2. Voortgangsrapportage SISG 2021.pdf

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Amsterdam-Amstelland

Inhoud Inleiding3 Uitgelicht 2021

4

Belangrijkste inspanningen 2021

5

1. Versterken samenwerking en (hulp)aanbod dat er is6

2

2. Bewustwording en agendering

9

3. Inzicht en innovatie

12

4. Aanpak complexe casuïstiek

15

Tot slot

21

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Inleiding In februari 2020 is het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) gestart, omdat het college van burgemeester en wethouders zorgen had dat veel meiden en jonge vrouwen in Amsterdam te maken hebben met seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie en seksueel geweld. In 2021 was de urgentie van dit probleem nog onverminderd actueel. Zo is de stad dit jaar opgeschrikt door een aantal ernstige incidenten gerelateerd aan (online) seksueel geweld. De problematiek is complex en voor de aanpak ervan is zodoende een lange adem nodig.

Doel van het programma Het programma SISG is een veelomvattende aanpak om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad tegen te gaan, zowel offline als online. Het programma heeft als doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden, slachtoffers effectiever te helpen, meer inzicht te krijgen in de problematiek en Amsterdammers bewuster te maken van het probleem en de hulpmogelijkheden. Om deze doelen te bereiken wordt er vanuit het programma SISG ingezet op: 1. Het versterken van de samenwerking en het bestaande (hulp)aanbod 2. Bewustwording vergroten en agenderen van de problematiek

3

3. Inzicht in de problematiek vergroten en op basis daarvan innovatieve interventies ontwikkelen 4. ROSA: signaleren van en regie voeren op complexe meidencasuïstiek

Intensieve samenwerking Het programma SISG wordt uitgevoerd door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ). Het AcVZ is gespecialiseerd in regievoeren in de meest complexe casuïstiek op het snijvlak van veiligheid, zorg en sociaal domein. En creëert in nauwe samenwerking met haar netwerkpartners en op basis van wetenschappelijke inzichten innovatieve beweging in programma’s met bestuurlijke prioriteit op het snijvlak van veiligheid en zorg.

Leeswijzer In deze voortgangsrapportage wordt teruggeblikt op de inspanningen van het programma SISG in het tweede programmajaar 2021. Bij de aanvang van het programma is gekozen voor een structuur van acht maatregelen. De praktijk leert echter dat er veel overlap is tussen deze maatregelen. Ook is de maatschappelijke impact van elke afzonderlijke maatregel of inspanning moeilijk in cijfers te vatten of nog niet beschikbaar. In deze tweede rapportage is er daarom voor gekozen om te rapporteren over de belangrijkste gerealiseerde inspanningen en de (voorlopige) resultaten hiervan uit te lichten. Ten slotte wordt ingegaan op de prioriteiten en geplande activiteiten binnen het programma voor 2022.

Het programma SISG werkt intensief samen met verschillende partners. Zo wordt er gezorgd voor goede aansluiting op de programma’s Weerbaar Amsterdam (voorheen bekend onder de titel Weerbare Mensen, Weerbare Wijken), Top600, Positief Perspectief, Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, Schoolveiligheid en de Digitale Stad. Daarnaast werkt het programma nauw samen met allerlei (lokale) zorgen veiligheidspartners. Het uitgangspunt is om voort te bouwen op bestaande samenwerkingsrelaties en (effectieve) activiteiten, die zo goed mogelijk op elkaar aan te laten sluiten en daarnaast gezamenlijk op te zetten wat extra nodig is.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Uitgelicht 2021 Het programma SISG heeft een dynamische opzet en kan waar nodig worden bijgesteld om de grootste impact voor (potentiële) slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld te bereiken. In het eerste jaar is gewerkt aan de opbouw van het programma, het verkrijgen van meer zicht op de problematiek en op wat er nodig is om meiden en jonge vrouwen in Amsterdam te beschermen. Het tweede jaar is op basis van deze inzichten en de urgentie rondom trends en incidenten extra ingezet op het tegengaan van online seksueel geweld.

Actieplan tegen Online Seksueel Geweld Gezien de ernstige incidenten gerelateerd aan online seksueel geweld (OSG) begin 2021 hebben de burgemeester (verantwoordelijk voor het programma SISG en voor het thema veiligheid en zorg) en de wethouder Jeugd (verantwoordelijk voor de preventie van jeugdproblematiek) de handen ineengeslagen door het ‘Actieplan OSG’ te lanceren. Het actieplan levert een extra bijdrage aan het vergroten van de bewustwording (gericht op jongeren, ouders en professionals), het ondersteunen van slachtoffers, het bestrijden van online seksueel geweld en het tegengaan van daderschap.

Effecten van covid-19 maatregelen Covid-19 en de contactbeperkende maatregelen hebben effect gehad op de SISG-problematiek. Zo blijkt uit onderzoek1 dat jongeren tijdens de periode van de avondklok meer (online) seksueel geweld hebben meegemaakt. Mogelijk waren de omstandigheden bij het afspreken met een date minder veilig en brachten jongeren in deze periode meer tijd online door. Ook waren scholen voor langere tijd gesloten of minder toegankelijk. Hierdoor was er minder zicht op de doelgroep en was deze ook moeilijker te bereiken. Tegelijkertijd zijn er ook signalen dat het loslaten van de maatregelen heeft geleid tot meer meldingen van seksueel geweld. De coronamaatregelen hebben ook invloed gehad op de uitvoering van het programma SISG en daarmee op de voortgang van de verschillende activiteiten. Enkele projecten zijn later van start gegaan of de invulling van deze projecten is aangepast.

1 Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland tijdens de coronacrisis. Rutgers/Soa Aids Nederland (2021).

4

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Belangrijkste inspanningen 2021 Voorkomen van slachtofferschap

Signaleren en stoppen van bestaand slachtofferschap

Hulp aan slachtoffers

Te beschermen doelgroep

Meiden en jonge vrouwen die (nog) geen slachtoffer zijn

Meiden en jonge vrouwen die slachtoffer zijn maar nog niet in beeld

Meiden en jonge vrouwen die slachtoffer zijn

1. V  ersterken samenwerking en (hulp)aanbod dat er is

Voorlichting aan jongeren en ouders over online leefwereld en seksualiteit.

Samenwerking met hotels: ontwikkeling instrument ter voorkoming en signalering van misstanden

Laagdrempelige informatieve film voor slachtoffers.

Preventieve activiteiten voor uiteenlopende doelgroepen vanuit Aanpak Straatintimidatie 2. B  ewustwording en agendering

3. Inzicht en innovatie

Bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen Organiseren van de Week tegen Seksueel Geweld Orange the World: campagne om met oranje uitlichten van gebouwen aandacht te vragen voor geweld tegen vrouwen Onderzoek naar online gedrag, online incidenten en digiwijsheid onder Amsterdamse scholieren. Inclusieve buurtschouwen: beruchte plekken straatintimidatie

4. S  ignaleren van en regie op complexe casuïstiek

Deskundigheidsbevordering bij Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland om slachtoffers van online seksueel geweld te kunnen helpen

ROSA-regisseur adviseert scholen i.h.k.v. schoolveiligheid

Focusgroepen met meiden en interviews met slachtoffers om hun behoeften in kaart te brengen.

Pilot opvang en wonen: tijdelijke opvang en actieonderzoek

Schoolbezoeken en bekend maken van vriendinneninitiatief om meiden te ondersteunen Ontwikkelen netwerkaanpak meiden in stadsdelen West, Nieuw-West en Noord.

Persoonsgerichte aanpak ROSA -7 casussen in regie -Advisering op casuïstiek van partner­organisaties

Training aan professionals binnen netwerkaanpak meiden in West. Pilot ambassadeurs bij de politie

5

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

1. V  ersterken samenwerking en (hulp)aanbod dat er is In Amsterdam is de afgelopen jaren al veel kennis, expertise en aanbod ontwikkeld in de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Dit neemt niet weg dat de betrokken organisaties erkennen dat de problematiek ernstig is en dat het ontzettend belangrijk is de komende jaren op dit onderwerp nog meer actie te ondernemen. Het programma SISG versterkt daarom (lokale) samenwerking en het (hulp)aanbod, met het doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad gezamenlijk nog beter tegen te gaan.

Aanvullend voorlichtingsaanbod aan jongeren Om zo veel mogelijk jongeren te bereiken en hen te informeren over veiligheid online, is er naast het al ingekochte voorlichtingsaanbod en in samenwerking met het programma Positief Perspectief gezorgd voor aanvullend voorlichtingsaanbod: • De voorlichtingsmethode ‘SnAppje’ van Qpido is uitgebreid. Deze methode heeft tot doel het vergroten van kennis over en bewustzijn van de risico’s van sociale media. Er zijn 35 extra groepsvoorlichtingen voor groep 7 en 8 van het primair en speciaal onderwijs ingekocht. • Met de theatervoorstelling ‘Shame on You’ van Helpwanted.nl zijn meer dan 500 leerlingen in het voorgezet onderwijs bereikt. Op een interactieve manier zijn de gevolgen van ongewenste sexting besproken en advies gegeven over wat je kan doen als zoiets jou of een vriend(in) overkomt.

6

• Het online hulpaanbod van Helpwanted.nl wordt voor jongeren, ouders en professionals in 2022 beschikbaar in de talen Turks, Arabisch en Engels.

Rol van ouders vergroten Ouders hebben een belangrijke rol in de bescherming van hun kinderen tegen (online) seksuele intimidatie en seksueel geweld. Ouders dienen daarvoor de juiste handvatten te krijgen. In september 2021 is de campagne ‘In gesprek’ van Qpido gestart. Het doel van de campagne is om ouders bewust te maken van het belang om met hun kinderen te praten over seksualiteit en online (o.a. (ongewenste) sexting), ouders tips te geven hoe ze dat het beste kunnen doen en waar je hulp kunt zoeken als je dat nodig hebt. Door middel van sociale media zijn meer dan 280.000 Amsterdammers bereikt. De Ouder Kind Teams (OKT’s), buurtteams en scholen in het primair onderwijs hebben posters en flyers ontvangen om deze op te hangen. Deze verwijzen naar de website ingesprek.amsterdam waar ouders meer informatie in het Nederlands, Turks, Arabisch en Engels kunnen vinden.

Deskundigheidsbevordering van professionals Als onderdeel van het Actieplan OSG is er extra geïnvesteerd in de mogelijkheden om slachtoffers van online seksueel geweld te kunnen helpen. Zo is er aanvullend ingezet op het vergroten van expertise van de hulpverleners en de verbetering van het

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

registratiesysteem bij het Centrum Seksueel Geweld (CSG) Amsterdam-Amstelland. Bovendien is het belangrijk dat slachtoffers van online seksueel geweld weten dat zij ook bij het CSG hiervoor hulp kunnen krijgen. Hier is onder andere aandacht aan besteed in de bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen.

Laagdrempelige informatie voor slachtoffers Uit onderzoek2 naar de behoeften van meiden komt naar voren dat hulpverlening toegankelijker moet zijn. De gemeenteraad heeft hiervoor ook aandacht gevraagd. Samen met de stichting Together We Rise wordt daarom een interactieve film gemaakt om op een laagdrempelige manier slachtoffers, professionals en omstanders te informeren over de keuzemogelijkheden voor hulpverlening. Door de interactieve opbouw van de film krijgt de kijker de kans om keuzes te maken die het beste passen en worden de gevolgen van de verschillende keuzes zichtbaar. In 2022 is de film gereed en wordt deze breed gedeeld via onder andere de politie, het Openbaar Ministerie en het CSG.

