2. Quickscan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam.pdf

QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam Inzichten op basis van kwalitatief onderzoek

Team Onderzoek & Kennis, V&OR Rapportnummer O-240261 verkeersonderzoek@amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Inhoud HOOFDSTUK 1 INLEIDING ...................................................................................................................... 3 1.1 AANLEIDING ........................................................................................................................................... 3 1.2 ONDERZOEKSVRAAG ................................................................................................................................ 3 1.3 RESULTAAT ............................................................................................................................................ 3 1.4 LEESWIJZER ............................................................................................................................................ 3 HOOFDSTUK 2 WERKWIJZE .................................................................................................................... 4 2.1 ONDERZOEKSMETHODE ............................................................................................................................ 4 2.1.1 Interviewmomenten en -locaties ................................................................................................ 4 2.2 ONDERZOEKSPOPULATIE ...........................................................................................................................

4 HOOFDSTUK 3 RESULTATEN................................................................................................................... 6 3.1 REDENEN NIET-GEBRUIK VAN DE DEELFIETS IN AMSTERDAM ............................................................................. 6 3.1.1 Gewoontegedrag en vanzelfsprekendheid ................................................................................. 6 3.1.2 Beperkt kennisniveau .................................................................................................................. 7 3.1.3 Imago typische deelfietsgebruiker .............................................................................................. 7 3.1.4 Aannames en gevoelens over de eigen fiets versus de deelfiets ................................................ 8 3.2 POTENTIEEL GEBRUIK VAN DE DEELFIETS: SITUATIES EN OMSTANDIGHEDEN ....................................................... 10 3.2.1 Voor bezoek/als bezoeker......................................................................................................... 10 3.2.2 Als (tijdelijk) alternatief van ander vervoer/de eigen fiets ....................................................... 10 3.2.3 Als permanent alternatief voor incidente fietsers ....................................................................

11 3.2.4 Als lage drempel om de fiets (weer) uit te proberen ................................................................ 11 3.2.5 Bij spontane of flexibele plannen .............................................................................................. 11 3.2.6 Elektrische deelfiets versus een traditionele deelfiets ............................................................. 12 3.3 VERWACHTINGEN EN BEHOEFTEN VOOR HET GEBRUIK VAN DE DEELFIETS .......................................................... 13 3.3.1 Betaalbaarheid en betaalwijze .................................................................................................. 13 3.3.2 Beschikbaarheid en betrouwbaarheid ...................................................................................... 13 3.3.3 Gebruiksgemak ......................................................................................................................... 14 3.3.4 Duidelijke en toegankelijke informatie ..................................................................................... 15 3.3.5 Gewenst imago deelfiets voor Amsterdammers ...................................................................... 17 3.4 IMAGO DEELFIETSSYSTEEM ......................................................................................................................

17 3.4.1 Voordelen van de deelfiets voor de gebruiker.......................................................................... 17 3.4.2 Bijdrage deelfietssysteem aan mobiliteit in de stad ................................................................. 18 3.4.3 Zorgen en scepsis deelfietssysteem in de stad ......................................................................... 19 HOOFDSTUK 4 SAMENVATTENDE RESULTATEN IN CONTEXT ............................................................... 21 4.1 SAMENVATTING RESULTATEN ................................................................................................................... 21 4.2 INTERPRETATIE RESULTATEN .................................................................................................................... 22

2

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Deelmobiliteit speelt een belangrijke rol in de mobiliteitstransitie, waarbij het gaat om sturen op gebruik in plaats van op bezit. In dit kader zijn vanaf 2020 deelfietsexperimenten opgestart, met de volgende vier beleidsdoelen: 1. Bijdragen aan het verbeteren van de deur-tot-deur-reis (vooral natransport/de last mile); 2. Een alternatief bieden voor het bezit van een tweede fiets of stationsfiets, en daarmee het op termijn verlichten van de druk op de openbare ruimte; 3. Het gebruik van het openbaar vervoer stimuleren; 4. Het auto- en/of scootergebruik verminderen. De lopende experimenten lijken erop te wijzen dat een stadsbreed deelfietssysteem een aantrekkelijk aanbod kan zijn voor Amsterdammers, forenzen en (frequente) bezoekers. In de Nota Deelfiets 2024, die momenteel wordt opgesteld, wordt daarom het idee van een stadsbreed deelfietssysteem verder uitgewerkt. Voor deze uitwerking is nader onderzoek onder de doelgroep nodig, met name naar de potentie van het deelfietsensysteem onder bewoners van Amsterdam. Door middel van een beknopt kwalitatief onderzoek (straatinterviews) is de potentie van een deelfiets onder bewoners in beeld gebracht.

1.2 Onderzoeksvraag De hoofdvraag van het huidige onderzoek is: In welke situaties en onder welke omstandigheden zouden bewoners van Amsterdam een deelfiets in Amsterdam gebruiken? Het onderzoek richt zich op deelfietsen die via een app in een netwerk worden aangeboden, waarbij gebruikers de fietsen op verschillende locaties in de stad kunnen ophalen en terugbrengen. De fietsen worden vanuit de openbare ruimte aangeboden. Het gaat in het onderzoek niet om verhuur van deelfietsen die vanuit particuliere ruimten worden verhuurd, zoals de OV-fiets, huurfietsen vanuit fietsverhuurlocaties en huurfietsen van hotels. Het gaat ook niet om deelscooters en deelbakfietsen.1

1.3 Resultaat Het eindproduct is een beknopte rapportage met de belangrijkste bevindingen uit de straatinterviews. Thema’s die tijdens de interviews zijn besproken zijn kennis- en ervaringsniveau, perceptie, attitude, imago, intentie, motivaties en weerstanden. De bevindingen geven een indruk van de perceptie van Amsterdammers over deelfietsen en de factoren die mogelijk van invloed zijn op (toekomstig) gebruik van deelfietsen. Deze informatie kan de gemeente Amsterdam helpen om te bepalen wat er (nog) nodig is om een stadsbreed deelfietsensysteem aantrekkelijk te maken voor bewoners van Amsterdam.

1.4 Leeswijzer Het rapport is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 2 wordt de werkwijze beschreven. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van de analyse van de bevindingen. Het rapport eindigt met een samenvatting van de belangrijkste resultaten in hoofdstuk 4.

1

Bron: Concept Nota Deelfiets 2024: uitwerking stadsbreed deelfietssysteem, Gemeente Amsterdam

3

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Hoofdstuk 2 Werkwijze 2.1 Onderzoeksmethode Hoewel de onderzoeksvraag groot is, is het onderzoek klein gehouden vanwege beperkingen in tijd en budget. Het is daarom geen diepgaand kwalitatief onderzoek, maar een quickscan die een indruk geeft van het gebruik en de potentie van deelfietsen onder bewoners van Amsterdam. Door middel van straatinterviews zijn we in gesprek gegaan met Amsterdammers over het onderwerp. Een straatinterview werd steeds met twee onderzoekers afgenomen, waarbij één onderzoeker zich richtte op het inhoudelijke gesprek en de andere onderzoeker aantekeningen maakte zodat belangrijke informatie en citaten vastgelegd konden worden. De aantekeningen op papier werden meteen ter plaatse verwerkt in een online document. Vooraf was afgesproken dat we vanwege het krappe tijdsbestek minimaal 10 interviews zouden afnemen en maximaal 20. De gesprekken duurden echter korter dan verwacht omdat veel respondenten weinig kennis over of interesse in de deelfiets hadden. Om deze reden zijn we doorgegaan met interviewen en hebben we uiteindelijk 33 interviews afgenomen die ons inzichten hebben opgeleverd. Op dit punt merkten we dat de gesprekken zich steeds meer gingen herhalen, wat voor ons een indicatie was van het bereiken van een goede saturatie.

2.1.1 Interviewmomenten en -locaties De straatinterviews vonden plaats op vier verschillende locaties. We streefden ernaar om interviews af te nemen op locaties die druk bezocht werden en waar we een diverse groep Amsterdammers uit de verschillende stadsdelen verwachtten. We hebben gekozen voor twee parken en twee stations. Tijdens het interviewen rondom het Centraal Station zijn we tevens de fietsenstalling Stationsplein binnengegaan om de kans om deelfietsgebruikers aan te spreken te vergroten. Tabel 1. Interview momenten Locatie

Dagdeel + datum

Bijlmerplein/ Amsterdamse Poort Noorderpark + winkelcentrum Mosveld Rondom het Centraal Station + fietsstalling Stationsplein Westerpark

Vrijdagmiddag 5 juli Dinsdagochtend 9 juli Donderdagmiddag 11 juli Donderdagmiddag 11 juli

2.2 Onderzoekspopulatie We streefden naar een zo divers mogelijke groep (gelet op leeftijd, geslacht en stadsdeel) van zowel Amsterdammers die al gebruik maken van deelfietsen als Amsterdammers die dat (nog) niet doen. In totaal hebben we 33 respondenten gesproken, waarvan 15 man en 19 vrouw met een geschatte leeftijd tussen de 15 en 70+ jaar.2 Het merendeel van de respondenten was rond de 40 jaar oud. Verder hebben we respondenten uit verschillende stadsdelen gesproken, maar bewoners van stadsdeel West zijn het meest vertegenwoordigd. Tabel 2 geeft een overzicht van de onderzoekspopulatie. Tabel 2. Onderzoekspopulatie Respondent Stadsdeel

Geslacht

Geschatte leeftijd

Locatie

2 Sommige respondenten die we spraken waren vrienden of koppels. Indien ze allebei aan het gesprek deelnamen,

registreerden we ze als twee respondenten. Anders registreerden we ze als één respondent.

4

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

R1

West

V

50+

Bijlmerplein

R2

Zuidoost

M

20+

Bijlmerplein

R3

Zuidoost

V

15+

Bijlmerplein

R4

Zuidoost

V

15+

Bijlmerplein

R5

Noord

V

15+

Bijlmerplein

R6

Zuid

V en M

50+

Bijlmerplein

R7

Onbekend

V

50+

Bijlmerplein

R8

Zaandam

M

40+

Bijlmerplein

R9

Zuidoost

M

20+

Bijlmerplein

R10

Noord

M

40+

Noorderpark

R11

Noord

V

30+

Noorderpark

R12

Noord

M

30+

Noorderpark

R13

Oost

V

60+

Noorderpark

R14

Noord

V

60+

Winkelcentrum Mosveld

R15

Nieuw- West

V

70+

Winkelcentrum Mosveld

R16

West

M

40+

Westerpark

R17

West

V

40+

Westerpark

R18

West

V

20+

Westerpark

R19

West

V

50+

Westerpark

R20

West

V

50+

Westerpark

R21

West

M

30+

Westerpark

R22

West

M

30+

Westerpark

R23

West

V

40+

Westerpark

R24

West

V

40+

Westerpark

R25

West

M

20+

Westerpark

R26

West

V

20+

Westerpark

R27

Onbekend

V

50+

Amsterdam Centraal

R28

West

M

30+

Amsterdam Centraal

R29

Zuid

M

30+

Amsterdam Centraal

R30

Centrum

M

60+

Amsterdam Centraal

R31

Centrum

M

40+

Amsterdam Centraal

R32

West

M

40+

Amsterdam Centraal

R33

West

V

40+

Amsterdam Centraal

5

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Hoofdstuk 3 Resultaten Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste bevindingen aan de hand van hoofdthema's die tijdens de interviews naar voren kwamen. Elk thema wordt hieronder kort toegelicht en ondersteund met citaten uit de interviews. Hoewel we willekeurig mensen op straat aanspraken op verschillende locaties door de stad, is het niet gelukt om bewoners van Amsterdam te spreken die gebruikmaken of hebben gemaakt van een deelfiets die in een netwerk en vanuit de openbare ruimte door middel van een app werd aangeboden. In dit hoofdstuk bespreken we allereerst de redenen voor het niet-gebruik van de deelfiets door Amsterdammers. Daarna gaan we in op potentieel gebruik van de deelfiets, waarbij we omstandigheden en situaties omschrijven die bewoners benoemden gevolgd door hun verwachtingen en behoeften wat betreft het gebruik van de deelfiets. We sluiten het hoofdstuk af met het imago van het deelfietssysteem onder de gesproken Amsterdammers.

3.1 Redenen niet-gebruik van de deelfiets in Amsterdam 3.1.1 Gewoontegedrag en vanzelfsprekendheid Voor de meeste respondenten is het een gewoonte om met de eigen fiets (of een ander vervoersmiddel) te reizen. Ook het bezit van een eigen fiets lijkt voor de meeste respondenten een vanzelfsprekendheid. Het gebruik van een deelfiets zit nog niet in het systeem of de routine van de respondenten en wordt daarom simpelweg niet overwogen als optie. “Ik heb er nooit aan gedacht, ik heb mijn eigen fiets en dat is een goede fiets.” Vriendin: “Een deelfiets voor ons? Nee, het komt niet eens in mij op.” (vrouwen, R19 en R20) “Als je in Amsterdam woont, heb je gewoon je eigen fiets.” (man, R31) “Ja, ik denk dan toch veel sneller aan mijn eigen fiets. Het is een gewoonte denk ik […]” (man, R2) Veel van de gesproken fietseigenaren denken dat de deelfiets een alternatief zou moeten zijn voor de eigen fiets, en zien daar de meerwaarde niet van in. “Ik heb mijn eigen fietsie, dus daar heb ik geen behoefte aan.” (stel, man en vrouw, R6) In veel gevallen geven ze ook aan dat wanneer de eigen fiets niet beschikbaar is of als ze een extra fiets nodig hebben, daar al andere oplossingen voor zijn zoals een leenfiets. Ook hebben verschillende geïnterviewden meerdere fietsen, waardoor de deelfiets voor hen als alternatief voor de eigen fiets naar eigen zeggen niet zinvol lijkt.

6

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“De meeste [bewoners] hebben een fiets, ik zie de use case niet zo, nee… We hebben zelfs drie fietsen, dus ook altijd eentje voor familie of vrienden die op bezoek komen.” (man, R21) “Ik heb een fiets, dan nog een fiets, en als die het allebei niet zouden doen, leen ik wel een fiets van iemand uit de straat.” (stel, man en vrouw, R6) “Ik heb mijn eigen fiets, en als die kapot is, heb ik een leenfiets van de fietsenmaker.” (man, R10)

3.1.2 Beperkt kennisniveau De meeste respondenten zijn niet bekend en hebben geen ervaring met de deelfietssystemen die in Amsterdam beschikbaar zijn of denken hierbij aan andere diensten, zoals Swapfiets, Cargooro of de OV-fiets. Sommige respondenten kennen door bijvoorbeeld vakanties wel (het concept van) deelfietsen uit buitenlandse steden. “En wat is een deelfiets dan? Ik heb een Swapfiets maar ik weet niet of dat telt.” (vrouw, R1) "Is dat zo'n gele fiets van het openbaar vervoer?" (man, R21) “Is dat zoiets dat je dan gewoon van straat kan pakken? Zoiets als een Felix scooter?” (man, R9) “Ik denk dat een deelfiets is wanneer meerdere mensen één fiets delen, zoals een gezin.” (man, R30) “Ik heb ze in het buitenland wel gezien. Zijn er ook deelfietsen in Amsterdam?” (stel, man en vrouw, R6)

3.1.3 Imago typische deelfietsgebruiker Het imago van de deelfiets lijkt onder de respondenten te zijn dat die er is voor ‘anderen’, maar dat zijzelf niet tot de doelgroep behoren. Wanneer we respondenten vroegen hoe ze een typische deelfietsgebruiker zouden omschrijven, kwamen er wisselende reacties. Veelal werd het gezien als iets voor toeristen of bezoekers, mensen zonder fiets, zoals expats of (jonge) bewoners die net in Amsterdam zijn komen wonen en nog niet helemaal gesetteld zijn.3 "Toeristen denk ik vooral, de troublemakers." (man, R21) “Voor toeristen lijkt het mij wel handig. Die hebben geen eigen fiets, en zo’n fiets bij een hotel is vaak heel duur. Voor Amsterdammers zie ik de noodzaak niet.” (man, R12) "Iemand die geen fiets heeft, toeristen en bezoekers, en reizigers voor werk bijvoorbeeld." (man, R31) "Ik kan me voorstellen dat toeristen dit veel gebruiken en mensen die hier af en toe zijn. Voor mijzelf zie ik geen reden om een deelfiets te gebruiken." (vrouw, R27)

3 Dit beeld werd deels bevestigd tijdens het aanspreken van deelfietsgebruikers op straat. In de fietsenstalling

Stationsplein hebben wij vijf mensen (tussen 20-30 jaar) gezien die een Donkey Republic fiets gebruikten. We spraken kort met hen. Geen van hen woonde in Nederland. Eén iemand gaf aan dat hij de Donkey Republic deelfiets gebruikt om zich te verplaatsen in Amsterdam, omdat het wel echt een ‘bike-city’ is.

7

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Naast toeristen en bezoekers associëren sommigen het gebruik van deelfietsen met jonge, professionele stadsmensen en studenten. "De yup: young urban professional. Je hebt geen onderhoud, ze hoeven hun banden niet zelf te repareren en het is snel (geschikt voor de snelle levensstijl van deze doelgroep).” (vrouw, R27) "Misschien jonge studenten die een swapfiets gebruiken? En ja, internationale studenten die hier tijdelijk zijn en niet willen investeren in een eigen fiets?" (vrouw, R19) “Ik denk dat het iets is voor de jongere generatie. Ja, studenten, van die leeftijd. Mensen die financieel nog niet helemaal … nog niet gesetteld zijn.” (vrouw, R11) Opvallend is dat er ook mensen waren die de deelfiets juist zagen als iets typisch voor ‘Nederlanders', en juist voor mensen die al veel fietsen. “Iedereen kan het gebruiken toch? Maar het eerste waar ik aan denk, is dan toch eerder een Hollander. Die fietsen heel veel.” (man, R9) “Een Nederlander. Iemand die oorspronkelijk uit Nederland komt. Ze vinden het makkelijker, ze weten hoe het moet.” (vrouw, R3) “Nederlanders, mensen die in Amsterdam wonen. Witte, oude mensen.” (vrouw, R5)

3.1.4 Aannames en gevoelens over de eigen fiets versus de deelfiets Naast het imago van de typische gebruiker, worden er ook verschillende aannames gedaan rondom het gebruik en de staat van de deelfiets waardoor mensen zichzelf niet op een deelfiets zien stappen. Deze aannames lijken samen te hangen met allerlei positieve gevoelens die er juist zijn over het gebruik en bezit van een eigen fiets, zeker in vergelijking met een deelfiets. Betrouwbaar en zeker Voor bewoners betekent de eigen fiets gemak en gezien het belang van de fiets voor de dagelijkse mobiliteit van velen, zeiden de respondenten dat ze een garantie nodig hadden dat ze de fiets kunnen gebruiken. De eigen fiets wordt ervaren als betrouwbaar, je kan er op rekenen. Terwijl er over deelfietsen nog veel onzekerheid en onduidelijkheid is, bijvoorbeeld over beschikbaarheid, kosten, verantwoordelijkheden en mogelijkheden. “Ik heb een voorkeur voor mijn eigen fiets, dat geeft mij de zekerheid dat hij er is.” (vrouw, R1) “Ik heb mijn eigen fiets. Die heb ik vast, dan heb ik de zekerheid.” (vrouw, R4) “Waarom zou je je eigen fiets wegdoen? Je hebt veel minder zekerheid, en ik denk dat de kosten hoger zijn dan je eigen fiets.” (man, R16) “Je wil het wel altijd zeker weten. Je eigen fiets ken je goed, herken je van ver, en kan je ook uitlenen aan een vriend ofzo.

Ik weet bijvoorbeeld niet of dat ook kan met een deelfiets? Stel, ik scoor een deelfiets via die app, kan ik dan ook impulsief voor een gast een deelfiets scoren. Dus bijvoorbeeld twee fietsen tegelijkertijd. Of moet hij dan ook die app downloaden?” (man, R32)

8

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“Moet ik die lekke band zelf plakken of gaat iemand anders dat doen?” (man, R32) Goed onderhouden Ook maken sommige respondenten zich zorgen over hoe zo'n deelfiets wordt onderhouden. “Vrouw: [Ik heb een eigen fiets] omdat ik dagelijks mijn fiets nodig heb. Man: en omdat ik zeker wil weten dat ie het doet, dat er niet iets mis mee is.” (stel, man en vrouw, R6) “Je weet ook niet hoe anderen ermee omgaan, dus ik weet niet hoe die deelfiets behandeld is. Als iemand een aanrijding heeft gehad en niks zegt, en jij bent de volgende en dan ineens heb je een lekke band. Dat weet je niet van tevoren. Van je eigen fiets weet je het wel, wat je ermee hebt uitgespookt.” (vrouw, R15) “Zo’n deelfiets is ook zo’n afgetrapt ding, en dan heb je weer van dat gedoe met die [fiets]rekken. Hij is ook niet op je maat ingesteld, dan heeft ie zo’n frame voor mensen zoals jij [red: kleine mensen]. En dan fietst ie niet lekker. Terwijl ik op mijn eigen fiets met losse handjes zou kunnen zitten, want ik weet precies wat de balans is. Mijn eigen fiets is ‘customized’.” (stel, man en vrouw, R6) Veilig en op persoonlijke behoeften afgesteld Zoals te lezen in de laatste quote, houden die zorgen over de staat van de deelfiets ook verband met de behoefte aan een gepersonaliseerd model.

Respondenten met kinderen, ouderen, maar ook respondenten met een andere lengte dan gemiddeld, uiten hun behoefte aan specifieke aanpassingen aan de fiets of aan een model dat beter op hun behoeften is afgestemd en daardoor ook veiliger voelt. "Met mijn lengte heb ik een 26 inch fiets nodig, maar meestal is het overal 28 inch.” Vriendin: “Ja voor mij ook, ik heb ook een eigen fiets omdat ik een kinderzitje heb, en het is aangepast voor mij, mijn maat, en dat is beter" (man, R21) “Ik heb gewoon een eigen fiets. En daar voel ik mij helemaal vertrouwd op. Met zo’n deelfiets heb je dan misschien ineens een terugtraprem of de rem reageert anders, of je zit niet op de juiste hoogte en dan kan ik niet goed bij de grond. Een eigen fiets is helemaal op jou afgestemd. Jongeren stappen daar misschien makkelijker overheen en reageren flexibel. Maar op onze leeftijd helaas niet meer.” (vrouw, R15) “Laatst moest ik bij mijn moeder in het centrum zijn, toen was het logistiek wel handig als ik terug had kunnen fietsen op een deelfiets. Maar ik had wel mijn kind bij mij, dus dan heb je ook weer een helmpje en kinderzitje nodig. Dat zit vast niet op een deelfiets, toch?” (man, R10) Geen gedoe Ook in eerdere citaten te lezen, is dat ‘gedoe’ een rol speelt. De eigen fiets staat voor de deur en het gedrag is zo’n routine geworden, dat er niet meer over hoeft te worden nagedacht.

Er hoeft niks uitgezocht of gedaan te worden (in de beleving van mensen), je pakt simpelweg je fiets en gaat weg.

9

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“Mijn eigen fiets geeft me vrijheid, ik kan hem pakken wanneer ik hem nodig heb en ik hoef niet na te denken over ' staan er nu nog fietsen of niet.” (vrouw, R17) “Langer dan 3 minuten zoeken naar een fiets is al ‘annoying’, dat hoef ik met mijn eigen fiets ook niet. En ik wil ook niet 20 minuten lopen.” (man, R32)

3.2 Potentieel gebruik van de deelfiets: situaties en omstandigheden Wanneer we aan de respondenten vroegen of ze een situatie of omstandigheden konden bedenken waarin een deelfiets (voor hen of anderen) handig zou kunnen zijn, hadden veel mensen hier moeite mee. Hieronder bespreken we verschillende genoemde redenen die respondenten konden bedenken waarom ze wél een deelfiets zouden gebruiken.

3.2.1 Voor bezoek/als bezoeker In eerste instantie werd bij het potentieel gebruik van een deelfiets door vele respondenten gedacht aan het gebruik ervan voor vrienden of familie die hen komen opzoeken. Maar ook kwam de situatie ter sprake waarbij zij zelf bij anderen op bezoek zijn in een ander stadsdeel en daar geen fiets bij de hand hebben. "Misschien als mijn vrienden me komen opzoeken en we ergens met de fiets naartoe willen en die vrienden niet uit Amsterdam komen en hier dus geen fiets hebben." (man, R29) “Misschien zou het voor mijn broer handig zijn. Die woont nu in Amerika, maar heeft nog wel een fiets hier. Hij is er vaak maar voor een weekje. En dan is z’n fietsband weer leeg na zo’n lange tijd. Dan is een deelfiets misschien wel fijn, met een fiets huren wordt je meteen zo’n toerist.” (vrouw, R17) “Ik woon in Oost en daar heb ik zelf een fiets. Maar als ik op de kleinkinderen pas in Noord, dan zou het wel handig zijn om hier een fiets te hebben. Bijvoorbeeld om ze naar voetbal te brengen. Vanwege een recente operatie wil ik niet op mijn eigen fiets helemaal van Oost naar Noord fietsen. Daarvoor pak ik het OV.” (vrouw, R13)

3.2.2 Als (tijdelijk) alternatief van ander vervoer/de eigen fiets De deelfiets werd ook genoemd als mogelijke oplossing wanneer de eigen fiets (plotseling en/of tijdelijk) niet beschikbaar is of ander vervoer geen optie lijkt. “Als je ergens snel moet zijn en je kan niet met de auto of er is geen OV ofzo.” (man, R9) "Als je fiets last minute kapot gaat, of als je ver weg moet parkeren met je auto. Dan kun je met de deelfiets naar je eindbestemming fietsen." (man, R28) "Toevallig is mijn eigen fiets nu kapot en dan zou een deelfiets eigenlijk perfect zijn, nu je het vraagt. Nu heb ik er een te leen van mijn zus, maar ja." (vrouw, R18) “Ja, misschien als ik naar de Albert Heijn moet. Met de bus moet ik dan eerst een kwartier wachten. Met een deelfiets kan ik dan even snel de fiets pakken.” (vrouw, R5)

10

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Sommige respondenten noemden het gebruik van een deelfiets ook als optie wanneer een deel van de reis onzeker is, bijvoorbeeld omdat men niet weet of het OV dan nog rijdt maar ook omdat er een risico op diefstal van de eigen fiets wordt ervaren. “Of jongeren die uitgaan in de nacht. Dan is er vaak geen openbaar vervoer. En met je eigen fiets heb je kans dat die gestolen wordt.” (man, R9) ”Als je je eigen fiets niet veilig kan wegzetten, is een deelfiets ook handig.” (vrouw, R13)

3.2.3 Als permanent alternatief voor incidente fietsers In een enkel geval werd genoemd dat de deelfiets een alternatief voor de eigen fiets zou kunnen zijn wanneer deze toch al niet vaak gebruikt werd. “Ik fiets nu minder dan vroeger. Ik ga ook naar minder plekken toe, minder naar de stad dan vroeger. Als ik ‘m dan nu zou wegdoen, voor die paar keer dat ik dan fiets, wil ik dan wel met de deelfiets gaan in plaats van met mijn eigen fiets.” (man, R16) “Mijn eigen fiets gaat steeds kapot, dus eigenlijk zou het wel in plaats daarvan kunnen. Ik ben sowieso meer van het OV dan van het fietsen. Dus voor die paar keer dat ik een fiets gebruik, zou ik dan wel een deelfiets kunnen pakken in plaats van mijn eigen. Dat kan ik mij wel voorstellen.” (man, R32)

3.2.4 Als lage drempel om de fiets (weer) uit te proberen Onder de groep respondenten die zelden of nooit fietsen noemden bewoners onder andere dat een deelfiets voor hen een goede manier zou kunnen zijn om weer te gaan fietsen of om het uit te proberen. “I’m not aggressive enough to ride a bike in Amsterdam anyway, so (…) I go now all the time with OV and that’s maybe a bit too much. So I would like to pick up my biking again, but yeah biking in center Amsterdam is too scary for me. So it could be a good way to try out the shared bike.” (vrouw, R26)

3.2.5 Bij spontane of flexibele plannen Sommige respondenten noemden dat de deelfiets ervoor kan zorgen dat men flexibel is in het maken van plannen en dus spontaan kan handelen wanneer ze zich door de stad verplaatsen, ook wanneer zij niet de eigen fiets mee hebben. "Als je met een groep in een stad bent en dan spontane plannen hebt om iets anders te bezoeken en je eigen fiets niet bij de hand hebt." (man, R28) “Of om met de kleinkinderen naar het Twiske [recreatie- en natuurgebied] te gaan bijvoorbeeld. Voor de vrije tijd in ieder geval.” (vrouw, R13) “Als Amsterdammer denk ik dat je een deelfiets vooral impulsief gebruikt, als je je eigen fiets niet bij de hand hebt. Anders heeft het geen zin, bijna iedereen heeft een eigen fiets.” (man, R32)

11

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“Ik kan me wel voorstellen dat als iemand met het OV naar werk gaat, dat dan als ze weer terug willen, een deelfiets nuttig zou zijn.” (vrouw, R1) Anderen noemden ook dat deelfiets kan zorgen dat men flexibel is doordat er meer opties zijn om op verschillende manieren te reizen. “Ja, misschien als je op de heen- en terugweg een ander vervoersmiddel zou willen gebruiken. Of in ieder geval die optie hebt, zodat je reis flexibeler kan zijn.” (vrouw, R33) “Ik doe eigenlijk altijd alles op de fiets, tenzij er een goede reden is om niet te fietsen. Laatst was er bijvoorbeeld code oranje voorspeld in de avond. Ik had heen best met de fiets willen gaan en dan terug met het OV.” (vrouw, R33)

3.2.6 Elektrische deelfiets versus een traditionele deelfiets In sommige interviews kwam de vraag ter sprake of respondenten interesse of een voorkeur hadden voor een elektrische deelfiets. De reacties hierop waren wisselend. Enerzijds zijn er respondenten met een duidelijke voorkeur voor een elektrische deelfiets, omdat zij zelf ook al een elektrische fiets hebben en niet willen ‘downgraden’ wanneer ze een deelfiets zouden gebruiken. Ook vonden sommige respondenten een elektrische deel(bak)fiets interessant voor het afleggen van grotere afstanden of het vervoeren van kinderen. Anderzijds waren er ook respondenten die juist liever een traditionele deelfiets gebruiken, vanwege de lichamelijke beweging, de verwachting van lagere kosten, uit gewoonte of vanwege beperkte ervaring met een elektrische fiets. “Liever een elektrische deelfiets, die heb ik zelf ook.” (vrouw, R13) “Ja, maar dan alleen een elektrische fiets. Die heb ik zelf ook en ik ga niet downgraden.” (man, R29) “Ik zou een elektrische deelfiets wel overwegen voor verre fietstochten.” (man, R31) “Ja, dat zou ik nog wel interessant vinden want daar kun je grotere afstanden mee overbruggen.” (vrouw, R27) “Een elektrische [deel]bakfiets zou wel handig kunnen zijn, nu de kinderen naar een opvang gaan.” (man, R12) “Het boeit me niet wat voor fiets het is, normaal of elektrisch.

Ik zou denk ik voor een normale kiezen, dat is waarschijnlijk goedkoper.” (man, R9) “Ik zou dan voor een gewone fiets kiezen, dan beweeg je toch meer, en met een elektrische dan weet je niet wat je moet doen als de accu leeg is of zo.. nou ja dan kan je toch gewoon fietsen nog, maar ja, ik heb nog nooit een elektrische fiets gebruikt, dus dat is denk ik ook een gewoonte.” (man, R2)

12

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

3.3 Verwachtingen en behoeften voor het gebruik van de deelfiets Terwijl respondenten situaties probeerden te bedenken waarin ze mogelijk een deelfiets zouden gebruiken, noemden ze vaak specifieke verwachtingen of behoeften die voor hen een essentiële rol spelen in de mate waarin een deelfiets een aantrekkelijke optie wordt en blijft. Hieronder bespreken we aan de hand van citaten per sectie de verschillende verwachtingen die naar voren kwamen.

3.3.1 Betaalbaarheid en betaalwijze Respondenten geven aan dat het niet te veel moet kosten en vergelijken het met ofwel het bezit en gebruik van een eigen fiets, ofwel met andere vervoersmiddelen zoals het OV. Daarnaast zijn er voorkeuren over de manier van betalen, waarbij het vooral om lijkt te gaan dat mensen per rit willen betalen en niet aan een abonnement willen vastzitten. “Het hangt er vanaf wat het kost. Is het te betalen of is het te duur? Het moet niet duurder zijn dan een ritje met een tram. Van mijn huis naar de stad is ongeveer €1,10, en dan weer terug. Het moet dus niet duurder zijn dan dat, want anders kan je je afvragen waarom je dan niet gewoon met de tram gaat.” (man, R16) “Er zijn in mijn buurt veel mensen die de deur niet uitkomen, en die weinig geld hebben. Dan moet je het ook maar net kunnen betalen.” (vrouw, R14) “Maar niet als het een abonnement is, of als je maandelijks moet betalen. Anders heb ik toch de neiging om te denken, ik gebruik het OV of de auto wel. Vooral omdat je voor het OV ook per rit betaalt, en het geen abonnement is.” (man, R16) “En graag gewoon via een app, zonder een abonnement. Ik betaal liever per keer.” (vrouw, R27) “Dat je geen OV-chipkaart nodig hebt om te betalen.” (man, R31) “Is het zo’n systeem als in veel landen in Europa? Dat vind ik waardeloos.

Dat heb ik in het buitenland wel eens geprobeerd maar dan moet je altijd die creditcard bij je hebben. Ik werd er alleen maar gespannen van. Toen heb ik maar een gewone fiets gehuurd.” (vrouw, R17)

3.3.2 Beschikbaarheid en betrouwbaarheid Zoals mensen met hun eigen fiets zekerheid ervaren, zo ook verwachten ze dat van een deelfiets. Ze kunnen rekenen op hun eigen fiets, zowel qua beschikbaarheid als qua staat van de fiets. Als dit niet het geval is bij een deelfiets, lijkt dit geen aantrekkelijk alternatief voor de eigen fiets te zijn. "Ze moeten er wel zijn als je er een nodig hebt. Je eigen fiets is er altijd." (man, R29) “Ik vind het belangrijk dat ik gegarandeerd een fiets heb en ook het onderhoud, dat de fiets in een goede staat is. OV fietsen zijn snel weg bijvoorbeeld, dus er is geen garantie dat je er eentje krijgt. Er zou dan dus iets als een boekingssysteem moeten zijn ofzo.” (vrouw, R1) “Je moet gewoon er 100% op kunnen rekenen en het moet altijd dichtbij zijn. Anders loop je denk ik het risico dat mensen gaan klagen dat ‘er weer geen fiets is’. Dus het moet aantrekkelijk en betrouwbaar zijn.” (man, R32)

13

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“En het moet natuurlijk wel werken. Niet dat je bij een fiets aankomt en dan is ie kapot of werkt het niet.” (man, R32) “Dat ie altijd werkende lichten heeft, dat het een goede fiets is [stevig].” (vrouw, R11) “Maar dan wil ik wel de zekerheid hebben dat die fiets er ook staat, zeker als het de terugreis is en er geen andere opties meer zijn, bijvoorbeeld midden in de nacht als er geen OV meer rijdt. Als ik dan op zo’n fiets reken en die is er niet, wat moet ik dan?” (vrouw, R33)

3.3.3 Gebruiksgemak Het gebruiken van een deelfiets moet voor de meeste respondenten wel makkelijk zijn, net zo makkelijk als dat van de eigen fiets; ze willen geen gedoe. Ook de afstand tot een deelfiets en de locaties waar ze staan en ingeleverd kunnen worden, spelen een belangrijke rol bij de (verwachte) gebruikservaring. “Ik vind dat het proces van regelen makkelijk moet zijn, lid worden, inloggen dit soort dingen. Dat vind ik een gedoe.” (vrouw, R1) “Ik moet zo’n fiets dan wel super makkelijk kunnen vinden en hij moet vet dichtbij mijn huis staan. Langer dan 3 minuten zoeken naar een fiets is al ‘annoying’, dat hoef ik met mijn eigen fiets ook niet. En ik wil ook niet 20 minuten lopen.” (man, R32) "Nou het zou handig zijn als het misschien op bepaalde plekken neergezet zou kunnen worden, als je bijna van deur tot deur zou kunnen fietsen.” (man, R22) “Ik zou zo’n deelfiets het liefst dan voor mijn privédeur hebben, en op drukke plekken in de stad zoals op de Dam of het Rembrandtplein.” (man, R30) “Bij stations, drukke pleinen en op parkeerplaatsen, P+R en hubs waar parkeren nog goedkoop is.” (man, R31) “Op centrale plekken. En het zou ook fijn zijn als je de deelfiets op een andere plek kan inleveren dan waar je hem hebt opgehaald. Dat vind ik wel een nadeel aan OV-fietsen” (vrouw, R27) Het van deur-tot-deur willen reizen met de fiets kwam bij meerdere respondenten terug.

Eén respondent vertelde over een bijna-deelfietservaring, waarbij de afstand en (geanticipeerd) gedoe ervoor zorgden dat ze ervan afzag.

14

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“Ik wilde het wel proberen, maar ik vond het toch nog wel ingewikkeld. Ik zag in de app ‘drop-off’ locaties, moet ik de fiets dan altijd daar terug zetten? Want dat was niet echt in de buurt van waar ik heen wilde. Ik wilde wel op tijd bij mijn afspraak zijn, en ook geen gedoe bij die fiets, dat ik niet snap hoe ik het slot open krijg of die drop-off locatie niet kan vinden, of dat het vol is ofzo. Dus toen ben ik toch maar met het OV gegaan, heen en terug.” (vrouw, R33) Haar bestemming was in de Pijp, waar wij inderdaad weinig drop-off locaties zagen.

3.3.4 Duidelijke en toegankelijke informatie Gerelateerd aan het verwachte gebruiksgemak, benadrukten respondenten de behoefte aan goede informatie en gemakkelijke toegang via apps. Ze hadden veel vragen over het gebruik. In deze behoefte maken we onderscheid tussen twee aspecten: informatie over het bestaan van de deelfiets (zichtbaarheid) en informatie over de werkwijze van de deelfiets (gebruiksinformatie). Daarnaast is er de behoefte aan een gebruiksvriendelijke en informatieve app of boekingssysteem. Zichtbaarheid Sommige respondenten gaven aan graag eenvoudige en duidelijke informatie te (hebben) ontvangen of denken dat informatie nodig is om het gebruik van deelfietsen te stimuleren onder andere bewoners. “De gemeente overlaad je met allerlei nutteloze informatie, maar over deelfietsen heb ik nog nooit iets in de brievenbus gehad. Ik zou wel willen weten hoe het werkt, op een makkelijke manier uitgelegd. Maar dat kunnen ze bij de gemeente niet.” (vrouw, R17) "Misschien moet je dan bij AT5 bijvoorbeeld ook laten communiceren dat het er is zodat mensen weten dat het een optie is." (vrouw, R20) "Ik zie helemaal geen marketing of reclame, het wordt niet gepromoot. Het is niet zichtbaar, dus dat zou wel nodig zijn denk ik." (vrouw, R23) Gebruiksinformatie Maar daarnaast is er ook zeker de wens aan meer inhoudelijke informatie.

De prijs van de deelfiets was voor velen een van de belangrijkste aspecten, evenals waar ze fietsen konden ophalen of terugbrengen en diverse aspecten van de fiets zelf.

15

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

"Waar zijn ze, moet je ze terugbrengen naar dezelfde plek of een andere locatie?" (vrouw, R18) “Nou zeker de prijs, of een vergelijking van prijzen met andere aanbieders, dat zoek ik ook altijd op als ik een deelauto wil gebruiken. Maar ook in welke gebieden ik de fiets kan achterlaten, en het onderhoud, dus in welke staat de fiets is. Zodat ik weet dat ik het echt kan gaan gebruiken en niet dat die twee lekke banden heeft.” (man, R2) "De prijs is zeker belangrijk en hoe lang kun je het huren, is het een dag of een week?" (vrouw, R23) “Wat voor fiets het is, heeft ie handremmen of achteruittrapremmen bijvoorbeeld, en versnellingen ofzo. Hoe groot de fiets is, niet dat ik daar aankom en dan is die fiets alleen geschikt voor mensen van 1 meter 98. Misschien of ie een bagagedrager heeft. Het liefst zou ik een plaatje van die fiets willen.” (man, R32) “Hoe het werkt en wat het kost en wat de beschikbaarheid is. Kan je ‘m overal naartoe gebruiken?” (man, R16) “De prijs, hoe snel hij rijdt en waar je hem kan ophalen of parkeren.’’ (man, R21) Verder waren ook zaken als de verzekering en wat er gebeurt na een mogelijk ongeval of als een fiets kapot gaat, relevant voor de respondenten. “Misschien ook wat te doen als er iets stuk gaat.

Moet ik die lekke band zelf plakken of gaat iemand anders dat doen?” (man, R16) "Ik zou willen weten waar ik hem kan ophalen, wat er gebeurt als ik hem kapot maak of als er iets kapot gaat, wat zijn de kosten en waar kan ik hem terugzetten?" (man, R22) “Ik zag in die app iets staan over diefstalverzekering, en dat als de fiets weg is, ik dan €180 moet betalen. Maar, wanneer is dit dan mijn fout? Als ik die fiets parkeer, is het toch verder niet meer ‘mijn’ fiets, en dus niet mijn verantwoordelijkheid? Als ik ‘m niet op slot zet, oké. Maar in andere gevallen? Als dat zo is, gebruik ik toch liever mijn eigen fiets.” (vrouw, R33) Gebruiksvriendelijke en informatieve app Verschillende respondenten zeiden gebruiker te zijn van de deelauto, waarbij zij enthousiast waren over de apps van de verschillende aanbieders en de manier waarop deze alle benodigde informatie op een eenvoudige manier verschaffen. Ook mensen die niet perse de ervaring met ander deelvervoer hebben, zeiden dat informatie via een gebruiksvriendelijke app gewenst is. "Deelauto's die ik best vaak gebruik, en dan heb je zo'n app waar je kunt zien dat er hier bijvoorbeeld nog twee staan, dus dat is heel makkelijk en dat zou ook heel makkelijk moeten zijn als je wilt dat mensen er gebruik van maken. Dus zo'n optie ook voor deelfietsen misschien." (vrouw, R19)

16

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

"Ik gebruik ook vaak Greenwheels en dat is een hele duidelijke app, daar staat op welke auto's er vrij zijn en als jullie ook zo'n app zouden hebben voor zo'n fiets, waarop staat dat hij nu vrij is en te huur, dat zou dan handig zijn" (vrouw, R23) "In China the shared bike is a big thing, but there it’s organized very well. The app is really the most important, that it’s easy to use. You scan a code and this links to your payment online, and in this app you also see whether the bikes are there, and the amount is also very little, it’s affordable." (vrouw, R26) “Dus als dat dan via internet of een app kan, en het soepel gaat.” (man, R32)

3.3.5 Gewenst imago deelfiets voor Amsterdammers Het imago en gebruik van de deelfiets door toeristen wordt door sommige respondenten als niet wenselijk gezien. Zij denken dat hiermee de Amsterdammer de fiets niet gaat gebruiken, en maken zich zorgen over de beschikbaarheid voor Amsterdammers zelf. “Als de reputatie wordt ‘voor toeristen’, dan pak je ‘m als Amsterdammer niet. Dus als je overal toeristen op die fietsen ziet, dan is de reputatie meteen negatief. Daar wil je als Amsterdammer niet mee geassocieerd worden.” (man, R32) “Je wil niet hebben dat je als Amsterdammer die deelfiets niet gaat gebruiken omdat je er niet op kan rekenen omdat een hele buslading vol van die toeristen voor hun uitjes die fietsen huren.” (man, R32) Voor een ander is de deelfiets juist minder ‘toerist’ dan een huurfiets, en daarom een reden om als Amsterdammer wel een deelfiets te kiezen. Maar ook daarin wordt duidelijk dat zij als Amsterdammers zelf niet gezien wil worden als toerist. “Dan is een deelfiets misschien wel fijn, met een fiets huren wordt je meteen zo’n toerist.” (vrouw, R17)

3.4 Imago deelfietssysteem Respondenten noemden verschillende voordelen van het gebruik van deelfietsen, zowel voor de gebruiker zelf als voor de stad als geheel. Ze uiten echter ook enkele zorgen voor de stad. We bespreken deze drie thema’s hieronder.

3.4.1 Voordelen van de deelfiets voor de gebruiker Hoewel er eerste instantie vooral veel voordelen werden genoemd aan het bezit en gebruik van een eigen fiets, konden mensen toch ook verschillende voordelen bedenken aan het gebruik van een deelfiets in plaats van de eigen fiets, vooral wanneer we hier specifiek naar vroegen. De voordelen lijken vooral gerelateerd aan onderhoud (in tijd en kosten), diefstal en flexibiliteit.

17

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“Geen onderhoud, en je hoeft niet terug te fietsen. Dus bijvoorbeeld als je ergens ‘s avonds laat heen gaat, kun je ook het OV terug pakken.” (vrouw, R27) “Dat je de deelfiets op een andere plek kan inleveren dan waar je hem hebt opgehaald. Dat vind ik wel een nadeel aan OV-fietsen” (vrouw, R27) “Je hoeft geen eigen fiets in je box of schuur kwijt, dus het scheelt ruimte. En het is geen eigendom. Dus als ie gestolen word, ben je ook niets kwijt.” (vrouw, R15) “Als je geen plek hebt om je fiets binnen te zetten, dan heb je niet de hele tijd dat onderhoud. Een ketting die gaat verroesten, mensen lopen ermee te klooien, weet ik veel wat er allemaal gebeurt. Mijn fiets staat altijd buiten en dan gaat ie vroeg of laat kapot (…) Dus als het niet te veel kost en je betaalt alleen voor de keren dat je ‘m gebruikt, kan ik mij voorstellen dat het handig kan zijn.” (man, R16) “Dat je minder zorgen hebt om te parkeren, er is zo weinig parkeerplek voor je fiets in Amsterdam.” (vrouw, R17) “Geen onderhoud en als ze gestolen worden is het niet jouw probleem.” (man, R30) “Als voordeel zie ik geen onderhoudskosten en dat je niet locatie gebonden bent. Pay as you go zou ook een voordeel zijn, zodat je geen abonnement hoeft aan te schaffen.” (man, R2)

3.4.2 Bijdrage deelfietssysteem aan mobiliteit in de stad Bij de vraag hoe de deelfiets zou kunnen bijdragen aan mobiliteit in de stad, wordt vooral genoemd dat het de stad meer bereikbaar maakt voor een grotere groep mensen. “Dat je voor bepaalde groepen mensen de fiets bereikbaarder maakt, mensen die anders niet zouden fietsen, of misschien geen geld hebben om zelf een fiets te kopen.” (man, R16) "Zou een positieve bijdrage kunnen zijn, je kunt dan makkelijk van A naar B, want als je van West naar Oost wil met het OV is dat meer dan een uur, met de auto dan 25 minuten, maar met de fiets rond de 30-40 minuten. Dus hier is het gebruik van de fiets voordelig. Maar ik gebruik sowieso mijn eigen fiets." (vrouw, R18) “Het lijkt mij dat het er vooral om gaat dat je ander vervoer niet belast. Dus dat het een alternatief wordt voor OV, en de auto of taxi. Het zal de stad een worst wezen of ik nu op een deelfiets fiets of op mijn eigen fiets. Maar het zou wel wat van de druk in het OV weg kunnen halen en plekken bereikbaar kunnen maken die nu slecht bereikbaar zijn. Of in de toekomst slecht bereikbaar worden, want ik weet niet wat voor plannen ze allemaal nog hebben met haltes en lijnen opheffen.” (man, R32) Daarnaast wordt ook duurzaamheid genoemd. Een jonge vrouw ziet een groot potentieel voor deelfietsen in Amsterdam gebaseerd op het Chinese model.

Voor haar zou het gebruik van deelfietsen een verdere positieve impact kunnen hebben op de duurzaamheid van het vervoer in de stad.

18

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

"Flexibiliteit, mobiliteit en milieu zoals CO2-reductie." (man, R28) "For me it’s mainly about sustainability. And here you could actually make more use of it because the infrastructure is there, the paths are there, in China they have to build it all. But there is so many of them, it’s a huge success. I see here a lot of opportunity." (vrouw, R26) Tot slot vonden sommige respondenten dat deelfietsen zouden helpen met ruimte vrijmaken in de straten en om van een teveel aan fietsen af te geraken. "Ik zie in mijn buurt heel veel fietsen met stickers, dus daar erger ik me aan, fietsen die er al jaren staan en dan verroest zijn die ook niet meer bruikbaar zijn. Verminder al die troep, voor de ruimte is het dan misschien beter om zulke fietsen te delen." (vrouw, R19) “Het heeft ook iets van duurzaamheid, dat niet iedereen een eigen fiets hoeft te hebben die ruimte inneemt.” (vrouw, R1) “Ik kan mij wel voorstellen wat de gemeente wil horen: dat er dan minder fietsen op straat zijn, dat scheelt ruimte, dat er minder fietswrakken zijn. Dat is denk ik de gedachtegang erachter.” (man, R16)

3.4.3 Zorgen en scepsis deelfietssysteem in de stad Ondanks de positieve bijdragen aan de stad, waren bewoners ook nog wel sceptisch en maken zich zorgen om de werkbaarheid van het systeem. Enkele bewoners denken dat, hoewel ze het voordeel van deelfietsen voor bewoners in andere steden zien, Amsterdam in dit opzicht een ander geval is. "Toeristen weten niet hoe ze moeten rijden en de straten in Amsterdam zijn ook erg klein ... dus het is anders dan in Spanje, Barcelona, Parijs, omdat de steden daar groter zijn, de wegen zijn groter, dit is een erg kleine stad dus het is hier niet geschikt voor. Dus vooral toeristen en expats gebruiken het, maar ja dat werkt niet zo goed misschien..." (man, R21) "Ik heb het dus wel gebruikt in Parijs en Kopenhagen, maar dat is in het buitenland en daar gebruiken mensen het ook veel, ook bewoners, dat systeem is daar wat uitgebreider. Maar Amsterdam is niet zo groot als Parijs, want in Parijs ga je misschien ergens heen waar het druk is [met de deelfiets] en dan weer terug met het openbaar vervoer, maar dat zijn dus andere afstanden. In Amsterdam is alles dichtbij.

Maar in Kopenhagen zou je dat ook doen, combineren met OV" (vrouw, R19) Een deelfiets in het algemeen werd door veel bewoners ook geassocieerd met rommel op straat en dus overlast, mede veroorzaakt door onervaren fietsers en een collectieve herinnering aan het Witte Fietsenplan uit de jaren ‘60.

19

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

“Het bedrijf moet het goed onderhouden, anders wordt het een zooi omdat het geen bezit is van mensen. Het leidt anders tot overlast in de stad. En veel toeristen kunnen niet fietsen. De OVfiets is wel goed onderhouden, het komt bijna nooit voor dat je een OV-fiets pakt die stuk is.” (vrouw, R27) "Niet iedereen zal die fiets even netjes behandelen, omdat het niet je eigen spullen zijn zullen mensen hem eerder verwaarlozen." (man, R29) “Ik denk dat je misschien wel een minimumleeftijdsgrens moet stellen aan wie via die app een fiets kan huren, zeker als het een elektrische is.” (man, R32) "In andere steden zie ik dat het systeem niet goed werkt, dus worden fietsen overal neergezet." (vrouw, R27) “Ze staan in de weg [bijv. dat ze in de Pijp weggehaald werden omdat ze in de weg stonden op straat].” (man, R12) “Ik denk ook dat het is bedoeld [vanuit de gemeente] zodat er minder fietsen op straat staan. Maar je krijgt alleen maar meer fietsen, vrees ik. Ik zou namelijk wel mijn eigen fiets houden.” (vrouw, R11) ‘En je had nog het Witte Fietsenplan, dat was een fiets die overal bleef staan, ergens in de jaren 70. Daar hoefde je dan helemaal niet voor te betalen, maar die fietsen verdwenen massaal, werden in de grachten gegooid of langs de weg.

Dat is dan meer zwerfafval waar je af en toe op kunt fietsen.” (man, R16) “Well, in the 70’s they also did an experiment with shared bikes but it was a massive failure. People didn’t use it as supposed, they would then claim it with a lock and it would also get stolen.” (man, R25)

20

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Hoofdstuk 4 Samenvattende resultaten in context 4.1 Samenvatting resultaten Gebrek aan kennis Veel respondenten blijken niet bekend te zijn met het concept van deelfietsen in Amsterdam. De meesten voelen zich niet zeker in hun omschrijving van wat een deelfiets is of verwarren de deelfiets met OV-fietsen of de Swapfiets. Sommigen kennen het concept wel uit het buitenland, maar de meesten hebben er geen ervaring mee en kennen niemand in hun omgeving die deelfietsen gebruikt. Dit gebrek aan kennis is een belangrijke reden waarom bewoners geen gebruik maken van deelfietsen. Als je niet weet dat iets bestaat, kun je het immers ook niet gebruiken. Lage behoefte en gewoontegedrag Bovendien zijn veel van de gesproken Amsterdammers er nooit naar op zoek gegaan, omdat het merendeel van hen ‘gewoon’ een eigen fiets heeft. De behoefte aan een deelfiets lijkt bij de respondenten daarom in eerste instantie laag. Het huidige reisgedrag is een gewoonte en het gebruik van deelfietsen als reisoptie zit (nog) niet in de routine van de respondenten. Respondenten blijken ook nog diverse vragen of zorgen te hebben over zaken die ze bij hun eigen fiets niet ervaren, waardoor zij (nog) niet openstaan voor het gebruik van een deelfiets. Onbekendheid met het systeem Door het gebrek aan kennis en ervaring, zoeken de respondenten naar garanties en zekerheid.

Is de fiets wel altijd beschikbaar, waar staan de fietsen, waar moet de fiets teruggebracht worden, is de fiets wel goed onderhouden, kan ik er wel veilig op fietsen, is de fiets niet te klein/te groot voor mij, wat voor remmen zitten er op, is het systeem niet te moeilijk om te gebruiken, kan ik wel gewoon makkelijk betalen, en wie is er verantwoordelijk als ik een lekke band krijg? Criteria van gebruik: betaalbaar, betrouwbaar, eenvoudig, duidelijk In de interviews komt naar voren dat er specifieke verwachtingen en behoeften zijn die voor de respondenten een essentiële rol spelen in de mate waarin een deelfiets een aantrekkelijke optie wordt en blijft. Zo moeten de deelfietsen betaalbaar zijn en moet de manier waarop betaald kan worden eenvoudig zijn. Het systeem en de fietsen zelf moeten betrouwbaar zijn. Daarnaast moet het systeem eenvoudig te gebruiken zijn. Het gebruiken van een deelfiets moet niet meer gedoe zijn dan hoe zij nu al gewend zijn om te reizen. En ook de informatie over het gebruik en het bestaan van de deelfiets moet toegankelijk, eenvoudig en duidelijk zijn. Imago Ook het imago van deelfietsen onder de respondenten is interessant. De gesproken Amsterdammers lijken de deelfietsen vooral te zien als een dienst die voor anderen bedoeld is, maar niet voor henzelf.

Toeristen, expats of jong stedelijke professionals zijn groepen die veel genoemd werden als typische gebruikers van de deelfiets. In de interviews kwam naar voren dat Amsterdammers niet geassocieerd of gezien willen worden als toerist. Sommige respondenten zagen de deelfiets juist als een dienst voor ‘Hollanders’. Dit werd door hen vooral uitgelegd als dat dit mensen zijn die graag of veel fietsen en zouden begrijpen hoe dit soort systemen werken. Het

21

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

imago van de deelfiets lijkt respondenten er in ieder geval van te weerhouden om de deelfiets als optie voor zichzelf te zien. We hebben daarnaast gekeken naar het imago van het deelfietssysteem zelf. Enerzijds zien respondenten allerlei voordelen aan een deelfiets ten opzichte van het bezit van een eigen fiets, met name als het gaat om onderhoud (in tijd en kosten), consequenties van diefstal en flexibiliteit in reisgedrag. Ook zien respondenten dat het deelfietssysteem een positieve bijdrage zou kunnen leveren aan mobiliteit in de stad doordat de stad op meerdere manieren bereikbaar wordt, het bijdraagt aan een meer duurzame stad en er potentieel meer ruimte op straat komt wanneer het deelfietsensysteem betekent dat er minder fietswrakken in de omgeving staan. Anderzijds maken de respondenten zich zorgen over dat het misschien juist zorgt voor meer fietsen en rommel op straat doordat het systeem niet goed werkt of de fietsen niet goed worden onderhouden.

Omstandigheden en situaties gebruik deelfiets Wanneer wordt voldaan aan de verwachtingen en behoeften van de respondenten, blijkt uit de interviews dat deelfietsen potentie hebben in de volgende situaties en omstandigheden: wanneer vrienden of familie op bezoek komen en zij geen fiets hebben, als een Amsterdammer zelf bezoeker is in een ander stadsdeel en geen fiets bij de hand heeft, bij spontane plannen, als de eigen fiets plotseling en/of tijdelijk niet beschikbaar is (bijv. kapot of gestolen), als andere vervoersmiddelen geen optie zijn, als het openbaar vervoer niet rijdt (bijv. 's nachts), als iemand zijn eigen fiets ergens liever niet parkeert vanwege risico op diefstal, als het begin- en eindpunt verschillen of als iemand de heen- of terugreis met verschillende vervoersmiddelen wilt afleggen (bijv. vanwege het weer). Specifiek elektrische deelfietsen kunnen interessant zijn wanneer bewoners langere afstanden moeten afleggen. Tot slot kunnen deelfietsen een goed alternatief zijn voor bewoners die geen onderhoud aan hun fiets willen hebben, of voor bewoners die zelden fietsen of het weer eens willen proberen.

4.2 Interpretatie resultaten Het aanleren van nieuw gedrag en het uitproberen van nieuwe dingen kost tijd en is niet van de ene op de andere dag succesvol. Om bewoners te laten overstappen naar de deelfiets, moeten de basisvoorwaarden op orde zijn. In de resultaten zien we dat er verschillende factoren meespelen die ervoor zorgen dat Amsterdammers (nog) niet open lijken te staan voor deelfietsen en deze (nog) niet gebruiken. Vermogen Ten eerste zien we dat mensen nog niet direct in staat zijn om de deelfiets te gebruiken: er is onder de doelgroep nog te weinig kennis over het bestaan, het gebruik en het nut van deelfietsen voor henzelf en voor Amsterdammers. De informatie die er is, is daarnaast niet voor iedereen even duidelijk en toegankelijk. Motivatie Daarnaast speelt motivatie ook een rol: mensen zijn er nog niet van overtuigd dat de deelfiets iets is dat zij zouden moeten gebruiken, ze zijn nog niet overtuigd van de werking ervan of de bijdrage voor Amsterdam als stad, ze geloven er nog niet per se in dat zij succesvol zullen zijn in het gebruiken ervan en maken zich nog druk over gevolgen (zoals aansprakelijkheid en niet goed onderhouden fietsen). Daarnaast is hun huidige reisgedrag een gewoonte, de deelfiets zit nog niet in hun systeem als reisoptie.

22

Gemeente Amsterdam QuickScan gebruik deelfietsen onder bewoners van Amsterdam

19 augustus 2024 versie 0.1

Gelegenheid Om op een andere manier te gaan reizen dan gewend, moet je (toevallig) in aanraking komen met de deelfiets. Er lijken momenteel te weinig triggers in de sociale en fysieke omgeving die aanzetten tot gebruik van de deelfiets. Informatie over de deelfiets bereikt de doelgroep onvoldoende, de deelfiets valt Amsterdammers onvoldoende op in de openbare ruimte en ook in hun sociale kringen zijn er te weinig mensen die hen zouden kunnen motiveren.

23