2. Raadsinformatiebrief 9 maart 2022 - Energietoeslag.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 9-3-2022 Armoede en Schuldhulpverlening (23) Marjolein Moorman Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Uitbetaling energietoeslag van €200 aan alle Amsterdammers met een laag inkomen

Geachte leden van de gemeenteraad, In deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de energietoeslag van € 200 voor huishoudens met een laag inkomen en het besluit van het college om deze vooruitlopend op de hiervoor noodzakelijke wetswijziging zo snel mogelijk uit te betalen aan Amsterdamse huishoudens die hiervoor in aanmerking komen. Gezien de urgentie van de problematiek van gestegen energieprijzen waar veel Amsterdamse minimahuishoudens sinds 1 januari 2022 mee te maken hebben, heeft het college besloten de wetswijziging niet af te wachten en al in maart te beginnen met het uitkeren van een eenmalige energietoeslag aan huishoudens met een laag inkomen. Al voor de inval van Rusland in Oekraïne was er sprake van een forse stijging van de energieprijzen. Sinds de Russische inval in Oekraïne zijn de energieprijzen nog verder gestegen. Dit komt bovenop de inflatie die al hoog was. In januari jl. meldde het CBS de hoogste inflatie sinds 40 jaar. In de nieuwste raming van maart jongstleden geeft het CPB aan dat we z’n allen in koopkracht achteruit gaan maar met name de lagere inkomens zullen harde klappen ontvangen. De inflatie zal stijgen met een brandbreedte tussen de 3,0 % en 6,0%. Het CBS voorspelde eerder dat de energierekening al in januari jongstleden bijna 90% hoger was dan een jaar eerder. Bij minima komen deze prijsstijgingen het hardst aan.

Zij hebben weinig tot geen buffers en kunnen al deze prijsstijgingen moeilijk of niet opvangen waardoor betalingsproblemen en schulden op de loer liggen. We zien dat veel minimahuishoudens zich ernstig zorgen maken over de gevolgen van de alsmaar verdere prijsstijgingen. Dit alles tast de bestaanszekerheid van mensen aan en brengt de nodige stress met zich mee in veel huishoudens. De urgentie om de lagere inkomens snel te helpen is hoog. Nog deze maand starten we dan ook met de uitbetaling van de energietoeslag aan de bijstandsgerechtigden en andere minimahuishoudens die bij de gemeente bekend zijn1. Zij krijgen de energietoeslag ambtshalve toegekend. Dit betekent dat het geld automatisch op het rekeningnummer wordt gestort als dat 1 Het gaat hier om Amsterdammers die een uitkering ontvangen van de gemeente. Bijvoorbeeld een

bijstandsuitkering, IOAW of Bbz. Ook betreft het Amsterdammers die gebruik maken van een van de minimaregelingen zoals de Stadspas.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 maart 2022 Pagina 2 van 5

bekend is bij de gemeente. In de loop van april kunnen Amsterdamse minima die niet bekend zijn bij de gemeente de energietoeslag zelf aanvragen via de gemeentelijke website. Voor het recht op de energietoeslag sluiten we aan bij de geldende inkomensnorm van het gemeentelijke armoedebeleid, namelijk 120% van het sociaal minimum. Het college is zich ervan bewust dat deze energietoeslag niet voldoende zal zijn, ook niet in combinatie met de eerdere compensatie via de energierekening voor alle huishoudens. Voor veel minimahuishoudens zal de toeslag slechts een deel van de toegenomen energiekosten dekken. Daarom roept het college het kabinet dan ook op om de energietoeslag te verhogen en gericht in te zetten voor lagere inkomens. Er wordt momenteel via de VNG ook intensief gelobbyd bij het rijk voor aanvullende compensatiemaatregelen gericht op lagere inkomens. Energiearmoede was al een groot probleem Steeds meer Amsterdammers dreigen in de problemen te raken door stijgende energiekosten. Al voor de forse stijging van de energieprijzen in het afgelopen jaar had 11% van de Amsterdammers te maken met energiearmoede. Dit betekent dat zij meer dan 10% van hun inkomen uitgeven aan energie. TNO becijferde al eind 2021 dat als de gasprijs stabiel hoog blijft, het aantal huishoudens in energiearmoede nog eens met 2 procentpunt zal stijgen.

Een belangrijk deel van deze gezinnen woont in de grote steden. Energiearmoede treft vooral de lagere inkomens. Zij wonen vaker dan gemiddeld in corporatiewoningen die vaak minder goed geïsoleerd zijn en hebben niet de middelen om deze te verduurzamen. Een op de vijf huishoudens in corporatiewoningen heeft een energiequote van 10 procent of hoger.2 In de meeste gevallen is men voor verduurzaming ook afhankelijk van de verhuurder. Eind vorig jaar bent u geïnformeerd over de intensivering van de aanpak energiearmoede. Voor de zomer ontvangt uw raad een update over de uitvoering van deze aanpak. Hierna gaan we in nader detail in op de uitvoering van de energietoeslag. Energietoeslag van €200 voor huishoudens met een laag inkomen Half oktober 20213 heeft het kabinet bekend gemaakt de energiebelasting aan te passen als generieke tegemoetkoming voor de stijgende energierekening op de korte termijn. Het gaat om een bedrag van gemiddeld €420 per jaar voor alle Nederlandse huishoudens. In aanvulling daarop heeft het kabinet middelen vrijgemaakt om huishoudens die de extra kosten niet kunnen dragen tegemoet te komen4. Hierover heeft het Rijk de afgelopen maanden gesprekken gevoerd met de VNG.

Deze gesprekken hebben geleid tot een aangekondigde wijziging van de Participatiewet5 waardoor gemeenten met beperkte uitvoeringslasten € 200 categoriale bijzondere bijstand kunnen verstrekken aan minimahuishoudens. Minister Schouten heeft het wetsvoorstel op 25 februari voor spoedadvies naar de Raad van State (RvS) gestuurd. De VNG meldt dat de minister na ontvangst van dit advies zal aangeven dat wat haar betreft gemeenten kunnen gaan anticiperen op de wetswijziging. De wetswijziging zal na de 22

Zie OIS (2020), ‘Energiearmoede in Amsterdam’ of TNO (2021), ‘De feiten over energiearmoede in Nederland’. 3 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2021Z18173&did=2021D39091

4 Dit n.a.v. van een motie die het kabinet verzoekt om te onderzoeken hoe huishoudens met een laag inkomen via

bestaande regelingen een energietoelage kunnen ontvangen, Kamerstukken II 2021/22, 35925, nr. 129 5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/12/10/kamerbrief-eenmalige-energietoeslag-lageinkomens

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 maart 2022 Pagina 3 van 5

kamerbehandeling (naar verwachting medio maart) ingaan per 1 april, met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2022. Gezien de urgentie van de problematiek van gestegen energieprijzen waar veel Amsterdamse minimahuishoudens sinds 1 januari 2022 mee te maken hebben, heeft het college besloten de wetswijziging niet af te wachten en al in maart te beginnen met het uitkeren van een eenmalige energietoeslag aan huishoudens met een laag inkomen. Uitvoering conform landelijke richtlijnen Om een uniforme uitvoering te stimuleren, heeft het Rijk in overleg met VNG een landelijk kader opgesteld met richtlijnen voor de invulling van de energietoeslag, met het verzoek aan gemeenten om zich hieraan te conformeren. In de richtlijn worden gemeenten gevraagd om het bedrag van de toeslag vast te stellen op € 200. De energietoeslag is belastingvrij en niet van invloed op de bijstandsuitkering of toeslagen. Bij het bepalen wie er voor de toeslag in aanmerking komt, mogen gemeenten aansluiten bij de inkomensgrenzen van hun eigen minimabeleid. In Amsterdam is dat 120% van het sociaal minimum. Daarnaast zijn in de landelijke richtlijn bepalingen opgenomen over het uitsluiten van studenten, daklozen, mensen die in een inrichting verblijven en jongeren van 18-20 jaar voor wie de ouders nog een onderhoudsplicht hebben. Op dit punt sluit het college aan bij de landelijke richtlijn.

Wel blijven we scherp monitoren of de groepen die nu worden uitgesloten, waaronder studenten, niet alsnog in aanmerking zouden moeten komen voor compensatie als zij in de problemen komen. Zoveel mogelijk geautomatiseerd verstrekken Om zo snel mogelijk zoveel mogelijk Amsterdammers te bereiken die in aanmerking komen voor deze toeslag, zal de uitvoering van de regeling in fasen plaatsvinden. We beginnen in maart met de grote groep die snel bereikt kan worden en aan wie we automatisch kunnen toekennen. Het gaat om huishoudens die een Participatiewet-uitkering ontvangen en andere bij de gemeente bekende minimahuishoudens. Als er geen recent rekeningnummer bekend is, vragen we deze Amsterdammers in een brief om dit door te geven, zodat we het bedrag snel kunnen uitbetalen. Een tweede groep die recht heeft op de energietoeslag is nog niet in beeld bij de gemeente. Het gaat vooral om werkende minima die geen gebruik maken van gemeentelijke minimaregelingen. Voor deze groep wordt een aanvraagproces ingericht, zodat ook zij een beroep kunnen doen op de regeling. Hierbij wordt conform de gebruikelijke werkwijze bij minimaregelingen getoetst op het fiscaal jaarinkomen in het voorgaande jaar. Naar verwachting kan deze groep in de loop van april een aanvraag doen.

Deze groep wordt actief benaderd via de communicatiekanalen van de gemeente en ook bijvoorbeeld via intermediairs die veel contact hebben met de doelgroep en de flying squad die op locatie voorlichting geeft over minimaregelingen. Om uitvoeringslasten beperkt te houden en de toeslag zoveel mogelijk ambtshalve te kunnen toekennen, hoeven gemeenten geen toets op het vermogen6 uit te voeren. Gelet op de werkwijze in Amsterdam is het uitvoeringstechnisch eenvoudiger om de vermogenstoets wel uit te voeren voor huishoudens aan wie we niet automatisch kunnen toekennen. Het gaat om een lichte toets in de vorm van een eigen verklaring over de hoogte van het vermogen. Deze werkwijze heeft als 6

In het kader van de Participatiewet geldt een vermogensgrens, wie vermogen (zoals spaargeld) heeft boven dat bedrag, heeft geen recht op bijstand. Per 1 januari 2022 bedraagt de vermogensgrens € 13.010,- voor een gezin of alleenstaande ouder en € 6.505,- voor een alleenstaande.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 maart 2022 Pagina 4 van 5

voordeel dat deze huishoudens – die nog niet in beeld waren als minimahuishouden – ook direct gebruik kunnen maken van andere Amsterdamse minimaregelingen. Zo kan aan hen automatisch een Stadspas worden toegekend. Wij hopen hiermee ook meer werkende minima te bereiken met de gemeentelijke minimavoorzieningen. Financiën Gemeenten ontvangen voor deze regeling middelen van het Rijk via de algemene uitkering van het gemeentefonds. Het gaat landelijk om een bedrag van € 200 miljoen dat aan de hand van de verdeelsleutel voor de bijzondere bijstand aan gemeenten wordt uitgekeerd bij de meicirculaire. Dit betekent dat Amsterdam naar verwachting ruim € 18 miljoen zal ontvangen voor de uitvoering van deze regeling. In onderstaande tabel is te zien dat dit bedrag naar verwachting voldoende is om de kosten voor de uit te betalen energietoeslag te dekken. Dit geldt ook als het aantal huishoudens dat nog niet in beeld is, maar wel een aanvraag indient fors hoger uitvalt dan verwacht (bijv. 10.000 i.p.v. 6.000 aanvragers). Het kabinet geeft in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel nadrukkelijk aan dat met de huidige sterke stijging van de energieprijzen sprake is van extra kosten die voortvloeien uit bijzondere omstandigheden. Dit betekent dat ook een beroep op de individuele bijzondere bijstand voor deze kosten mogelijk is, naast de energietoeslag.

Mede hiervoor is een beperkte reservering gemaakt (zie tabel). Het door het Rijk beschikbaar gestelde budget is hier bij aanhoudend hoge energieprijzen echter niet op berekend. Bestuurlijk is de afspraak gemaakt dat als de VNG signalen van gemeenten krijgt dat het budget ontoereikend is, de VNG dit tijdig aankaart bij de minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen (APP), maar er is nog geen harde toezegging gedaan over meer budget. Tabel: Kosten energietoeslag afgezet tegen het te verwachten beschikbare budget. Aantal Minimahuishoudens in beeld Schatting bereikte minimahuishoudens niet in beeld Reservering voor aanvullende compensatie en uitvoeringslasten Verwacht beschikbaar budget

Kosten

81.794

€ 16.358.800

6.000 (90% toekenning)

€ 1.080.000 € 642.800 € 18.081.600

Tot slot Het uitkeren van de energietoeslag is een stap in de goede richting, maar niet voldoende om de nood onder veel Amsterdamse huishoudens te ledigen. De energietoeslag compenseert slechts een gedeelte van de toegenomen energiekosten. Ook is er veel onzekerheid over hoe de prijzen zich in de rest van het jaar zullen ontwikkelen en of er extra landelijke maatregelen ter compensatie zullen volgen. Daarom pleiten wij nu ook voor een hogere compensatie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 maart 2022 Pagina 5 van 5

De VNG heeft in de bestuurlijke reactie bij het wetsvoorstel aangegeven de huidige 200 euro onvoldoende te achten om de financiële nood van veel huishoudens te lenigen, omdat de kostenstijging dit bedrag vele malen overstijgt. Ook heeft de VNG het kabinet opgeroepen om in elk geval op zeer korte termijn te komen met een plan voor de komende winter. Het College onderschrijft de oproep van de VNG en zal in gesprekken met het Rijk nadrukkelijk verzoeken om zo snel mogelijk aanvullende compensatiemaatregelen te treffen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl