2. . TAC advies Nelson Mandelabuurt - Voorlopig Ontwerp

Bezoekadres Weesperplein 8 1018 XA Amsterdam Postbus 2758 1000 CT Amsterdam amsterdam.nl/TAC

Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) Retouradres: Postbus 2758, 1000 CT Amsterdam

B&W - voor deze de directie Ruimte en Duurzaamheid t.a.v. K. Veenendaal Postbus 2758 1000 CT Amsterdam

Datum

17 april 2025

Behandeld door Secretariaat TAC Telefoon

06 53878566 / 06 23457013 secretariaatTAC@amsterdam.nl

Onderwerp

TAC advies Nelson Mandelabuurt – Voorlopig Ontwerp

Geachte Kees Veenendaal, Op 20 februari 2025 heeft u de TAC om advies gevraagd in het kader van een aanvraag Bopa voor het voorlopig ontwerp van de Nelson Mandelabuurt te Amsterdam Zuidoost. Er is strijd met het Omgevingsplan omdat de woonfunctie samen met de verkeer en voorzieningen functie niet inpasbaar zijn in de parkbestemming. Op basis van de aangeleverde informatie beoordeelt de TAC dit initiatief als ‘negatief’. Aangezien het hier gaat om een initiatief in de Hoofdgroenstructuur, is een advies van de Technische Advies Commissie (TAC) vereist. Dit advies vormt een noodzakelijk onderdeel van de toetsing aan de uitgangspunten zoals vastgelegd in het instrumentarium voor de Hoofdgroenstructuur van de ‘Structuurvisie Amsterdam 2040 – Economisch sterk en duurzaam’ (2011). Het plangebied valt gedeeltelijk binnen het groentype ‘stadspark’. In een eerder stadium heeft de TAC o.a. ge(pre-)adviseerd over de herinrichting van het Nelson Mandelapark als geheel: respectievelijk op 23 januari 2019 en 7 februari 2020 over de voorbereiding van het Stedenbouwkundige Plan en op 31 december 2024 over het Voorlopig Ontwerp. Parallel is de planvorming voor het sportgedeelte in het Nelson Mandelapark beoordeeld in de vorm van een schetsontwerp (15 april 2024).

Voorafgaande daaraan is er een advies afgegeven over enkele tijdelijke initiatieven in deze oostelijke rand van het park (een tijdelijk hockeyveld (7 augustus 2018), een tijdelijk moestuincomplex (22 juli 2022) en de bestemmingsplannen ‘De Nieuwe Bijlmer’ (26 oktober 2007) en ‘Bijlmersportcentrum e.0.’ (maart 2021).

Gemeente Amsterdam

17 april 2025 TAC advies Nelson Mandelabuurt – Voorlopig Ontwerp Pagina 2 van 4

Plan Het Nelson Mandelapark is het resultaat van een ingrijpende herinrichting volgens een prijsvraagontwerp van Mecanoo architecten uit 2003. Vanwege de economische crisis werd de bouw van 700 woningen aan weerszijden van het park uitgesteld. In 2016 werd de strook aan de oostzijde van het Nelson Mandelapark in het kader van Koers 2025 aangewezen als versnellingslocatie. Daarbij werd gekozen voor een aangepast bouwplan, waarbij de woningbouw (700-745 woningen) in de vorm van bouwblokken geconcentreerd werd in de zone tussen park en Gooise Weg. De bebouwingsrand schoof daarmee gedeeltelijk in de Hoofdgroenstructuur (14.969 m2), namelijk in de oostflank van het Nelson Mandelpark. Daar stond tegenover dat er aan de westzijde geen nieuwbouw meer kwam, waardoor daar 16.433 m2 groen behouden blijft. Het nu voorliggende plan verschilt daarvan enigszins, doordat de rechte rooilijn van de bouwblokken aan de oostelijke parkzijde is vervangen door een meer vloeiende bebouwingslijn. Het Voorlopige Ontwerp (VO) van de Nelson Mandelabuurt ligt in dit advies voor, aangezien het plangebied gedeeltelijk in de Hoofdgroenstructuur landt. Dit VO vormt de basis voor de Bopa om de realisatie van dit bouwplan planologisch mogelijk te maken. De woningen worden volledig in hout uitgevoerd.

Uitgangspunten voor de inrichting van de openbare ruimte van de Nelson Mandelabuurt zijn, een: - doorgaande parkstructuur: de parkstructuur wordt in Engelse Landschapsstijl doorgetrokken in de woonwijk; - groene verbinding: de Nelson Mandelabuurt is onderdeel van een groene verbinding langs de Gooiseweg, van het Nelson Mandelapark tot het Brasapark, naar de Gaasperplas en Diemerscheg; - groene buffer: er wordt een groene buffer geplant langs de woonblokken ter hoogte van het festivalterrein waar kwaku wordt georganiseerd; - relatie met reeds bestaande water: de vijver tussen de woonblokken en sportvelden blijft en krijgt een brug met wandelpad. De vijver bij het Brasapark blijft ook bestaan, en er worden vlonders en een watertuin aangelegd; - evenals de rest van de openbare ruimte. Deze groene vingers verbinden ruimtelijk aansluiting op het Brasapark. Dit gebeurt door de open ruimtes tussen de bouwblokken haaks op het park, zoveel als mogelijk te vergroenen met bomen en struiken, het park met de woonbuurt. Ook komt een deel van de bebouwing op een glooiende grondwal, waardoor hoogteverschillen in de woonwijk ontstaan. Dit sluit aan bij de glooiingen in het park. En rond alle gebouwen komen regentuinen.

