2. Opgaveplan ecosystemen aangepast nav toezegging cie. SED 2 november 2023

Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

Inhoud 0

In het kort

3

1

Inleiding5

2 Pijler 1  Het stimuleren van koplopers in het ecosysteem van impact-ondernemen

11

3 Pijler 2  Het versterken en eerlijker spreiden van de impact en innovatie economie over de stad

21

4 Pijler 3  Het ondersteunen van innovatieve bedrijven en impact ondernemers die oplossingen aandragen voor maatschappelijke vraagstukken

29

5

36

Begroting en samenwerking

0

In het kort

Voorliggende opgaveagenda is een uitwerking van een van de vijf opgaves zoals verwoord in de Visie Een nieuw Amsterdams Economisch Peil en bijbehorende Uitvoeringsagenda 2023-2026. De agenda richt zich op het versterken van de innovatieve en impact eco­systemen in Amsterdam. Beide zijn van wezenlijk belang voor een vitale en sociale economie in Amsterdam, en daarmee voor de toekomst van de stad. De innovatie economie is belangrijk voor het aanpassings- en verdienvermogen van de stad en genereert de nieuwe ideeën die nodig zijn om bij te dragen aan de grote transities (energie, circulair, eiwit/voedsel, digitaal). De impact economie is van belang voor de transitie naar een meer sociale en ecologisch duurzame economie. En beiden werken aan vernieuwing van de economie. Voor elk van de drie pijlers in deze agenda is een mix aan initiatieven en projecten geformuleerd die in de periode 2023-2026 in uitvoering zal gaan. We zullen enkele beproefde concepten en succesvolle bestaande initiatieven verder versterken en uitrollen, maar we doen ook voorstellen voor nieuwe maatregelen om sommige hiaten te dichten. We zullen daarin afwisselend stimuleren, participeren, realiseren of reguleren, afhankelijk van de behoefte van het ecosysteem dat geadresseerd wordt.

Met deze agenda bouwen we voort op het fundament (de kennis en netwerken) dat we afgelopen acht jaar met programma’s als StartupAmsterdam en Amsterdam Impact hebben gelegd. We voegen er ook nieuwe accenten aan toe, daarbij de vier leidende principes uit de Visie in acht nemend.1 Dat doen we o.a. door nog meer aandacht te hebben voor de verbinding met stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en Noord, evenals meer inzet te plegen op het activeren van ondervertegenwoordigde groepen (nietwesterse achtergrond, opleidingsniveau, gender etc.) in de impact en innovatie economie. Daarnaast zullen we (grote) bedrijven meer op hun verantwoor­delijkheid wijzen om in samenwerking met de gemeente bij te dragen aan een inclusieve stad.

1 De 4 leidende principes uit de Visie Een nieuw Amsterdams Economisch Peil: 1) Maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen, 2) ongelijk investeren in gelijke kansen, 3) lokaal potentieel benutten en 4) anders internationaliseren.

4 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

1

Inleiding

1.1 Economie in transitie Er vinden momenteel verschillende grote veranderingen plaats die van invloed zijn op de economie en arbeidsmarkt van Amsterdam. Te beginnen met de urgente mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering, ongelijkheid, armoede en gezondheidscrises. Daarnaast is er snelle technologische vooruitgang, zoals kunstmatige intelligentie, automatisering en big data, die de manier waarop we werken, produceren en communiceren verandert. Deze veranderingen bieden kansen voor innovatie, de fundamentele transitie van de economie en hebben het potentieel om economische groei te stimuleren en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Globalisering en digitalisering hebben de wereldwijde markten geopend en de uitwisse­ ling van ideeën en kennis vergemakkelijkt. Dit creëert mogelijkheden voor samen­werking, verspreiding van innovatie en toegang tot nieuwe markten, waardoor zowel de ‘Innovatie economie’ als de ‘Impact economie’ kunnen gedijen. Om te kunnen blijven concurreren op de veranderende wereldmarkt zullen sectoren en bedrijven zich continu moeten verbeteren, vernieuwen en opnieuw uitvinden.

Ook om die reden wordt in ‘De Staat van het MKB’ gepleit voor meer wendbaarheid (het snel kunnen inspelen op veranderende marktomstandigheden) en weerbaarheid (het vermogen om standvastig ambities waar te maken, ook als de weg daarnaartoe onvoorspelbaar en grillig is) van ondernemingen. Al met al neemt het belang van kennis en innovatie enorm toe. Ook de veranderende maatschappelijke verwachtingen spelen een meer prominente rol. Zo is er een toenemende vraag naar bedrijven en organisaties om verantwoordelijkheid te nemen voor hun sociale en milieueffecten. Consumenten en investeerders zoeken steeds meer naar producten en diensten die zowel economische waarde als positieve impact genereren. Dit dwingt bedrijven om hun bedrijfsmodellen te heroverwegen en in te zetten op innovatie en impact om aan deze verwachtingen te voldoen. Het versterken van de Innovatie economie en de Impact economie is cruciaal om innovatieve oplossingen te ontwikkelen en implementeren om deze uitdagingen aan te pakken en een duurzamere en inclusievere wereld te creëren. Met deze opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen willen we dan ook zowel de Amsterdamse Innovatie economie als de Impact economie verder versterken.

Er zit verschil en overlap tussen beide economieën: De Innovatie economie legt de nadruk op het belang van innovatie als drijvende kracht voor economische groei, productiviteit en de creatie van nieuwe producten, diensten en processen. Het draait om het genereren, toepassen en verspreiden van nieuwe ideeën, technologieën en bedrijfsmodellen. Het doel is het bevorderen van ondernemerschap, het verbeteren van concurrentievermogen en het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken door middel van creatieve oplossingen. Het richt zich voornamelijk op economische aspecten van innovatie. De Impact economie richt zich op bredere maatschappelijke en milieu-impact van economische activiteiten. Het gaat verder dan louter economische overwegingen en benadrukt het belang van het creëren van positieve sociale en milieuresultaten naast financiële winst. De Impact economie streeft naar het in lijn brengen van economische activiteiten met sociale en milieudoelen en heeft ook oog voor de systeemveranderingen die nodig zijn voor deze meervoudige waardecreatie. Dit kan worden bereikt via

6 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

benaderingen zoals sociaal ondernemerschap, impact investing en duurzaam ondernemen. Het doel is om sociale problemen aan te pakken, ongelijkheid te verminderen, klimaat­ verandering tegen te gaan en duurzaamheid te bevorderen, door maatschappelijke impact te integreren in alle facetten van de onderneming of organisatie. Dus de Innovatie economie richt zich voornamelijk op het stimuleren van economische groei door middel van innovatie, terwijl de Impact economie een bredere focus heeft op het genereren van positieve sociale en milieu-impact naast financiële winst. Toch zijn er ook overeenkomsten tussen de Innovatie economie en de Impact economie: a. Ze streven beide naar positieve verandering. Ze erkennen het belang van innovatie, ondernemerschap en investeringen om waarde te creëren en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken b. Ook leggen beiden de nadruk op creativiteit en innovatie en moedigen het genereren van nieuwe ideeën, technologieën en bedrijfsmodellen aan om positieve verandering teweeg te brengen. c. En beide benaderingen moedigen de oprichting van nieuwe bedrijven en investeringen aan die zowel economische als sociale/milieu-impact kunnen genereren. d. zijn in alle sectoren actief, waaronder sectoren die een positieve verandering teweeg willen brengen en die wij in dit stuk duurzame groeisectoren noemen, zoals Duurzame mobiliteit (w.o.

elektrisch vervoer), circulaire bouw, duurzame mode en textiel, voedsel (w.o. eiwit), duurzame energie, cleantech en gezondheid (w.o. biotech en health). e. Tot slot erkennen beide benaderingen het belang van samenwerking en partner­ schappen. Ze stimuleren de samenwerking tussen verschillende belanghebbenden, zoals bedrijven, overheden, non-profitorganisaties en gemeenschappen, om gezamenlijk innovatieve oplossingen te ontwikkelen en te implementeren. Hoewel er dus enige overlap is tussen de Innovatie economie en de Impact economie, benadrukken ze elk verschillende aspecten en doelen. Het is belangrijk op te merken dat deze benaderingen elkaar niet uitsluiten, maar eerder complementair zijn in het nastreven van economische groei en positieve maatschappelijke verandering. Daar streven we dan ook naar met deze opgaveagenda.

