2. UA Duurzame Stad, Duurzame Banen
Tekst van het document
Duurzame Stad, Duurzame Banen Uitvoeringsagenda 2021-2022 Baankansen voor Amsterdammers door het versnellen van Duurzame Investeringen in de stad én de daarvoor benodigde (om)scholing
Inhoudsopgave Inleiding
3
1 Investeren in een Duurzame Stad
6
1.1
Zes verduurzamingsmotoren
1.1.1 Zonmotor: Zonnepanelen op corporatiewoningen 1.1.2 Warmtemotor: Aanleg van warmtenetten voor 1.1.3 1.1.4 1.1.5 1.1.6
1.2
7 8
2 Investeren in Duurzame Banen
23
Analyse van de Amsterdamse arbeidsmarkt
24
2.1
25
Extra inzet op Duurzame Banen
aardgasvrije woningen 9 Vastgoedmotor: Sneller verduurzamen van gemeentelijk vastgoed 11 Klimaatadaptatiemotor: Honderd extra plekken groen in de stad 13 MKB-motor: Verduurzamen en stimuleren van innovatie in het Midden- en Kleinbedrijf 15 Renovatiemotor: Renoveren en isoleren van woningen en bedrijfspanden19
2.1.1 Arbeidsmarkt Samenwerkingsnetwerk Techniek Amsterdam
Stedelijke programma’s met kansen op scholing en werk
2.3
22
(ASTA)26 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5
2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4
Ondersteunende instrumenten en trajecten Regionaal werkcentrum (RWC) MBO als scholingspartner Actieplan Veerkracht Meer kans op Werk Jongeren Van Social Return naar Sociaal Opdrachtgeverschap
28 28 29 29 30 31
Bestaande instrumenten en trajecten 32 Aanpak Meer kans op Werk – startproces 32 Werkgeversservicepunt (WSP) 33 Amsterdamwerkt!34 Publiek-Private Samenwerkingen (PPS) 36
3 Resultaten en Monitor
38
Colofon
41
Duurzame Stad, Duurzame Banen
2
Duurzame Stad, Duurzame Banen Begin 2020 brak wereldwijd de Coronacrisis uit. Werknemers gingen zoveel mogelijk thuiswerken en de economie ging voor een groot deel op slot. Veel ondernemers zagen hun inkomsten (gedeeltelijk) wegvallen en vele Amsterdammers verloren hun baan. Om de klappen van deze crisis op te vangen, stelden de coalitiepartijen in september 2020 het begrotingsakkoord ‘Samen Sterker uit de crisis’ op. Een sociaal en economisch herstelpakket met verschillende maatregelen om Amsterdam door de crisis te loodsen.
Het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen gebruikt de ruimtelijke investeringen die de gemeente in de stad doet, als vliegwiel voor het herstel van de economie. We halen investeringen naar voren die de stad versneld verduurzamen, de kades en bruggen herstellen en voorzien in goed onderhoud van de stad. Al deze projecten zorgen voor het behoud van werk en het creëren van nieuw werk. Werkzoekende Amsterdammers leiden we op en begeleiden we naar deze nieuwe banen.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
3
Inleiding Amsterdam kampt naast de Coronacrisis ook met een klimaatcrisis die op de lange termijn ons leefklimaat en onze gezondheid bedreigt. Beide crises vragen om actie. Uit het Amsterdamse Klimaatfonds is € 78 miljoen beschikbaar gesteld om de stad sneller te verduurzamen. De investeringen die we doen, dragen bij aan het verminderen van de negatieve effecten van beide crises.
78
Samen Sterker
Meer vakmensen voor Duurzaamheid
Het is een belangrijke taak van de gemeente om kansen op werk aan te bieden aan werkzoekenden én aan Amsterdammers die een beroep doen op een uitkering. De gemeente werkt ook hard aan het verduurzamen van de stad. We brengen deze twee onderwerpen samen, door de kansen op werk te benutten die voortvloeien uit de investeringen in de stad. Dat kúnnen en doen we niet alleen, maar samen met een groot aantal partners in Amsterdam. Op 16 november 2020 spraken we onze gezamenlijke ambities uit in de intentieverklaring ‘Duurzame Werkgelegenheid Amsterdam’. We spraken af dat we ons samen inspannen voor het behoud van bestaande vakmensen en voor meer vakmensen in de techniek en bouw. Alle partijen onderkennen het grote belang van het opleiden en aan het werk helpen van meer (vooral technische) vakmensen. Partners zijn bereid om langdurige samenwerkingen met elkaar aan te gaan. De gemeente neemt de regie op het aanjagen en vormgeven van deze samenwerkingen.
Er staan in heel Nederland duizenden vacatures open in de duurzaamheidssector, zoals de installatietechniek en bouw. De sector kampt al jaren met een groot arbeidstekort. Om de klimaatambities te realiseren hebben we technisch geschoolde en ervaren beroepskrachten hard nodig. Met het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen willen we een proces op gang brengen naar meer variatie in werkgelegenheidssectoren in Amsterdam. De investeringen in duurzaamheid bevorderen een transitie naar een diverse arbeidsmarkt, die minder afhankelijk is van massatoerisme en die de lokale economie versterkt. Deze kans is tegelijkertijd een enorme uitdaging. We investeren in een sector die gekenmerkt wordt door een tekort aan arbeidskrachten. Dit complexe probleem lossen wij niet in één keer op, dat is een langjarig proces. Door de duurzame motoren kunnen we in de praktijk wel mogelijkheden benutten door het opzetten van nieuwe samenwerkingsvormen met het reguliere onderwijs, particuliere opleidingsinstituten, brancheorganisaties en het bedrijfsleven in de technische en bouwsectoren. We onderzoeken hoe we barrières bij zij-instromers en ZZP’ers weg kunnen nemen voor een overstap naar de duurzaamheidssector. Tegelijkertijd onderzoeken we hoe we knelpunten bij werkgevers kunnen oplossen die hen belemmeren om leerwerktrajecten aan te bieden of mensen in dienst te nemen.
Én we stimuleren de ontwikkeling van nieuwe selectie- en matchinginstrumenten die passen bij deze tijd en de krapte in de sector.
miljoen Duurzame Stad, Duurzame Banen
4
In de brief ‘Meer vakkrachten voor duurzaamheid’ van maart 2021 staat dat we de komende drie jaar minimaal 1.000 extra Amsterdammers aan werk willen helpen in duurzaamheidssectoren. De brief geeft een analyse van de arbeidsmarkt voor technisch geschoold personeel en beschrijft wat we al ondernemen om meer jongeren en zij-instromers te stimuleren om te kiezen voor werk in de bouw- en installatietechniek.
Uitvoeringsprogramma In het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen richten wij ons in eerste instantie op werkzoekende Amsterdammers die binnen afzienbare tijd aan het werk kunnen. Daaronder vallen ook Amsterdammers die hun werk dreigen te verliezen. Mensen met een uitkering, herintreders of mensen die nadenken over een ander vervolg van hun loopbaan, ondersteunen we naar duurzame banen. Het stimuleren van scholieren om te kiezen voor een vervolgopleiding in de techniek en bouw valt buiten de scope van dit programma. Het Uitvoeringsprogramma beschrijft concreet wat we al doen en nog gaan doen om de verduurzaming van de stad te versnellen én wat we gaan doen om Amsterdammers te stimuleren om in de duurzaamheidssector aan het werk te gaan.
Hoofdstuk 1 Investeren in een Duurzame Stad We investeren eerder dan gepland in zes projecten die bijdragen aan de verduurzaming van de stad. Deze investeringen zorgen voor een financiële impuls aan de economie. Amsterdammers die omzet of werk verloren zijn door de Coronacrisis bieden we (om)scholing aan en begeleiding naar een nieuwe carrière. We jagen de verduurzaming aan door 6 zogenaamde verduurzamingsmotoren: Zon-, Warmte-, Vastgoed-, Klimaatadaptatie-, MKB en Renovatie- en Isolatiemotor.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
6
1.1
Zes verduurzamingsmotoren 2021
1
2
3
4
5
6
2022
2023
2024
2025
versneld plaatsen zonnepanelen warmtenetten klaar voor
10.000 woningen 40
gemeentelijke panden verduurzamen
100
extra groene plekken MKB verduurzaamt en innoveert
10.000 woningen geïsoleerd
3.000
woningen gerenoveerd Duurzame Stad, Duurzame Banen
7
1.1.1
Zonmotor
Zonnepanelen op corporatiewoningen Wat is de ambitie?
Rol van onze partners
Het wegnemen van de barrières voor een stevige groei van zonne-energie op woningcorporatiedaken.
De woningcorporaties doen de investeringen in de zonnepanelen op hun panden. Een deel van de investering (30%) kan gedekt worden uit de subsidieregeling van de gemeente. De corporaties besteden het werk uit aan installatiebedrijven.
Hoe bereiken we dat? We stellen een subsidie van in totaal € 4 miljoen beschikbaar aan corporaties. Voorwaarde is dat knelpunten bij het leggen van zonnepanelen worden opgelost. Denk aan plaatsing op hoogbouw en complexe daken of aan onvoldoende animo onder de huurders. De subsidie is bedoeld voor het leggen van extra panelen, bovenop de al gemaakte afspraken. Corporaties geven aan hoe de subsidie ten goede komt aan de huurders. De opdracht aan installatiebedrijven creëert werkgelegenheid en opleidingsplekken. De panelen dienen binnen 1 jaar na toekenning van de subsidie gelegd te worden.
Versnelling De subsidieregeling zorgt ervoor dat er extra panelen geplaatst worden in de stad. Door barrières weg te nemen, kunnen er zonnepanelen worden gelegd op daken die daar anders wellicht niet voor in aanmerking zouden komen, of waar het proces meer tijd in beslag zou nemen. De projecten worden ook versneld door een termijn te stellen aan het leggen van de panelen na toekenning van de subsidie.
Rol van de gemeente De gemeente verstrekt subsidie onder genoemde voorwaarden. Via het ASTA netwerk zorgen we voor een samenwerking met de installatiebedrijven om te komen tot extra banen en leerwerktrajecten. We besteden hierbij nadrukkelijk aandacht aan het oplossen van knelpunten die installatiebedrijven ervaren.
Wat we tot nu toe hebben gedaan
€ 4 miljoen
gemeentelijke investering Wat we gaan doen 2021 • Beoordelen van de ingediende plannen voor de subsidie. Indien de volledige € 4 miljoen in de 1e ronde niet wordt aangevraagd, opent in januari 2022 een 2e ronde. • Starten van samenwerkingen met installatiebedrijven.
• Inventarisatie met de corporaties naar
Wat levert het op?
de soorten barrières die zij ondervinden om zonnepanelen op hun woningen te leggen. • Subsidieverordening vastgesteld en geopend in juni 2021. • Gesprekken met corporaties over het creëren van werkgelegenheid en leerwerktrajecten als onderdeel van de opdracht richting installatiebedrijven. • Verkennende gesprekken met installateurs over mogelijkheden voor leerwerktrajecten.
• 32.000 panelen (10-11 MW) indien subsidie volledig wordt benut. • 33.000 ton CO –uitstoot wordt 2 vermeden wanneer alle panelen worden gelegd. • Een huurder kan er € 100,- in het jaar op vooruit gaan doordat de energierekening of de servicekosten omlaag gaan of doordat de huurstijging beperkt blijft. • Kansen voor werk en leerwerktrajecten.
€ 9,3 miljoen
potentiële overige investering
32.000 panelen
33.000 ton CO2 reductie
leerwerktrajecten voor installateurs
Duurzame Stad, Duurzame Banen
8
1.1.2
Warmtemotor
Aanleg van warmtenetten voor aardgasvrije woningen Wat is de ambitie? Versneld investeren in de warmtetransitie door gebiedsgericht en in aansluiting op de Transitievisie warmte, bestaande woningen en gebouwen aan te sluiten op een warmteinfrastructuur.
Hoe bereiken we dat? Tot 2025 stellen we €50 miljoen beschikbaar aan de Warmtemotor om warmtenetten aan te leggen voor het aansluiten van 10.000 woningen. Het gaat om woningen die dichtbij de bestaande warmtenetten van Westpoortwarmte en Vattenfall liggen. Daarnaast ontwikkelen we een aantrekkelijk aanbod voor particulieren en huurders, zodat zij hun woning willen aansluiten op het warmtenet. Het aardasvrij maken van wijken is een complexe opgave. Vele partijen hebben grote belangen waarbij ook grote sommen geld gemoeid zijn. Het proces kent een lange aanloopperiode. In de voorbereidende fase moeten we per wijk in kaart brengen hoe de ondergrondse infrastructuur eruit ziet en welke verschillende woningtypen er zijn. Vervolgens onderzoeken we warmte oplossingen, rekening houdend met de verschillende woningentypen in die wijk. Tenslotte komen de oplossingen samen in een business case die sluitend gemaakt moet worden. Daarna kan de uitvoering van
start, wat een enorme impact op de stad heeft en vele andere activiteiten die we uitvoeren raakt.
Versnelling De investering in de Warmtemotor zorgt ervoor dat het onderzoek dusdanig grondig kan zijn, dat we lange termijn afspraken kunnen maken voor het aardgasvrij maken van meer woningen. Zo voorkomen we afzonderlijke onderzoeksen onderhandelingsprocessen per buurt. We kunnen zo ook een meerjarenplanning maken waarmee we de regie hebben op de toekomstige werkzaamheden in de openbare ruimte. Tot slot doen we versneld ervaring op met de voorbereiding en uitvoering. Deze investering leidt tot meer effectiviteit en efficiëntie, nu en in het vervolg.
Rol van onze partners in de Warmtemotor De corporaties en de warmtebedrijven maken schaalafspraken waar particuliere woningeigenaren op kunnen meeliften.
Rol van onze partners in de City Deal De City Dealpartners voor Amsterdam Aardgasvrij zijn: Amsterdamse Federatie Woning Corporaties (AFWC), A lliander, Liander, Vattenfall, Westpoort Warmte en Woningstichting Stadgenoot, Eigen Haard, Ymere, de Alliantie en Rochdale. De netwerkbeheerders, warmtebedrijven en woningcorporaties zorgen voor de infrastructuur van de warmtenetten en de daarvoor benodigde aanpassingen in de woningen. De stedelijke partners hebben elkaar nodig om (vooral ondergronds) tot een efficiënte en betaalbare uitvoering te komen.
Rol van de gemeente De gemeente is een partner in de Warmtemotor en in de City Deal Amsterdam Aardgasvrij. We voeren de regie op het intensieve overlegproces dat nodig is om met alle partijen tot lange termijn afspraken te komen. Met alle interne en externe partijen werken we aan het complexe uitvoeringsproces. We voeren ook de regie op de planning van de werkzaamheden in de openbare ruimte en in de ondergrondse infrastructuur.
€ 50 miljoen gemeentelijke investering
€ 200 miljoen
potentiële overige investering
10.000
woningen aangesloten op warmtenet
50 - 70% CO2 reductie
werkgelegenheid in de elektrotechniek, logistiek en in grondwerkzaamheden
Duurzame Stad, Duurzame Banen
9
Wat we gaan doen
Wat levert het op? • 10.000 aardgasvrije woningen van
2021 • Wanneer de businesscases sluitend gemaakt kunnen worden, worden de buurten definitief. Ze worden bekend gemaakt nadat de raamovereenkomst is gesloten. We verwachten eind 2021 met de eerste buurten te starten. Een buurt aardgasvrij maken duurt een aantal jaar. • We onderzoeken de volgende buurten om te komen tot een planning en om met een 2e tranche een zekere overmaat te hebben. Dat doen we omdat het deelnamepercentage onder huurders en particulieren lastig in te schatten is. • Afspraken maken met de partners over extra banen, stageplaatsen en leerwerktrajecten. • Onderzoeken hoe het subsidiegeld het beste rendeert. 2022 • Start voorbereiding 2e tranche van ongeveer 4.000 woningen (huidige conceptplanning). 2023 • Start uitvoering van de 2e tranche buurten.
corporaties en particulieren. • Een mantelovereenkomst over langdurige samenwerkingen en verplichtingen. • Een kostenneutrale overgang naar een aardgasvrije oplossing voor huurder en eigenaar. • Processen en afspraken worden aan de voorkant goed ingericht. • Ervaring met de voorbereiding en uitvoering voor een effectiever en efficiënter vervolg wat leidt tot een significante kostenreductie. • 50% tot 70% CO -reductie ten opzichte 2 van individuele gasketels vanaf het moment dat de woningen op het warmtenet worden aangesloten. Met de Warmtemotor (110.000 woningen in 2030) besparen we circa 2,5 miljoen ton CO2. De verduurzaming van bronnen zorgt in verloop van tijd voor verdere CO2-reductie. • Extra werkgelegenheid voor elektrotechnische en logistieke functies en voor grondwerkzaamheden.
1.1.3
Vastgoedmotor
Sneller verduurzamen van gemeentelijk vastgoed Wat is de ambitie?
Rol van de gemeente
Het verduurzamen van panden in eigendom van de gemeente.
De gemeente is opdrachtgever en daarvoor zetten we aanbestedingen in de markt. We clusteren opdrachten zodat het volume groter wordt en er meer ruimte en incentive is voor aannemers om leerwerktrajecten te starten. Met onze raamcontractanten onderzoeken we de mogelijkheden voor (langdurige) samenwerking rondom omscholing en begeleiding naar werk. Daarbij maken we gebruik van de structuur en methodiek van ASTA en de Bouwacademie. Met opdrachtnemers maken we prestatie-afspraken waarbij ook de ambities voor stage-, leer- en werkplekken en samenwerking met De Werkbrigade en Pantar worden besproken.
Hoe bereiken we dat? We stellen € 10 miljoen beschikbaar om in tenminste 40 panden extra verduurzamingsmaatregelen uit te voeren. Het betreft kantoor- en atelierruimtes en panden voor welzijn, zorg, onderwijs en sport.
Versnelling en verbreding Met deze investering kunnen we: • Het ambitieniveau van de verduurzaming van het pand verhogen. • Een specifieke nieuwe duurzame interventie aan een pand toevoegen (bijvoorbeeld klimaatadaptatieve of circulaire elementen). • Panden eerder dan gepland verduurzamen. • Meer panden in 2 jaar tijd verduurzamen.
Rol van de partners Opdrachtnemers als installatiebedrijven, aannemers en projectplanners -en leiders zorgen voor tenminste 5% Social Return in hun contracten.
Wat we tot nu toe hebben gedaan • Onderzoek van de 40 panden naar welke extra verduurzamingsmaatregelen mogelijk zijn, met een doorberekening op kosten en effect. • Uitvoering gestart van 11 projecten. • Voorbereiding van de aanbesteding voor 12 projecten.
Wat we gaan doen 2021 • 16 projecten afgerond, waaronder een waterbergende binnentuin, een school met zonnepanelen, enkele aardgasvrije panden en
twee klimaatadaptieve speeltuingebouwen. • Start uitvoering van de overige 24 projecten. • Start met rondleidingen voor VMBO-leerlingen in onze panden. Gemeentelijk Vastgoed verzorgt de Summerschool, Take your kid to work: waarbij een technisch projectleider over verduurzamingsprojecten vertelt aan collega’s en hun kinderen. 2022 • Uitvoering en afronding van de laatste 24 projecten.
Wat levert het op? • 15 panden geïsoleerd naar een energielabel A. • 19 panden aardgasvrij. • 20 daken met zonnepanelen of een groen dak. • In ruim 10 panden zijn extra maatregelen toegepast, zoals waterberging, klimaatadaptieve bouw of circulaire elementen. • Beter leefklimaat in al deze panden. • 1.000 ton minder CO -uitstoot door de 2 eerste helft van de projecten. Voor de overige projecten is de CO2-reductie nog niet in te schatten. • Opdrachtnemers creëren sociale impact doordat zij bij Europese aanbestedingen invulling geven aan Social Return.
€ 10 miljoen gemeentelijke investering
40
panden verduurzaamd
1.000 ton CO2 reductie door de eerste 20 panden
5% Social Return in contracten van aannemers
Duurzame Stad, Duurzame Banen
11
Verduurzaming Buurtcentrum Oosterpark Een ingrijpende renovatie maakt dit geliefde buurthuis aardgasvrij en ‘bijna energieneutraal’. Aan de Derde Oosterparkstraat staat het gemeentelijk pand ‘Huis van de Wijk Oosterpark’, bij buurtbewoners beter bekend als hun Buurtcentrum Oosterpark. Het gebouw stamt uit de jaren ’80 en wordt wekelijks gebruikt door stichting Dynamo Welzijn, HVO-Querido, jongerenwerkers en ervaringsdeskundigen die cliënten begeleiden met een GGZ problematiek of een verslaving. Maar ook een yogastudio, kickboksschool en een zangkoor zijn hier gevestigd, er zijn activiteiten voor migrantengroepen en er worden workshops gegeven. Een belangrijke en druk bezochte plek in de buurt dus. Het pand wordt nu via de Vastgoedmotor gerenoveerd, verbouwd en verduurzaamd. Om het gebouw ‘bijna energieneutraal’ te maken, is betere isolatie nodig en wordt het pand aardgasvrij. De huidige verwarmingsinstallatie en het ventilatiesysteem worden vervangen door warmtepompen en balansventilatie met warmteterugwinning. Op het platte dak boven de sportzaal komen 33 zonnepanelen.
ch 2021 -06m20210304GK v2021.vwx
Volgens Bouwmanager René de Vries biedt de renovatie veel voordelen: “Het gebouw is optimaal verbeterd waardoor het binnenklimaat comfortabeler is. Het gebouw krijgt een prettigere uitstraling. De verduurzaming zorgt ook voor lagere energiekosten.” Een doorberekening laat zelfs een daling in energiekosten zien van zo’n 30% en een CO2reductie van 87%. Medio 2022 is de verbouwing afgerond. Het gebouw is dan weer toekomstbestendig voor zeker de komende 40 jaar.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
12
1.1.4
Klimaatadaptatiemotor
Honderd extra plekken groen in de stad Wat is de ambitie?
Rol van de gemeente
We willen in de stad hittestress verminderen in warme perioden, water vasthouden in droge perioden en wateroverlast verminderen bij hevige regenbuien.
De gemeente is opdrachtgever voor de aanleg van de groene plekken. We maken afspraken met onze opdrachtnemers over extra banen en leerwerkplekken in het kader van Social Return. Waar mogelijk betrekken we de bewoners bij het bepalen van de invulling van de groene plekken.
Hoe bereiken we dat? We stellen € 2,5 miljoen beschikbaar waarmee we 100 plekken in met name de openbare ruimte ontharden en vergroenen. De groene plekken worden klimaatadaptief aangelegd.
Versnelling Het budget maakt het mogelijk om extra plekken in 2 jaar tijd te vergroenen.
Rol van onze partners Verschillende groenaannemers hebben een raamcontract bij de gemeente, zij leggen de groene plekken aan. Een deel van hen werkt samen met WPI en de Werkbrigade. Als opdrachtnemers genereren deze partners, conform het Amsterdamse Social Return beleid, ten minste 5% sociaal rendement op hun contracten.
Wat we tot nu toe hebben gedaan
Wat we gaan doen 2021 • 25 groenplekken gereed. Het plantseizoen bepaalt mede de planning. 2022 • Uitvoering van de overige 75 groenplekken.
• 125 potentiële plekken voor vergroening
Wat levert het op?
zijn in kaart gebracht. • Onderzoek naar geschiktheid voor
• De oppervlakte van de 100 groene
vergroening van deze plekken op de ligging, ondergrondse infrastructuur en het gebruik. • Een binnentuin in de Albert Cuypstraat is klimaatadaptief aangelegd. • Op het Westerdok zijn 52 boomspiegels van elk 3 m2 beplant. Hiermee vergroenen we ruim 150 m2 grond. • Verschillende plekken zijn in voorbereiding. • 2 medewerkers van de Werkbrigade hebben een vaste aanstelling gekregen bij één van de groenaannemers in het kader van Social Return.
plekken varieert van 5m2 tot 5.000m2 (van boomspiegels tot pocketpark). • Verminderen van hittestress, betere opvang en afvoer van overtollig regenwater, vergroten van de biodiversiteit en kwaliteitsverbetering van versteende plekken in de stad. • Werkgelegenheid voor de Werkbrigade met kansen op een vaste baan bij een groenaannemers.
€ 2,5 miljoen gemeentelijke investering
100
extra plekken groen
biodiversiteit en klimaat bestendigheid werkgelegenheid voor de Werkbrigade
Duurzame Stad, Duurzame Banen
13
De 1 van de 100 groene plekken e
De betegelde binnenplaats van de Albert Cuypstraat 241 is omgetoverd tot een groene binnentuin. Het gemeentelijke monument was oorspronkelijk een lagere school. In het gebouw zitten nu een befaamde boksschool en een aantal kunstenaars. Tijdens gepland groot onderhoud zijn dak, muren en gevels volledig geïsoleerd van een energielabel G naar energielabel A+++. Het pand is aardgasvrij gemaakt en kreeg nieuwe energiezuinige installaties. Bouwmanager Romeo Rawi zag vervolgens mogelijkheden in het braakliggende terrein achter het pand: “Vastgoed betreft niet alleen de stenen van een gebouw. Wanneer je omliggende terreinen Rainproof maakt, is daar ook veel winst te behalen. Ik doe graag iets met die panden waar iedereen van kan profiteren.” Romeo had net de eerste gemeentelijke ‘wadi’ aangelegd in dezelfde buurt met een vergelijkbare situatie (Tolstraat 84). Een wadi is een groenstrook die regenwater opvangt en vertraagd afvoert naar de bodem. Een stadsecoloog adviseerde daar over de planten die in de omgeving nodig zijn voor vogels en insecten. Van der Tol bv en Hollands Groen konden dan ook direct aan de slag om de tuin Rainproof te ontwerpen en te realiseren. Door de extra middelen van het Duurzaam Herstelpakket en het programma Klimaatadaptatie kon het project worden uitgevoerd.
De straattegels zijn vervangen door planten en ander groen, wat de biodiversiteit in de stad vermeerderd. Een deel van de tegels werd opnieuw gebruikt om muurtjes en een looppad aan te leggen. De hemelwaterafvoer is losgekoppeld van het riool om extra druk op de riolering te voorkomen tijdens heftige regenbuien. Daarmee vermindert eventuele wateroverlast. De gebruikers van het pand én hun buren genieten deze zomer van een mooie waterbergende tuin die ook nog eens zorgt voor verkoeling op hete dagen.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
14
1.1.5
MKB-motor
Verduurzamen en stimuleren van innovatie in het Midden- en Kleinbedrijf Wat is de ambitie?
Rol van onze partners
Wat we tot nu toe hebben gedaan
Het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) ondersteunen om te verduurzamen en een duurzaam en innovatief economisch klimaat stimuleren voor startups.
Innovatieve MKB’ers kunnen zich verder ontwikkelen door de samenwerkingspartners van de gemeente te betrekken: AMS, Marine Terrein, Climate Kic en partners binnen de MRA. Voor het uitbrengen van energieadviezen werkt de gemeente samen met lokale partners die hiervoor een opdracht hebben gekregen.
• Inventariseren van vraagstukken voor
Hoe bereiken we dat? We stellen € 1,25 miljoen ter beschikking voor ondersteuning bij innovatieve projecten van MKB’ers. Daarvoor zetten we verschillende instrumenten en methoden in, zoals Start-up-in-Residence, Innovatielab en Scale-up. We stellen nog eens € 1,25 miljoen ter beschikking voor energieadviezen en begeleiding van kleine, middelgrote en grote MKB-bedrijven en aan bedrijfscollectieven voor het verduurzamen van hun bedrijf(spanden). Voor deze laatste groep faciliteert de gemeente ook collectieve inkooptrajecten.
Versnelling Door de investeringen in de MKBmotor krijgen innovatieve start-ups coaching en begeleiding bij het verder ontwikkelen van hun bedrijf. Hierdoor blijft werkgelegenheid bestaan. De intensieve advies- en begeleidingstrajecten ontzorgen de ondernemers. Hierdoor zijn zij eerder geneigd om tot verduurzamings maatregelen over te gaan.
Rol van de gemeente De gemeente biedt innovatieve MKB'ers coaching, begeleiding en methodieken in het verder ontwikkelen van hun startende bedrijf. We ondersteunen startende en innovatieve ondernemers bij het aanvragen van Europese subsidiegelden zoals het Europees Herstelfonds, React EU of het Nationaal Groeifonds. Ook heeft de gemeente een belangrijke rol als opdrachtverlener voor kleine bedrijven. Zowel Start-up-in-Residence als Scale-up zijn inkoopprogramma’s waarbij wij kunnen optreden als klant, na een proces van samen ontwikkelen. De gemeente is daarnaast de opdrachtgever voor de partijen die de energieadviezen met begeleiding aan ondernemers bieden en we faciliteren de collectieve inkooptrajecten.
Start-up-in-Residence en Scale-up. • 87 bedrijven en 21 maatschappelijke instellingen ontvingen in het eerste kwartaal van 2021 een energieadvies. • Verkenning van de collectieve aanpak voor de verduurzaming van bedrijventerreinen, branches en Bedrijven Investeringszones (BIZ). • Concrete projecten gestart onder andere op Cornelis Douwesterrein, Business Park Amsterdam Osdorp en De Heining. • 4 bedrijven krijgen uitgebreid en intensieve begeleiding binnen de pilot FitOurFuture.
€ 2,5 miljoen gemeentelijke investering
€ 3,5 miljoen
potentiële overige investering
625 energieadviezen per jaar
2.700 ton CO2 reductie
opdrachten voor Start-ups en Scale-ups
collectieve inkooptrajecten Duurzame Stad, Duurzame Banen
15
Wat we gaan doen 2021 en 2022 • 65 ondernemers met (internationale) groeipotentie ondersteunen bij de ontwikkeling van innovatieve en duurzame oplossingen (via Start-up en Scale-up trajecten). • 40 partnerschappen voor de ontwikkeling en/of toetsing van tenminste 40 duurzame producten of diensten (Innovatielab). • 500 gratis energieadviezen met begeleiding voor kleine en middelgrote bedrijven. • 125 eerder uitgebrachte adviezen her-activeren. • Ook online energieadvies aanbieden om het bereik te vergroten. • Intensief energieadvies- en begeleidingstraject (inclusief financiering) voor grotere bedrijven. • Collectieve inkooptrajecten voor MKB’ers in aanvulling op de Renovatie- en Isolatiemotor. • Nog eens 6 bedrijven sluiten zich aan bij de pilot FitOurFuture (in totaal 10). Deze bedrijven hebben een oppervlakte van minimaal 500 m2.
• Verduurzamingstrajecten bij
Wat levert het op?
9 collectieven van bedrijven. Dat zijn bedrijven geclusterd in een BIZ of bij elkaar gevestigd op een bedrijventerrein. Denk aan adviezen over verduurzaming van de collectieve ruimten en mogelijk heden voor collectieve inkoop. • We verkennen een samenwerking met de Fixbrigade, waarbij (oud)personeel van een aantal kwetsbare sectoren (bijvoorbeeld de horeca) de mogelijkheid krijgt om werkzaam te zijn in de duurzame sector.
• 2.700 ton CO -reductie wanneer de
Wat is de potentiële overige investering?
2
maximale investering wordt gebruikt. • Werkgelegenheid voor energieadviseurs, leveranciers van duurzame producten en diensten, installateurs en voor de groeiende innovatieve Start-up/Scale-up bedrijven. Waar mogelijk en (juridisch) toegestaan, stelt de gemeente regionale leveranciers voor, om de werkzaam heden bij ondernemers uit te voeren. Het is uiteraard aan de ondernemer om een leverancier te kiezen. • (Om)scholingstrajecten door dit mee te nemen in de aanbestedingscriteria voor energieadvies en collectieve inkoop (bijvoorbeeld het aanbieden van stageplekken). Dit wordt mede vormgegeven met Bureau Social Return.
• Er komen groei- en ontwikkelgelden ter beschikking aan duurzame innovatieve ondernemers, in totaal tussen € 1,1-1,9 miljoen. • Op basis van eerdere ervaringen verwachten we dat de verschillende energieadvies- en begeleidings trajecten en collectieve inkoopacties in totaal tot zo’n € 3,5 miljoen extra investeringen leiden. Dit betreft investeringen van ondernemers in verduurzamingsmaatregelen voor hun bedrijf en duurzame opwek. • Startende en innovatieve ondernemers worden ondersteund bij het aanvragen van Europese subsidiegelden zoals het Europees Herstelfonds, React EU of het Nationaal Groeifonds.
16
Energiescans door Klimaatroute Vanuit de MKB-motor bieden we ondernemers energiescans aan. Eén van de partners waarmee wij werken is Klimaatroute. Ondernemers kunnen structureel hun bedrijfskosten verlagen wanneer zij hun pand verduurzamen, het ontbreekt hen echter vaak aan financiële middelen, kennis en tijd. Rodger Buijs van Klimaatroute gaat daarom bij ondernemers langs: “We nemen drempels om te verduurzamen weg, zodat de ondernemer tijd heeft om te ondernemen.”