Advies Op grond van de door u verstrekte informatie1 constateert de TAC dat dit Voorlopige Ontwerp voor de Nelson Mandelabuurt niet inpasbaar is en daarom een ‘negatief’ advies krijgt. De bebouwing van de oostrand van het Nelson Mandelpark (circa 15.000 m2), met een combinatie van woningbouw, voorzieningen en infrastructuur, betreffen niet inpasbare functies in het groentype stadspark, dan wel in de Hoofdgroenstructuur in het algemeen. Tegelijkertijd is hier sprake van bijzondere omstandigheden welke kansen bieden om de Hoofdgroenstructuur in omvang en kwaliteit te laten toenemen. Aangezien de TAC echter niet in de positie is om een afweging in deze te maken, volstaat ze met het meegeven van enkele suggesties in deze. 1

TAC notitie (18 februari 2025), SP NM-Buurt (11 maart 2024), Beeldkwaliteitsplan (25 januari 2023), Investeringsnota (11 maart 2024), Ruimtelijke motivatie NM-Buurt (12 februari 2025), VO Boekje (februari 2025), VO plankaart (13 februari 2025), NM-Buurt en HGS (17 februari 2025), NM-Buurt HGS en bestemmingsplankaart (17 februari 2025), TAC formulier (zonder datum)

Gemeente Amsterdam

17 april 2025 TAC advies Nelson Mandelabuurt – Voorlopig Ontwerp Pagina 3 van 4

Dat dit gedeelte van het park, in afwachting van de herontwikkeling tijdelijk ruimte kon bieden aan een moestuincomplex en een hockeyveld was mooi meegenomen. Wegens succes krijgen deze initiatieven nu elders in Amsterdam Zuidoost een vervolg. Dat hier woningbouw gepland stond is al jaren bekend, ook voor de TAC. De begrenzing van de Hoofdgroenstructuur ter hoogte van het Nelson Mandelapark is echter gebaseerd op het stedenbouwkundig plan uit 2005. Met het nu voorliggende plan komt er woningbouw dieper de oostzijde van het park in, mede vanwege de extra woningbouwopgave die aan de Nelson Mandelabuurt is meegegeven. Stedenbouwkundig wordt er met voorliggend plan een kwaliteitsslag gemaakt. Vanuit de Hoofdgroenstructuur geredeneerd kan dit echter niet anders beoordeeld worden als een aantasting. Ook al is er in het ontwerp specifieke aandacht besteed aan een vloeiende overgang tussen park en woonwijk. En ondanks het feit dat er kansen liggen om de Hoofdgroenstructuur ter hoogte van het Nelson Mandelpark zelfs uit te breiden. In aanloop naar het Stedenbouwkundige plan voor de Nelson Mandelabuurt constateerde de TAC deze inconsistentie al.

Op basis hiervan vroeg de TAC op voorhand inspanning op drie zaken: - Het laten meeliften van het Nelson Mandelpark met deze Gebiedsontwikkeling, door te investeren in een kwaliteitsimpuls van het Nelson Mandelapark als geheel en deze ook als uitgangspunt voor het stedenbouwkundig ontwerp te nemen. - In het ontwerp voor de openbare ruimte van de Nelson Mandelabuurt specifieke aandacht te geven aan de overgang van woonwijk (met privé tuinen en voorziene weg) naar het Nelson Mandelapark (openbaar) en omgekeerd. - De mate van bebouwing en verharding inzichtelijk maken en waar mogelijk in overeenstemming te brengen met de toegestane 5% in een stadspark van de Hoofdgroenstructuur. Kwaliteitsimpuls Nelson Mandelapark Aan het mee laten liften van het Nelson Mandelapark met deze Gebiedsontwikkeling is de afgelopen jaren veel voorbereidend werk verricht. Het recentelijk aan de TAC voorgelegde Voorlopige Ontwerp voor het Nelson Mandelapark is veelbelovend. Zowel gebruikskwaliteit als groenkwaliteit en (bio)diversiteit gaan erop vooruit. Ook is er serieuze aandacht besteed aan de routing door het park en verbinding met de omgeving. De mate van bebouwing en verharding in het park blijft echter een aandachtspunt, aangezien deze ver boven de toegestane 5% uitkomt. In haar advies uit december 2024 heeft de TAC de nadrukkelijke opgave meegegeven om ook waar mogelijk verharding te verwijderen.

Zich tegelijkertijd realiserende dat het Nelson Mandelapark niet als een standaard stadspark te beschouwen valt, welke enige mate van extra verharding en bebouwing legitimeert. Overgang tussen woonwijk en park Vanuit woonkwaliteit is de oostelijke parkrand onmiskenbaar een interessante locatie. De vraag is echter hoe deze bebouwing ook iets terug kan geven aan het park. De uitstraling ervan op de parkbeleving, de gebruiksmogelijkheden en levendigheid zijn daarbij relevante elementen. De TAC is blij te vernemen dat het parkontwerp inmiddels als uitgangspunt is genomen voor de woningbouwopgave van de Nelson Mandelabuurt, in plaats van andersom. De bijstelling van het plan van een harde en rechte bebouwingsrand naar een meer glooiende lijn met bouwblokken ziet de TAC als een verbetering. Het zorgt voor een duidelijk en aangenaam gezicht naar het park. De komst van meer bebouwing aan deze zijde zal bovendien het gebruik en de sociale veiligheid van het park ten goede komen. De ontwerpopgave– waar de TAC in eerdere adviezen aandacht voor vroeg - om rood en groen goed op elkaar aan te laten sluiten is naar onze tevredenheid ingevuld. Hetzelfde geldt voor het creëren van een duidelijk herkenbare overgang van privé groen op het openbare groen van het park.

De geplande publieke voorzieningen in de plint – zoals de horecavoorzieningen, een buurtkamer en een integraal kind centrum - spelen hierbij een belangrijke rol spelen. Evenals de

Gemeente Amsterdam

17 april 2025 TAC advies Nelson Mandelabuurt – Voorlopig Ontwerp Pagina 4 van 4

toegepaste hiërarchie van wegen en parkeervoorzieningen in de wijk, waardoor de parkzijde zoveel mogelijk ontzien wordt. Het fiets parkeren gebeurt in de zijstraten en de hoofontsluiting voor autoverkeer ligt samen met de parkeerfaciliteiten dieper de wijk in. De overgang van de woningen naar het park zijn helder vormgegeven met zitranden, schanskorven en treden langs het voetpad, met uitzicht over het park en water. Samen met de bomenrand, speelplekken en picknicksets leveren ze een mooie bijdrage aan de verblijfskwaliteit van deze rand van het park. Door de open ruimtes tussen de bouwblokken zoveel mogelijk te vergroenen, ontstaat een sterke ruimtelijke verbinding tussen park en woonwijk. De toepassing van groene daken en regentuinen aan de buitenzijde van de bebouwing moedigt de TAC tevens aan vanuit het oogpunt van een klimaat adaptieve wijk. Ter hoogte van blok J is de overgang aan de zuidzijde naar het water/ moeras voor de TAC nog wel onduidelijk. In de eerste plaats vraagt de TAC zich af waarom dit bouwblok niet teruggeschoven kan worden, zodat het park hier wordt ontzien. Mocht dit echt niet mogelijk zijn, dan ziet de TAC graag een profiel tekening toegevoegd om de overgang naar het park te verduidelijken.

We zien hier kansen voor een betere landschappelijke inpassing, door de oevervegetatie door te trekken langs het plint van het blok en om het blok heen bij de aansluiting van de taluds. Tot slot ziet de TAC nog verdergaande vergroeningskansen door twee op relatief korte afstand van elkaar geprojecteerde paden ter hoogte van de blokken E2, F en G met elkaar te combineren. Hierdoor halveert de verharding en ontstaat er meer groene ruimte. Uitbreiding Hoofdgroenstructuur aan de westzijde van het Nelson Mandelapark De westelijke parkrand maakt nu geen onderdeel uit van de Hoofdgroenstructuur. Hier was immers ook woningbouw voorzien. Met de keuze om de woningbouwopgave geheel aan de oostzijde van het Nelson Mandelapark te concentreren, blijft de parkrand (16.433 m2) langs de Flierbosdreef, waar nu nog veel boombeplanting van het oorspronkelijke Bijlmerpark aanwezig is, behouden. Het vormt nu al een mooie groene parkrand. Hoewel de wenselijkheid en de mogelijkheid om de begrenzing van de Hoofdgroenstructuur aan te passen formeel geen bevoegdheid van de TAC is, geeft de TAC als suggestie mee om de mogelijkheden te onderzoeken om deze groene westelijke parkrand in het kader van een actualisatie aan de Hoofdgroenstructuur toe te voegen. Door toevoeging van deze parkstrook neemt de omvang van de Hoofdgroenstructuur toe met 1.464 m2 ten opzichte van de huidige situatie.

Met de realisatie van de Nelson Mandelabuurt aan de oostrand verdwijnt er immers 14.959 m2 Hoofdgroenstructuur. Bovendien werkt de vergroting van het park in positieve zin door in de toegestane mate van bebouwing en verharding in het Nelson Mandelapark; de overschrijding ervan wordt geringer. Om te garanderen dat deze westelijke parkstrook ook daadwerkelijk onbebouwd blijft, vraagt dit om bestendiging ervan in het Omgevingsplan. De TAC wordt graag binnen een termijn van 3 maanden geïnformeerd hoe met dit negatieve advies is omgegaan. Hoogachtend,

Dr. M.C. van Schendelen Voorzitter Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur