2. raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 februari 2025 Water Melanie van der Horst Waternet, Bestuurlijke.zaken.Amsterdam@waternet.nl Raadsinformatiebrief efficiënt gebruik drink- en industriewater en een update van de drinkwaterprognose en uitbreidingen

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 8 november 2023 heeft uw raad motie 613.23 van de leden Norbruis (D66), Noordzij (PvdA) en IJmker (GL) inzake start rapportage drinkwater aangenomen. Op 19 maart 2024 bent u geïnformeerd over de huidige capaciteit van de drinkwaterproductie, de drinkwaterprognose op korte en lange termijn en de lopende onderzoeken, initiatieven en investeringen om de productie uit te breiden, waaronder efficiënter drinkwatergebruik. In de brief werd aangekondigd, dat u nader geïnformeerd zou worden over de ontwikkelingen van efficiënt gebruik van drinkwater voor huishoudens en de industrie1. Deze vindt u in deze brief. Het blijft overigens mijn streven om deze drinkwaterupdate in een bondigere vorm via de P&C-cyclusproducten aan u aan te bieden. In uw vergadering van 16 mei 2024 heb ik tijdens de bespreking van de beantwoording van deze motie 613.23 op een vraag van raadslid IJmker (GroenLinks) toegezegd u nader te informeren over de lange termijnplannen met betrekking tot investeringen in industriewater en gezuiverd rioolwater (TA2024-000523). Met deze brief wordt deze toezegging afgedaan. Hierbij ontvangt u: 1. een update van de drinkwaterprognose; 2. Informatie over efficiënt gebruik van drinkwater voor huishoudens en zakelijke afnemers; 3. Informatie over de uitbreiding van industriewater met gezuiverd rioolwater (TA2024000523); 4.

Een update van de drinkwateruitbreidingen. 1. Update van de drinkwaterprognose Waternet heeft in 2023 94,8 en in 2024 95,1 miljoen m3 drinkwater geproduceerd. Waternet actualiseert jaarlijks de prognose van de drinkwatervraag. In juli 2024 is de prognose geactualiseerd. De prognose heeft een ondergrens, basis en bovengrens2. De update van de basisprognose in 2024 ten opzichte van 2023 geeft een stijging van 4 miljoen m³/jaar drinkwater in 1

Waternet onderzoekt de mogelijkheid om de jaarlijkse update van de drinkwaterprognose en uitbreidingen standaard op te nemen in de P&C cyclus. 2 De basisprognose gaat uit van continuering van de huidige ontwikkeling of een voorspelbare afwijking daarvan. De basisprognose kent een bandbreedte met een onder- en een bovengrens (basis, onder- en bovenprognose). De onder- en bovengrens zijn denkbaar en bedoeld om een indruk te geven van de bandbreedte waarbinnen het drinkwatergebruik zich kan ontwikkelen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 februari 2025 Pagina 2 van 8

2050 en stijgt van 122 naar 126 miljoen m³/jaar (zie tabel 1). Voor de langere termijn geeft de basisprognose van 2024 aan dat in 2050 ongeveer 31 miljoen m3/jaar extra drinkwater nodig is in plaats van de 27 miljoen m3/jaar uit de prognose van 2023. Prognose Basis 2023 Basis 2024 Bovengrens 2024 Ondergrens 2024

Prognose 2025 100 103 105 102

Prognose 2030 103 105 108 102

Prognose 2035 105 107 113 102

Prognose 2050 122 126 142 114

Tabel 1: De prognose 2023 en 2024 van de totale productiecapaciteit (miljoen m3/jaar) om aan de drinkwatervraag te voldoen. De standaard productiecapaciteit is 95 miljoen m³/jaar. Er is op basis van de actuele prognose een uitbreiding nodig van 126 – 95 = 31 miljoen m³/jaar.

In onderstaande figuur 1 staat de prognose van drinkwater van 2024 tot 2050. De totaal benodigde productiecapaciteit bestaat uit de drinkwatervraag, en-gros leveringen3 en de reservecapaciteit om onverwachte vraagontwikkelingen op te vangen.

Figuur 1: De prognose van totale drinkwatervraag inclusief en-gros en de reservecapaciteit uitgezet in de tijd naast de huidige productiecapaciteit (miljoen m3/jaar).

In grafiek op de vorige pagina is naast de basis prognose (blauw) ook de onder- en boven prognose (lichtblauw respectievelijk geel) weergegeven. Waternet houdt in principe rekening met de basis prognose en toetst voor de langere termijn aan de boven prognose om voortdurend bij te kunnen sturen. Op deze manier kan te allen tijde voldoende drinkwater geleverd worden aan de inwoners van Amsterdam en omstreken.

3 En-gros leveringen zijn onderlinge leveringen van grote hoeveelheden drinkwater tussen de drinkwaterbedrijven. Waternet

levert en-gros drinkwater aan buurdrinkwaterbedrijven PWN voor de gebieden in Hoofddorp en omgeving, Weesp en ’t Gooi.(ca. 17 miljoen m³/jaar) en aan Dunea voor de gebieden in Hillegom en Lisse (ca. 2 miljoen m³/jaar).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 februari 2025 Pagina 3 van 8

2. Efficiënt gebruik van drinkwater De drinkwatervraag neemt door bevolkingsgroei en economische groei in Nederland toe. De bronnen voor de bereiding ervan komen in toenemende mate onder druk te staan. Om de drinkwatervoorziening ook op de langere termijn te waarborgen heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) een Nationaal Plan van Aanpak (NPvA) Drinkwaterbesparing opgesteld. Het verlagen van het landelijke drinkwatergebruik wordt bereikt door in te zetten op de volgende vier subdoelen: • We werken toe naar een huishoudelijk drinkwatergebruik per hoofd van de bevolking van 100 liter per dag in 2035. • In 2035 heeft waterbewust bouwen zich bewezen en is de standaard geworden voor nieuwbouw en renovatie, zodat drinkwatergebruik per hoofd van de bevolking is gedaald naar gemiddeld 100 liter per dag. • In 2035 is het drinkwatergebruik van de zakelijke gebruikers met 20% gereduceerd ten opzichte van referentieperiode 2016-2019. Kantoorpanden en publieke gebouwen implementeren waar mogelijk de maatregelen vanuit bestaande- en nieuwbouw. • Laagwaardig gebruik van drinkwater wordt beperkt, zowel bij de zakelijke gebruikers als bij huishoudens. We streven naar ‘juiste kwaliteit voor het juiste gebruik’.

Concrete maatregelen uit het NPvA Drinkwaterbesparing voor gemeenten en drinkwaterbedrijven zijn: • Drinkwaterbedrijven, provincies en gemeenten communiceren naar de huishoudens over bewust en zuinig omgaan met drinkwater gedurende het jaar via de eigen website en/of sociale mediakanalen; • De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) stimuleert dat gemeenten gesprekken voeren met publieke instellingen zoals zwembaden, scholen, sportcentra, stations, etc. om het drinkwatergebruik inzichtelijk te maken; • In samenwerking met IenW wordt een gezamenlijke boodschap ontwikkelt die iedere organisatie kan gebruiken om waterbewust gedrag te bevorderen. Er worden landelijke campagnes en communicatieplan opgesteld. Deze campagnes en plannen geven gemeenten bouwstenen voor uitvoering regionale en eigen campagnes en aanpak; • VNG communiceert over drinkwaterbesparing via het Gemeentelijk Netwerk Klimaatadaptatie zodat drinkwaterbesparing onderdeel wordt in het klimaatadaptatiebeleid.

Gemeenten communiceren hierover richting huishoudens; • Gemeenten betrekken vroegtijdig drinkwaterbesparing in hun communicatie naar projectontwikkelaars en woningcorporaties, mogelijk als onderdeel van de toepassing van de maatlat groene klimaat adaptieve gebouwde omgeving; • Provincies, gemeenten, drinkwaterbedrijven en de bouwsector hebben drinkwaterbesparing geïntegreerd in regionale convenanten voor toekomstbestendig/duurzaam bouwen. Situatie Amsterdam en omstreken Gemeente Amsterdam werkt op basis van het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing aan een beleidsrichting voor de toekomst en een plan van aanpak om drinkwater te besparen. Het drinkwatergebruik in Amsterdam is gemiddeld 141 liter per persoon per dag en daarmee hoger dan het landelijk gemiddelde van 128 liter per persoon per dag.4 Het gebruik per persoon per dag

4 Bron: Vewin Kerngegeven drinkwater 2023. Het drinkwatergebruik in de grote steden is in het algemeen hoger dan het landelijk

gemiddelde.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 februari 2025 Pagina 4 van 8

neemt volgens onze prognoses, zonder interventies, toe van circa 141 liter in 2023 tot circa 142 liter per persoon per dag in 2035. De stijging wordt veroorzaakt door een veranderende leeftijdsopbouw, een veranderende verhouding van migratieachtergrond en een toename van eenpersoonshuishoudens in Amsterdam en omstreken. Het huidige hoge drinkwatergebruik en de toename staat op gespannen voet met het landelijke beleid om het aantal liter per persoon per dag te verlagen. Daarom moet naast het uitbreiden van de drinkwatervoorziening ook ingezet worden op bewustwording en een efficiënter gebruik van drinkwater door huishoudens en zakelijke gebruikers. Minder watergebruik is duurzamer en kan ervoor zorgen dat uitbreidingen en investeringen in de productiecapaciteit uitgesteld kunnen worden of misschien zelfs niet meer nodig zijn. Iedereen heeft een rol in het besparen van drinkwater. Op basis van het Nationaal Plan van Aanpak wordt gedacht aan de volgende doelen: • Voor huishoudens om het gemiddelde drinkwatergebruik per persoon per dag te verlagen met 42 liter naar 100 liter pp/dag in 2035; 30% besparen is voor de Amsterdammer een erg hoge ambitie.

• Voor zakelijke gebruikers om gebruik van drinkwater met 20% te verlagen; • Voor zakelijke gebruikers om alternatieve bronnen in te zetten en maatregelen te nemen om water te hergebruiken en circulair te maken; • Het voorkomen van lekverliezen van drinkwater in het distributiegebied. We werken op dit moment aan de volgende waterbesparingsactiviteiten: • Actief communiceren met consumenten en zakelijke gebruikers over mogelijkheden in waterbesparing zoals bijvoorbeeld een overzicht van besparingstips op de website; • Het plaatsen van slimme watermeters bij zakelijke gebruikers in de Amsterdamse haven om het industriewatergebruik op piekmomenten te verminderen; • Op basis van de nader te bepalen beleidsrichting een plan van aanpak opstellen om het drinkwatergebruik te verminderen; • Waar mogelijk industriewater leveren in plaats van drinkwater aan zakelijke klanten; • Samen met onder andere onderzoeksinstituut KWR, dat zich inzet voor de realisatie van veerkrachtige watersystemen en een duurzame maatschappij, onderzoek doen naar de effectiviteit van maatregelen van drinkwaterbesparing bij huishoudens en zakelijke afnemers; • Omdat ook bij de eigen activiteiten van de gemeente drinkwater wordt gebruikt, zijn we een verkenning gestart naar het huidige verbruik en de mogelijkheden om drinkwater te besparen bij de gemeentelijke organisatie. 3.

Uitbreiding industriewater Waternet levert industriewater in het Westelijk Havengebied. Sinds een paar jaar neemt de vraag naar industriewater in dit gebied toe. Het leidingnet voor distributie van industriewater heeft dan onvoldoende capaciteit. De beschikbaarheid van industriewater is een randvoorwaarde voor een gunstig economisch vestigingsklimaat. Om een toekomstbestendige oplossing te bieden voor de industriewaterlevering is Waternet (d.d. 31 mei 2022) in een Bestuurlijke Opdracht door het college van B&W gevraagd de industriewatertaak uit te werken. U bent met een raadsinformatiebrief (d.d. 1 juni 2022) hierover geïnformeerd. De hoofdpunten uit de bestuurlijke opdracht zijn:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

• •

•

Datum 26 februari 2025 Pagina 5 van 8

De industriewatertaak die aan Waternet is gemandateerd wordt herbevestigd en nader uitgewerkt in een visie; Waternet krijgt opdracht de capaciteit van het huidige industriewaternet in het Westelijk Havengebied te vergroten om bestaande en nieuwe industriële gebruikers te kunnen voorzien van industriewater; Waternet krijgt opdracht een haalbaarheidsstudie uit te voeren naar de toepassing van effluent van RWZI West (eigendom waterschap AGV) als bron voor industriewater.

Uitwerking industriewatertaak en visie Waternet heeft voor de verdere uitwerking van de visie allereerst de samenwerking gezocht met de overige betrokken Amsterdamse diensten en een programmaplan opgesteld. Momenteel worden diverse scenario’s benoemd en uitgewerkt voor mogelijke visies op de toekomstige organisatie. Deze visie zal in het vierde kwartaal van 2025 richting de raad worden gebracht. Uitbreiding capaciteit industriewaternet Om op korte termijn voldoende industriewater te leveren wordt het industriewaternet uitgebreid met een booster. De booster geeft extra waterdruk in het leidingnet waardoor er meer water doorheen stroomt. Deze wordt naar verwachting begin 2026 opgeleverd. Op deze manier kunnen we aan de vraag van de afnemers van industriewaternet blijven voorzien door water met de juiste druk te leveren. Haalbaarheidsonderzoek inzet gezuiverd rioolwater In het Westelijk Havengebied doet zich een unieke kans voor om een duurzame, circulaire en toekomstbestendige oplossing te realiseren voor de industriewatervoorziening. In het strategierapport wordt de inzet van alternatieve bronnen voor industriewater, lokaal oppervlaktewater, grondwater en gezuiverd rioolwater (effluent) met elkaar vergeleken. Hieruit blijkt dat inzet van het gezuiverde rioolwater van rioolwaterzuiveringsinstallatie Amsterdam-West als alternatieve bron kansrijk is (bijlage 1).

Het is duurzamer, goedkoper en haalbaarder dan andere alternatieve waterbronnen in de directe omgeving, maar niet goedkoper dan het huidige voorgezuiverde water uit het Lekkanaal nabij Nieuwegein. Door gezuiverd rioolwater te gebruiken voor industriewater kan het voorgezuiverd oppervlaktewater uit het Lekkanaal ingezet worden voor de drinkwatervoorziening. Het hergebruiken van gezuiverd rioolwater draagt bij aan de toekomstige duurzame en circulaire stad waarbij het gezuiverde rioolwater als grondstof niet verloren gaat. Ook geeft dit invulling aan de ambities van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht om gezuiverd rioolwater circulair in te zetten als zoetwaterbron. Komend jaar wordt toegewerkt naar een besluit over de rol die Amsterdam wil spelen op het gebied van industriewater. Ook wordt de voor de gemeente Amsterdam benodigde financiële inzet om het hergebruik van gezuiverd afvalwater tot stand te brengen, beter in beeld gebracht. U wordt over de resultaten van deze onderzoeken geïnformeerd in het kader van de terugkoppeling van de uitkomsten van de bestuursopdracht industriewater. Deze staat gepland voor de commissie MOW van 30 oktober 2025. 4. Drinkwateruitbreidingen Een uitgebreide beschrijving van de drinkwateruitbreidingen staat in de Raadsinformatiebrief ‘Afdoening motie 613.23 van het lid Norbruis’ van 19 maart 2024. In deze brief ontvangt u een update.

Een overzicht van alle uitbreidingen en ontwikkelingen wordt in de afbeelding op de volgende pagina weergegeven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 februari 2025 Pagina 6 van 8

Figuur 2: Grafische weergave van de ontwikkelingen in de drinkwatervoorziening

Korte Termijn (< 5 jaar) Met een verruiming van de onttrekkingsvergunning voor de Amsterdamse Waterleidingduinen kan de productiecapaciteit op productielocatie Leiduin uitgebreid worden met 5 miljoen m3/jaar. Vanwege vertraging in het vergunningsproces komt het definitieve besluit naar verwachting pas in februari/maart 2025. Desondanks is verwachting nog wel dat de uitbreiding in 2025 operationeel is. Met de verruiming van de onttrekkingsvergunning voor de Amsterdamse Waterleidingduinen is er voldoende drinkwater. De productiecapaciteit op Weesperkarspel wordt met de huidige plannen vergroot met 6 miljoen m3/jaar door de bouw van extra langzame zandfilters (LZF). Oorspronkelijk stond het operationeel zijn van de LZF gepland in 2028. Volgens de huidige planning start de drinkwaterproductie van de eerste zandfilters in juli 2028 en wordt de volledige installatie naar verwachting opgeleverd in het derde kwartaal van 2029. Er wordt echter rekening gehouden met een onzekerheidsmarge van ongeveer 8 maanden. Het tijdig verkrijgen van vergunningen en de voorgaande samenwerking met ontwerpbureaus vormen het kritieke pad in de planning. Voor de bouw van de LZF is een kredietaanvraag van 65 miljoen euro goedgekeurd (VN2023-017856). De verwachting is dat de projectkosten 13 tot 28% hoger uitvallen vanwege de toegenomen inflatie.

De verhoging van de projectkosten worden opgenomen in het meerjaren investeringsprogramma bij de voorjaarsnota van 2025. De combinatie van uitbreiding van de productiecapaciteit op de productievestigingen Leiduin en Weesperkarspel leiden er samen toe dat er tot 2031 voldoende drinkwater is.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 februari 2025 Pagina 7 van 8

Middellange termijn (5 – 10 jaar) Het Programma Toekomstig Drinkwater Amsterdam (TDWA-fase 1) gaat over een extra onttrekking uit het Amsterdam-Rijnkanaal in combinatie met een aanvullende zuivering met membraanfiltratie op de vestiging Weesperkarspel (8 miljoen m³ drinkwater per jaar). De beoogde datum gereed op 2031 is mogelijk te optimistisch. Voor de proef- en onderzoeksfase is een proefinstallatie nodig. Daarvoor loopt op dit moment de aanbesteding. Na de proef- en onderzoeksfase volgt de doorontwikkeling naar een installatie op ware grootte. Om projectvertraging te voorkomen is eerder in het project gestart met het voorbereiden van de zeer waarschijnlijk verplichte natuurcompensatie en de Milieu Effect Rapportage en het vergunningsproces. Dit is nodig omdat de impact van de nieuwe Omgevingswet (ingevoerd 1 januari 2024) groter is dan eerder voorzien. Bovendien resulteert dit ook in meer duidelijkheid naar de omgevingspartners, waaronder de bevoegde gezagen. Het programma TDWA-fase 1 levert, afhankelijk van het verwachte drinkwatergebruik, voldoende drinkwater tot circa 2045. Langere termijn (> 10 jaar) Voor uitbreidingen op de langere termijn lopen er twee projecten. Bij het project Temmen brakke kwel gaat het om een mogelijke uitbreiding van de productiecapaciteit door het onttrekken van brak kwelwater uit de Horstermeerpolder (circa 6 miljoen m³ drinkwater per jaar).

De proefinstallatie is inmiddels gereed en in gebruik genomen. De vragen van lid Bakker zijn beantwoord (AD2024-062814). WAAG staat voor Water, Aanvoer en Aanvulling in ’t Gooi. In dit programma onderzoeken PWN, Vitens en Waternet gezamenlijk verschillende alternatieven om in 2035 voldoende drinkwater te kunnen produceren (circa 8 miljoen m³ drinkwater per jaar voor Amsterdam en 30 miljoen m³ in totaal). Net als bij het programma TDWA-fase 1 zijn de voorbereidingen voor de Milieu Effect Rapportage en het vergunningsproces naar voren gehaald. Het project TWDA- fase 2 wordt nader verkend en opnieuw gedefinieerd in 2025. Totaal overzicht van de uitbreidingen In Figuur 2 is de toename van de reguliere productiecapaciteit te zien na realisatie van alle mogelijke uitbreidingsmaatregelen tot 2050. Mocht de boven prognose (gele lijn) realiteit worden dan zijn alle uitbreidingsmaatregelen nodig.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 februari 2025 Pagina 8 van 8

Figuur 2: De reguliere capaciteit na realisatie van alle mogelijke uitbreidingsmaatregelen in miljoen m3 per jaar inclusief het waterbesparingsscenario

Graag nodig ik u uit voor een rondleiding op de productielocatie Weesperkarspel nabij de Gaasperplas. Daar kunt u de bereiding van drinkwater zien gecombineerd met een uitgebreide toelichting over de verschillende ontwikkelingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder portefeuille Water Bijlagen1. Hergebruik effluent rioolwaterzuiveringsinstallatie Amsterdam West

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl