2. QuickScan~Diemerbos 25032026.pdf

QuickScan Diemerbos Datum

woensdag 25 maart 2026

Aan

Tijdelijke Adviescommissie 15 april 2026

Inleiding Hierbij ontvangt u een QuickScan van de scenario's van Staatsbosbeheer voor het Diemerbos. De QuickScan volgt op de motie Motie Hofland c.s. over behoud Diemerbos die op 12/13 november jongstleden is aangenomen (386 accent). Staatsbosbeheer biedt Amsterdam de optie om het Diemerbos te kopen vanwege beheertekorten van ongeveer €800.000 per jaar waar geen structurele oplossing voor is gevonden. In de brief aan het college van B&W van 1 juli jl. stelt Staatsbosbeheer drie scenario’s voor de toekomst van het bos voor: Scenario 1 - afdoende structurele beheerfinanciering door betrokken overheden - het Diemerbos blijft in eigendom en beheer bij Staatsbosbeheer en betrokken overheden financieren het jaarlijks tekort op de meerjarige beheerfinanciering. Scenario 2 - vervreemding aan een publieke partij - het (economisch) eigendom en zeggenschap van het Diemerbos wordt overgedragen aan een publieke partij (gemeente of recreatieschap) en de nieuwe eigenaar is verantwoordelijk voor de beheerfinanciering en ontwikkeling van het gebied. Scenario 3 - vervreemding aan een andere partij - het eigendom en de zeggenschap van het Diemerbos komt te liggen bij de nieuwe (private) eigenaar. Deze is gebonden aan het vigerende juridisch-planologische instrumentarium (waaronder NNN-status).

De financiering van het beheer, inclusief het achterstallig onderhoud, wordt een verantwoordelijkheid van de nieuwe eigenaar. Eerste scan: Scenario 1= de afgelopen twee jaar zijn aanvragen voor financiële bijdragen aan het beheer via de voorjaarsnota niet gehonoreerd. Zeggenschap gaat via de stuurgroep Diemerscheg. Scenario 2 = koop van het bos geeft Amsterdam volledige zeggenschap en volledige verantwoordelijkheid. We willen kijken of we koop samen met de gemeente Diemen kunnen doen. Scenario 3 = vervreemding aan een private eigenaar lijkt het minst gunstig omdat Amsterdam dan geen zeggenschap meer heeft. Met juridisch-planologische instrumenten kun je nog wel bepalen wat er op een bepaalde locatie mag binnen je grensgebied.

Gemeente Amsterdam

Datum 25 maart 2026 Pagina 2 van 7

Kaart eigendom Diemerbos

Het Diemerbos ligt aan de oostkant van Amsterdam, tussen Diemen, Weesp en Amsterdam Zuidoost. Het bos is deels grondgebied van Amsterdam en deels van Diemen. Het Diemerbos ligt midden in de Diemerscheg, één van de acht scheggen die het landschap rondom Amsterdam vormen. Diemerbos nu Het bos, nu ruim 30 jaar oud, is een belangrijk recreatiegebied voor het (groeiend) aantal inwoners van Amsterdam. Het is ongeveer 200 hectare groot en maakt onderdeel uit van de Diemerscheg. Het bos heeft NNN-status, wat inhoudt dat het via provinciale regelgeving wordt beschermd als natuurgebied. Het kent veel bijzondere diersoorten en is daarmee niet alleen belangrijk voor de mens, maar ook voor de dieren en natuurwaarden. Het bos is eigendom van Staatsbosbeheer en wordt ook door Staatsbosbeheer beheerd, in samenwerking met een recreatieschap. Het Diemerbos is, evenals de andere recreatiebossen in de regio nooit in erfpacht uitgegeven aan de recreatieschappen, terwijl ze wel een vergelijkbare functie en inrichting hebben als de gebieden van de schappen (ligweides, fiets- ruiter- en wandelpaden, speelvoorzieningen, horeca). In het Diemerbos loopt een pilot waarbij twee kleine percelen in het oostelijke deel van het Diemerbos vernat worden. Doordat het waterpeil in de gemeenschapspolder in het verleden is verlaagd, daalt de bodem. De veenbodem breekt af (oxideert) en hierbij komt er veel CO2 vrij.

Gemeente Amsterdam

Datum 25 maart 2026 Pagina 3 van 7

Tijdens de pilot wordt het waterpeil met enkele centimeters verhoogd. Hierdoor vermindert of stagneert naar verwachting de bodemdaling. Bovendien gaat het de uitstoot van CO2 tegen. Op de (veel) langere termijn kan het verdwenen laagveen weer langzaam opbouwen. De pilot duurt drie jaar en onderzoekt onder andere of een uitbreiding van een nat klimaatbos haalbaar is, wat de effecten op beheerkosten zijn en hoe logische vervolgstappen er uit zien. Dit is een samenwerking tussen Diemen, Gooise Meren, Amsterdam, Waterschap en Staatsbosbeheer. Langs het Amsterdam-Rijnkanaal loopt vanuit Deltaprogramma Centraal Holland een verkenning naar mogelijke zoekgebieden voor noodoverloopgebieden voor het hoofdwatersysteem. Het Diemerbos valt niet in de scope van deze verkenning.

Vigerend Beleid Ontwikkelperspectief Diemerscheg - De Diemerscheg wordt gekenmerkt door een grote ruimtelijke dynamiek met doorsnijdende zware infrastructuur en woningbouw. Hiertussen liggen recreatieve voorzieningen en waardevolle natuur, zoals het Diemerbos en de Natuurboulevard. - Deze gebieden liggen niet alleen onder druk door de ruimtelijke ontwikkelingen, maar ook door een aanhoudend tekort op financiële middelen voor het beheer. - Bodemdaling is een probleem voor de Gemeenschapspolder (onderdeel van het Diemerbos). Het leidt tot hoge kosten voor onderhoud en CO2-uitstoot. Vernatting biedt een kans om de forse bodemdaling in grote delen van het gebied te stoppen en ook daarmee CO2-uitstoot terug te dringen. Omgevingsvisie Amsterdam - Het Amsterdamse deel van het bos is opgenomen in de Hoofdgroenstructuur Amsterdam als ruigtegebied en struinnatuur. Ook maakt het bos deel uit van de ecologische structuur. - Het Diemerbos is het grootst aangeplante bos in de Hollandse veenweidegebieden en daarmee uniek. Het leidmotief wordt gebruikt voor verder ontwikkeling van een aaneengesloten nat bossysteem binnen de voormalige Gemeenschapspolder. - De Diemerscheg wordt een landschapspark met ruimte voor mens én dier, en met specifieke kansen voor waterberging, duurzame opwek van energie en het versterken van de natuur- en waterkwaliteit.

- Het Diemerbos als ontwikkelingsopgave van een aantal landschapsparken dicht tegen de stad passend bij de groei van het aantal inwoners. - Het Diemerbos wordt omgevormd tot Groot Nat Klimaatbos. - Het bos maakt geen deel uit van de hoofdbomenstructuur Omgevingsvisie Diemen - Het Diemerbos is onderdeel van het buitengebied waarin we de balans zoeken tussen natuur, kleinschalige recreatie, toegankelijkheid, klimaatadaptatie en energieopwekking. Diemen vindt het belangrijk dat het buitengebied groen en rustig blijft en geen onderdeel gaat worden van het bebouwde gebied. - Het ontwikkelen tot kwalitatief nat klimaatbos zodat de bodem minder daalt, hierdoor minder CO2-uitstoot plaatsvindt, er meer waterberging is en meer diverse en unieke natuur kan

Gemeente Amsterdam

-

Datum 25 maart 2026 Pagina 4 van 7

ontstaan. Het Diemerbos wordt via fijnmazige ecologische routes verbonden met een aantal ecologische stapstenen zoals Park Spoorzicht. Het sportpark kan wanneer strikt noodzakelijk en er binnen de huidige bebouwingsgrens geen ruimte meer is uitbreiden naar de weilanddriehoek bij het Diemerbos. Het buitengebied bevat zoekgebieden voor windenergie of combinaties van wind- en zonneenergie. Tussen het spoor en de A1 zijn mogelijkheden voor een energiepark: een opwekgebied voor groene energie tussen spoor en snelweg. Hier kunnen energieopwekking en natuurontwikkeling gekoppeld worden in een uniek energielandschap met een recreatieve belevingswaarde

NOVEX MRA In de NOVEX MRA wordt de beheeropgave van het Diemerbos genoemd maar er zijn geen afspraken met het Rijk over gemaakt.

Overwegingen koop Eigenaarschap Amsterdam: Amsterdam heeft met de koop invloed als eigenaar. Amsterdam heeft nu gedeeld zeggenschap via de stuurgroep Diemerscheg, met onder andere Diemen en Staatsbosbeheer. Het voordeel van eigenaarschap is complete zeggenschap over het gebied en de besluitvorming daarover. Als eigenaar heb je de verantwoordelijkheid voor het beheer en kun je de recreatieve functie in stand houden voor de bewoners. Het vraagstuk over wie verantwoordelijk is voor het beheer wordt hiermee opgelost. Amsterdam zal bij eventuele koop de gemeente Diemen vragen dit samen te doen. Opgaven energietransitie met een ruimtevraag: In de omgeving van Amsterdam Zuidoost zoekt Tennet een locatie voor een nieuw hoogspanningsstation, de benodigde ruimte hiervoor is ongeveer 25 hectare. Het Diemerbos maakt gedeeltelijk onderdeel uit van een aantal zoeklocaties. In 2027 wordt door het rijk (als bevoegd gezag) een besluit genomen welke locatie de voorkeur heeft (voorkeursbesluit). Rondom de uiteindelijk inpassing zullen compenserende en mitigerende maatregelen worden besproken. Tennet zal de grond uiteindelijk aankopen. Het Diemerbos ligt langs de energieroute Noord-Holland (opwekken van duurzame energie langs snelwegen) bij het knooppunt Diemen waar de snelwegen A1 en A9 samenkomen. Hier komen zonnepanelen op de taluds. De besluitvorming hierover is rond.

De taluds zijn Rijksvastgoed. Er is geen ruimte voor zonnepanelen in NNN- en weidevogelgebieden, vanwege de grote impact op de natuurwaarden. In de Diemerscheg liggen, naast zoekgebieden voor de inpassing van zon, ook een aantal zoekgebieden voor de inpassing van windenergie, zowel binnen de gemeente Diemen als Amsterdam. Op 15 december 2025 hebben de partijen (Staatsbosbeheer, Diemen, Amsterdam, Gooise Meren en Rijkswaterstaat) een intentieovereenkomst afgesloten. Dat houdt in dat de partijen samen gaan onderzoeken of en hoe windenergie in het gebied mogelijk is. O.a. effecten op de ecologie, cultuurerfgoed en hoogtebeperkingen maar ook de effecten van bijvoorbeeld

Gemeente Amsterdam

Datum 25 maart 2026 Pagina 5 van 7

slagschaduw en geluid, worden onderzocht. Ook participatie is een belangrijk onderdeel van deze verkenning. Een aanbesteding moet altijd plaatsvinden. Aankoop: Staatsbosbeheer heeft nog geen vraagprijs genoemd. Zonder concrete en complete informatie van de te kopen gronden kunnen we nog geen verwervingssom benoemen. Wij schatten in dat gronden met bestemming Natuur – Bosgebied gemiddeld qua vierkante meterprijs, tussen € 2,- en € 4, - ligt. Grondprijzen voor bestemming Natuur liggen doorgaans iets hoger dan bestemming Bos. Hier is dan niet rekening gehouden met eventuele gebruiksbeperkingen, denk aan achterstallig onderhoud, bodemgesteldheid, gevestigde zakelijke rechten, mogelijke pachtovereenkomsten etc. Aandachtspunten bij aankoop: • Onder welke voorwaarden wil Staatsbosbeheer de gronden aan de gemeente verkopen? Dient de bestemming behouden te blijven omdat het in een hoofdgroenstructuur bevindt? Als de bestemming aangepast kan worden en dat is vanuit de gemeente wenselijk rust er dan een verplichting om het groenverlies elders binnen de gemeente te compenseren? • Een deel ligt al binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam maar een deel ligt in gemeente Diemen, dat betekent dat bij eventuele bestemmingswijzigingen volledige medewerking vereist is van Diemen.

• Wat zijn de mogelijkheden ten aanzien van het inzetten van deze gronden voor bijvoorbeeld andere doelen dan Groen/ Recreatie? • Welke erfdienstbaarheden/ verplichtingen jegens derden, beperkingen/ opstalrechten rusten er op de gronden? • Zijn er lopende pachtovereenkomsten waar rekening mee gehouden moet worden? • Hoe is de bodemgesteldheid, is er sprake van vervuiling? • Is er sprake van achterstallig onderhoud? Zo ja, hoe hoog bedragen die kosten en waar is dat? • Hoe hoog zijn de huidige beheer en onderhoudskosten? • Bij een 1 op 1 verkoop dient Staatsbosbeheer mogelijk in het kader van het Didam arrest de voorgenomen verkoop openbaar te publiceren. • Bij overeenstemming zal er een koopovereenkomst worden opgesteld door een notaris naar keuze van de gemeente Amsterdam en uiteindelijk na verkrijgen bestuurlijke goedkeuring de leveringsakte. Onderzocht kan worden of de aankoop van het Diemerbos kan worden gedekt door het SHP (Strategisch huisvestingsplan) Bovenwijks Groen. Het draagt bij aan de doelen van het SHP en voldoet aan de criteria. Hier is echter nog geen zekerheid over. Wanneer er binnen het SHP ruimte is om dat te doen (2027 of later) is nu nog niet te zeggen. Dit heeft onder andere te maken met: • Dat het totaalbedrag dat in een jaar beschikbaar is, verschilt en we nu nog niet weten wat het totaal beschikbare budget in 2027 is.

Gemeente Amsterdam

•

•

Datum 25 maart 2026 Pagina 6 van 7

Dat we in een jaar voor alle vragen een ranking maken, waarna er keuzes worden voorgelegd aan het bestuur over welk project welk bedrag krijgt, en of er projecten onder de zaaglijn uitkomen. Dat we nog niet weten in welke vorm het SHP na de verkiezingen wordt voortgezet.

Naast het SHP zijn nu nog geen andere financieringsbronnen bekend, maar deze kunnen natuurlijk wel gezocht worden. Een mogelijke financieringsbron is compensatie door partijen die (in de buurt) initiatieven ontwikkelen, zoals Tennet, die van invloed zijn op het gebied. Ook kunnen we onderzoeken of we de koop van het Diemerbos kunnen koppelen aan de koop van het Japanse Duizendknoopveld in Amsterdam Zuidoost, beide gebieden zijn in eigendom van Staatsbosbeheer.

Beheerkosten: Bedragen beheer Diemerbos voor de lange termijn Dagelijks beheer, groot onderhoud en vervanging Structureel nodig per jaar Dekking (inkomsten, subsidies): Tekort: Achterstallig onderhoud:

€1.020.000 €230.000 €780.000 €470.000

Er is nog geen dekking voor de structurele kosten van het beheer en onderhoud. Onderzocht kan worden of bij aankoop bos, de uitvoering van het beheer dat nu door Staatsbosbeheer wordt gedaan, ondergebracht kan worden bij het Amsterdamse Bos. Met Diemen en de provincie Noord-Holland kan overlegd worden of ze een financiële bijdrage aan het beheer willen leveren. Amsterdam, Diemen en de provincie hebben voor de korte termijn (2026/2027) een bijdrage gestort in het beheerfonds. Er zijn geen nieuwe toezeggingen gedaan. Maatschappelijke baten: De maatschappelijke baten zijn (nog) niet kwantitatief te maken, maar wel kwalitatief te beschrijven voor deze QuickScan. De kwaliteiten van het bos zijn dat het dichtbij is, goed ontsloten met fiets en auto, en een afwisselend karakter heeft. Aankoop van het Diemerbos kan bijdragen aan verschillende beleidsdoelstellingen: - Het Diemerbos is een belangrijk recreatiegebied voor Amsterdammers. Met oog op het groeiend aantal inwoners van de stad, worden deze gebieden steeds belangrijker.

Onderzocht kan worden of er ruimte is voor kleinschalige recreatieve functies; - De pilot Nat Klimaatbos brengt kansen voor waterberging, versterken biodiversiteit en opname van CO2; - In het Diemerbos zijn meerdere zoekgebieden voor opwek van duurzame energie aangewezen; - Diemerbos, als onderdeel van de Diemerscheg, maakt deel uit van de groenstructuur rondom de stad. In de combinatie van doelstellingen en initiatieven zit mogelijk een relatie met het vinden van andere financieringsbronnen.

Gemeente Amsterdam

Datum 25 maart 2026 Pagina 7 van 7

De provincie onderkent de druk op recreatiegebieden. In de herijking van de omgevingsvisie NH2050 wordt – vanuit het besef dat recreatie in belangrijke mate bijdraagt aan de leefkwaliteit – onder meer gekeken naar de recreatieve mogelijkheden dichtbij huis d.m.v. multifunctioneel ruimtegebruik (functies combineren), de koppeling aan toekomstbestendige woningbouw en het creëren van meer ruimte voor recreatieve voorzieningen en toegankelijkheid in de stadsranden. De concept omgevingsvisie is in mei gereed en ligt vanaf 8 juni a.s. 12 weken ter inzage.