2 Van straatintimidatie tot seksueel misbruik. Het perspectief van meisjes en jonge vrouwen op seksueel grensoverschrijdend gedrag. DSP-groep (2021).

7

Aanpak Straatintimidatie Sinds 2021 wordt de gemeentelijke Aanpak Straatintimidatie uitgevoerd door het programma SISG. De besteding van de voor Amsterdam beschikbare middelen vanuit het landelijke programma Veilige Steden is hier onderdeel van. Binnen de aanpak werken we met verschillende uitvoerende organisaties samen om de veiligheid van (in het bijzonder) meiden en vrouwen in de openbare ruimte en in het uitgaansleven te vergroten. Ook wordt binnen deze aanpak aandacht besteed aan het voorkomen van daderschap.

De belangrijkste resultaten van de Aanpak Straatintimidatie • 1000 Amsterdammers namen deel aan omstanderinterventie workshops door Stichting Fairspace, waarin zij kennis en praktische tools kregen om te werken aan een veilige openbare ruimte voor iedereen. • 300 mbo-studenten kregen Gender & Consent trainingen van Sexmatters. Hierbij is o.a. aandacht voor verbale en non-verbale communicatie, onderling vertrouwen en respect hebben voor de grenzen van een ander. • 50 docenten en jongerenwerkers namen deel aan Sexmatters trainingen over gesprekvoering met jongeren over gender, seksualiteit en consent.

•  Meer dan 100 jongeren bereikt met trainingen door Emancipator over gender, mannelijkheid en het voorkomen van seksueel geweld. Daarnaast 100 jongerenwerkers, docenten en professionals getraind in betrekken van jongens bij het voorkomen van geweld. •  Online workshops over intersectionaliteit en straatintimidatie met Amsterdamse vrouwen van kleur door Fairspace. 1033 mensen zijn via sociale media bereikt. •  Samen met de eerste 4 deelnemende clubs is Club Ethics gelanceerd, een initiatief van Nachtburgemeester en Sexmatters om het Amsterdamse nachtleven veiliger en inclusiever te maken. • 160 medewerkers, teammanagers en eigenaren van uitgaansgelegenheden hebben een Safer Clubbing training gevolgd van Sexmatters. • 30 jongeren betrokken bij ontwikkeling nieuwe peer-to-peer interventie ‘Ey Schatje’ van Qpido. Op interactieve wijze leren jongeren seksueel gedrag te interpreteren en krijgen zij meer inzicht in elkaars gedrag, gedachten en gevoelens.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Signalerende functie van hotels De gemeente ontvangt met regelmaat meldingen van overlast in de hotelkamers door jongeren, soms met seksueel grensoverschrijdend gedrag, waarbij af en toe ook minderjarige meisjes worden aangetroffen. Om de Amsterdamse hotelbranche zo goed mogelijk te ondersteunen om die misstanden tegen te gaan, is door de Koninklijke Horeca Nederland, de politie, het Openbaar Ministerie en de gemeente Amsterdam een lijst met aanbevelingen gemaakt. Met dit instrument kunnen hotels mogelijk grensoverschrijdend gedrag door hotelgasten, illegale prostitutie en mensenhandel eerder en beter signaleren en kan hier beter tegen worden opgetreden.

Systeemfouten aanpakken In 2021 hebben de ROSA-regisseur en verschillende partners, zoals Veilig Thuis en de Blijf Groep, aan de hand van complexe casuïstiek knelpunten en systeemissues aangedragen waarvoor bestuurlijke doorbraakkracht nodig is. Tijdens verschillende sessies en bijeenkomsten worden deze issues geanalyseerd en van oplossingsrichtingen voorzien. In het najaar van 2021 heeft de eerste Bestuurlijke Doorbraaksessie Huiselijk Geweld plaatsgevonden met de Burgemeester en Wethouder Zorg en Jeugd. De besproken oplossingsrichtingen worden momenteel uitgewerkt en/of uitgevoerd.

8

Vooruitblik Verschillende incidenten hebben laten zien dat extra inzet op het tegengaan van slachtofferschap van seksueel geweld onverminderd nodig is in de stad. Ook in 2022 is het programma SISG daarom gericht op het organiseren van aanvullende acties om de problematiek rondom seksuele intimidatie en seksueel geweld aan te pakken en het staande aanbod te versterken. De Aanpak Straatintimidatie wordt voortgezet om de veiligheid in de openbare ruimte te vergroten en (potentieel) daderschap te voorkomen. Daarnaast worden in samenwerking met de stadsdelen meerdere laagdrempelige bijeenkomsten georganiseerd om ouders nog beter te bereiken en te motiveren om het gesprek met kinderen en jongeren aan te gaan over de (online) leefwereld. Ook wordt de interactieve film voor slachtoffers, professionals en omstanders breed verspreid door partners. In 2022 vindt tevens de eerste Bestuurlijke Doorbraaksessie Seksueel Geweld plaats.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

2. Bewustwording en agendering Uit onderzoek naar de behoeften van meiden3 wordt duidelijk dat er meer aan preventie gedaan moet worden. Zo benadrukken de meiden het belang om meer in te zetten op seksuele vorming en voorlichting over sociale media. Ook hebben zij behoefte aan een laagdrempelige plek om te praten over seksualiteit en meer inzicht in het beschikbare hulpaanbod. Een ander aandachtspunt is dat ook ouders en andere professionals meer moeten weten over het signaleren en doorverwijzen naar de juiste hulp. Bij de totstandkoming en uitvoering van de verschillende inspanningen wordt zo veel mogelijk aangesloten bij de behoeften van de doelgroep en de inzichten uit zowel onderzoek als de praktijk. Om bewustwording over de problematiek te vergroten en handelingsperspectieven te bieden voor slachtoffers, professionals en omstanders zoals ouders, zijn onder andere de volgende inspanningen gedaan.

3 Van straatintimidatie tot seksueel misbruik. Het perspectief van meisjes en jonge vrouwen op seksueel grensoverschrijdend gedrag. DSP-groep (2021).

9

Bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen Eind juni 2021 ging de herlancering van bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen van start. De campagne was te zien door de hele stad en via sociale media als Instagram, Facebook en Snapchat. De doelstelling van de campagne is om het bewustzijn onder Amsterdammers over (online) seksuele intimidatie en seksueel geweld te vergroten en om (potentiële) slachtoffers hulp te bieden. Hierbij wordt samengewerkt met het Centrum Seksueel Geweld (CSG) Amsterdam-Amstelland.

Vriendinneninitiatief In 2020 is het vriendinneninitiatief #jijstaatnietalleen van start gegaan. Dat is gericht op het vroegtijdig bereiken van meiden en jonge vrouwen die behoefte hebben aan een luisterend oor of een sterke schouder. In 2021 heeft de gemeente Amsterdam de handen ineengeslagen met ELANCE Academy. ELANCE Academy is een coachingsacademie met veel expertise over de leefwereld van meiden en jonge vrouwen. Binnen #jijstaatnietalleen worden meiden die behoefte hebben aan laagdrempelig advies of een sterke schouder door ELANCE gekoppeld aan een vriendin. Met een tour van dialoogsessies langs zes Amsterdamse scholen is meer bewustwording en bekendheid over de thematiek en het vriendinneninitiatief gecreëerd. Begin 2022 wordt de invulling van dit initiatief geëvalueerd.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

In juni 2021 hebben het CSG Amsterdam-Amstelland, de GGD en het programma SISG de themaweek ‘Seksueel geweld raakt ons allemaal’ georganiseerd. De week richtte zich zowel op professionals als inwoners van de gemeenten Amsterdam-Amstelland. Het vergroten van de kennis(uitwisseling) en bewustwording rondom de thematiek stonden centraal. Tijdens de week vonden uiteenlopende activiteiten plaats, zoals een panelgesprek met burgemeester Halsema in Pakhuis de Zwijger, webinars, stadswandelingen voor professionals, bioscoopvertoningen en het vijfjarig jubileum van het CSG.

Afbeelding door: Sioejeng Tsao

Week tegen seksueel geweld

“Het was een belangrijk gesprek, een belangrijke ontmoeting. Elkaar en elkaars vakgebied leren kennen en begrijpen is van cruciaal belang om de grootste kans van slagen te creëren, om slachtoffers uit een situatie van (online) seksueel geweld te kunnen halen.” Deelnemende professional stadswandelingen Week tegen seksueel geweld

10

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Technische sessie met de raad In april 2021 heeft een technische sessie plaatsgevonden voor raadsleden over het programma SISG. Daar is het gesprek gevoerd over het voeren van regie op complexe casuïstiek van slachtoffers van seksueel geweld, ook is uitgebreid gesproken over het onderwerp online seksueel geweld. Partners als Qpido, CSG, Helpwanted.nl en de politie hebben hier een bijdrage aan geleverd.

Orange the world Orange the world is de internationale campagne van UN Women tegen gender gerelateerd geweld, die elk jaar op 25 november van start gaat. De dag is tevens het startsein van de ‘16 days of action against gender based violence’. Net als voorgaande jaren deed de gemeente Amsterdam mee aan de campagne. Zo werd ter ere hiervan in samenwerking met de gemeente Amsterdam het Eye filmmuseum oranje uitgelicht. Ook de A’DAM toren en de Heineken Experience lichtten hun gebouwen oranje uit.

11

Vooruitblik De kracht van de inspanningen die sinds de start van het programma zijn gerealiseerd zit in de herhaling van de boodschap. Het programma SISG blijft zich in 2022 richten op het vergroten van het bewustzijn en het agenderen van de problematiek rondom SISG. De kennis en expertise die in de stad al aanwezig zijn, worden op deze manier voor zowel slachtoffers, professionals, ouders als inwoners van Amsterdam toegankelijker. De uitwisseling met andere gemeenten en de Rijksoverheid wordt voortgezet. De gelanceerde campagne #jijstaatnietalleen zal in 2022 gericht worden ingezet. Slachtoffers van (online) seksueel geweld en jongeren (bijvoorbeeld scholieren en studenten) zijn hierbij belangrijke doelgroepen. In 2022 zal met de betrokken partners van het programma SISG gereflecteerd worden op de gedane inspanningen. Op basis hiervan wordt vooruitgekeken naar toekomstige gezamenlijke inspanningen.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

3. Inzicht en innovatie Inzicht in de (ontwikkelingen van de) problematiek, de behoeften van de doelgroep en bestaand (hulp)aanbod is nodig om de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld op passende wijze in te richten, aan te vullen of bij te sturen. Op basis van deze inzichten wordt bepaald welke (al dan niet innovatieve) inspanningen nodig zijn. Onderzoeken die in 2021 zijn uitgevoerd: • Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland4 • Om het jaar worden hierin vragen gesteld over (seksuele) straatintimidatie • In 2020 zijn extra vragen over (online) seksuele intimidatie en seksueel geweld opgenomen • Vanaf 2021 zijn vragen over SISG standaard toegevoegd aan de veiligheidsmonitor waardoor monitoring van deze thematiek op hoofdlijnen mogelijk blijft.

4 Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland. Gemeente Amsterdam (2021).