Eerst de quick wins, dan het grotere werk “Samen nemen we het energieverbruik door en bekijken het pand. Daarna ontvangt de ondernemer een kort en concreet rapport en ziet direct welke maatregelen mogelijk zijn én welk rendement dat oplevert. Voor hen natuurlijk heel belangrijk.” Samen bepalen ze de vervolgstappen waarbij ze beginnen met de quick wins. “LEDverlichting en goede regelapparatuur voor verwarming en koeling verdien je meestal heel snel terug. Daarna is het tijd voor de grotere stappen, zoals isolatie en zonnepanelen.”
Lokale partner Klimaatroute werkt met installateurs uit Amsterdam en omgeving. “Wij vinden het belangrijk om de lokale economie te versterken en ondernemers zijn eerder bereid te investeren via een plaatselijke installateur.”
Blijven begeleiden Bedrijven worden een jaar lang begeleid door Klimaatroute. “Veel ondernemers willen wel verduurzamen, maar hebben weinig tijd om offertes te beoordelen of subsidies aan te vragen. Door de ondernemers te ontzorgen, op weg te helpen en te blijven begeleiden, zorgen we ervoor dat ze tot uitvoer over gaan.”
Duurzame Stad, Duurzame Banen
17
Smart Business Concepts verduurzaamt bedrijfspanden met slimme verlichting Ze zijn één van de leveranciers in het netwerk van de gemeente waarmee we bedrijven stimuleren om te verduurzamen. Vanuit de energieadviezen aan het MKB, creëren we bij bedrijven vraag naar duurzame oplossingen. Door hen in contact te brengen met potentiële leveranciers van slimme en duurzame oplossingen, stimuleren we het MKB om daadwerkelijk stappen te zetten. Binnen de MKB-motor werken we daarom aan een netwerk van potentiële leveranciers in Amsterdam en omgeving én aan verschillende vormen van matchmaking.
Op weg naar energielabel A Vanuit het landelijke klimaatakkoord moet elk kantoorgebouw vanaf 2023 minimaal energielabel C hebben en in 2030 label A. “Met alleen LED haal je in sommige gevallen al label C, maar met slimme verlichting ben je op weg naar label A. Dan weet je zeker dat je er goed bij zit. We kunnen de gemeente goed vinden in onze gezamenlijke duurzaamheidsdoelstellingen. Het is een grote uitdaging en met slimme verlichting kom je al een heel eind.”
Tot 90% energiebesparing Smart Business Concepts is zo’n potentiële leverancier. Ze optimaliseren gebouwen en werkplekken met onder andere slimme verlichting. Desmond Kentrop van Smart Business Concepts ziet hier grote kansen in: “Het is een makkelijke manier om een grote bijdrage te leveren. Je kunt namelijk tot wel 90% op je energiekosten besparen en je hoeft niet een heel gebouw aan te passen. Onze slimme verlichting heeft alleen voeding nodig.”
Slimme LED maakt écht verschil De slimme verlichting gaat alleen aan wanneer het nodig is. Ook kan de lichtsterkte per zone worden ingesteld. “Met LEDverlichting verduurzaam je al iets, maar je gaat pas écht besparen wanneer je die verlichting ook slim gebruikt. Op sommige plekken stellen we de verlichting bijvoorbeeld in op 80%, omdat het verschil naar 100% niet waarneembaar is.”
> Op de foto: Wethouder Everhardt (Economische Zaken) op werkbezoek bij Smart Business Concepts Duurzame Stad, Duurzame Banen
18
Renovatieen Isolatiemotor 1.1.6
Renoveren en isoleren van woningen Wat is de ambitie?
Versnelling
Investeren in isolatie en renovatie van woningen om zodoende het comfort van bewoners te verbeteren, het energieverbruik te verminderen en woningen klaar te maken voor een alternatief voor aardgas.
Een financiële regeling voor het isoleren van corporatiewoningen haalt onderhoudsplanningen naar voren. We ondersteunen VVE’s middels een methodiek en een financieringsvorm om niet enkel onderhoud te doen, maar grondig te renoveren. Doordat we collectieve inkoopacties aanbieden voor verschillende woningtypen, maken we het woningeigenaren makkelijk om ‘no-regret’ maatregelen uit te voeren.
Hoe bereiken we dat? We stellen € 10 miljoen ter beschikking voor: 1. Isolatie: We willen 10.000 woningen van corporaties isoleren tot minimaal 1 energielabel hoger. Denk aan spouwmuurisolatie, het dichten van kieren en gaten en het plaatsen van geïsoleerd glas. De woningen zijn daarna klaar voor aansluiting op een warmtenet (zie ook de Warmtemotor). 2. Renovatie: We renoveren 3.000 slecht geïsoleerde woningen van VVE’s tot een energielabel A. Dit betreft woningen die niet aangesloten kunnen worden op het stadswarmtenet en na renovatie geschikt zijn voor een midden- of laagtemperatuur warmtevoorziening. 3. Collectieve inkoop: Via collectieve inkooptrajecten kopen woningeigenaren voordelig verduurzamingsmaatregelen in. Zij ontvangen daarvoor een maatwerkadvies per woningtype.
Rol van onze partners De woningcorporaties voeren bij isolatie de werkzaamheden uit. Samen met hen onderzoeken we de snelste manier om te isoleren (bijvoorbeeld door een ‘FIXbrigade’ per woning, of een ‘isolatietrein’ per wijk). Voor renovatie wordt samengewerkt met het Rijk om verschillende financieringsvormen te faciliteren. Voor het uitvoeren van de eerste pilot Reigersbos werken we samen met Klimaatmissie Amsterdam. Voor de collectieve inkooptrajecten onderzoeken we het maatwerkadvies samen met het Regionaal EnergieLoket. Zij verzorgen technische beoordelingen
en energieadviezen voor verschillende woningtypen. Na de aanbesteding werken we samen met de geselecteerde leveranciers van de inkooptrajecten.
Rol van de gemeente De gemeente stelt de financiële middelen ter beschikking voor de isolatie. We onderzoeken met de corporaties de passende financieringsvorm. We zorgen ook voor een financieringssystematiek voor de extra gelden die nodig zijn voor de renovatie van de 3.000 woningen. De gemeente organiseert de collectieve inkooptrajecten. We onderzoeken de maatregelen en begeleiden de aanbesteding.
Wat we tot nu toe hebben gedaan
€ 10 miljoen
gemeentelijke investering
10.000
geïsoleerde woningen
3.000
gerenoveerde woningen
15.000 ton CO2 reductie
• We zijn in gesprek met de woningcorporaties over de aanpak voor het isoleren van 10.000 woningen. • In Reigersbos doen we ervaring op met vergaande renovatie van een VVE (circa 300 woningen). Deze ervaringen gebruiken we om de methodiek van renovatie en bekostiging per woonblok te ontwikkelen. Dit leidt tot een schaalbare oplossing voor wooncomplexen.
1.500
verduurzamingsmaatregelen bij particuliere eigenaren per jaar
werkgelegenheid Duurzame Stad, Duurzame Banen
19
• Aanvraag bij Volkshuisvestingsfonds ingediend voor een meerjarig budget voor de renovatie van woningen in VVE’s in Zuid-Oost en Nieuw-West. • Start Buurtenergieproject in Banne Noord waarmee we voor verschillende type eengezinswoningen de mogelijke isolatiemaatregelen onderzoeken (zie kader). We organiseren het 1e collectieve inkooptraject van isolatiemaatregelen voor bewoners in Noord en Zuid-Oost. De aanbesteding hiervoor start in november 2021.
Wat we gaan doen 2021 • Oplevering project Reigersbos. • Per woningtype ontwikkelen we passende isolatiemaatregelpakketten. • Eind 2021 is een regeling gereed voor de aanpak en financiering van het isoleren van 10.000 corporatiewoningen. Corporaties kunnen vanaf dat moment plannen indienen om een beroep op de regeling te doen. 2022 • Selectie en voorbereiding voor grondige renovatie van nog 700 woningen in VVE’s.
Wat is de potentiële overige investering? • € 3 - € 6 miljoen voor de isolatie (kosten per woning € 1.500 tot € 6.000). • € 195 miljoen voor de renovatie (kosten per woning zo’n € 65.000). • € 6,25 miljoen per jaar aan collectieve inkoop (1.500 maatregelen per jaar vanaf 2022).
Wat levert het op? • Isolatie: 10.000 geïsoleerde woningen. De CO2–reductie daarvan wordt berekend zodra bekend is in welke wijken gestart wordt met de maatregelen. De netto werkgelegenheid in de isolatie- en afbouwbranche wordt ingeschat op 140 arbeidsjaren verdeeld over 5 jaar. • Renovatie: 3.000 grondig gerenoveerde woningen die vervolgens via laagtemperatuur worden verwarmd. Dat levert 15.000 ton CO2-reductie op. Werk ontstaat er op de gebieden van advies (financieel, energie, bouwtechnisch), ontwerp (architecten), dienstverlening (VvE-beheer, bouwbegeleiding, bewoners-ondersteuning, financiële dienstverlening) en bouw- en installatiebranche. De impact in arbeidsjaren is nog onvoldoende doorgerekend. • Collectieve Inkoop: De verwachting is dat er 1.500 maatregelen in woningen per jaar worden uitgevoerd. Dit leidt tot circa 23 fte aan werk voor aannemers, adviseurs en installateurs.
Collectieve inkoop isolatiemaatregelen In het voorjaar van 2021 is het Buurtenergieproject in Banne Noord gestart. Voor verschillende type eengezinswoningen onderzoeken we isolatiemaatregelen. Na technische beoordelingen bieden we bewoners pakketten aan die zij gezamenlijk kunnen inkopen. Banne Noord bestaat voornamelijk uit appartementsgebouwen die deels of geheel in eigendom zijn van woningcorporaties. Voor deze woningen blijkt de overstap van aardgas naar een collectief warmtenet op middentemperatuur de meest betaalbare en geschikte warmteoplossing. Dit sluit aan bij de uitkomst van de Transitievisie Warmte.
Wens van de bewoners Er staan ook zo’n 230 eengezinswoningen in de wijk, gebouwd in de jaren ’70 en ’90. Met hen voerde we het gesprek over alternatieve warmteoplossingen. Deze woningeigenaren blijken een andere warmtevraag te hebben en willen eerst hun woning stap-voor-stap en op natuurlijke momenten isoleren. Directie Wonen en het programma Aardgasvrij van de gemeente zetten daarom samen het Buurtenergieproject (BEP) op in Banne Noord.
Buurtenergieproject BEP geeft bewoners inzicht in de isolatieopgave en prikkelt hen om (samen) in actie te komen. We onderzoeken 2 verduurzamingsscenario’s: energiezuinig en zeer energiezuinig. Samen met het Regionaal EnergieLoket werkt BEP passende isolatiemaatregelen uit voor elk woningtype. Bewoners kunnen hun woning aanmelden voor een technische beoordeling en ontvangen dan een adviesrapport.
Collectieve inkoop van isolatiemaatregelen Het gezamenlijk inkopen van verduurzamingsmaatregelen is voordeliger en ontzorgt bewoners. Voor de woningeigenaren in Banne Noord organiseert de gemeente daarom in het najaar van 2021 een collectief inkooptraject voor isolatiemaatregelen, afgestemd op de isolatiebehoefte van hun woningtype.
We breiden uit Banne Noord is de 1e pilot waar dit proces van onderzoek en collectieve inkoop wordt toegepast. Na de zomer start een 2e project in een andere buurt van de stad met andere type woningen. Amsterdam kent clusters van grote aantallen vergelijkbare woningen uit dezelfde bouwperiode en met dezelfde bouwtechnische kenmerken. Met de kennis en ervaring die we uit de pilots opdoen, kunnen we in de toekomst collectieve inkoopacties direct aan alle eigenaren van vergelijkbare woningen in de stad aanbieden.
1.2
Stedelijke programma’s
met kansen op scholing en werk. We sluiten aan op de kansen voor (om)scholing en werk van onderstaande gemeentelijke programma’s. Programma Bruggen en Kademuren (PBK)
Programma Ontwikkelbuurten
Programma Stadsbehoud
De komende 20 jaar worden 829 verkeersbruggen en 205 kilometer aan kademuren onderzocht, veilig gehouden en waar nodig vernieuwd. Naast de verantwoordelijkheid voor stenen en water, zet het programma zich in om sociale impact te creëren. In het programma komen werk- en werkervaringsplekken beschikbaar voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zowel bij de gemeente zelf als bij onze opdrachtgevers. Om hen te begeleiden naar werk heeft de gemeente Amsterdam de PBK Academy opgericht. Een platform en netwerkorganisatie voor Amsterdammers die een steuntje in de rug kunnen gebruiken bij werk en onderwijs. We vragen dus niet alleen wat van de stad, maar geven als gemeentelijke organisatie ook het goede voorbeeld.
In Amsterdam zijn er buurten die achterblijven bij de rest van de stad. Bewoners hebben minder kansen en mogelijkheden dan stadgenoten in andere buurten. De aanpak die we hier mét en vóór de bewoners opstellen, intensiveert de inname van grofvuil, geeft extra aandacht aan het Amsterdamse cultuurbeleid, versnelt de verbetering van bijvoorbeeld schoolpleinen, stimuleert de kansengelijkheid, de buurteconomie en de baankansen in de wijk.
We investeren continu in het beheer en onderhoud van de openbare ruimte, infrastructuur en het groen in de stad. We investeren ook in het Amsterdamse Bos en zorgen dat het aantal bomen in de stad weer substantieel toeneemt. Tenslotte investeren we in het wegonderhoud in Landelijk Noord. Er werken zo’n 4.750 mensen van alle niveaus bij Stadsbehoud. Dat biedt kansen voor sociaal werk die we hebben benut. Want hier werken ook mensen die allerlei drempels ervaren om deel te kunnen nemen aan het reguliere arbeidsproces. Deze werknemers hadden anders een beroep moeten doen op inkomensondersteuning of op begeleiding naar werk en omscholing.
Varende verkeersregelaars Om al het werk aan de kades en bruggen in goede banen te leiden, zijn verkeersregelaars op het water nodig, zowel bij het programma zelf als bij onze opdrachtnemers. Amsterdamwerkt! leidt deze nautische verkeersregelaars op. Vervolgens gaan zij aan het werk bij een van de opdrachtnemers die op deze manier invulling geven aan hun Social Return verplichting. Ook binnen de gemeente zelf is er de komende jaren structureel werk voor 4 nautische verkeersregelaars.
Verduurzamen Haven De komende 20 jaar maakt de haven een aanzienlijke transitie door in het belang van een volledig klimaatneutrale en circulaire samenleving in 2050. Deze toekomstbestendige haven creëert volop kansen voor nieuwe banen in duurzame energieopwekking en de circulaire maakindustrie.
Project Laadinfrastructuur
Programma Elektriciteitsvoorziening Amsterdam Sinds 2019 werken we intensief samen met Liander aan een toekomstbestendige elektriciteitsvoorziening. Ook hierbij worden sociaal werkgeverschap en werkgelegenheidskansen in de duurzaamheidssector verkend.
Voor 2030 wil de gemeente circa 80.000 laadpalen in de openbare ruimte en in (particuliere) parkeergarages realiseren. Bij de aanbestedingsprocedure van een nieuwe marktpartij voor de komende jaren, zijn de eisen van Social Return opgenomen. Met deze partij voert Bureau Social Return na gunning het gesprek over de invulling van hun Social Return verplichting door het bieden van omscholingstrajecten en baankansen.
22
Hoofdstuk 2 Investeren in Duurzame Banen De crisis heeft veel inwoners in hun werk geraakt. Meer Amsterdammers doen een beroep op financiële ondersteuning van de gemeente. We willen dat deze groep mensen zo snel mogelijk weer perspectief heeft op duurzaam werk of op een loopbaan. Zo voorkomen we dat hun afstand tot de arbeidsmarkt te groot wordt. Onze eerste aandacht gaat dan ook naar de doelgroep die binnen afzienbare tijd,
via omscholing, weer aan het werk kan. We willen zij-instromers stimuleren om te kiezen voor een nieuwe carrière in de duurzaamheidssector. Voor de overstap naar een technisch beroep zijn een juiste opleiding, werkervaring en (technische) vaardigheden noodzakelijk. We investeren daarom in de benodigde (om)scholing en leerwerktrajecten.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
23
Totaal aantal online vacatures in de Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam
Cijfers van de Amsterdamse Arbeidsmarkt 25.000
23.464
14.688
19.069
18.183
feb 2020
dec 2020
feb 2021
mrt 2021
Meubelmakers Biologen en natuurwetenschappers Architecten Lassers en plaatwerkers Productcontrollers Assemblage medewerkers Procesoperators Schilders en metaalspuiters Bouwarbeiders ruwbouw Metaalbewerkers en constructiewerkers Automonteurs Elektrotechnisch ingenieurs Productiemachinebedieners Bouwarbeiders afbouw Productieleiders industrie Hulpkrachten bouw en industrie Timmerlieden Technici bouwkunde Ingenieurs (geen elektrotechniek) Loodgieters en pijpfitters Elektriciens en elektronicamonteurs Machinemonteurs
21 25 45 46 55 58 61
Werkloosheid
Fors hoger dan in de rest van Nederland door hoge concentratie geraakte sectoren.
0
3,7%
3.945 Waarvan
in technische beroepen
102 110 116 122 125 166 188 192 206 220
okt-dec 2019
6,5% okt-dec 2020
jan-mrt 2021
5,4%
38.823 40.443 dec 2019
dec 2020
dec 2019
21.018 20.541
dec 2020
€
40.000
36.935 20.795 21.794
mrt 2021
TOZO 1
TOZO 2
Faillissementen
10.000
250
NOW 3.1
okt-dec 2020
mrt 2021
TOZO toekenningen
NOW toekenningen
8.920
537 546
40.907
60%
25.000
13.120
Bijstandstandsuitkeringen
50.000
289 323 379
5,6%
Aantal WW uitkeringen
NOW 3.2
5.755
126
jan-mrt 2021
2019
226
2020
TOZO 3
40 apr 2021
Duurzame Stad, Duurzame Banen
24
2.1
Extra inzet op Duurzame Banen
Het is een belangrijke taak van de gemeente om Amsterdammers met een uitkering te begeleiden naar omscholing, een baan of passend werk. Dit is een complexe opgave. Er vinden vaak ‘mismatches’ plaats in het soort aangeboden werk en de wensen en kwalificaties van werkzoekenden. Zeker baankansen in de techniek vragen om specifieke kennis, certificering, ervaring en ambitie.
Barrières voor (om)scholing naar ander werk
Voor de zij-instromer/werkzoekende
Werkgevers stellen bepaalde eisen aan vakmensen die ze zoeken en werkzoekenden stellen eisen aan de baan die ze willen. We zien een aantal barrières voor omscholing naar de duurzame sector:
• Een overstap kan leiden tot een lager inkomen en daar
Wat we al doen
Voor de werkgever
Het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen zet bestaande instrumenten en trajecten in, zoals het Werkgeversservicepunt, AmsterdamWerkt!, de Werkbrigade en de aanpak van Meer kans op Werk. We zetten ook de extra instrumenten in die zijn ontwikkeld ter ondersteuning tijdens de Coronacrisis, zoals het Regionaal Werkcentrum, het Actieplan Veerkracht en Meer Kans op werk Jongeren. Als extra inzet is Arbeidsmarkt Samenwerkingsnetwerk Techniek Amsterdam (ASTA) opgezet ter bevordering van zijinstroom naar technische beroepen in de duurzame sector.
• Het niveau van zij-instromers en werkzoekenden voldoet
Wat we gaan doen Voor de Duurzame Banen die voortkomen uit de investeringen in een Duurzame Stad: • Barrières overbruggen voor omscholing naar de duurzame sector. • Werkzoekenden enthousiasmeren om zich (om) te scholen naar de tekortsectoren. We doen dit via extra brede oriëntatiefases, met nieuwe workshops en technieken als virtual reality. • Meer en een beter (om)scholingsaanbod dat aansluit op zowel de vraag van de werkgevers als de omstandigheden van werkenden en werkzoekenden. We doen dit via (nieuwe) publiek private
niet aan de verwachting. • De complexe regels voor financiering van benodigde (om)scholing is maatwerk. Veel scholingspotjes vragen om verantwoording op (bijna) doelgroepniveau. • Het ontbreekt aan financiering en capaciteit voor de benodigde begeleiding op de werkvloer. • De verschillende initiatieven voor zij-instromers werken langs elkaar heen in plaats van dat ze elkaar versterken.
samenwerkingen, zoals leren tijdens de werkbrigade. • Meer en beter toegankelijke middelen voor (om) scholing en voor het levensonderhoud tijdens de (om)scholingsperiode. • Afspraken met onze samenwerkingspartners en opdrachtnemers over hun rol in baanbehoud en baancreatie. Sociaal Opdrachtgeverschap is hierbij een belangrijk middel. In gemeentelijke aanbestedingen verhogen we de norm voor Social Return naar 5%. • Werkgevers ontzorgen, bijvoorbeeld door werkgeversarrangementen op te stellen.
is geen compensatieregeling voor. • Een eventueel benodigde opleiding kost tijd en geld. Dat betekent vaak inkomensverlies tijdens een scholingstraject. Omscholen is hierdoor een stuk minder aantrekkelijk. • Het is moeilijk om de juiste keuze te maken uit het grote scholingsaanbod.
Barrières overbruggen We gebruiken de motoren om samen met onze partners te onderzoeken hoe we deze barrières kunnen overbruggen: • Ontschotting van de beschikbaar gestelde gelden voor (om)scholing en leerwerktrajecten. Het Rijk stelt middelen beschikbaar aan werkgevers en onderwijsinstellingen. Ook het college stelt € 4 miljoen beschikbaar voor omscholingstrajecten. • Het college stelt € 6 miljoen beschikbaar voor onder andere een bijverdienpremie voor Amsterdammers met een bijstand. We onderzoeken het instellen van een ‘Werkbonus’. • We onderzoeken met de brancheverenigingen en de O&O fondsen hoe we middelen voor extra begeleiding op de werkvloer kunnen vrijmaken. • We maken het overzicht aan verschillende initiatieven en (om)scholingstrajecten van ASTA completer en breed toegankelijk. • We onderzoeken de optie om werkzoekenden in een fysieke oriëntatieruimte kennis te laten maken met werk in de duurzaamheidssector. Duurzame Stad, Duurzame Banen
25
2.1.1 Arbeidsmarkt Samenwerkingsnetwerk Techniek Amsterdam (ASTA) ASTA is opgericht in het najaar van 2020 om zij-instroom te bevorderen van mensen in technische beroepen gerelateerd aan de klimaatdoelstellingen en de energietransitie. ‘Meer zij-instroom’ is een vraagstuk dat niet zomaar kan worden opgelost. Er zijn veel partijen in de stad die zich hier mee bezig houden en actief zijn met werving, selectie, matching en begeleiding van bedrijven en kandidaten. ASTA brengt de betrokken partijen samen om op een praktische en doelgerichte manier tot een gezamenlijke visie en koers te komen. Daarnaast brengt ASTA het werkveld van alle partners en initiatieven in beeld zodat efficiënt kan worden samengewerkt. Vanuit dit vertrekpunt (en gezamenlijk belang) worden actieagenda's opgesteld met, voor en door die partners.
Hoe bereiken we dit? In het ASTA netwerk bouwen we gezamenlijk opleidings- en instroomtrajecten, zodat deze beter aansluiten op de behoefte van de werkgever. De werkgever benoemt de kennis, vaardigheden en het opleidingsniveau waar een werknemer aan moet voldoen. Een aangesloten onderwijsinstelling ontwikkelt een opleidingsaanbod dat hierbij past. De werkgever biedt dan vaak een leerwerkplaats aan. Geïnteresseerde werkzoekenden worden vervolgens geïnformeerd over opleidingsmogelijkheden of een leerwerktraject. Zij maken kennis met de branche en kunnen hun kennis en vaardigheden laten toetsen. Indien nodig volgt de kandidaat eerst een voorschakeltraject of een training om de benodigde certificaten te behalen. Het ASTA netwerk verbindt deze schakels.
Samenwerkingspartners De gemeente is één van de samenwerkingspartners in ASTA. Andere samenwerkingspartners zijn de Technologiecoalitie (Bouwend Nederland, Techniek Nederland, Koninklijke Metaalunie, FME, FNV, Wij Techniek, OOM en A+O-Metalektro) de Vakschool Technische Installaties, Netbeheer Nederland, het Werkgeversservicepunt, het Regionaal Werkcentrum en House of Skills.
