit laatste is om te voorkomen dat criminelen hun gang kunnen gaan in een pand. De brochure volgt op een eerdere brief aan vastgoedeigenaren vorig jaar, waarin is gewezen op de risico’s van verhuur aan criminelen.

• Screening, indeplaatsstellingen en informatiedeling Vanuit het programma is onderzoek gedaan naar hoe binnen het huidige stelsel een niet-integere partij beter geweerd kan worden en welke wijzigingen landelijk eventueel noodzakelijk zijn. Ook zijn verschillende gesprekken met vastgoedpartijen gevoerd. De maatschappelijke vastgoeddeelnemingen in Amsterdam en woningcorporaties vroegen de gemeente informatie over potentiële huurders te delen. Deze informatie hebben zij nodig om te kunnen besluiten over het wel of niet aangaan van een nieuwe huurovereenkomst. Of bij een zogenoemde indeplaatsstelling om beter te kunnen screenen en zo malafide huurders te weren. Informatiedeling vanuit de gemeente over partijen en potentiële huurders is op dit moment niet mogelijk vanwege wettelijke beperkingen. Op landelijk niveau zijn verschillende onderzoeken aangekondigd of recent gestart naar het screenings­ proces en eventuele alternatieve mogelijkheden voor informatie­ deling. Vanuit Amsterdam wordt de problematiek daar op tafel gelegd. Corporaties en maatschappelijke vastgoeddeelnemingen wisselen best practises uit. • Afronding project foute overnames Het project ‘foute overnames’ startte in 2020 met als doel zicht te krijgen op ‘foute overnames’ als gevolg van de verhoogde kwetsbaarheid door corona.

Diverse acties volgden: - Amsterdamse ondernemers zijn in een tweetal ‘campagne­flights’ gewaarschuwd via de ‘Blijf alert’ campagne samen met het RIEC; - Er is gesproken over de risico’s met brancheorganisaties als KHN en MKB Amsterdam; - Medewerkers bij verschillende gemeentelijke afdelingen zijn ­voorbereid op het herkennen van signalen van foute over­ names.

Er is veel aandacht besteed aan het actief uitvragen van signalen van foute overnames en het optuigen van een betere interne route om signalen tot interventies te brengen. Toch bleven concrete signalen over foute overnames nagenoeg uit. Dit lijkt in lijn met landelijke trends en daarom is met het project gestopt. Medewerkers blijven wel actief signalen van foute overnames uitvragen. Meldingen (van vermoedens) van foute overnames volgen de volgende ‘signalenroute’ en bieden daarmee zicht en regie: • Signalen worden gemeld bij de projectleiders ondermijning in de stadsdelen; • Wanneer er geen gepaste aanpak in de stadsdelen mogelijk is, kan een andere routing worden besproken bij de stedelijke ‘signaaltafel’; • Ook is opschaling naar RIEC-casuïstiek mogelijk.

7 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

2.2 Informatiesysteem Om criminele inmenging beter te kunnen herkennen is het van belang data van verschillende gemeentelijke diensten bij elkaar te brengen. Door deze data samen met andere databronnen als gegevens uit het Handelsregister, het Kadaster en de vergunningsystemen te analyseren, kun je uiteindelijk bruikbare informatie krijgen over ondermijnende activiteiten. Een dashboard kan deze analyses visueel weergeven. Concrete risico’s, signalen, trends en ontwikkelingen worden op verschillende plekken in de gemeentelijke organisatie verzameld. Om de dreiging van ondermijning te kunnen beoordelen is centrale informatievoorziening, het ontsluiten van data van verschillende gemeentediensten en transparantie van cijfers van groot belang. Tegelijkertijd is het van groot belang te voldoen aan de wet- en regelgeving rond privacy en het voorkomen van ruis (bias) in eventueel te gebruiken algoritmen (rekenregels).

Resultaten Het afgelopen jaar is gewerkt aan het: • Opzetten van een ‘datafundament’ voor de directies Basisinformatie, directie Openbare Orde en Veiligheid (OOV), Wonen en Werk, Participatie en Inkomen (WPI) waarin alle beschikbare gegevensbronnen op dezelfde manier zijn geordend. Een datafundament is een technische omgeving waarin gestructureerde en ongestructureerde gegevens worden verwerkt tot bruikbare informatie. Hierdoor gaat geen informatie verloren doordat systemen verschillend registreren;

8 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

• Ontwikkelen van de Data Inzicht Applicatie (DIA): het gestandaardiseerde zoek- en informatiescherm op persoon, organisatie of locatie gebaseerd op het datafundament; • Toetsen of gegevens(bronnen) die worden gebruikt voldoen aan de wet- en regelgeving rond privacy; • Toetsen of rekenregels die eventueel worden toegepast niet tot bias (ruis) leidt en daarmee tot verkeerde informatie; • Uitvoeren van een pilot binnen de afdelingen die zich bezighouden met vergunningverlening en Bibob-toetsing.

Vooruitblik Er wordt ingezet op het: • Aanpassen van de gemeentelijke IT-infrastructuur om het datafundament en DIA goed en veilig te kunnen laten werken; • Toevoegen van meer gegevensbronnen aan het datafundament om de informatiepositie te versterken (getoetst op privacyaspecten); • Inrichten van een Centraal Analyse Team (CAT) om beter en actueler zicht te krijgen op trends en ontwikkelingen rond ondermijning in de stad; • Verslimmen en versnellen van werkprocessen, zodat geen vergunningen worden verstrekt aan bedrijven die zich met ondermijnende activiteiten bezighouden. Dit moet ook leiden tot het sneller kunnen vergunnen van bonafide bedrijven.

2.3 Opleiden en trainen Om de basiskennis en de bewustwording over ondermijning bij medewerkers van de gemeente te vergroten, ontwikkelde het programma een trainingsprogramma. In de training leren medewerkers met ‘de ondermijningsbril op’ signalen van ondermijning in hun werk te herkennen. Het gaat dan om medewerkers in de uitvoering zoals handhaving en toezicht en medewerkers uit de stadsdelen die een poortwachtersfunctie hebben en veel in contact staan met bewoners en ondernemers. Uit onder meer de ondermijningsbeelden van het RIEC (2019) bleek dat het kennisniveau over ondermijning in de organisatie laag was. Het trainingsprogramma is onderdeel van een bredere communicatiestrategie om de bewustwording onder medewerkers én inwoners te vergroten. Alle inspanningen samen moeten zorgen voor meer en betere meldingen van collega’s over signalen van ondermijning en daarmee bijdragen aan het verbeteren van de informatiepositie van de gemeente.

Resultaten • Meer dan 1.000 medewerkers hebben het afgelopen jaar de basistraining gevolgd, waaronder ook medewerkers van de stadsdelen, die een signalerende poortwachtersfunctie hebben en specifieke teams van handhavers binnen THOR waaronder het Taxiteam en de handhavers Digitaal Opkopers Register (DOR); • Met de feedback van eerdere deelnemers en de trainers is het programma van de trainingen aangepast;

9 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

• Op verschillende manieren is gewerkt aan het vergroten van de basiskennis en kennisdeling over ondermijning: - Een animatie over ondermijning voor zowel medewerkers als inwoners; - Een publieksvriendelijke website die uitlegt wat de gemeente onder ondermijning verstaat en wat eraan wordt gedaan; - Een puzzelwedstrijd om medewerkers signalen van Vastgoedcriminaliteit te leren herkennen; - Een intern online platform ingericht met ervaringsverhalen van medewerkers; - Elk kwartaal een interne livestream ‘Studio Drugs en Ondermijning’ voor alle medewerkers die vanuit hun werk te maken kunnen krijgen met ondermijning.

Vooruitblik Dit jaar staan trainingen gepland voor vergunningverleners, mede­ werkers van de stadsloketten en van het sociaal domein. Daarnaast worden diverse activiteiten voorbereid om heel gericht de bewust­ wording over risico’s van criminele inmenging bij bepaalde doel­ groepen inwoners en ondernemers te vergroten. Denk bijvoorbeeld aan ondernemers op bedrijventerreinen en bestuurders, trainers en vrijwilligers van sportclubs.

2.4 Aanpak in Stadsdelen De bestrijding van georganiseerde ondermijnende criminaliteit landt uiteindelijk in de stadsdelen. De stadsdelen werken aan de eigen vastgestelde prioriteiten aan de hand van de in 2019 door het RIEC opgestelde Ondermijningsbeelden. Er is gewerkt aan een eenduidige structuur, het organiseren van verschillende acties en het vergroten van bewustwording.

Eenduidige structuur De gemeente bouwt aan een steviger (basis)capaciteit om onder­ mijning zowel stedelijk als vanuit de stadsdelen gericht aan te pakken.

Resultaten In 2021 is de basiscapaciteit voor de aanpak van ondermijning in de stadsdelen op orde gebracht. Naast een coördinator heeft ieder stadsdeel heeft nu een eigen projectleider ondermijning of onder­ mijningsadviseur en informatiemakelaars. De projectleiders zijn het eerste aanspreekpunt binnen de stadsdelen, andere onderdelen van de gemeente en voor externe partners, zoals de politie. Door de projectleiders en informatiemakelaars zijn de informatiepositie en signaleringsfunctie van de gemeente verbeterd. Via lokale ondermijningsoverleggen met onder meer de politie worden lokale signalen onderzocht en waar nodig concrete interventies ingezet.

10 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Vooruitblik Er wordt gewerkt aan het: • Aantrekken van juristen binnen het VTH-domein met de aanpak van ondermijning als speciaal aandachtsgebied; • Samen met afdeling Amsterdamse Aanpak Ondermijning (AAO) verkennen van de mogelijkheden voor een projectleider onde­rmijning speciaal voor het havengebied.

Acties en bewustwording Met de komst van projectleiders ondermijning in alle stadsdelen vinden er meer acties en controles plaats. In de stadsdelen zijn dit met name monodisciplinaire of duale acties samen met de politie. De samenwerking met de lokale basisteams en districtsrecherche van politie is daarbij verder versterkt. De Ondermijningsbrigade voert de multidisciplinaire acties uit. Acties volgen ook uit de drie handhavingsknelpunten die in RIEC-verband binnen de stadsdelen bestaan, te weten 1012, Zuidoost de Poorten en Papaverhoek. De stadsdelen zetten in op het vergroten van bewustwording en weerbaarheid bij ondernemers door middel van trainingen en de zogenoemde ‘knock and talk’-gesprekken rond het thema onder­ mijning.

Aanpak crimineel misbruik woningen Criminelen huren illegaal woningen onder om onder de radar te blijven of gebruiken de woning voor criminele activiteiten, zoals het telen van hennep, illegale prostitutie, de huisvesting van illegale arbeiders en de handel en opslag van harddrugs, wapens en grote hoeveelheden contant geld. De gemeente pakt samen met de politie het crimineel misbruik van woningen gericht per wijk of gebied aan. De eerste gezamenlijke wijkgerichte controles met toezichthouders van de gemeente werden gehouden in de stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost. De komende tijd volgen controles in de andere stadsdelen. Als de toezichthouders bewoners treffen die hulp nodig hebben, dan brengen ze hen in contact met de instantie die hen verder kan helpen, zoals het meldpunt zorg en woonoverlast of het buurtteam. Door deze wijkgerichte aanpak komen woningen weer beschikbaar en dat is hard nodig gezien de woning schaarste in de stad en de lange wachtlijsten voor huurwoningen. Ook wordt de wijk er veiliger van.

11 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Resultaten De afgelopen maanden zijn de volgende acties georganiseerd: • In en rond de PC Hooftstraat hebben acties plaatsgevonden tegen witwaspraktijken. Deze acties zijn uitgevoerd door politie en FIOD. Na afloop van deze acties zijn gesprekken gevoerd met de onder­ nemers over het gezamenlijk tegengaan van witwaspraktijken in luxegoederen; • In Landelijk Noord gingen medewerkers van gemeente en politie van deur tot deur om voorlichting te geven over de risico’s van de georganiseerde misdaad voor agrarische bedrijven; • Diverse signalen zijn onderzocht en hebben tot interventies geleid, zoals onder meer een sluiting van een garagebedrijf waar een motorclub een illegaal café en clubhuis uitbaatte; • De RIEC handhavingsknelpunten Zuidoost de Poorten en 1012 zijn succesvol doorgezet en het handhavingsknelpunt Papaverhoek is inmiddels afgerond;

Beluister hier de podcast over crimineel woningmisbruik.

• Controles criminele spookbewoning in Zuidoost en Nieuw-West (zie kader): - Nieuw-West: 30 adressen zijn meerdere keren gecontroleerd, op vier adressen zijn misstanden geconstateerd in het kader van crimineel woningmisbruik. - Zuidoost: 60 adressen zijn meerdere keren gecontroleerd, op twee adressen bleek sprake te zijn van woonfraude. Er zijn geen misstanden geconstateerd op het gebied van crimineel woningmisbruik.

Vooruitblik • De ‘knock and talk’-gesprekken worden uitgebreid naar andere mogelijk kwetsbare branches, samen met onder meer het RIEC; • Er worden ondernemers bezocht om met name winkeliers bewust te maken van en weerbaar te maken voor de risico’s van ondermijning; • Er wordt samen met de politie een themaweek ondermijning georganiseerd in de stad. Deze stond gepland in 2021, maar kon door de aangescherpte coronaregels niet doorgaan; • Het programma richt zicht specifiek op bedrijventerreinen in de stad: er wordt in kaart gebracht of en welke problematiek er speelt en welke interventies verschil gaan uitmaken.

Resultaten

DOR-controles

In de afgelopen periode is het aantal DOR-controleurs uitgebreid, zodat er meer en beter gecontroleerd kan worden. Ook zijn afspraken gemaakt over het meedoen van DOR-controleurs aan acties van de Ondermijningsbrigade én aan het uitvoeren van de ondermijnings­ prioriteiten van de stadsdelen. Andere resultaten die in 2021 zijn behaald: • 541 in het Digitaal Opkopers Loket (DOL) geregistreerde ­ onder­nemingen zijn gecontroleerd; • 20 keer deelname aan acties van de Ondermijningsbrigade; • 36 nog niet-geregistreerde bedrijven sloten zij aan in DOR/DOL, na een informerend bezoek van een DOR-controleur. Denk aan bedrijven in de branches telecom, consumentenelektronica, goudopkoper, autobranche en fietshandelaren; • 11 signalen van ondermijning zijn doorgegeven aan de project­leiders ondermijning van de stadsdelen; • 79 waarschuwingen en 16 processen-verbaal zijn uitgedeeld.

Het Digitaal Opkopers Register (DOR) is een belangrijk instrument dat wordt ingezet om de integriteit van de opkopersbranches te bevorderen en witwassen en heling in de stad tegen te gaan. Controles door DOR-controleurs leveren signalen op van ondermijnende activiteiten en geven de mogelijkheid om ook bij bedrijven binnen te kijken. Het DOR staat in verbinding met het ‘Stopheling­systeem’ van de politie.

Vooruitblik Het DOR blijft inzetten op goede aansluiting bij de prioriteiten in de stad en bij de acties van de Ondermijningsbrigade. En streeft daarbij naar nog beter gebruik en analyse van informatie.

12 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

2.5 Bestuurlijk instrumentarium Criminelen maken gebruik van katvangers, bemiddelaars of tussenpersonen. Dit maakt dat criminele activiteiten zelden zijn te verbinden met ondernemers die zich tot de gemeente wenden voor een vergunning, een subsidie, een toeslag of het aangaan van een transactie. Het is dan ook belangrijk barrières op te werpen tegen het verkrijgen van eigendom of het exploiteren van een zaak door malafide personen of organisaties. Hiervoor maakt de gemeente gebruik van een bestuurlijk instrumentarium bestaande uit het invoeren van de vergunningplicht en het screenen van organisaties en personen aan de hand van de wet Bibob, de Beleidsregel Integriteit en Overeenkomsten (BIO), en bestuurlijke sluitingen. Het programma verbetert waar nodig het bestaande instrumentarium of voegt nieuwe instrumenten toe. De afgelopen periode is gewerkt aan:

Vergunningplicht De burgemeester kan gebieden, straten, gebouwen of branches aanwijzen waar een vergunning verplicht is voor bepaalde bedrijfs­ matige activiteiten. De vergunningplicht voorkomt criminele of overlast gevende activiteiten. De vergunningsaanvragen worden getoetst aan de wet Bibob en de eisen in de Algemene Plaatselijke Verordening.

13 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Resultaten In december 2021 zijn de Oude Hoogstraat, Nieuwe Hoogstraat, Damstraat en Oude Doelenstraat aangewezen als gebied waar alle winkeliers, bestaand en nieuw, een vergunning moeten aanvragen om hun zaak te mogen uitbaten. Deze buurt is uitgekozen omdat er hier ernstige signalen zijn van ondermijning, een indicatie dat de bovenen de onderwereld vermengd raken. Bepaalde winkeliers in de wijk zouden zich herhaaldelijk schuldig gemaakt hebben aan over­ tredingen. Ook is er sprake van malafide bedrijvigheid en is het winkelaanbod er de laatste jaren verschraald. Smart- en seedshops, souvenirwinkels en andere op toeristen gerichte detailhandel nemen de straten over, ten koste van lokale ondernemers gericht op buurt­ bewoners. De ondernemers in deze winkelstraat hebben tot 6 april de tijd om de aanvraag in te dienen. Tot nu toe zijn er vier aanvragen (van de 62) binnengekomen.

Vooruitblik Het aanwijzingsbesluit Autoverhuurbranche is in voorbereiding. Samen met stadsdelen en de afdeling Informatievoorziening wordt gewerkt aan een implementatieplan ter uitvoering van het aan­ wijzingsbesluit Autoverhuurbranche.

Bibob-procesvernieuwing De gemeente kan met de Wet Bibob onderzoek doen naar aanvragers of houders van beschikkingen, vastgoedtransacties of overheidsopdrachten en hun zakelijke relaties. Dit voorkomt het faciliteren van criminele activiteiten. Het werkproces van vergunningverlening naar Bibob-toetsing is tegen het licht gehouden.

Resultaten • Nadat in 2021 de capaciteit van het centraal-stedelijke Expertiseteam Bibob is versterkt, met onder meer financiële en vastgoedexperts, zijn voor de versterking van het Bibob-proces in januari 2022 zeven nieuwe Bibob-adviseurs voor de stadsdelen aangetrokken. • Ook is een specifiek Bibob-team opgericht voor de VTH-afdelingen van de stadsdelen. • Ter bevordering van de duidelijkheid en uitvoerbaarheid van het nieuwe Bibob-beleid worden handreikingen en leeswijzers geschreven. Voor zowel burgers en ondernemers als onze eigen/interne collega’s.

Vooruitblik Het college is eind 2021 akkoord gegaan met het nieuwe Bibob-beleid. In het nieuwe Bibob-beleid zijn de afzonderlijke beleidsregels per beleidsterrein samengevoegd, wordt ingespeeld op toekomstige gemeentelijke vergunningen(stelsels) en worden de nieuwe mogelijkheden van de Wet Bibob optimaal benut, nu de Wet Bibob is gewijzigd per 1 augustus 2020. Naar verwachting zal dit nieuwe beleid medio 2022 ter kennisname in de raadscommissie worden geagendeerd.

14 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Interventietoolkit Resultaten De interventietoolkit is in 2021 ontwikkeld en bevat een overzicht van de bestuurlijke instrumenten gericht op het tegengaan van ondermijning. De projectleiders ondermijning van de stadsdelen gebruiken de toolkit in de praktijk. Ook partnerorganisaties als het OM hebben belangstelling getoond voor de toolkit, om zo meer zicht te krijgen op de diverse bestuurlijke interventiemogelijkheden.

Vooruitblik Voor de zomer in 2022 evalueren de projectleiders ondermijning van de stadsdelen de praktische toepassing van de interventietoolkit. De interventietoolkit wordt jaarlijks aangevuld of aangepast met nieuwe regelgeving, inzichten en ervaringen. Denk aan bijvoorbeeld de zogenaamde ‘knock and talk’-acties als preventieve maatregel en de onderzoeksmethode ‘kwetsbare branches’.

BIO-evaluatie Partijen die niet integer zijn, faciliteert de gemeente Amsterdam niet. De BIO helpt hierbij. Met de BIO heeft de gemeente een instrument in handen om te voorkomen dat het in zee gaat met malafide partijen. De gemeente gebruikt het instrument nu een paar jaar. ACAM deed in 2021 aanbevelingen hoe de BIO breder binnen de gemeente kan worden ingezet. Het onderzoek naar de werking van de BIO in de Amsterdamse praktijk en de samenhang van dit instrument met andere juridische kaders, zoals de Europese Aanbestedingsrichtlijnen en de Wet Bibob, blijkt complex. Er wordt nu gewerkt aan een rapport voor het college. Nog voor de zomer zal de raad hierover worden geïnformeerd.

Bestuurlijk afpakken Onder bestuurlijk afpakken vallen verschillende afpakinstrumenten waarmee een bestuursorgaan onterecht verkregen voordeel kan afpakken van ondermijners. Manieren om onterecht verkregen voordeel af te kunnen pakken worden in de praktijk al toegepast. Denk bijvoorbeeld aan het intrekken van een vergunning of het sluiten van een onderneming. Andere vormen van bestuurlijk afpakken worden op dit moment voorbereid. Bestuurlijk afpakken richt zich op criminelen die zich bezighouden met ondermijnende criminaliteit, en nadrukkelijk niet op gewone burgers met een betalingsachterstand. Samengevat zijn de belangrijkste voorwaarden dat: 1. toepassing van bestuurlijk afpakken proportioneel is en; 2. het gaat om vorderingen waarbij sprake is van een verhoogd ondermijningsrisico. Zowel binnen gemeentelijke afdelingen als in de RIEC-casuïstiek liggen kansen voor afpakken. Hiervoor worden routes uitgewerkt, waarover in Q2 kan worden gerapporteerd.

15 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

2.6 Ondermijningsbrigade Binnen de Ondermijningsbrigade Amsterdam Amstelland werken verschillende overheidsorganisaties sinds 2021 samen om te controleren of ondernemers zich houden aan de wet- en regel­ geving. Aan de hand van meldingen over mogelijke ondermijnende activiteiten kunnen de partners - zoals de gemeente, politie, Douane, Arbeidsinspectie, Belastingdienst, FIOD, Douane, ­Koninklijke Marechaussee en het UWV - ervoor kiezen om een multi­disciplinaire controle uit te voeren. De Ondermijningsbrigade controleert de administratie, de arbeidsomstandigheden en of de ondernemer zich houdt aan de Wet Arbeid Vreemdelingen, vergunningsvoorschriften en milieu- en hygiëneregels. Bij over­ tredingen geeft de controlerende organisatie verbeterpunten of nemen ze maatregelen, zoals het opleggen van een boete. De Ondermijningsbrigade is met de RIEC-partners opgezet en halverwege 2021 operationeel geworden. Beheersmatig is de Ondermijningsbrigade ondergebracht bij de afdeling AAO van de directie OOV van de gemeente Amsterdam.

Beluister hier de podcast over de Ondermijningsbrigade.

16 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Controleactie in het Westelijk Havengebied Bij een onderneming in het Westelijk Havengebied troffen de controlerende partners van de Ondermijningsbrigade niet alleen mensen aan die illegaal aan het werk waren en sliepen tussen de goederen zonder sanitaire voorzieningen. Ze stuitten ook op diverse brand­gevaarlijke situaties en onveilige productiemachines. Het vermoeden rees dat hier de opbrengsten van drugshandel werden witgewassen via een soort ‘fakebedrijf’ als dekmantel gelet op de zeer beperkte productiecapaciteit die werd benut, de ongebruikte nieuwe en dure machines, een (te) hoge huur voor het pand en een directeur of eigenaar die niet of nauwelijks in zijn bedrijf aanwezig was. De Ondermijningsbrigade organiseerde de controleactie na melding door de Nederlandse Arbeidsinspectie. Zij hadden signalen ontvangen van arbeidsuitbuiting, illegale tewerkstelling, zwartwerken en onhygiënische toestanden. De ‘woonruimtes’ zijn direct gesloten, de productiemachines zijn stil gelegd en diverse mensen zijn aangehouden. Het RIEC doet nog onderzoek naar deze onderneming. Inwoners en ondernemers kunnen meer informatie vinden over de Ondermijningsbrigade op amsterdam.nl/ondermijning.

Vooruitblik Zodra de bedrijven weer open mogen starten de controleacties. Deze maatregel afgerond. Wel wordt ondersteuning geleverd bij: • Het vergroten van de bekendheid van de Ondermijningsbrigade en meldmogelijkheden bij zowel medewerkers, samenwerkingspartners als inwoners en ondernemers; • Het samen met de partners van de Ondermijningsbrigade door ontwikkelen van het proces om tot meer en bruikbare meldingen te komen die de basis vormen voor het organiseren van een controleactie; • De evaluatie van de pilot Ondermijningsbrigade.

17 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

3

Weerbaar Amsterdam/ Drugscriminaliteit Per 1 januari 2022 is de naam van het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken gewijzigd naar Weerbaar Amsterdam/ Drugscriminaliteit. Het programma wil de weerbaarheid tegen de sociale ontwrichting van drugshandel versterken. De maatregelen moeten hier een bijdrage aan leveren door het vertrouwen tussen Amsterdammers en de overheid te vergroten en uit te dragen dat misdaad niet loont. De sociale structuur van een aantal Amsterdamse wijken is vatbaar voor de ondermijnende effecten van de drugshandel. Zuidoost en Nieuw-West staan centraal. Samen met deze stadsdelen zijn buurten geselecteerd waarin gezamenlijke en gerichte activiteiten worden ontwikkeld die (duurzaam) bijdragen aan het versterken van de weerbaarheid tegen de sociale ontwrichting als gevolg van drugs­ handel. In Zuidoost is gekozen voor Venserpolder en in Nieuw-West voor de Wildemanbuurt. De ontwrichtende effecten van drugshandel op het leven van (jonge) mensen worden met dit programma ook aangepakt. Crimineel gedrag mag niet worden beloond, gefaciliteerd of in stand worden gehouden. Het doel van de maatregelen is om met een combinatie van straf

18 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

(drang/dwang) en zorg crimineel gedrag te doen stoppen en om personen die crimineel gedrag vertonen of dreigen af te glijden in de criminaliteit een ander perspectief te laten kiezen. Door onderzoek en op basis van casuïstiek wordt inzicht verworven in de aard van carrières in de drugscriminaliteit. Met de kennis die hiermee wordt opgedaan kunnen interventies worden toegepast en ontwikkeld en kunnen barrières worden opgeworpen om te voorkomen dat jongeren of jongvolwassenen in de criminaliteit raken of doorgroeien.

3.1 Credible Messengers Credible Messengers kennen de wereld van de straat en de wereld van het systeem en kunnen een brug slaan naar wat nodig is (ook richting bestaande initiatieven en instanties) om positieve verandering te realiseren. Dat doen zij in gesprek, ondersteund door coachingstechnieken, hun voorkomen, ervaring en positie in de gemeenschap of organisatie. Zo kunnen zij een gids zijn voor personen die in aanraking zijn of komen met drugshandel en -criminaliteit en daardoor ook bijdragen aan het weerbaarder maken van de Amsterdamse wijken. Om de kennis en kracht van deze mensen te bundelen en te vergroten hebben het AcVZ en Stichting Your Lab een netwerk opgezet. Deze Credible Messengers hebben verschillende achtergronden. Het netwerk bestaat uit onder andere jongerenwerkers, ervarings­ deskundigen en gedragswetenschappers die geworteld zijn in de wijken. In het door het programma Weerbaar Amsterdam en Stichting Your Lab vormgegeven opleidingstraject van vier maanden worden de vaardigheden van de Credible Messengers verfijnd om mensen die in de (drugs)criminaliteit zitten, of daarin dreigen te belanden, te inspireren tot ander gedrag en perspectief te bieden om andere wegen te bewandelen. De Credible Messengers hebben zich als netwerk verenigd onder de naam ADAMAS.

Dit verwijst naar ‘onverwoestbare edelstenen´ en metaforisch gezien staat het voor de krachten die beschermen tegen giftige invloeden van buitenaf.

Resultaten • Het programma Weerbaar Amsterdam bood ondersteuning bij het vormgeven van het online platform waarmee de Credible Messengers naar buiten treden: crediblemessengers.nl; • Het opleidingsprogramma voor de tweede groep voor dertien Credible Messengers is afgerond in januari 2022. In totaal bestaat het netwerk daarmee uit 27 opgeleide Credible Messengers die in alle stadsdelen actief zijn, en een grote groep personen die in een soortgelijke rol al langer actief en bekend zijn in de wijken. Zij fungeren als trainer of mentor in het opleidingsprogramma; • Er zijn eerste stappen gezet in de versteviging van het netwerk. ADAMAS wordt als netwerkorganisatie geleid door een kernteam, waar ieder half jaar vier andere Credible Messengers aan deel­ nemen. Stichting Your Lab en het AcVZ/programma Weerbaar Amsterdam zijn onderdeel van dit kernteam; • De Credible Messengers maken contact met jongeren en begeleiden ze om te voorkomen dat ze (verder) afglijden, en er is vanuit verschillende organisaties vraag naar meedenk- of meewerkkracht: zo hebben ze advies gegeven over de ethische uitgangspunten rondom gerichte wapencontroles en hebben ze meegedacht over media-uitingen voor de campagne Amsterdam Ontwapent.

Beluister hier de podcast over de Credible Messengers.

19 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Vooruitblik • De derde lichting start in 2022. Parallel hieraan start de evaluatie van de eerste fase van dit project; • De komende maanden worden de Credible Messengers door het programma ondersteund om een nog hechter en krachtiger netwerk te worden en aan de slag te gaan met het opzetten en uitvoeren van projecten.

20 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

3.2 Het Andere Verhaal Het Andere Verhaal is gericht op mensen uit de omgeving van jongeren die zich zorgen maken dat jongeren in de drugscriminaliteit zitten of belanden en met hen het gesprek willen voeren. In sommige gevallen lijkt de drugscriminaliteit een bewuste keuze te zijn, maar veel vaker rollen jongeren er min of meer onbewust in, zo blijkt uit het onderzoek Dealers in de Dop. Dit gebeurt dan in de eigen buurt of via vrienden, op basis van wederzijds vertrouwen, loyaliteit en de drang van jongeren om ergens bij te horen en gezien te worden. Langzaam raken de jongeren verwikkeld in het drugsnetwerk. Veel mensen in de drugscriminaliteit ervaren negatieve gevolgen: stress, angst, verdriet van ouders en familie, eenzaamheid en onveiligheid. Ook kan criminele uitbuiting aan de orde zijn, zo blijkt uit het onderzoek van het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel: Het Misdrijf Voorbij. Het Andere Verhaal moet ouders, professionals en andere sleutel­ figuren ondersteunen in wat zij nodig hebben het gesprek over drugscriminaliteit met jongeren te voeren. Het moet jongeren een realistisch beeld geven van de drugscriminaliteit en de sociale processen die hen daartoe kunnen leiden, met als doel hen aan het denken te zetten en alternatieven te laten vinden.

21 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Resultaten • Er zijn 14 straatcolleges aan jongeren gegeven sinds augustus 2021 op diverse scholen in de stad.

Vooruitblik • De doelgroep van de straatcolleges wordt verder uitgebreid, zodat naast jongeren en docenten ook ouders worden bereikt; • Er is een virtual reality tool in ontwikkeling over messengeweld. Deze kan gebruikt worden om te ervaren wat de mogelijke consequenties van keuzes zijn en het gesprek te voeren over groeps­ processen die kunnen leiden tot diverse vormen van geweld en criminaliteit; • De verdere aanpak bij het Andere Verhaal wordt nader uitgewerkt.

3.3 Buurtrechter De buurtrechters van de buurtrechtbank Venserpolder behandelen rechtszaken van bewoners van Venserpolder. Dat doen ze niet in de rechtbank Amsterdam, maar in de wijk zelf. De buurtrechters spreken recht met veel aandacht voor de mens en de problemen waarmee hij of zij te maken heeft. Zij vinden dat problemen er zijn om op te lossen. De buurtrechter behandelt eenvoudige, kleine rechtszaken. Kleine zaken die vaak een grote invloed hebben op het leven van mensen. Soms spelen er bij één persoon veel problemen tegelijk. Bijvoorbeeld schulden, conflicten in het gezin of tussen ex-partners, schoolverzuim of kleine strafbare feiten. Deze zaken worden normaal gesproken door verschillende rechters behandeld. De buurtrechter kijkt juist naar alle problemen tegelijkertijd. Door deze 'all inclusive'-aanpak kent hij of zij iemands hele verhaal. Samen met de bewoner gaat de buurt­ rechter op zoek naar goede en blijvende oplossingen. De buurtrechter doet niet alleen zittingen, maar voert ook gesprekken om rechtszaken te voorkomen. De buurtrechter werkt samen met vele partners, waaronder de gemeente, het Openbaar Ministerie, de politie, de advocatuur, de hulpverlening en verschillende organisaties uit de wijk. Ook is er intensief contact met het Wijkactieteam, dat in hetzelfde gebouw is gevestigd. Voor meer informatie: www.rechtspraak.nl/buurtrechtervenserpolder

22 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Resultaten Sinds de start van de buurtrechter na de zomer van 2021 heeft een aantal rechtszittingen en leerplichtgesprekken plaatsgevonden. Dat leerplichtgesprekken door een rechter worden gevoerd, is nieuw. Hiermee wil de buurtrechter voorkomen dat het tot echte rechtszaken komt. In deze gesprekken wordt samen met de leerling, ouders, de leerplichtambtenaar en soms ook andere betrokkenen, gezocht naar oplossingen zodat de leerling weer naar school gaat. Jongeren worden door deze gesprekken gemotiveerd om mee te denken over goede oplossingen en daaraan zelf mee te werken. Als daarbij hulp nodig is, worden ook daarover afspraken gemaakt. Alles vindt plaats in goed overleg en op vrijwillige basis. Meestal wordt een vervolg­ afspraak gemaakt om te zien of alles goed verloopt of dat er iets aangepast moet worden.

Vooruitblik De rechtszaken en oplossingsgerichte gesprekken, zoals leerplicht­ gesprekken, worden voortgezet. Medio 2022 komt er een tussen­ evaluatie van de buurtrechter.

Beluister hier de podcast over de buurtrechter.

3.4 Nieuw-West en Zuidoost Binnen het programma worden extra activiteiten ontwikkeld in (buurten in) Nieuw-West en Zuidoost, in gezamenlijkheid met het stadsdeel en relevante partners. Ook worden bestaande inspanningen die zichtbare effecten hebben op en bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen, versterkt. Op die manier kan duurzame verandering plaatsvinden. Er wordt daarbij steeds, in relatie tot de Masterplannen, actief gezocht naar verbetermogelijkheden. Het lukt door de korte lijnen in Zuidoost steeds beter om met maatwerk jongeren uit de criminaliteit te halen en meer grip te krijgen op excessief geweld. En als dat niet lukt, zijn de knelpunten en mogelijke oplossingen daarvoor steeds sneller inzichtelijk. In Nieuw-West wordt in nauwe samenwerking met het stadsdeel en het masterplan Nieuw-West vooral ingezet op interventies die zichtbaar en voelbaar zijn in de buurt.

Tegengaan (zware) criminaliteit en ondermijning

Meer kansen voor jongeren (banen, stages en positieve rollen)

Betere woningen en voorzieningen, passend bij huidige en toekomstige bewoners

NieuwWest

Schoner, groener en beter onderhouden openbare ruimte

Minder (jeugd)overlast

Nieuw-West Resultaten • 16 jongeren uit de Wildemanbuurt met grote afstand tot de arbeidsmarkt zijn aan een baan of stage geholpen. Een aantal van hen komt uit de geprioriteerde overlastgevende groep van 22 personen die al jarenlang een groot negatief effect hebben op de wijk; • De pilot woningsluitingen (na de vondst van drugs) zorgt voor meer en zichtbare communicatie met de buurt na de sluiting van panden. Direct na een sluiting zijn het gebiedsteam, het wijkpraktijkteam (WPT-bus), de politie en corporaties aanwezig in de buurt. Het doel is om hiermee de meldingsbereidheid te vergroten. Het positieve

23 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

effect van deze pilot is merkbaar in de wijk. Er is meer contact met de buurtbewoners en het vertrouwen in de overheid lijkt daardoor weer iets te zijn toegenomen; • In samenwerking met jeugd & veiligheid van het stadsdeel en de preventieve en zorgpartners is er een casuïstiekoverleg opgezet, waarin zeer complexe casuïstiek uit de buurt wordt besproken. Hierdoor ontstaat meer samenhang in de aanpak van deze personen.

Vooruitblik • Er wordt een vervolg gegeven op het onderzoek van politie en Bureau Beke naar (bovenregionale) criminele netwerken in de Wildemanbuurt. Met een combinatie van preventie en repressie wordt ingezet op het ontregelen van deze netwerken en het verzwakken van hun invloed op de wijk. Deze aanpak is onderdeel van het Masterplan Nieuw-West waarin onder meer vernieuwing en verbetering van de fysieke ruimte en de sociale leefomgeving in de Wildemanbuurt is opgenomen; • Er wordt een activiteitenplek ontwikkeld voor jongeren en buurt­ bewoners op een centraal plein in de Wildemanbuurt. Deze plek is tegenover een plaats waar veel overlast wordt ervaren door buurtbewoners. Door middel van onder andere fitnessapperatuur, speelrekken en participatieactiviteiten wordt hiermee een positieve tegenhanger geboden; • De straatcolleges en voorlichtingen over opleidingsmogelijkheden en toeleiding naar werk van Werk, Participatie en Inkomen (WPI) worden voortgezet en uitgebreid naar andere buurten en wijken.

24 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Zuidoost Resultaten • Jongeren die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van het geweld op straat en de onderlinge verhoudingen zijn in beeld gebracht. Bij verder afglijden wordt in samenwerking met instanties snel ingegrepen door politie en OM. Dit heeft ervoor gezorgd dat een groot deel van de jongeren die verantwoordelijk waren voor geweldsdelicten nu in detentie zitten of in een begeleid wonen traject verblijven. • De vier groepsaanpakken die in 2021 zijn gestart worden voort­ gezet. Hierin worden samen met onder meer (jeugd)reclassering veiligheidsrisco’s ingeschat en zijn gerichte acties ondernomen op het gebied van werken, wonen, school en veiligheid; • Jongerenadviseurs van WPI ondersteunen jongeren in Zuidoost die dreigen af te glijden en moeilijk bereikbaar zijn bij het vinden van relevante dagbesteding. Inmiddels worden 14 personen begeleid; • Er is samen met het Team Mensenhandel en Uitbuiting van de directie OOV een themabijeenkomst voor ouders, jongeren en professionals georganiseerd over criminele uitbuiting en afpersing. Dit heeft geleid tot afspraken tussen ouders, professionals en overheid om concrete problemen (anoniem) te delen en aan te pakken; • Er zijn afspraken met Onderwijs, Jeugd en Zorg (OJZ) gemaakt voor jongeren met woonvragen die niet passen binnen de ingekochte zorg van de kernpartners.

Op deze manier kan meer met passende zorg maatwerk geleverd worden voor (forensische) jongeren; • Veel geweldsdelicten hebben een online oorzaak of worden online aangekondigd. Er was behoefte aan een gedeelde analyse van de problematiek en advies voor het handelen hierop. Naar aanleiding van deze problematiek brengt het Stedelijk Strategieteam van de gemeente Amsterdam een advies uit voor een aanpak - door

25 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

verschillende organisaties en instanties - voor het integraal betreden van de online leefwereld en het doorbreken van handelings­ verlegenheid. De analyse is nagenoeg afgerond. • Samenhangend hiermee is gestart met de voorbereiding van een pilot in Zuidoost die aan de hand van concrete online zaken inzicht moet bieden in wat er gebeurt en hoe professionals kunnen interveniëren. De AVG stelt strenge voorwaarden aan het delen van persoonsgegevens. Er wordt gewerkt aan een zorgvuldig kader voor deze pilot, waarin deze voorwaarden worden meegenomen. Bekijk hier de video met onder meer leerlingen van het Bindelmeer­ college over de Vensertunnel.

Vooruitblik • Er worden vervolgbijeenkomsten met jongeren, ouderen en professionals georganiseerd, over drugs, drillrapgerelateerd geweld en snitchen; • In samenwerking met NHL Stenden Hogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen gaan het stadsdeel en het programma Weerbaar Amsterdam een praktische en breed toepasbare interventiematrix ontwikkelen. Dit instrument moet een bijdrage leveren aan het doorbreken van de geweldspiraal op basis van een handelings­ repertoire met online interventies op basis van wetenschappelijke, praktijk- en ervaringskennis (wat werkt in relatie met concrete situatie). Hiervoor is een aanvraag bij Citydeal gehonoreerd. • Samen met het CCV en het ministerie van Justitie en Veiligheid wordt gewerkt aan een methodiek om binnen grenzen van de privacywet­ geving online casuïstiek te delen, te beoordelen en te archiveren. Hiervoor wordt samengewerkt met social designers van de Embassy of Safety.

3.5 Top600 met antecedenten drugs en geweld De Top600-criteria (met in eerste instantie een focus op High Impact Crime-delicten) zijn in 2019 uitgebreid met Drugsen Geweld (DG)-criteria, waardoor ook personen die drugs­ gerelateerde (gewelds)criminaliteit hebben gepleegd, in de aanpak kunnen worden opgenomen én gehouden.

26 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

Resultaten Sinds oktober 2021 zijn 12 personen ingestroomd op basis van de DG-criteria. Zij krijgen dus een intensieve persoonsgerichte aanpak op maat. In 2021 is de pilot Top600 DG afgerond. Dit heeft geleid tot een beter beeld van de problematiek en inzicht in wat regie op personen in de drugscriminaliteit meer vraagt van regisseurs dan High Impact Crime, onder andere vanwege de onzichtbaarheid en ongrijpbaarheid van een deel van de doelgroep en de grotere veiligheids­risico’s voor medewerkers. Regisseurs zijn hierin ondersteund, bijvoorbeeld met advies over de inzet van interventies, of door het nemen van maatregelen gericht op het vergroten van hun veiligheid. Ook zijn met de aanbevelingen van de pilot goede stappen gezet, bijvoorbeeld door het in kaart brengen van alle beschikbare lik-­op-stuk interventies in samenwerking met de Aanpak Doorgroeiers. Voldoende opsporingscapaciteit bij de politie en een intensievere samenwerking met het RIEC op deze doelgroep blijven belangrijke aandachtspunten.

Vooruitblik De aanpak van plegers van drugs-, geweld- en wapendelicten binnen de Top600 wordt voortgezet. Voor deze DG-doelgroep wordt gebruik gemaakt van specifieke interventies uit het programma Weerbaar Amsterdam, zoals de Eervolle uitweg of de Credible Messengers. Daarnaast kunnen Top600-regisseurs gebruik maken van de kennis van experts en worden zij de komende tijd verder getraind in regie voeren op deze doelgroep (met bijzondere aandacht voor interventies gericht op lik-op-stuk). De opsporingscapaciteit is onderwerp van gesprek tussen politie en OM en heeft blijvende aandacht.

27 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

3.6 Aanpak Doorgroeiers De aanpak Doorgroeiers is zowel maatregel binnen Weerbaar Amsterdam als één van de actielijnen van het versterkingsplan ondermijning van het RIEC Amsterdam-Amstelland. Er is onder meer een in beginsel tijdelijke persoonsgerichte aanpak opgezet om meer zicht te krijgen op deze doelgroep en te kijken wat effectieve interventies zijn. De maatregel beoogt hiermee uiteindelijk doorgroei in (drugs)criminaliteit te voorkomen, instroom in de Top600 Drugs en Geweld te voorkomen, recruteringsprocessen te verstoren en de maatschappij te beschermen.

Resultaten De afgelopen periode is vooral ingezet op het uitvoeren van de persoonsgerichte aanpak, waar op dit moment 24 personen in de leeftijd van 17 tot 28 jaar oud in zijn opgenomen. In de aanpak worden meerdere nieuwe interventies ingezet en uitgeprobeerd. Deze interventies bestrijken een breed spectrum, van perspectief

Doorg

roeiers

risicojeugd

licht crimineel gedrag

Positief f Perspectie

Top400

28 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

zwaar crimineel gedrag

Top600

Met doorgroeiers worden personen bedoeld die in contact staan met criminele samenwerkingsverbanden die zich bezighouden met drugscriminaliteit. Doorgroeiers hebben een negatieve invloed op kwetsbare personen in hun netwerk. Het kunnen enerzijds personen zijn die al verschillende (gewelds) misdrijven hebben gepleegd, die uit afgesloten rechercheonderzoeken naar voren komen. Het kan juist ook gaan om personen over wie weinig politieen justitiële informatie bekend is maar bij wie wel sprake is van zorgelijke signalen die duiden op betrokkenheid bij drugscriminaliteit. Dit zijn personen die niet in een bestaande aanpak zitten.

bieden tot straf-/zorg combinaties of een repressieve aanpak. Een voorbeeld is de inzet van een gespecialiseerde hulpverlener bij jongeren die aangeven uit de criminele wereld te willen stappen. Een ander voorbeeld zijn maatregelen die gericht zijn op het verstoren van het bedrijfsmodel en de werkwijze van jongeren die actief zijn in de drugshandel, zoals het zichtbaar aanspreken op straat (aandacht van de overheid maakt ze minder aantrekkelijk voor criminele netwerken) en het opleggen van (toezichts)voorwaarden die het lastig maken om te blijven dealen. De uitkomsten hiervan worden gemonitord en verwerkt in een evaluatie aan de hand van de casuïstiek. Daarnaast is er geïnvesteerd in de samenwerking met het RIEC om de persoons­gerichte aanpak te verrijken met informatie van de bij het RIEC aan­gesloten partners.

Vooruitblik Het aankomende jaar blijft de persoonsgerichte aanpak doorlopen. Er wordt ingezet op een instroom van 12 tot 16 personen in het eerste kwartaal, onder andere door nauwe verbinding te leggen met de afdelingen Jeugd & Veiligheid van de stadsdelen. Ook worden de komende tijd verschillende nieuwe interventies uitgeprobeerd, waaronder de inzet van straatcoaches en de inzet van Stichting Your Lab voor motivatie en identiteitsontwikkeling; • De uitkomsten van deze interventies worden gemonitord en verwerkt in een evaluatie aan de hand van de casuïstiek; • Samen met het RIEC wordt meer inzicht verkregen in inkomen, vermogen en reisbewegingen en in mogelijkheden tot ‘afpakken’; • Aan de hand van de casuïstiek in de persoonsgerichte aanpak start in 2022 een analyse van de doelgroep, om meer inzicht te krijgen in hun drijfveren en risicofactoren.

Het is van groot belang deze doelgroep de komende tijd volle aandacht te blijven geven en zo veel mogelijk te leren van de interventies die nu gepleegd worden. Hierin moeten aanknopingspunten worden gevonden om jongeren die carrière aan het maken zijn eerder bij te sturen, om zo de toevoer te kunnen verminderen. Een goede samenwerking van alle betrokken partijen en lange adem is hiervoor nodig.

VOG Bij een deel van de jongeren met een justitieel verleden bestaat onduidelijkheid over de VOG. Dit maakt dat sommige van hen geen VOG aanvragen, terwijl zij hiervoor wel in aanmerking komen. Hierdoor zetten zij minder makkelijk stappen om op het juiste pad verder te gaan. WPI, OJZ en het programma Weerbaar Amsterdam werken samen met het programma Straatwaarde(n) en de gemeente Utrecht aan de volgende activiteiten: 1 Voorlichting voor jongeren en professionals over de VOG en het doen van een succesvolle aanvraag; 2 Gesprekken met werkgevers over de mogelijkheden functies open te stellen waar geen VOG voor nodig is (tenzij dit een wettelijke verplichting is); 3 Gesprekken met werkgevers om te verkennen of alternatieve waarborgen mogelijk zijn om het werk of de stage goed te laten verlopen; 4 Er wordt onderzocht of personen die een (voornemen tot) afwijzing van de VOG hebben ontvangen, beter ondersteund kunnen worden bij het opstellen van een zienswijze of bezwaarschrift. En of jongeren na een definitieve afwijzing alsnog toekomstperspectief geboden kan worden, eventueel via een speciaal traject. Doel is om jongeren duurzaam aan het werk te krijgen en mee te laten doen in de maatschappij, zonder het doel van de VOG-regelgeving - bescherming van de maatschappij – uit het oog te verliezen.

29 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

3.7 Eervolle Uitweg De maatregel Eervolle Uitweg bestaat uit drie onderdelen: een kennisbank met informatie voor professionals over dit thema, advies aan professionals en maatwerk voor personen die uit eigen motivatie uit de (drugs)criminaliteit willen stappen. Dat betekent dat personen - onder voorwaarden - worden ondersteund door het uitwegteam vanuit het AcVZ-Loket. Motivatie is van groot belang bij deze ondersteuning. Het is de basis van het contact en vervolgens leidend voor verdere inzet en ondersteuning van de persoon in kwestie. In het project wordt nauw samengewerkt met Politie, OM, Inforsa en De Waag. In 2021 kon het uitwegteam starten met de ondersteuning van maximaal vijf personen om inzichten op te doen uit deze casuïstiek. Op basis van een eva­ luatie van deze inzichten wordt besloten of de pilot kan worden voortgezet.

Resultaten Vier personen zijn in 2021 - als pilot - ondersteund bij het uitstappen uit de (drugs)criminaliteit. Deze casussen hebben inzichten opgeleverd over onder andere de intensiteit van begeleiding en over motivatie.

Vooruitblik Er wordt nu een evaluatie uitgevoerd. Mede op basis hiervan wordt besloten of de pilot een vervolg krijgt in 2022, om op die manier nog meer ervaringen en inzichten op te kunnen doen.

30 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

3.8 Straatdealers In meerdere gebieden in Amsterdam speelt het probleem van straatdealers, maar nergens is die van zo'n grote omvang en zo hardnekkig als in de binnenstad. De bewoners van de oude binnenstad ervaren dan ook van alle Amsterdammers de meeste overlast van straathandel in drugs. Al geruime tijd worden inspanningen verricht om dit tegen te gaan. Zo zijn er naast de inzet van de politie en het OM een dealeroverlastgebied en cameratoezicht ingesteld in grote delen van de binnenstad, is er een aanpak voor recidivisten en zijn er in het verleden campagnes gevoerd gericht op (potentiële) klanten. Binnen de maatregel wordt gekeken welke aanvullende acties mogelijk zijn bovenop de maatregelen die al worden genomen.

Resultaten Er is vooral ingezet op de uitvoering van de in de raadsbrief van maart 2021 genoemde korte termijn intensiveringsmaatregelen zoals: • Intensieve samenwerking tussen OM en politie waardoor meer lik-op-stuk wordt gerealiseerd; • Waarschuwingscampagnes gericht op bezoekers en meldings­ campagne gericht op ondernemers en bewoners; • Inzet van een koppel straatcoaches om jonge straatdealers uit hun reguliere woonstadsdeel te herkennen; • Verduidelijking van het meldproces omtrent straatdealer­ problematiek.

Vooruitblik • In het voorjaar van 2022 worden in samenwerking met de onder­ nemers van het Wallengebied een aantal extra maatregelen genomen naar aanleiding van hun brandbrief over de straatdealerproblematiek op de Wallen; • In de komende periode worden voorstellen gedaan voor de brede vernieuwing van de aanpak straatdealers. In de voorstellen is een visie op de problematiek geformuleerd op basis van de uitkomsten van diverse verrichte onderzoeken en duiding hiervan in verschillende expertsessies en bijeenkomsten met praktijkdeskundigen.

31 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

3.9 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie In 2019 is samen met Justitieel Complex Zaanstad (JC Zaanstad) en Politie Eenheid Amsterdam gestart met het project 'Door­ breken van criminaliteit tijdens detentie'. Hierin wordt nauw samengewerkt met Reclassering Nederland (RN). Er wordt gewerkt langs drie lijnen: 1. Informatiedelen bij in-, door- en uitstroom van gedetineerden 2. Signaleren en opvolgen van signalen 3. Casuïstiek ins

tro

om

do

ors

tro

uit

om

str oo

m

gen of boetes kunnen worden voldaan) ruim 50 bedragen aan­ getroffen boven de 300 euro. Deze bedragen zijn nagegaan door het OM. Tot nu toe is het vanwege verschillende redenen nog niet mogelijk geweest om actie te ondernemen op basis van de inven­ tarisatie, bijvoorbeeld omdat de persoon in kwestie niet meer gedetineerd zat nadat het bedrag was gecheckt of omdat een slachtoffer niet om vergoeding van schade had gevraagd aan de rechter (het slachtoffer had zich niet gevoegd), waardoor geen slachtoffer­ beslag kan worden aangevraagd. Het project loopt nog door; • Er is een aantal bijeenkomsten gehouden voor casemanagers en afdelingshoofden in JC Zaanstad, om hen bewust(er) te maken van wat zij kunnen doen tegen criminaliteit tijdens detentie.

Vooruitblik Informatiedeling tijdens in-, door- en uitstroom

Signaleren en opvolgen

Casuïstiek

Het overkoepelende doel van dit project is om criminaliteit tijdens detentie te verminderen of te stoppen, bijvoorbeeld door scherper te zijn op binnengebracht cashgeld of door informatie over een gedetineerde te delen met de politie, zodat vermoedens kunnen worden bevestigd of juist ontkracht. De maatregelen maken daarnaast duidelijk dat alle betrokken organisaties optreden als één overheid.

Resultaten • Inmiddels zijn met het project Meld Geld (het onderzoeken of er met binnengebracht cashgeld openstaande slachtoffervergoedin-

32 | Voortgangsrapportage Weerbaar Amsterdam | April 2022

• Het casuïstiekoverleg tussen Politie Amsterdam en JC Zaanstad krijgt steeds meer vorm, zowel de politie als JC Zaanstad zien de meerwaarde van het delen van informatie. De verwachting is dat dit in 2022 inzicht gaat geven in mogelijke interventies om criminaliteit tijdens detentie tegen te gaan; • Er is blijvend aandacht voor het bewust(er) maken van het personeel in JC Zaanstad; • RN en de Divisie Individuele Zaken (DIZ) van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) werken aan een manier om informatie van RN mee te kunnen nemen bij het besluit over plaatsing van een gedetineerde. Zo kan - waar de informatie beschikbaar is en waar het kan - er rekening mee worden gehouden dat bepaalde gedetineerden niet of juist wel bij elkaar worden geplaatst.

3.10 Tegengaan wapengeweld Het tegengaan van wapengeweld gebeurt op verschillende gebieden en door verschillende partijen in de stad. Agenten geven bijvoorbeeld voorlichting op scholen, stadsdelen organiseren ouder- en bewonersavonden na incidenten en er is een proef met gerichte wapencontroles geweest. Sinds 2021 wordt vanuit het AcVZ gewerkt aan meer samenwerking tussen de partijen om elkaar te versterken en gericht aanvullende maatregelen in te zetten. Het programma Weerbaar Amsterdam rapporteert over de voortgang hiervan. Omdat de inzet veelzijdig is en door veel verschillende partijen gedaan wordt, gaat de rapportage over de gemeentelijke inzet.