12

• Focusgroepen met meiden en interviews met slachtoffers5 • Het regelmatig bevragen van de doelgroep naar hun behoeften en ervaringen op het gebied van SISG is een belangrijk onderdeel van het programma. • Onderzoek naar online gedrag, -incidenten en digitale wijsheid onder Amsterdamse scholieren6

Pilot opvang en wonen Sinds de start van het programma SISG is gewerkt aan een inventarisatie om de behoeften onder de brede doelgroep (potentiële) slachtoffers en het werkveld in kaart te brengen. Een belangrijke bevinding is de behoefte aan tijdelijke plekken voor jonge vrouwen om tot rust en op adem te komen en te werken aan opbouw.

5 Van straatintimidatie tot seksueel misbruik. Het perspectief van meisjes en jonge vrouwen op seksueel grensoverschrijdend gedrag. DSP-groep (2021). 6 Cyberwijs?! Onderzoek naar online gedrag, -incidenten en wijsheid onder Amsterdamse scholieren. NHL Stenden Hogeschool (2021).

In 2021 is daarom gestart met de tweejarige pilot OpAdem7. De pilot is gericht op de tijdelijke opvang van jongvolwassen vrouwen (18+) met problematiek die raakt aan seksuele intimidatie en seksueel geweld en (dreigende) dakloosheid. De doelstelling van OpAdem is tweeledig. De pilot speelt in op signalen uit het veld, waaruit de noodzaak voor meer (laagdrempelige) opvangplekken naar voren komt. Gelijktijdig is de pilot een actieonderzoek waarmee de behoeften van de doelgroep nog preciezer in kaart gebracht worden. Er zijn ten behoeve van de pilot vier opvangplekken gecreëerd bij Kamers met Kansen (Combiwel) voor tijdelijke opvang van maximaal drie maanden. Tijdens deze periode wordt de jongvolwassen vrouw begeleid en wordt met haar bekeken wat een passende vervolgplek is. De resultaten en inzichten binnen de pilot worden doorlopend gemonitord en waar nodig bijgesteld.

7 OpAdem is een samenwerking tussen het programma SISG en de Maatschappelijke Opvang Jongvolwassenen (afdeling Zorg). Vanuit de Centrale Toegang MOJ is de GGD Amsterdam aangehaakt. Kamers met Kansen (Combiwel) is uitvoerend partner.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Meiden uit focusgroepen noemen het belang van voorlichting over seksualiteit en sociale media aan meiden én jongens op jonge leeftijd.

Amsterdam 11% vrouwen 2% mannen geeft aan ooit een ongewenste seksuele handeling te hebben meegemaakt.

74% van de meiden en jonge vrouwen

heeft de afgelopen 12 maanden te maken gehad met straatintimidatie.

Er moet ingezet worden op de toegankelijkheid en vindbaarheid van hulp, en dat ouders en verschillende soorten professionals beter getraind moeten worden in het signaleren en doorverwijzen van slachtoffers. Ook geven zij aan dat er meer gebruik gemaakt kan worden van lotgenotencontact en de inzet van ervaringsdeskundigen.

1 op de 5 jongeren is meer dan 8 uur per dag online, en ze besteden met name tijd aan; 8 uur online

1. filmpjes kijken 2. chatten met anderen 3. of voor school.

Een kwart van de leerlingen heeft in de afgelopen drie maanden een bloot­filmpje van een medeleerling gezien en/of een filmpje waarop een medeleerling wordt gepest of mishandeld.

Homo- en biseksuele Amsterdammers zijn vaker slachtoffer van straatintimidatie dan heteroseksuele Amsterdammers (respectievelijk 50% en 40%).

13

Ongeveer 1 op de 5 leerlingen stuurt zo’n compromitterend filmpje van een medeleerling weer door aan anderen (18%).

“En toen deed hij...”

...%$?!

De meeste slachtoffers vertelden een vriend of een vriendin over hun ongewenste seksuele ervaring (59%), gevolgd door een familielid (33%) of hun partner (30%). Minder vaak spraken zij over hun ervaring met een hulpverlener (14%) of de politie (12%). Drie op de vijf slachtoffers met klachten geeft aan na een ongewenste seksuele ervaring daar geen professionele hulp voor te hebben gehad.

10% vrouwen 4% mannen maakten online ongewenste ervaringen mee. Ook geven jongere respondenten (tot en met 34 jaar) vaker aan een ongewenste online ervaring te hebben gehad dan respondenten van 35 jaar en ouder (10% tegenover 6%).

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Inclusieve buurtschouwen Straatintimidatie Vanuit de Aanpak Straatintimidatie zijn eind 2021 drie inclusieve buurtschouwen op wijkniveau in verschillende stadsdelen geïnitieerd. In verband met de coronamaatregelen is de uitvoering hiervan verplaatst naar (begin) 2022. Het doel van de schouwen is om de veiligheidsbeleving van bewoners en bezoekers in kaart te brengen, met bijzondere aandacht voor seksuele straatintimidatie. Door de betrokkenen worden aanbevelingen gedaan om de veiligheid(sbeleving) in de publieke ruimte te bevorderen. De schouwen worden uitgevoerd door DSP-groep, in nauwe samenwerking met bewoners, lokale organisaties en de gemeente.

14

Vooruitblik Om het programma SISG verder vorm te geven en bij te sturen waar nodig, blijven nieuwe inzichten uit de praktijk en onderzoek belangrijk. Om zicht te blijven houden op de behoeften van meiden en jonge vrouwen (waaronder slachtoffers) worden zij regelmatig bevraagd of betrokken bij de ontwikkeling van verschillende inspanningen. De bredere inventarisatie naar de behoeften en de noodzaak op het gebied van opvang en wonen wordt in 2022 voortgezet. Op basis van de bevindingen die voortkomen uit de pilot OpAdem wordt een advies opgesteld voor het reguliere aanbod om de doelgroep van vrouwen (18+) structureel en op passende wijze te voorzien van (tijdelijke) opvang. In aanvulling op de huidige pilot komt volgend jaar ook specifiek aandacht voor meiden (18-). Waar nodig en waar mogelijk speelt het programma SISG in op de nieuwe bevindingen, bijvoorbeeld als er nood is aan aanvullend tijdelijk aanbod.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

4. Aanpak complexe casuïstiek Een van de doelen van het programma is het eerder bereiken en helpen van slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daarbij is er speciale aandacht voor meiden en jonge vrouwen met complexe problematiek. Hiervoor is in samenwerking met de stadsdelen en het programma Positief Perspectief een netwerkaanpak gestart, en is vanuit het AcVZ een persoonsgerichte aanpak (de ‘ROSA-aanpak’) opgezet.

Noord (operationeel): +/- 15 meiden/jonge vrouwen in beeld.

Netwerkaanpak Meiden en jonge vrouwen in kwetsbare posities komen vaak moeizaam of (te) laat in beeld. Lokale organisaties en professionals (zoals jeugdbescherming, jongerenpunt, jongerenwerk of politie) kennen het meisje of de jonge vrouw in een kwetsbare positie en ook het gezin en de omgeving waarin zij opgroeien vaak wel. Onderlinge samenwerking door deze betrokken partijen is cruciaal om signalen zo vroeg mogelijk met elkaar te delen. Daarom is/wordt op stadsdeelniveau een lokale aanpak opgezet waar vroegsignalering, de vertrouwensrelatie en de juiste hulp en doorverwijzing van de meiden en jonge vrouwen (tot 24 jaar) die in beeld zijn, centraal staan. Wanneer de problematiek van een casus te zwaar is voor de netwerkaanpak, dan kan de jonge vrouw doorverwezen worden naar de persoonsgerichte aanpak ROSA (zie volgende pagina). Ongeveer een derde van de jonge vrouwen die binnen de ROSA aanpak in regie is, werd door partners van de netwerkaanpak aangemeld.

15

West (operationeel): +/- 11 meiden/jonge vrouwen in beeld.

Stadsdeel Zuid-Oost en Centrum (startende fase): In het eerste kwartaal van 2022 vindt er een kick-off plaats om de problematiek en de meiden in kaart te brengen.

Nieuw-West (operationeel): +/- 12 meiden/jonge vrouwen in beeld.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Op dit moment staat de netwerkaanpak in de stadsdelen West, Nieuw-West en Noord. De urgentie om een gezamenlijke aanpak voor deze doelgroep te hebben wordt in elk stadsdeel gevoeld. In 2021 is een stedelijk projectleider gestart om de netwerkaanpak verder uit te breiden. Begin 2022 start de netwerkaanpak in stadsdelen Zuid-Oost en Centrum. De ambitie is om de netwerkaanpak de komende twee jaar in elk stadsdeel te implementeren.

Pilot ambassadeurs bij de politie In samenwerking met het programma SISG is het politiedistrict West een pilot gestart waar politieagenten als ambassadeurs slachtoffers van seksueel geweld beter helpen en binnen de politie bijdragen aan bewustwording over slachtofferschap. De pilot wordt geëvalueerd en op basis van de bevindingen mogelijk uitgebreid. Inmiddels hebben verschillende politieagenten in stadsdeel Noord het thema omarmd.

“Voor de start van de netwerkaanpak maakten verschillende partijen uit het veld zich zorgen om de meiden op straat, alleen wisten wij dat niet van elkaar. Nu de netwerkaanpak er is zie je dat partijen elkaar kunnen vinden, beter samenwerken en dat de meiden de zorg krijgen die ze nodig hebben.” Projectleider Jeugd en Veiligheid

Training aan professionals In de stadsdelen waar de netwerkaanpak operationeel is zijn jongerenwerkers, straatcoaches en politieagenten met affiniteit met de doelgroep getraind door Qpido. In deze interactieve training gaat het over normen en waarden, het signaleren van de problematiek, risico’s en beschermende factoren. Ook is er aandacht voor de manier waarop er contact gemaakt wordt met de doelgroep en hoe je het beste met hen kan praten.

16

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Persoonsgerichte aanpak: ROSA De complexe problematiek waarmee sommige jonge vrouwen te maken hebben, is de afgelopen twee jaar steeds zichtbaarder geworden. Het gaat om jonge vrouwen die bijvoorbeeld op straat leven, seksuele handelingen verrichten in ruil voor geld of onderdak, met verslavingsproblematiek kampen, geen veilige thuishaven hebben (gehad), en ook regelmatig slachtoffer zijn van seksueel geweld. Vaak is hierbij sprake van multiproblematiek. Om uit deze veelal uitzichtloze omstandigheden te komen en (herhaald) slachtofferschap van seksueel geweld te voorkomen, hebben deze jonge vrouwen intensieve hulp en een vertrouwensband nodig om dit te doorbreken. In januari 2020 is daarom de ROSA-aanpak gestart. In deze persoonsgerichte aanpak krijgt een jonge vrouw (18+) een ROSA-regisseur toegewezen die de inzet van betrokken partijen coördineert. Samen met die partijen en de jonge vrouw wordt een integraal plan van aanpak gemaakt om de jonge vrouw een beter toekomstperspectief te bieden.