1.2 Naar een opgaveagenda ter versterking van ecosystemen Het belang van innovatief ondernemerschap voor het verdienvermogen van de stad wordt door het huidige college onderkend. ‘De stad kan niet zonder een veerkrachtige en innovatieve economie’, valt te lezen in het Coalitieakkoord. Hierbij speelt het sociale aspect meer dan ooit een rol: een innovatie economie waarin iedereen een rol kan spelen (brede welvaart) en waar flinke ambities op het gebied van duurzaamheid zijn gelegd. Het college heeft tevens aangegeven dat zij onderzoekt hoe zij de economische structuur kan versterken, diverser kan maken en nadrukkelijker ten goede kan laten komen aan alle Amsterdammers, waarbij brede welvaart het uitgangspunt is waar een toekomstbestendige economische structuur in dienst van staat. Impact ondernemers maken bij uitstek werk van die toekomstige economische structuur en hebben een belangrijke voorbeeldrol voor alle spelers in de economie. Voor het versterken van de innovatieve impact ecosystemen is het vertrekpunt van Amsterdam gunstig. De economie van (groot-)Amsterdam is de grootste van Nederland. Onder andere de combinatie van een hoge concentratie van (internationale) bedrijven, de

7 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

opkomst en ontwikkeling van startups en scaleups, en de sterke clustering van kennis- en fysieke infrastructuren onderscheidt ons van de rest van het land. Het heeft van de regio Amsterdam een mondiaal opererende speler gemaakt (wat niet alleen in ons eigen belang is). Deze positie van mondiaal opererende economische motor biedt ons naast de econo­ mische voordelen ook maatschappelijke kansen. Bedrijven en kenniswerkers (en toegang tot mondiaal kapitaal) dragen met hun innovaties en talent immers bij aan het vinden (en financieren) van nieuwe oplossingen voor de maatschappelijke en duurzaamheids­ vraagstukken. In plaats van een beschouwende rol aan te nemen ten opzichte van de opkomst van, veelal tech gedreven, nieuwe groeimarkten, willen we daar als overheid bovenop zitten. We wachten niet af en kiezen aan welke economische (groei-)sectoren we aandacht geven en inzet plegen om deze sectoren gericht te ondersteunen en versterken. We richten ons daarbij op de eerdergenoemde duurzame groeisectoren: sectoren waarbij bedrijven met behulp van innovatie oplossingen ontwikkelen voor maatschappelijke problemen. Bovendien willen we voorkomen dat de grote buitenlandse bedrijven het straks in Amsterdam voor het zeggen hebben. Daarom investeren we in het lokale innova­ tieve ecosysteem dat zowel gevoed wordt door innovaties uit Europa, als dat uitgaat van een eigen lokale kracht.

Daar waar nodig sturen we bij en gaan bijvoorbeeld het gesprek aan met de lokale snelgroeiende bedrijven om gezamenlijk te werken aan een eerlijk, duurzaam en inclusief ecosysteem. Via het Actieprogramma Sociaal Ondernemerschap (2014-2018) diens opvolger Amsterdam Impact (2019-2022) en StartupAmsterdam (2015-2018 en 2019-2022) heeft de gemeente al ruim acht jaar geïnvesteerd in de ecosystemen van impact ondernemer­ schap en innovatie ondernemerschap. De kennis en de netwerken die hiermee zijn opgedaan, worden de komende periode volledig ingezet bij de versterking van de innovatieve impact ecosystemen.

1.3 Missie Om tot een nieuwe missie en opgaveagenda te komen hebben we afgelopen maanden tientallen gesprekken gevoerd (1-op-1 en in rondetafel gesprekken) met stakeholders uit het innovatie en impact ecosysteem en met zgn. community builders uit de stadsdelen. Het bovenstaande vertaalt zich in een missie die de komende jaren centraal staat in de opgave Versterken van innovatieve en impact ecosystemen, nl. om van Amsterdam de meest sociale en impactgedreven innovatiehub van Europa te maken. Dat wil zeggen een innovatie en impactgedreven economie: • Waar ondernemers impact- en missiegedreven zijn. • Die inclusief is en waar alle bevolkingsgroepen en alle delen van de stad van profiteren en in kunnen floreren. • Die zorgt voor een meer leefbare stad en een leefbaar klimaat in de stad. • Waarin stakeholders nauw samenwerken aan deze missie en waarin succesvolle stakeholders teruggegeven aan het ecosysteem. • Waar gewerkt wordt aan duurzame, impactvolle oplossingen voor stedelijke uitdagingen en brede welvaart. Er is werk aan de winkel. Daartoe ontwikkelen we een nieuwe opgaveagenda gericht op ecosysteemversterking voor innovatieve en impact ondernemers die werken aan oplos­ singen voor maatschappelijke uitdagingen waar de stad en de stedeling voor staat en het

8 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

versterken van beide ecosystemen. Deze agenda brengt de opbrengsten en inzichten van StartupAmsterdam en Amsterdam Impact samen voor nog meer slagkracht en zal bestaan uit drie pijlers, te weten: 1. Het stimuleren van koplopers in het ecosysteem van impact-ondernemen. 2. Het versterken en eerlijker spreiden van de innovatie- en impact economie. 3. Het ondersteunen van innovatieve bedrijven en van impact ondernemingen die oplossingen aandragen voor maatschappelijke vraagstukken. Deze drie pijlers worden in de komende drie hoofdstukken verder uitgewerkt.

1.4 Werkwijze en rol gemeente Met StartupAmsterdam en Amsterdam Impact is afgelopen jaren een vernieuwende rol gevonden om als lokale overheid een bijdrage te leveren aan het versterken van ecosystemen. De ecosysteembenadering gaat ervan uit dat ondernemerschap niet in isolatie plaats vindt, maar een uitkomst is van een web aan (kennis-)uitwisselingen en samenwerkingen binnen en tussen organisaties, actoren en andere ecosystemen. Het richt zich op het creëren van een gunstige omgeving waarin ondernemers kunnen gedijen en succesvol kunnen zijn. In plaats van zich uitsluitend te richten op individuele bedrijven, richt de ecosysteemaanpak zich ook op het begrijpen en verbeteren van de interacties tussen verschillende spelers in het ecosysteem, zoals ondernemers, investeerders, universiteiten, onderzoeksinstituten en andere ondersteunende organisaties en overheden.

Publiek-civiele samenwerking Bij de inzet vanuit de opgave impact en innovatie-ecosystemen staat ondernemerschap voorop, maar we vinden het belangrijk dat de opgave ook vormt krijgt met publiekciviele samenwerking. Bewoners, bewonerscollectieven, stichtingen en andere maat­ schappelijke organisaties hebben een belangrijke rol bij de transitie en het werken aan brede welvaart. We verhouden ons tot ledenorganisaties als Economy for the Common Good, waar bedrijven zich kunnen certificeren en ook individueel geïnteres­seerden (zoals bewoners) zich kunnen aansluiten. Bewoners en collectieven kunnen ook partici­ peren in de ontwikkeling van winkel- en bedrijvengebieden, bijvoorbeeld in projecten waar ze kunnen stemmen over ondernemersondersteuning. Dit gebeurt onder andere al bij Boost je Buurt of het experiment in het Wallengebied waar bewoners worden gevraagd wat voor ondernemers ze graag in hun buurt zouden zien. Ook kunnen bewonersinitiatieven en collectieven zich doorontwikkelen naar een onderneming al dan niet in een coöperatief verband. Wanneer hierin perspectief zit op ondernemerschap, helpen we hen op weg.

De aanpak zoals wij die de afgelopen jaren hebben gehanteerd is niet het nemen van top down initiatieven en daarmee mogelijk de markt te verstoren, maar de behoefte van ondernemers als uitgangspunt te nemen. We hebben daarvoor nauw in de gaten gehouden hoe de ecosystemen functioneren. Daar waar nodig zijn verbindingen gemaakt, initiatieven gestart of ondersteund. Het goed functioneren van een ecosysteem vereist een overheid die zijn oor te luister legt en bedreigingen in kaart brengt – dicht tegen de ondernemers aan – en zo kijkt waar zij iets kan doen om de situatie te verbeteren.

9 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

We hebben goed geluisterd naar de stakeholders en daar waar nodig lopende initiatieven helpen groeien of nieuwe initiatieven opgestart. Dat zullen we de komende jaren blijven doen. Immers een sterk ecosysteem opbouwen duurt jaren1 en het aanjagen van de transitie in de economie in samenwerking met koplopers zo mogelijk langer.2 De rol van de overheid blijft hiermee gerechtvaardigd. Het is een pro-actieve en actiegerichte werkwijze op zoek naar maatregelen waarmee de gemeente waarde kan toevoegen. Het gaat daarbij onder meer om het creëren van rand­ voorwaarden en het ontwikkelen van incentives waardoor de spelers in de ecosystemen, zoals ondernemingen, investeerders en kennisinstellingen vernieuwingen kunnen ont­ wikkelen, implementeren en tot wasdom brengen. We maken daarbij optimaal gebruik van de ondernemersnetwerken en de economische infrastructuur die de afgelopen jaren in Amsterdam is ontwikkeld en ontstaan.

1 Volgens de Amerikaanse ondernemer Brad Feld, schrijver van het veelgeprezen boek Startup Communities, duurt het zelfs minstens 20 jaar. 2 Innovatiedenker Carlota Perez stelt dat transities tijdvakken van 20 a 30 jaar beslaan met daartussen een kantelpunt van een decennium.

10 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

2 Pijler 1

Het stimuleren van koplopers in het ecosysteem van impact-ondernemen

Doel van pijler 1: Het versnellen van de transitie van de economie naar een brede welvaart economie die divers, inclusief en duurzaam is en het stimuleren van impact ondernemerschap. 2.1 Achtergrond Impact ondernemers zijn pioniers in het aanpakken van sociale en duurzaamheids­ uitdagingen, streven naar meervoudige waardecreatie en bevorderen sociaal-economische en sociaal-culturele kansengelijkheid, evenals duurzaamheidsdoelen. Ze integreren maatschappelijke waarde in hun bedrijfsvoering om een positieve impact te genereren. Impact ondernemingen zijn onderverdeeld in sociale ondernemingen en maatschappelijk gedreven ondernemingen.

Non profit met financiering van subsidie en donaties

Non profit met inkomsten genererende activiteiten

Sociale onderneming

Maatschappelijk gedreven onderneming

Bedrijf met MVOactiviteiten

Traditioneel winstgedreven bedrijf

Blended value

Missie-gedreven motief

Winstgedreven motief

Stakeholder accountability

Aandeelhouders accountability

Inkomsten opnieuw in impact

Winst verdeeld onder aandeelhouders

De impactonderneming: Naarmate een onderneming dichter toegroeit naar het midden van het plaatje neemt de maatschappelijke waarde die kan worden gecreëerd navenant toe.

Sociale ondernemingen richten zich vanaf het begin op het oplossen van maatschappelijke uitdagingen en streven naar financiële en maatschappelijke (ofwel meervoudige) waardecreatie. Ze herinvesteren winsten om de maatschappelijke impact te vergroten en hebben evenwichtige salarisstructuren. Maatschappelijk gedreven ondernemingen hebben winstmaximalisatie als oorspronkelijk doel, maar evolueren om maatschappelijke impact centraal te stellen in hun bedrijfs­ strategie. Ze variëren in omvang en sectoren en streven naar lange termijn waardecreatie voor klanten, medewerkers, investeerders en de samenleving. De impact-ondernemingen zijn innovators en early adopters die een leidende rol spelen in het bevorderen van brede welvaart, met vernieuwende benaderingen op gebieden zoals governance, inclusie, ketenverantwoordelijkheid en circulariteit. Ze beïnvloeden andere actoren in de economie3 en dragen bij aan brede welvaart. Het ondersteunen en belichten van zowel koplopers als andere ondernemers is cruciaal om maatschappelijke impact te bevorderen en een verschuiving naar een inclusief en duur­ zaam economisch model te bewerkstelligen.

Deze systeemverandering wordt beïnvloed 3 Social Enterprise NL benadrukt de invloed van sociale ondernemingen in drie rollen: 1) Inspirerend laten zien wat mogelijk is, 2) Aantonen dat duurzaam zakendoen wenselijk is, en 3) Tonen dat het onaanvaardbaar is om niet duurzaam te ondernemen. Het programma Amsterdam Impact werkt samen met Social Enterprise NL aan dit project, inclusief tools voor sociale ondernemingen.

12 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

door verschillende trends en ontwikkelingen, waaronder maatschappelijk debat en activisme, nieuwe bedrijfsmodellen en concepten, impact ondernemerschapsnetwerken, impactfinanciering, talent met focus op impact, veranderende consumentenvraag, groeiende interesse in impact ondernemen in het onderwijs en veranderingen in regelgeving en beleid. De voorgestelde maatregelen (zie 2.4) zijn gericht op het ondersteunen en in de schijnwerpers zetten van impact ondernemingen (koplopers), terwijl ze andere ondernemers (het peloton) aanmoedigen om maatschappelijke impact centraal te stellen. Buurtinitiatieven, non-profits en coöperaties worden ook aangemoedigd om sociaal ondernemerschap te ontwikkelen en meer financiële steun te verwerven.

2.2 Impact ecosysteem in Amsterdam en Nederland Het aantal impact ondernemers in Amsterdam en Nederland groeit snel, met diverse groeiende netwerken en keurmerken, zoals B Corps (in korte tijd verdubbeld in Amsterdam van 54 naar 93) en Economy for the Common Good (ECG). Impact Hub Amsterdam en Social Enterprise NL zijn voorbeelden van lokale netwerken, terwijl wereldwijde netwerken zoals Impact Hub met 100+ vestigingen en Euclid, een Europese koepel van sociale ondernemingen, floreren. Sociale ondernemingen zijn inclusief en hebben een opvallend hoog aantal vrouwen in leidinggevende posities (51%, vergeleken met 30% in het reguliere MKB4), met een schatting van 6.000 van dergelijke ondernemingen in Nederland.5

450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2015

2016

Social Enterprose NL

2017

2018

Impact Hub

B Corp

2019

2020 ECG

2021

2022

sociale firma

Ontwikkeling impact ondernemerschap

Hoewel er een transitie gaande is naar een brede welvaartseconomie, maakt deze nieuwe economie (impact economie) nog slechts ongeveer 16,5% van de Nederlandse economie uit. MVO Nederland hanteert de NEx-index met 6 dimensies om deze overgang te beoor­ delen en stelt vast dat het grootste deel van de economie nog steeds de oude economie vertegenwoordigt, zonder expliciete inzet voor milieu, mens of samenleving. Rabo Research6 onderscheidt ook een groep koplopers. 8,5% van de bedrijven scoort een 8

4 Social Enterprise Monitor 2021 /2022: Social Enterprise NL https://www.social-enterprise.nl/oversociaal-ondernemen/publicaties/intern/social-enterprise-monitor-2021 5 Bron Scaling the impact of the social enterprise sector | McKinsey (2016) 6 Parallel aan de NEx voert RaboResearch berekent aan de hand van een enquête een gemiddeld rapportcijfer voor de ongeveer 1.500 ondervraagde bedrijven op de 7 thema’s. Rabo Research (2021) ‘Coronacrisis splijtzwam voor transitie naar een nieuwe economie’. https://economie. rabobank.com/publicaties/2021/januari/coronacrisis-splijtzwam-voor-transitie-naar-een-nieuweeconomie/#59b8688a-3baa-483f-ba7c-e6fe504c34d7

13 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

of hoger.7 Kleinere bedrijven scoren lager dan grotere bedrijven. Rabobank constateert verder dat bedrijven waar het management wordt afgerekend op verduurzaming en maatschappelijke impact beter scoort qua transitie. Tegelijkertijd ziet Rabobank dat bedrijven die beter scoren op de index van de nieuwe economie de afgelopen jaren vooroplopen in omzetgroei. De transitie naar een nieuwe economie staat financiële bedrijfsprestaties dan ook niet in de weg.