Wat we tot nu toe hebben gedaan • We hebben de structuur van ASTA gebouwd. Deze bestaat uit verschillende tafels met ieder een eigen doel. De ‘strategische tafel’ bespreekt de lange termijn ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, de knelpunten en de oplossingsrichtingen en stelt de doelen vast. Aan de ‘operationele tafel’ worden verschillende initiatieven voor zij-instroom aan elkaar verbonden. Vervolgens worden aan de ‘matchingstafels’ vacatures van één of meerdere werkgevers direct verbonden aan kandidaten en scholing. De ‘bestuurlijke tafel’ houdt overzicht op de resultaten die bereikt worden in het kader van de Intentieverklaring Duurzame Werkgelegenheid Amsterdam (nov 2020). • De pilot zij-instroom Energietransitie naar duurzaam werk is ontwikkeld en een eerste lichting is gestart. In het traject kunnen kandidaten zich oriënteren en samen met House of Skills hun vaardigheden onderzoeken. Kandidaten hebben een Veiligheidscertificaat (VCA) gehaald via een voorschakeltraject. 8 werkzoekenden zijn daarna een leerwerktraject gestart bij 3 werkgevers: Bonarius, Dmissi Elektro en installatiewerk Noord Holland.
• Er is een pilot uitgevoerd met certificerende eenheden door Bonarius Bedrijven, het ROC van Amsterdam en VTi Amsterdam. Een certificerende eenheid is een klein onderdeel van een MBO kwalificatie en wordt apart geëxamineerd. 6 kandidaten zijn gestart en allen zijn geslaagd. Inmiddels is een nieuwe groep van 8 kandidaten gestart.
Wat we gaan doen • We gebruiken de ASTA- structuur ook voor het bouwen van opleidings- en instroomtrajecten voor de 6 duurzame motoren. • We bouwen ASTA verder uit en ontwikkelen meerdere opleidings- en instroomtrajecten.
Wat het oplevert • 52 kandidaten vonden tot nu toe via het ASTA netwerk een leerwerkplek. • Een ‘loket’ voor zij-instroomtrajecten waar werkgevers, werkzoekenden (via het werkgeverservicepunt en het Regionaal Werkcentrum) en opleidingsinstituten terecht kunnen voor de juiste route. • Een nieuwe manier van samenwerking die uitgaat van het gezamenlijk belang van de verschillende partijen. Zo werken we aan vernieuwende initiatieven voor voldoende vakkrachten in (installatie)techniek en bouw.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
26
Branchepartijen slaan de handen inéén In oktober 2020 werd ASTA opgericht, een netwerk van publieke en private partijen die gezamenlijk werken aan meer banen voor zij-instromers in de energietransitie. Drie deelnemers vertellen over de meerwaarde:
Van stewardess naar installateur? Martha pleit tenslotte voor meer begrip voor de complexiteit en de omvang van deze opdracht: “Een stewardess kan morgen niet zomaar als installateur aan de slag. Het is een serieus beroep waar je specifieke kennis en vaardigheden voor nodig hebt. Het is nodig om met elkaar te onderkennen dat het vergroten van de arbeidscapaciteit een complexe uitdaging is. Als we daar vervolgens echt mee aan de slag gaan, dan gaat het lukken. Daar ben ik van overtuigd.”
We zijn gezamenlijk verantwoordelijk Alliander staat de komende jaren voor een enorme verduurzamingsopgave waarvoor ze gekwalificeerde (elektro)technici hard nodig hebben. “Wij vinden dat we gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het vergroten van de totale vijver van technici. Daarbij gaat het ons natuurlijk om instroom voor ons eigen bedrijf, maar zeker ook voor onze ketenpartners.” aldus Martha van den Hengel.
Het is nú de tijd om in mensen te investeren Volgens Vincent Zijlstra van Bouwend Nederland kan dit alleen bereikt worden als technische branches, de gemeente, uitvoeringsinstanties, opleidingsfondsen, werknemersorganisaties en anderen in de regio samenwerken. “Dit is de enige manier om op een efficiënte wijze tot resultaat te komen. Het is nú de tijd om in mensen te investeren.”
ASTA borgt onderlinge samenwerking “Aan de tafels van ASTA kunnen we over de volle breedte met elkaar samenwerken” vertelt Francisco van de Coevering van Techniek Nederland. Zo helpen de ‘matchingtafels’ Alliander met de vraag hoe ze kandidaten met potentie aan het werk kunnen krijgen bij hen of hun aannemers. Aan een ‘operationele tafel´ spreekt Alliander andere grote bedrijven over problematieken als te weinig stageplaatsen en praktijkbegeleiders. “Samen komen we tot nieuwe ideeën. Vervolgens is het de uitdaging om door te zetten en de ideeën concreet en goed uit te voeren.” vertelt Martha.
Significante stappen Ze onderstrepen allen het belang van de sturende en faciliterende rol van de gemeente binnen ASTA, zodat betrokken partijen concrete en significante stappen zetten. Vincent voegt daaraan toe dat er ook ingezet moet worden op de vindbaarheid van het juiste loket voor werknemers en werkzoekenden. Duurzame Stad, Duurzame Banen
27
Ondersteunende instrumenten en trajecten 2.2
Specifiek voor de werkzoekenden door de Coronacrisis. 2.2.1 Regionaal Werkcentrum (RWC) Het Regionaal Werkcentrum wil voorkomen dat de werkloosheid toeneemt. We koppelen werkgevers die getroffen zijn door de Coronacrisis en (tijdelijk) een overschot hebben aan personeel hebben, aan werkgevers van een sector met personeelstekorten. Zo worden deze werknemers, doorgeleid naar werk in meer kansrijke sectoren waar tekorten zijn. Zoals de bouw- en technieksectoren, zorg, ICT en onderwijs. Voor de bouw- en technieksector is het RWC aangesloten bij ASTA.
Hoe bereiken we dit? We bieden ondersteuning aan werkgever en werkzoekende om de overstap naar ander werk te kunnen maken. Hiervoor organiseren we loopbaanpaden richting de tekortsectoren. Als onderdeel van het steun- en herstelpakket is het Regionaal Mobiliteitsteam opgericht binnen het RWC. Dit team met loopbaancoaches van UWV, gemeenten en vakbonden biedt individuele ondersteuning en coaching aan werkzoekenden. Niet alle medewerkers die over willen stappen bezitten de benodigde vaardigheden en werkervaring. Door middel van skillsprofielen en het organiseren van scholingstrajecten, wordt die overstap mogelijk gemaakt.
Samenwerkingspartners Het Regionaal Werkcentrum is een netwerkorganisatie waarin verschillende publieke en private partijen (zoals UWV, werkgevers, onderwijsinstellingen) samenwerken.
Wat we tot nu toe hebben gedaan Het RWC heeft met circa 160 bedrijven contact gelegd binnen de bouw, industrie en techniek. Deze bedrijven hebben vacatures. Vervolgens hebben we deze bedrijven verbonden aan werkgevers waar juist sprake was van overcapaciteit aan personeel. Daarnaast is het netwerk van partners uitgebreid met onderwijsinstellingen. We zetten nu via het RWC ook in op goede om- en bijscholing.
Hoe zetten we dit in voor Duurzame Banen? • We ontwikkelen het RCW verder en bouwen aan loopbaanpaden met (private) partijen. Voor de duurzaamheidssector doen we dit onder andere samen met het MBO en partners van ASTA. Mogelijk kunnen we hier ook na de crisis gebruik van blijven maken. • We werken aan het verbeteren van de toegang tot bestaande middelen voor omscholing (sectorfondsen en O&O fondsen). Via het Regionaal Werkcentrum wordt het grootste deel van de middelen voor om- en bijscholing vanuit het steunen herstelpakket ontsloten.
Wat het oplevert Het RWC heeft bij 60 werkgevers een verbindende rol gespeeld, waardoor verschillende initiatieven en samenwerkingen tot stand zijn gekomen. Er werden onderling monteurs tussen organisaties uitgeleend, medewerkers vanuit hospitality zijn overgestapt naar productiewerk en een taxichauffeur maakte de overstap naar de functie als monteur.
Duurzame Stad, Duurzame Banen
28
2.2.2 MBO als scholingspartner
2.2.3 Actieplan Veerkracht
Het MBO is een belangrijke partner in de om- en bijscholingsopgave van de arbeidsmarkt regio Groot Amsterdam. Ze zijn ook aangemerkt binnen de steun- en herstelpakketten vanuit het Rijk. Het MBO sluit aan bij het RWC en brengt samen met hen in beeld welke rol zij binnen de om- en bijscholingsopgave voor zichzelf zien.