Sinds de start is er gewerkt aan het ontwikkelen, uitbouwen en monitoren van de ROSA-aanpak: • Er is actief verbinding gelegd met de relevante zorg- en veiligheidspartijen. • Er is een werkwijze opgezet, met bijbehorende regeling gegevensverwerking. • De GGD Amsterdam heeft een screeninginstrument ontwikkeld om te beoordelen op welke leefgebieden een jonge vrouw met SISG-problematiek hulp nodig heeft. • In het eerste jaar had de ROSA-regisseur zeven casussen in regie (zie tabel). • De casuïstiek en de werkwijze worden continu gemonitord en waar nodig wordt de aanpak bijgestuurd. De aanpak wordt in 2022 na een periode van een jaar geëvalueerd.

Selina (24 jaar) Selina** is door de politie bij de ROSA-aanpak aangemeld omdat zij veelvuldig (hard)drugs gebruikt en veel (seksueel) grensoverschrijdend gedrag vertoont. Bovendien heeft Selina een lange hulpverleningsgeschiedenis en zijn in de afgelopen acht jaar meer dan twintig antecedenten bij de politie geregistreerd. Geen enkele zorg- of veiligheidspartij had zicht op haar. Het lukt de ROSA-regisseur om met Selina in contact te komen, een vertrouwensband op te bouwen en in gesprek te gaan over haar toekomst. Selina heeft direct passende hulp gekregen. Vervolgens is haar zorgtraject vormgegeven op basis van de uitkomsten van de screening door de GGD. De ROSA-regisseur heeft in samenwerking met betrokken organisaties tevens praktische zaken voor Selina geregeld. Zo heeft Selina een postadres gekregen, waardoor zij direct een uitkering kon aanvragen. Erv is een bewindvoerder aangesteld om Selina te helpen met haar schulden. Ook komt Selina minder in contact met de politie. Samen met Selina wordt er nog gezocht naar een passende dagbesteding en huisvesting. Selina is blij met de ondersteuning die zij van de ROSA-regisseur en de betrokken (hulp)organisaties ontvangt. ** Selina is een gefingeerde naam.

17

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Casus

Leeftijd

Betrokken hulp- en veiligheidspartijen (en aanmelders)

Hulp op leefgebieden

Voortgang

1

19

Politie (aanmelder), projectleider J&V, GGD, Inforsa, UWV.

Seksualiteit, huisvesting, psychiatrie, zorg, financiën, veiligheid, dagbesteding

In regie

2

21

Politie (aanmelder), GGD, HvO Querido, Jongerenpunt WPI, schuldhulpverlening, Arkin

Seksualiteit, huisvesting, veiligheid, emotioneel welzijn, financiën, dagbesteding

In regie

3

24

Politie (aanmelder), GGD Amsterdam, hulpverlening door IFA, behandeling Inforsa, schuldhulpverlening

Seksualiteit, huisvesting, veiligheid, emotioneel welzijn, financiën, dagbesteding

In regie

4

18

Levvel (aanmelder), JBRA, politie, Wilskracht, Jongerenpunt WPI.

Seksualiteit, huisvesting, veiligheid, emotioneel welzijn, financiën, dagbesteding

In regie

5

20

WSS (reclassering) (aanmelder), politie

Seksualiteit, veiligheid, financiën, dagbesteding

Positief uitgestroomd

6

21

Veilig Thuis (aanmelder), politie

Huiselijk geweld

Uitgestroomd*

7

21

Levvel (aanmelder), OKT

Seksualiteit, huisvesting, middelengebruik, financiën

In regie

* Deze casus bleek niet passend binnen de ROSA-aanpak.

18

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Inzichten uit casuïstiek

Vraagbaak in de stad

Op basis van deze behoefte wordt de ROSA-regisseur ook ingezet om hierover advies te geven. • In samenwerking met het Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) is de ROSA-regisseur op zeven verschillende middelbare scholen actief. De samenwerking tussen de ROSA-regisseur en de scholen heeft geresulteerd in advisering bij verschillende casussen, een betere verbinding en doorverwijzing naar (hulp)organisaties en het bevorderen van deskundigheid op de scholen. • Ook biedt de ROSA-regisseur de politie consultatie rondom zaken van seksueel geweld tegen jonge vrouwen en wordt de expertise van de ROSA-regisseur geregeld ingezet bij overleggen van zorg- en veiligheidspartijen. • Door de uitbreiding van de netwerkaanpak, groeit de bekendheid en toegankelijkheid van de ROSA-regisseur binnen de stadsdelen.

Verschillende organisaties hebben een rol in het (vroeg)signaleren van meiden en jonge vrouwen die te maken hebben met problematiek rondom seksuele intimidatie, seksueel geweld en -grensoverschrijdend gedrag. Hiervoor zijn betrokken organisaties op zoek naar meer informatie en deskundigheid.

Op deze manier draagt het programma SISG bij aan de bewustwording rondom de problematiek, de versterking van de samenwerking en de deskundigheidsbevordering op het gebied van hulp aan jonge vrouwen in kwetsbare situaties.

Vooruitlopend op de evaluatie bevestigen het casuïstiekonderzoek8 en casuïstiek binnen de ROSA-aanpak dat veel jonge vrouwen met SISG-problematiek van jongs af aan op meerdere leefgebieden problemen ervaren. Het meemaken van seksueel geweld lijkt daarmee een gevolg van de kwetsbare situatie waarin de jonge vrouw verkeert, en zorgt tegelijkertijd voor meer negatieve gevolgen. Om deze opeenstapeling van problemen te doorbreken, blijken deze jonge vrouwen in de eerste plaats baat te hebben bij een moment van rust. Belangrijke factoren hierbij zijn vertrouwen en ondersteuning bij praktische hulpvragen. Als deze basis is gelegd kan stapsgewijs en in gezamenlijkheid verder worden gewerkt aan een toekomstperspectief.

“De informatie die de ROSA-regisseur mij heeft gegeven, was echt van waarde. Ik wist daardoor precies waar ik mijn leerling naar moest door­ verwijzen voor de juiste hulp.” Zorgcoördinator middelbare school

8 Vertrouwen in Veerkracht: een casuïstiekonderzoek naar (de aanpak van) seksueel geweld tegen jonge vrouwen in Amsterdam. Nationaal Rapporteur (2020).

19

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik Uit de kennis en ervaring die tijdens de eerste twee jaar van het programma SISG zijn opgedaan, blijkt dat het vroegtijdig in beeld brengen en helpen van meiden en jonge vrouwen van cruciaal belang is. Hoe sneller iemand uit een kwetsbare situatie gehaald kan worden, hoe beter erger voorkomen kan worden. Hiervoor zijn twee zaken cruciaal: een volledig beeld en kennis van de problematiek en doelgroep, en de mogelijkheid om doeltreffend te handelen bij specifieke casuïstiek. De netwerkaanpak en persoonsgerichte ROSA-aanpak worden door de betrokken professionals en de doelgroep zodoende als zeer waardevol ervaren. De netwerkaanpak wordt daarom in de komende jaren verder uitgebreid. In 2022 wordt gestart met de stadsdelen Zuid-Oost en Centrum. Ook wordt de netwerkaanpak in elk stadsdeel doorlopend gemonitord en geëvalueerd. De bevindingen worden tussen stadsdelen en de stedelijk projectleider uitgewisseld om van elkaar te kunnen blijven leren. De ROSA-aanpak is volop in ontwikkeling en draagt zo ook bij aan een steeds duidelijker beeld van de complexe problematiek van de jonge vrouwen die hiermee te maken hebben. Daarmee wordt ook de toegevoegde waarde van persoonsgerichte regie voor deze doelgroep steeds meer evident. Het begeleiden van jonge vrouwen in deze complexe omstandigheden is cruciaal. Begin 2022 start de tweede ROSA-regisseur.

Het streven is om ongeveer 25 jonge vrouwen in 2022 in regie te hebben. De pilot van de ROSA-aanpak wordt in het voorjaar van 2022 geëvalueerd, waarbij wordt gereflecteerd op de werkwijze en de casuïstiek. Op basis van deze evaluatie wordt de aanpak verder bijgestuurd. Ook volgend jaar blijft de ROSA-regisseur actief op verschillende Amsterdamse scholen en inzetbaar voor andere hulpvragen.

20

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Tot slot Sinds de start in 2020 is vanuit het programma SISG op verschillende manieren gewerkt aan de voorkoming en bescherming van (potentiële) slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Vanuit verschillende invalshoeken zijn inzichten opgedaan over de problematiek en wat er nodig is in de aanpak. De eerste stappen hiervoor zijn gezet. Een belangrijke conclusie is echter ook dat de problematiek weerbarstig en complex is, en dat een lange adem nodig is om hier een sluitende aanpak voor vorm te geven. Ook is duidelijk dat veel (lokale) organisaties een belangrijke rol in de signalering en de aanpak hebben en intensieve samenwerking cruciaal blijft. Het programma SISG is een aanvulling op het bestaande aanbod. Het wordt wel steeds duidelijker dat deze aanvullende focus op meiden en jonge vrouwen in een kwetsbare positie van meer structurele aard moet zijn. In 2022 wordt daarom met onze partners verder aan het programma gebouwd om licht te blijven schijnen op een doelgroep die structurele aandacht verdient. Daarbij wordt binnen het programma onder andere gericht op het volgende:

Versterken samenwerking en hulpaanbod

Bewustwording en agendering

Inzicht en innovatie

Aanpak complexe problematiek

In 2022 gaat het programma SISG door met het organiseren van aanvullende inspanningen om de SISG-problematiek in de stad aan te pakken en het bestaande beleid en aanbod te versterken. Er is een noodzaak om het hulpaanbod voor jongeren uiteindelijk in grotere omvang en structureel aan te blijven bieden.

In 2022 blijft het onverminderd belangrijk om het bewustzijn van SISG-problematiek te vergroten en de SISG-problematiek en mogelijkheden voor hulp te blijven agenderen. Deze inspanningen zijn gericht op (potentiële) slachtoffers, ouders, professionals en inwoners van Amsterdam.

Binnen het programma SISG worden continu lessen uit wetenschap en praktijk gehaald. Ook in 2022 zal op innovatieve wijze worden ingespeeld op nieuwe inzichten en actualiteiten.

Er wordt vanuit het programma SISG ingezet op het uitbreiden van de netwerkaanpak in de stadsdelen. Zo worden meer meiden in de stad gesignaleerd en op de juiste wijze doorverwezen en geholpen.

In samenwerking met partners worden inspanningen gedaan om jongeren, ouders en professionals beter te bereiken en de problematiek bespreekbaar te maken. Ook wordt extra ingezet op deskundigheidsbevordering om slachtoffers van online seksueel geweld op de juiste wijze te helpen.

Reeds gestarte initiatieven worden herhaald en gericht ingezet. Bijvoorbeeld door een vervolg van de bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen, toegespitst op online seksueel geweld en/of scholieren en studenten.

21

Zo wordt de inventarisatie naar de behoeften en noodzaak op het gebied van wonen en opvang voortgezet, met oog voor zowel meiden (18-) als vrouwen (18+). De bevindingen van de pilot OpAdem worden ter advisering gebruikt om het reguliere aanbod structureel aan te laten sluiten bij de behoeften van de doelgroep van meiden en jonge vrouwen met SISG-problematiek.

De ROSA-aanpak wordt in het voorjaar van 2022 geëvalueerd waarbij gereflecteerd zal worden op de werkwijze en de casuïstiek. Op basis van deze evaluatie zal de aanpak worden bijgestuurd. Het streven is om ongeveer 25 jonge vrouwen in 2022 in regie te hebben.

Voortgangsrapportage 2021 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)