17,9%

Biodiversiteit

11,7% Groene energie

14,5% Circulaire economie

4,9%

16,5%

Nieuwe rijkdom

NEx

33,0%

19,7%

Inclusief ondernemen

Echte prijzen

13,8%

Transparante ketens De NEx-index

Andere stakeholders in het ecosysteem, zoals kapitaalverstrekkers, waaronder impact­ financiers, traditionele investeerders en filantropie, verschuiven naar meer maatschappe­ lijke impact. Sustainable Finance en impactinvesteringen nemen toe in Nederland, met Co-financing Our Future (Co-FoF) als een belangrijke speler die de groei ondersteunt. Overheden spelen een cruciale rol in het creëren van de voorwaarden voor versnelde of vertraagde transitie naar een nieuwe economie, op zowel mondiaal, nationaal en lokaal niveau. De City Deal Impact Ondernemerschap bijvoorbeeld, waaraan meer dan 100 spelers uit het Nederlandse ecosysteem van impact ondernemen deelnemen, is gericht op systeemveranderingen en het verwijderen van obstakels voor impact ondernemen en de overgang naar een brede welvaartseconomie. Er wordt momenteel gewerkt aan een verlenging van twee jaar voor deze City Deal.

2.3 Behoeftes in het impact ecosysteem Binnen het impact ecosysteem bestaan diverse behoeften die aandacht behoeven. Impact ondernemingen hebben specifieke behoeften, waaronder toegang tot markten, financieel kapitaal en de juiste talenten die kunnen bijdragen aan de verandering van de economie en het realiseren van maatschappelijke impact. Deze behoefte aan talent geldt eveneens voor andere spelers in het ecosysteem, zoals impact investeerders en andere bedrijven. Er is ook behoefte aan kennisdeling en uitwisseling, bijvoorbeeld bij de omslag van de onderneming. Daarnaast stimuleert het impact ondernemingen als zij worden erkend en herkend voor hun belangrijke maatschappelijke rol, en dus als zij extra in de spotlight 7 Rabo Research 2022 De transitie naar een duurzame en inclusieve economie stagneert RaboResearch (rabobank.com)

14 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

worden gezet. Het bij elkaar brengen en verbinden van verschillende spelers is ook een rol van de gemeente die door het ecosysteem wordt gewaardeerd. Investeerders hebben behoefte aan goede proposities, sterke impact ondernemingen waarmee ook de kapitaalverschaffer maatschappelijke impact vergroot. Het versterken van ondernemersvaardigheden en impact businessmodellen komt daaraan tegemoet. Daarnaast willen investeerders graag meer onderling samenwerken, bijvoorbeeld met het delen van deals (zgn. deal sharing), ook met buitenlandse investeerders. Tegelijkertijd streven impact ondernemingen naar uitbreiding van hun maatschappelijke impact door internationaal actief te worden. Meer algemeen is er behoefte aan het wegnemen van belemmeringen in wet- en regel­ geving en het beschikbaar hebben van meer data over impact ondernemerschap en het impact ecosysteem. Dat geldt ook voor data met betrekking tot de maatschappelijke waarde die wordt gecreëerd door ondernemingen.

2.4 Maatregelen Voor onze ‘koplopers-benadering’ ten aanzien van het impact ondernemers ecosysteem, richten concrete acties zich met name op het stimuleren en laten groeien van onder­ nemingen die de omslag naar inclusief en duurzaam impact ondernemerschap reeds hebben gemaakt. Tegelijkertijd is er ook een grote groep ‘traditionele’ ondernemers en investeerders die de omslag nog moet maken. Ook die krijgen onze aandacht. Daarbij bereiden we bedrijven tevens voor op de strengere regelgeving, onder andere vanuit de EU. We zetten in op de volgende maatregelen:

2.4.1

Opschalen transformatie bedrijven en impact meten

a.  Building Better Business (Economy for the Common Good, B Lab & Doughnut Deep Design) De afgelopen periode hebben we met B Lab Benelux en Economy for the Common Good (ECG) Building Better Business opgezet. Met dit programma moedigen en begeleiden we bedrijven in verschillende sectoren, van MKB tot grootbedrijf, om hun maatschappelijke impact centraal te stellen in hun bedrijfsprocessen en bedrijfsmodel, en deze impact geleidelijk te vergroten. Het aantal B Corps in Amsterdam is inmiddels verdubbeld en de eerste Economy for the Common Good certificaten zijn uitgereikt, met nog 8 organisaties die op dit moment aan hun ECG-certificering werken. De komende periode breiden we dit initiatief verder uit. b. Sectorinitiatieven en veranderprogramma’s gericht op transitie We werken aan gerichte sectorinitiatieven en veranderprogramma’s die gericht zijn op transitie, waarbij we inspelen op ontwikkelingen en kansen in de stad. Voorbeelden hiervan zijn het Circular Innovation Collective, gericht op textiel en mode, ontwikkeld in samenwerking met Impact Hub Amsterdam en Metabolic, en publiek-private samen­ werkingen, zoals het partnerschap van de gemeente Amsterdam in het Europees programma KIC – EIT culture & creativity. We onderzoeken ook mogelijkheden binnen specifieke sectoren, zoals de creatieve/ reclamesector, die een cruciale rol speelt in de overgang naar impact ondernemen.

We zijn van plan initiatieven te verkennen in samenwerking met partners. Tot slot willen we ook op medewerkersniveau op zoek gaan naar aangrijpingspunten voor transitie. Zogenaamde intrapreneurs in bedrijven en organisaties spelen een

15 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

belangrijke interne agenderende en aanjagende rol in de transitie binnen bedrijven. We ontwikkelen een initiatief in samenwerking met partners om deze groep te onder­ steunen en tegelijkertijd ook meer kennis op te doen over de rol die intrapreneurs binnen bedrijven spelen. c. Stimuleren initiatieven voor impact meten & ESG-initiatief We ondersteunen initiatieven voor impactmeting op lokaal en nationaal niveau om de maatschappelijke waarde inzichtelijk te maken, vooral relevant voor inkoop en financieringsbeslissingen. Dit helpt ondernemers om hun impact te vergroten.8 In de City Deal Impact Ondernemen is, voortbouwend op initiatieven aangejaagd vanuit het Rijk, recent een verkenning opgeleverd ten aanzien van impact meten met aanbe­ velingen voor verbeterde impactmeting en meer uniformiteit. We zullen een Amster­ dams initiatief opzetten wat bij voldoende interesse in de rest van Nederland onder meer in het kader van de City Deal Impact Ondernemen kan worden verbreed. Hierbij brengen we de mogelijkheden tot impact meten over het voetlicht en organi­seren we stakeholderbijeenkomsten gericht op bredere toepassing en uniformering in het veld. Op internationaal en Europees niveau worden bedrijven geconfronteerd met ESGregelgeving.

Als onderdeel van The Green Deal wordt in Europa vanaf 2024 de nieuwe ESG-richtlijn (CSRD) ingevoerd, die bedrijven in Europa verplicht om over hun duurzame en prestaties en bedrijfsvoering conform de nieuwe uniforme Europese ESGstandaarden (ESRS9) te rapporteren. Dit biedt steden nieuwe kansen om de transitie te bevorderen. Onder leiding van de Chief Science Officer van de gemeente werken we aan een ESG Innovation Collective, waarbij Amsterdam samenwerkt met Berlijn om bedrijven en andere belanghebbenden beter voor te bereiden op deze regelgeving en een sterke positie in te nemen. Bedrijven vragen nu al hoe ze kunnen bijdragen aan Amsterdamse maatschappe­lijke uitdagingen in het kader van ESG-waardering. In 2023 ontwikkelen we een ontwerp- en meetkader, en in 2024 en daarna breiden we de capaciteit uit en doen we ervaring op met proefprojecten.

2.4.2 Ontwikkelen en ondersteunen van transitietools en publiek-private en publiek-civiele samenwerking a. Verdere ontwikkeling Impact Deals Om een bredere groep van bedrijven te betrekken en meer handvatten te bieden is meer nodig om het peloton te bereiken. Samen met MKB Amsterdam hebben we de afgelopen periode geëxperimenteerd met zogenaamde impact deals. In een Impact Deal leggen ondernemer en gemeente onderling afspraken vast over het vergroten van de impact van die onderneming. Bijvoorbeeld door de CO2-uitstoot met 30 procent te verminderen of door vijf werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt aan te nemen. Negen ondernemingen hebben inmiddels een dergelijke deal geformuleerd en diverse acties beschreven die ze de komende periode willen uitvoeren om hun maatschappelijke impact te vergroten. De lessen uit deze pilot betrekken we bij de verdere ontwikkeling van de Impact Deals aanpak.in samenwerking met MKB Amsterdam en met het verkennen van uitbreiding van publiek-private samenwerking, waaronder de betrokkenheid van de Hogeschool van Amsterdam.

8  Onderzoek Impact Meten: noodzaak voor verandering en uniformiteit - City Deal Impact Ondernemen | City Deal Impact Ondernemen 9 https://www.efrag.org/lab6

16 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

b. Coalities & Nieuw Amsterdams Verbond; het smeden van coalities van bedrijven en andere relevante spelers om de maatschappelijke inzet voor Amsterdam te stimuleren We werken aan het vormen van coalities tussen bedrijven en andere relevante partijen om de maatschappelijke inzet voor Amsterdam te bevorderen. We werken ook aan het concretiseren van het ‘Nieuw Amsterdams Verbond’, dat is geïnitieerd door burge­ meester Halsema.10 Het Amsterdamse bedrijfsleven en ondernemers worden uitge­ nodigd om partners te worden in dit verbond, waarin succes niet alleen wordt gemeten in economische groei, maar ook in het verminderen van armoede, het verminderen van ongelijkheid en het gezamenlijk vinden van oplossingen voor hedendaagse uitdagingen.

2.4.3 Ondersteunen onderzoek en kennisopbouw Onderzoek en kennisopbouw spelen een cruciale rol in de transitie. Het is belangrijk om te begrijpen wat effectief is en de ontwikkelingen in de maatschappij en economie te volgen.. In Amsterdam werken overheid (beleid), onderzoek en netwerkorganisaties samen – met de VU en de Hogeschool van Amsterdam (HvA) als belangrijke knooppunten in de wereld – wijde context. Zo coördineert de HvA een landelijke kenniskring Sociaal ondernemen en is zij daarmee een van de aanjagers in het genereren, ontsluiten en versterken van kennis (onderzoek, onderwijs en valorisatie). De komende periode zetten we in op de volgende activiteiten: a. Verdere ontwikkeling van impactdata en monitoring (Europese samenwerking, ontwikkeling landelijk onderzoek in samenwerking met de City Deal) b. Stimuleren van transitie in onderwijs en wetenschap, met onder andere een partner­ schap met het Centre voor Economic Transformation c. Ondersteunen van onderzoek en kennisopbouw met betrekking tot diversiteit en inclusie binnen het impact-ecosysteem. We dragen bij aan initiatieven zoals ‘All-in’, waar recentelijk beleidsadviezen zijn gepubliceerd op dit gebied11.

2.4.4 Systeemverandering en Amsterdam als knooppunt voor impact ondernemen We richten ons op verschillende manieren om systeemverandering en transitie te bevorderen in Amsterdam: a. Kapitaal: Koplopers en transitie in Sustainable Finance We willen de rol van financiers in duurzame financiering versterken, waarbij steeds meer nadruk wordt gelegd op impact. Het CO-FOF-netwerk, al eerder genoemd en gesteund door de gemeente, speelt hierin een belangrijke rol. We willen koplopers en innovators betrekken om de transitie te versnellen. De gemeente wordt gewaardeerd als onafhankelijke verbinder hierin. Onze focus zal liggen op het bevorderen van deal sharing, blended finance en bijbehorende Impact Investing-netwerken om de toegang tot kapitaal voor impact ondernemingen in alle groeifasen te vergroten, ook op inter­ nationaal niveau. We kijken specifiek met spelers vanuit CO-FoF naar hoe impactkapitaal inclusiever kan worden gemaakt om diverse ondernemers te bereiken.

Dit wordt ook op lokaal niveau (gebiedsgericht) toegepast, samen met sleutelfiguren en organisaties en stadsdelen (waarbij we kijken naar de aanbevelingen vanuit het project All-in12), en we 10 Toespraak burgemeester Femke Halsema bij De staat van de stad op 22 mei 2023 11 Social Enterprise NL (2023) ‘Iedereen aan de Bak’ 12 Het rapport over inclusie ‘Iédereen aan de bak!’ is uit! Social Enterprise NL (social-enterprise.nl)

17 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

gebruiken inzichten van het Social Impact Fonds Rotterdam. We onder­zoeken ook andere financieringsinstrumenten en zullen de gemeenteraad informeren over de versterking van duurzame financiering en impact investing in de stad, gebaseerd op het discussiestuk Sustainable Finance. b. Doorlopende leerlijn impact ondernemen: koplopers van de toekomst en in het onderwijs Er is toenemende belangstelling in het onderwijs voor impact ondernemen en programma’s en activiteiten gericht op maatschappelijk ondernemen. Er wordt gewerkt aan een doorlopende leerlijn Brede welvaart economie en Impact ondernemerschap, op lagere scholen en in het praktisch en theoretisch onderwijs. Het ROCvA heeft onlangs een omvangrijk project gestart waarbij jongeren van diverse opleidingen kennis maken met impact ondernemen en werkervaring opdoen bij het MKB. Dit bevordert zowel talentontwikkeling als bijdragen aan maatschappelijke veranderingen bij MKB-bedrijven. De gemeente is ook partner in het initiatief Maatschappelijke Diensttijd en het MBO in Amsterdam. Er liggen kansen om met cofinanciering aanvullende Rijksmiddelen aan te trekken. Tot slot zetten we de samenwerking met Fawaka Ondernemersschool en de HvA voort.

Hierbij is – met Europees geld – een internationaal project opgezet gericht op kennisuitwisseling, het versterken van de onderzoekspraktijk en liggen kansen voor aanvullende Europese middelen.13 c. Rijksagenda Impact Ondernemen (bijvoorbeeld impact meten, BVm) en uitvoering City Deal impact ondernemen Samenwerking met andere stakeholders in Nederland is van groot belang om de omstandigheden voor koplopers in de transitie te verbeteren. Het Rijk heeft de afgelopen periode initiatief getoond op het gebied van impact meten en is met vier ministeries vertegenwoordigd in de City Deal Impact Ondernemen. Ook komt zij binnen­kort met een uitwerking van een nieuwe modaliteit binnen de BV, de BVm. Om de transitie te versnellen en de omstandigheden voor koplopers te verbeteren is meer nodig. Met de diverse spelers vanuit de City Deal Impact Ondernemen en de G4 zullen we bij het Rijk knelpunten adresseren en het gesprek voeren voor het ontwikkelen van een nationale actieagenda waar aandacht is voor systeemveranderingen, verleggen van subsidiestromen en fiscale faciliteiten. d. Europa en internationaal: aantrekken Europese projecten en uitwisseling onder meer via Impact Ecosystems Network Amsterdam neemt een leidende positie in binnen Europa en internationaal als een belangrijk centrum voor impact ondernemen en transitie in de economie.

Dit wordt geïllustreerd door de succesvolle aantrekking van evenementen zoals het Social Enterprise World Forum in oktober 2023 en de geplande herhaling van het B for Good Leaders Event in 2024, georganiseerd door B Lab. De stad wil dit ecosysteem verder ontwikkelen en versterken, omdat internationale kennisopbouw en samenwerking cruciaal zijn voor de transitie. Andere steden en regio’s hebben vergelijkbare uitdagingen met betrekking tot het ondersteunen van koplopers, en samenwerking biedt meer mogelijkheden dan geïsoleerd opereren. Amsterdam blijft het Impact Ecosystems Network bevorderen, een groeiend internationaal peer-to-peer netwerk, om haar positie als leider te versterken. Dit netwerk fungeert als een hub voor het vormen van Europese consortia voor financieringsmogelijkheden en internationale samen­

13 www.ideec.eu

18 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

werking. Een voorbeeld hiervan is het project Green at Heart (GaH), dat gericht is op duurzaamheid en circulariteit bij sociale ondernemingen, sociale start-ups en inclusieve MKB-bedrijven, in samenwerking met partners uit Madrid, Wenen en Amsterdam.

2.4.5

Stimulering bewustwording en toepassing

a. True Price  True Price, het berekenen en in rekening brengen van de werkelijke kosten van producten en diensten, is van essentieel belang voor de overgang naar een economie die zich richt op brede welvaart. De positie van bedrijven die met True Price werken moet versterkt worden. Rondom True Pricing zit een beweging (genaamd True Price) van diverse bedrijven en netwerken die True Pricing op de agenda zet. Amsterdam is een pionier op dit gebied en ondersteunt True Price sinds 2019 als onderdeel van het Amsterdam Impact programma. Bij true pricing worden de verborgen kosten in producten en diensten berekend en gemitigeerd, zoals kosten van CO2-emissies, watergebruik, aantasting van de bodem, verandering van het gebruik van grond, onderbetaling en schending van arbeids- en mensenrechten.

We zetten de samenwerking met True Price en Stichting DOEN voort, bouwen die uit en betrekken andere partners: 1. Bedrijven in staat te stellen de true price van producten en diensten te berekenen 2. Bedrijven in staat stellen True price aan te bieden; 3. Consumenten stimuleren om true price te betalen (bewustwording); 4. True Price Coalitie versterken en uitbouwen; 5. Kennisdeling over True Pricing versterken; 6. Quick scan rol True Price bij Amsterdamse inkoop; 7. True Pricing komt steviger op landelijke en Europese agenda’s te staan en de positie van Amsterdam als voorloper wordt versterkt. b. Buy Social Bij Buy Social staat het verbeteren van markttoegang en het vergroten van de markt centraal. Of je nu als professional of als consument geld uitgeeft, met iedere bestede euro draag je significant bij aan een betere wereld, zeker als steeds meer mensen dat doen. Een vergroting van het marktaandeel van impact ondernemingen ten opzichte van andere ondernemingen betekent een toename van de gerealiseerde maatschappelijke waarde. Bij toegang tot de markt kan het gaan om business to government (B-to-G), business to business (B-to-B) en business to consumer (B-to-C).

Om dit te bereiken: a. We zetten de komende periode de gemeentelijke ambassadeursrol richting inkopers buiten de gemeente voort en breiden die waar nuttig uit bijvoorbeeld richting ankerinstituties in samenwerking met Community Wealth Building projecten in de stad. Dat gaat bijvoorbeeld om inkopers bij corporates en MKB, maar ook bij instellingen en organisaties. b. Via consumentencampagnes en activiteiten dragen we bij aan het erkennen en herkennen van impact ondernemers waarbij het mes aan meerdere kanten snijdt. c. De gemeente draagt bij aan beleidsontwikkeling op het gebied van inkoop, met aparte initiatieven gericht op de visie Inkopen met Invloed. Er wordt onderzocht of instrumenten zoals B Corp, Economy for the Common Good en True Pricing relevant zijn voor toekomstige inkooppraktijken, met speciale aandacht voor de ontwikke­ ling van een landelijke erkenning voor sociale ondernemingen (BVm) en impact­ meting. Een quick scan hierover wordt in 2024 afgerond.

19 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

Overzicht van de beoogde resultaten per maatregel in pijler 1 DOELSTELLING

BEOOGD RESULTAAT

INITIATIEF/MAATREGEL

1O  pschalen transformatie bedrijven en impact meten

Doorontwikkeling Building Better Business en aantal betrokken partners; 3 cohorten

1.1 B  uilding Better Business (Economy for the Common Good, B Lab & Doughnut Deep Design)

4 succesvol gestarte sectorinitiatieven & veranderprogramma’s

1.2 S  ectorinitiatieven & verander­ programma’s gericht op transitie

Ontwikkelen initiatief impact meten en opzetten pilots en initiatieven voort­ komend uit ESG-initiatief

1.3 S  timuleren initiatieven voor impact meten & ESG-initiatief i.s.m Chief Science Officer

Doorontwikkeling Impact Deals en aantal gesloten deals

2.1 I mpact Deals en andere specifieke tools gericht op de peloton-MKB bedrijven

Aantal gestarte coalities en betrokken partijen Nieuw Amsterdams Verbond; aantal beloftes en activiteiten in het kader van Nieuw Amsterdams Verbond

2.2 C  oalities & Nieuw Amsterdams Verbond; het smeden van coalities van bedrijven en andere relevante spelers om de maatschappelijke inzet voor Amsterdam te stimuleren

Aantal partijen aangesloten impact investing netwerken, gezamenlijke fondsomvang, aantal georganiseerde activiteiten; ervaren toegang tot kapitaal bij impact ondernemingen (monitors) oplevering verkenning place based impact fonds

3.1 S  ustainable Finance versterken met specifieke aandacht voor Diversiteit en Inclusie en kansengelijkheid & verkenning place based impact fonds

Bereik 1.500 jongeren met doorlopende leerlijn impact ondernemen; 10 gestarte initiatieven, versterkt netwerk

3.2 D  oorlopende leerlijn impact ondernemen

Ontwikkeling initiatieven in G4 en City Deal verband

3.3 R  ijksagenda Impact Ondernemen (bijvoorbeeld impact meten, BVm) en uitvoering City Deal

• Doorontwikkeling Impact Ecosystems Network; aantal leden (steden en regio’s) • 4 aangetrokken Europese projecten

3.4 E uropa & internationaal: aantrekken Europese projecten en uitwisseling onder meer via Impact Ecosystems Network

Doorontwikkeling impact data en monitoring (Europese samenwerking, ontwikkeling landelijk onderzoek in samenwerking met de City Deal

4.1 I mpact data, monitoring en onderzoek transitie en impact ondernemen

Aantal initiatieven en evenementen

4.2 S  timuleren transitie in onderwijs en wetenschap

Ondersteuning enkele onderzoeken

4.3 O  ndersteunen van onderzoek en kennisopbouw over het versterken van diversiteit en inclusie in het impact ecosysteem

Doorontwikkeling True Price Initiatief & • Meer bedrijven berekenen de true price van producten en diensten te berekenen en bieden die aan • Meer consumenten betalen de true price van producten en diensten en bewustwording wordt vergroot

5.1 True pricing

• Doorontwikkelen duurzaam en inclusief shoppencampagne & Buy Social activiteiten • Quick scan inkoop op o.a. B Corp, Economy for the Common Good en True Pricing uitgevoerd

5.2 Buy Social & Inkoop

2O  ntwikkelen en ondersteuning van transitietools en publiek-private en publiek-civiele samenwerking

3S  ysteemverandering & Amsterdam als knooppunt voor impact ondernemen

4O  ndersteunen onderzoek & kennisopbouw

5S  timulering bewustwording en toepassing

20 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

3 Pijler 2

Het versterken en eerlijker spreiden van de impact en innovatie economie over de stad

Doel van pijler 2: Het succes van de impact en innovatie economie laten landen a) op plekken waar dat momenteel niet vanzelfsprekend is en b) bij groepen die nu onder­ vertegenwoordigd zijn: het stimuleren van diverse en inclusieve ecosystemen. 3.1 Achtergrond In Amsterdam zijn niet alle inwoners evenzeer betrokken bij de groeiende innovatie- en impacteconomie, vooral in de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord zijn er te weinig activiteiten die bijdragen aan deze ecosystemen. Ook werken er relatief weinig mensen uit deze wijken bij innovatieve bedrijven in Amsterdam. 70 56

Nederlandse achtergrond

60

59

niet-westerse achtergrond

19

40 25

Tech: 44% internationaal t.o.v. 36% gemiddelde

25

westerse achtergrond 10

Techsector

30

40

50

60

43

34 27

20 10

20

42

30

17

0

65 57

50

70

gemiddelde Amsterdamse werknemer

0

15 9

Nederlandse achtergrond basis

8

niet-westerse achtergrond middelbaar

westerse achtergrond hbo/wo

‘Meer dan de helft wordt uit het buitenland gehaald en we leiden programmeurs zelf op’ ‘Groot tech bedrijf ‘Veel instroom uit buitenland (zeker 60%). Uitvalrisico is hierdoor veel groter omdat ‘junior mensen bij veel meer bedrijven terecht kunnen’ – Groot tech bedrijf

Aandeel werkenden in de Techsector en het opleidingsniveau

De figuur14 toont dat 19% van de werkenden bij innovatieve bedrijven niet-westers is, 56% een Nederlandse achtergrond heeft, en 25% een westerse achtergrond heeft (internationale nieuwkomers). Onder niet-westerse migranten in de innovatie-economie is 15% basis opge­ leid, 42% middelbaar opgeleid en 43% hbo/wo opgeleid. Er is veel potentieel talent in de wijken, maar dit talent heeft vaak moeite om de weg te vinden naar innovatieve bedrijven. Er zijn ook uitdagingen met betrekking tot vrouwelijk ondernemerschap. Vrouwen ervaren nog steeds aanzienlijke obstakels bij het starten en uitbreiden van bedrijven, wat resulteert in een grote genderkloof in de oprichting van startups en de toewijzing van durfkapitaal. Slechts ongeveer 15% van de startups die tussen 2010 en 2020 zijn opgericht, had minstens één vrouwelijke oprichter, en slechts 1% van al het durfkapitaal gaat jaarlijks naar door vrouwen geleide startups. Het aandeel vrouwen werkzaam bij een tech bedrijf is ook laag, niet meer dan 18%. Tevens zijn vrouwen met een niet-westerse achtergrond onder­ vertegenwoordigd in de innovatie economie. Er is dus nog veel ruimte voor verbetering en het benutten van onbenut talent.

14 Studie van StartupAmsterdam en Stedelijk Strategieteam, 2021

22 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

In de drie genoemde stadsdelen is er een tekort aan activiteiten in de innovatie-economie. Dit komt mede doordat innovatieve bedrijven voornamelijk geconcentreerd zijn in het centrum van Amsterdam en enkele afgelegen innovatiedistricten. Dit wordt geïllustreerd in het bijgevoegde kaartje, waarbij lichtere gebieden een lagere concentratie innovatieve bedrijven aangeven. Verschillende problemen spelen een rol in deze stadsdelen, waar­ onder het ontbreken van toegang tot relevante netwerken, ontoereikende juridische en financiële ondersteuning voor ondernemers, het gebrek aan toegankelijke rolmodellen, beperkte groeimogelijkheden zoals kantoorruimte en een overwegend kleinschalig ondernemerslandschap. City of Amsterdams Postcode Company Count 0

107

Er is tevens een ongelijke bijdrage aan het vergroten van maatschappelijke impact in verschillende stadsdelen van Amsterdam. Ondernemers uit Centrum, Oost, West en Zuid zijn sterker vertegenwoordigd in belangrijke netwerken voor impact ondernemerschap dan ondernemers uit Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Met name Zuidoost blijft achter op verschillende indicatoren, zoals het aantal leden van Social Enterprise NL, gemeentelijke sociale firma definities, PSO 30+ ondernemingen (gericht op arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen), B Corp en ECG-certificeringen. Een initiatief genaamd Boost je Buurt is gestart in de periode 2019-2022 om impact ondernemers op buurtniveau te versterken. In dit programma en netwerk van impact ondernemers op buurtniveau heeft Zuidoost positieve resultaten behaald, met succes in het vinden van startende impact ondernemers. Ondernemers uit Zuidoost waren ook de grote winnaars bij de jury- en publieksprijzen in het programma. 70 60 50 40 30 20 10 0 Centrum

NieuwWest

Noord

Oost

Weesp

West

Social Enterprise NL leden

B Corp

BjB

code sociale ondernemingen

ECG

PSO 30+

Verdeling impact ondernemers per stadsdeel

23 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

Westpoort

Zuid

sociale firma

Zuidoost

buiten Amsterdam

Diverser en inclusiever Om de impact en innovatie economie diverser en inclusiever te maken, wordt er samen­ gewerkt met lokale ondernemers en onderwijsinstellingen in de stadsdelen. Er worden initiatieven en projecten gelanceerd om inclusiviteit en diversiteit te bevorderen en community-driven ondernemerschap in de stadsdelen te stimuleren. De pijler streeft naar gelijkmatige verspreiding van kansen en perspectieven, met speciale aandacht voor stadsdelen zoals Noord, Nieuw-West en Zuidoost, en doelgroepen als jongeren, vrouwen en mensen met een migratieachtergrond.

3.2 Maatregelen en activiteiten De samenwerking met belangrijke stakeholders uit de innovatie en impact economie is essentieel om verandering in de wijken teweeg te brengen en een sterker ondernemers­ klimaat te creëren. De aanpak is actiegericht, verbindend en hands-on, en bouwt voort op eerdere ervaringen en netwerken, zoals die van StartupAmsterdam en Amsterdam Impact. Het doel is om zoveel mogelijk stakeholders samen te laten werken en om aan te sluiten op de ambities van de masterplannen. We zien daarvoor een aanpak langs vijf lijnen voor ons – deze hangen nauw samen en versterken elkaar: 1. Het opzetten en/of ondersteunen van incubators in de wijken; 2. Het ondersteunen (of opzetten) van programma’s voor ondernemerschapsvaardigheden, voor zowel innovatie als impact ondernemers; 3. Actief bevorderen van samenwerking tussen innovatieve bedrijven en impact ondernemingen met onderwijsinstellingen; 4. Gerichte inspanningen om diversiteit en inclusie te stimuleren; 5. Werken aan een positieve beeldvorming.

3.2.1 Opzetten en ondersteunen van incubators en het ondersteunen (of opzetten) van programma’s voor ondernemerschapsvaardigheden in de wijken We bouwen gezamenlijk verder aan community-driven ondernemerschap in wijken door in te zetten op de creatie en ondersteuning van incubators/innovatie hubs en het onder­ steunen (of opzetten) van programma’s voor ondernemerschapsvaardigheden in wijken. Allemaal in nauwe samenwerking met stadsdelen en sleutelspelers uit de impact en de innovatie ecosystemen. a. Opzetten van incubators in de wijken We werken nauw samen met lokale ondernemers, het innovatieve bedrijfsleven, onderwijs­ instellingen en de gemeente om in de wijken buurtgedragen incubators te creëren. Deze incubators bieden een dynamische omgeving waar ambitieuze innovatieve en impact ondernemers kunnen werken, leren en netwerken. We streven ernaar om minstens één incubator per stadsdeel te vestigen, mogelijk meer. Ervaringen uit de Amsterdamse praktijk – incubators in het centrum van de stad – laten zien dat deze tech en impact hotspots succesvol kunnen zijn als verschillende stakeholders samenwerken en samenkomen. Dat is essentieel, laten voorbeelden als B.Amsterdam en TNW City zien. Ook MidWest is een geslaagd voorbeeld dat als een knooppunt voor impact ondernemerschap fungeert in de Baarsjes met tal van activiteiten door en voor de buurt.

24 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

De gemeente speelt een cruciale rol bij het verbinden van diverse stakeholders, zoals investeerders, dienstverleners, acceleratorprogramma’s en evenementorganisatoren, met de initiatieven in de stadsdelen. Iedere stakeholder speelt een belangrijke rol, zie figuur hieronder.

Community builders inbreng: • Netwerk gericht op buurt

Innovatieve en impact bedrijven inbreng:

• Kennis van de cultuur van de gemeenschap

• Kennis innovatief en impact ondernemerschap

• Hands-on mentaliteit

• Netwerk gericht op innovatieve bedrijven

• Gedrevenheid

• Private middelen • Ondernemerschapsmentaliteit • Werkmogelijkheden

Versterken innovatieve en impact ecosysteem

Onderwijs inbreng:

Gemeente inbreng:

• Netwerk van studenten

• Neutrale, verbindende rol

• (Trainee) Programma’s

• Netwerk van publieke en private sectoren, via Startup Amsterdam en Amsterdam Impact

• Onderwijsprogramma’s

• Publieke middelen

Creëren van optimale samenwerking tussen de actoren die leidt tot innovatieve hotspots in de wijken – community driven. Waar (toekomstige) innovatieve en impact ondernemers samen komen en waar aanstormend talent wordt voorbereid op een carrière bij een innovatief bedrijf. Versterken innovatieve en impact ecosysteem

De stadsdelen barsten van het talent, van jonge mensen die willen ondernemen of aan de slag willen bij innovatieve ondernemingen en impact bedrijven. We willen de incubators benutten als broedplaatsen voor talent en ondernemerschap, waar gelijkgestemden, rolmodellen en inspirerende evenementen te vinden zijn. Om te beginnen brengen we het huidige innovatie- en impactecosysteem in kaart in de wijken om inzicht te krijgen in de bestaande structuren, spelers en behoeften. We zullen naast de beschikbare data kijken hoe we daarvoor nieuwe data kunnen verzamelen. Deze analyse zal ons helpen om netwerken van community-organisaties en innovatieve en impactvolle bedrijven uit te breiden en te versterken. We zullen gesprekken faciliteren tussen grote innovatieve bedrijven en lokale stakeholders om te verkennen hoe deze bedrijven kunnen bijdragen aan lokale economische initiatieven. De bereidheid van CEO’s om te investeren in kansengelijkheid is toegenomen, vooral vanuit maatschappelijk verantwoord ondernemen (CSR) perspectief en langs de lijn van giving back aan de gemeenschap. We zullen een dialoog starten over hoe deze bedrijven kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van de stad, mogelijk door het oprichten van CEO-tafels of het benaderen van bestaande CEO-tafels. 25 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

b. Programma’s voor het versterken van ondernemersvaardigheden Om de innovatie- en impactecosystemen in de stadsdelen te versterken, ligt de focus op het ontwikkelen van ondernemersvaardigheden, vooral voor ondervertegenwoordigde groepen. Dit gebeurt in samenwerking met de gemeenschap en is gericht op het stimu­ leren van programma’s die voornamelijk gebonden zijn aan de incubators (hoewel dat niet altijd noodzakelijk hoeft te zijn). Innovatieve en Impact ondernemers (in spé) in de wijken worden geconfronteerd met verschillende uitdagingen, zoals het vinden van personeel, toegang tot investeringen, mentoring, financiering, en juridische en zakelijke kennis. Programma’s zullen worden opgezet in samenwerking met lokale stakeholders en partners uit de innovatie- en impacteconomie. Deze programma’s omvatten mentor- en coachingsupport, leiderschaps­ ontwikkeling, soft business skills training, workshops over financiën, marketing, supply chain, HR en juridische zaken, intervisie, excursies en evenementen. De samenwerking vindt plaats met organisaties die al actief zijn in de stadsdelen en begrip hebben van de lokale gemeenschap, zoals The Extra Mile in Zuidoost, Saaam in Nieuw-West, de sociale onderneming Fawaka Ondernemersschool en het programma Future Proof. Het programma ‘Boost je Buurt’ wordt uitgebreid en krijgt meer aandacht voor wijken zoals Nieuw-West, Zuidoost en Noord.

In dit programma zijn in de afgelopen periode 58 onder­ nemers ondersteund, wat heeft geleid tot nieuwe hotspots, zoals de Buurtkringloop in de Indische Buurt, een ontmoetingsplek voor bewoners met een dikke en dunne portemonnee elkaar ontmoeten met workshops en ook culturele programmering en een urban sportslocatie van Women Skate the World in Zuidoost met ruimteverhuur en multifunctioneel gebruik voor filmavonden en pop-up markets. In de stadsdelen wordt het aanbod beter afgestemd en wordt er meer zicht gecreëerd op impactondernemers, waarbij ze een platform krijgen. Ook worden bestaande programma’s voor impact­ondernemers uitgenodigd om meer activiteiten en bijeenkomsten te organi­seren in de gebieden die vallen onder de Master­ plannen. Financiers, netwerkorganisaties en andere spelers worden betrokken bij impact­ labs, waar best practices worden gedeeld, kennisdeling wordt bevorderd en nieuwe initiatieven worden ontwikkeld in samenwerking met lokale sleutelspelers. Daarnaast worden gesprekken gevoerd met vastgoedpartijen om lokaal eigenaarschap en ondernemerschap te stimuleren en te faciliteren, in samenwerking met de Stadsloods, als onderdeel van de motie Heinhuis om lokaal eigenaarschap te bevorderen.

3.2.2 Uitdrukkelijker de samenwerking tussen onderwijs en innovatieve bedrijven en impact ondernemingen stimuleren Maatregelen specifiek gericht op de innovatie economie: • De afgelopen jaren hebben we (met TOMAS) ervaring opgedaan met het verbinden van innovatieve bedrijven aan lokale private opleiders. Dat blijven we doen, waarbij we de aandacht nog meer zullen leggen op het MBO-onderwijs. We zullen onder andere: a. Open dagen bij innovatieve bedrijven organiseren. We brengen de talenten en/of opleiders naar het kantoor van het organiserende bedrijf. Deze propositie is afgestemd op de rekruterings- en MVO-behoeften van een hostingbedrijf. Hiermee kunnen we het veel aantrekkelijker maken voor bedrijven die interesse hebben in/ behoefte hebben aan specifieke profielen, vaardigheden, achtergronden en tegelijkertijd hun merkzichtbaarheid willen vergroten. Bovendien, als we bedrijven vragen om het talent en de opleiders op hun kantoor te verwelkomen, houden we ze meer verantwoordelijk en betrokken, en bouwen we sterkere, langdurige relaties op. b. Bedrijven uit de innovatie economie stimuleren om (MBO) studenten unieke leer­ ervaringen te bieden -liefst op project basis (niet alleen stage of ‘meelopen’). In 26 Opgaveagenda Versterken Innovatie en Impact ecosystemen

een aantal weken durende projecten die tot doel hebben studenten bloot te stellen aan principes in ontwerp-, engineering-, product- of marketingbanen. Studenten verwerven hiermee belangrijke vaardigheden waardoor ze klaar zijn voor een baan, of hebben nieuwe mogelijkheden voor hun loopbaan verkend. We gaan onderzoeken of we het platform van TOMAS kunnen inzetten om alle stadsbrede talentontwikkelingsprogramma’s samen te voegen tot één uniform toegangspunt dat zowel de innovatieve werkgevers als zoekende jongeren ten goede komt. We gaan daarom ook testen of we TOMAS uit kunnen breiden door jongeren (werkzoekenden) als doelgroep toe te voegen. Daarvoor zullen we TOMAS wel re-branden (en o.a. de naam veranderen). Maatregelen specifiek gericht op het impact ecosysteem: We stimuleren de verbinding tussen het onderwijs en impact ondernemingen onder andere met de samenwerking met het ROC.