2. NZKG CES 2024 single page.pdf (pdf)
Tekst van het document
IJmond
Zeer beperkt
•
waterstof en waterstofdragers (opslag en omzetting);
De Pijp
Beperkt
•
biobased industrie;
Hoogtij (geluidverdeelplan aanwezig)
Beschikbaar
•
CCS/CCU (alleen afvang);
Achtersluispolder
Beperkt
•
CO₂-buisleiding t.b.v. CCS/CCU.
Westpoort (geluidverdeelplan aanwezig)
Beperkt
In opdracht van de gemeente Amsterdam, Port of Amsterdam en provincie Noord-Holland is een evaluatie uitgevoerd op het huidige externe veiligheids
Daarnaast is voor Hoogtij en Westpoort een geluidverdeelplan vastgesteld. In een
beleid (RHDHV). De conclusie is dat het huidige beleid onvoldoende risicoruimte
geluidverdeelplan is vastgesteld hoeveel geluid een afzonderlijk bedrijf op zijn
kent. Voldoende risicoruimte is een van de randvoorwaarden voor het kunnen
kavel mag produceren. Wanneer het bedrijf niet meer geluid produceert dan dat
faciliteren van de energietransitie. Om dit te kunnen realiseren zal het huidige
kavelbudget, is daarmee geborgd dat de geluidproductie de vergunde waarden
externe veiligheidsbeleid gemoderniseerd worden.
niet overschrijdt. In opdracht van de gemeente Amsterdam, Port of Amsterdam en provincie
OMGEVINGSVEILIGHEID
Noord-Holland wordt een separate studie uitgevoerd naar PR 10-637 per jaar
Voor een aantal projecten die noodzakelijk zijn voor de energietransitie vormt het
contouren en aandachtsgebieden van mogelijke activiteiten in het kader van de
aspect omgevingsveiligheid geen belemmering. Het gaat hier om de volgende
energietransitie. Resultaten uit die studie kunnen in een later stadium gebruikt
typen: elektriciteitsstations, -tracés, het project Energiehaven, de elektrificatiepro-
worden om tot een kwantitatieve inschatting te komen van het aspect
jecten bij de industrie en warmtebuisleidingen.
omgevingsveiligheid.
Andere projecten brengen echter onzekerheid over veiligheidsrisico met zich
FIJNSTOF EN NOX EMISSIES
mee, zoals bij de productie van biogas en het transport en de opslag van
In 2023 is een onderzoek uitgevoerd naar de reductie van stikstof en ammoniak
waterstof.
in Noord-Holland. Daarnaast heeft Gedeputeerde Staten de Roadmap Reductie stikstofdepositie industriële piekbelasters Noord-Holland vastgesteld. Hierin is
37
Dit is de contour waarbij de kans 1 op een miljoen is dat iemand overlijdt ten gevolge van een zwaar ongeval met het transport van gevaarlijke stoffen.
91
inzichtelijk gemaakt wat de Noord-Hollandse industrie voornemens is te doen
Door middel van interviews is per industrieel bedrijf inzicht ontstaan in de
aan reductie van stikstof.
maatregelen en investeringen die de industrie neemt en/of kan nemen om de
Doel van de roadmap is om inzicht te geven in:
stikstofuitstoot en daarmee de stikstofdepositie te reduceren.
•
•
De maatregelen en investeringen die de industrie neemt en/of kan nemen om de stikstofoxide-emissies en daarmee de stikstofdepositie te reduceren (direct
De huidige bijdrage van de Noord-Hollandse industrie aan de totale stikstofneer-
of met bijgevolg).
slag op Europees beschermde natuur in Noord-Holland ligt tussen de 1,6% en
De maatregelen en investeringen die de industrie neemt en/of kan nemen om
5%. De meeste neerslag komt terecht in de natuurgebieden vlakbij industrie in de
ammoniakemissies te reduceren, gezien deze niet los gezien kunnen worden
regio IJmond en rond Zaanstad.
van stikstofoxiden binnen de context van stikstofdepositie. •
De effecten van deze maatregelen en investeringen.
Op basis van deze roadmap is de prognose dat de Noord-Hollandse industriële
•
De effecten weggezet in de tijd.
piekbelasters slagen in het reduceren van de emissies: •
De prognose van de gezamenlijke reductie van stikstofoxiden bedraagt in 2025 25% (ca. 2.000 ton) en in 2030 45% (ca. 3.600 ton). De vanuit het kabinet geformuleerde reductiedoelstelling van 38% in 2030 lijkt voor de Noord-Hollandse industrieel bedrijven dan ook haalbaar.
•
De prognose van de gezamenlijke reductie van ammoniak bedraagt in 2025 61% en in 2030 82% (ca. 100 ton).
GEZONDHEID Het zuidelijke deel van Noord-Holland is een van de ongezondste regio’s in Nederland, op met name de aspecten hinder en luchtkwaliteit38. Het is bovendien een dichtbevolkt gebied. Juist in dit gebied staan we voor een grote woningbouwopgave en willen we ook de ruimte voor bedrijven en zware industrie behouden. De nabijheid tussen industrie en bewoners neemt toe. Steeds meer zien we dat de ruimte die de milieunormen bieden, maximaal worden opgevuld. Inmiddels is bekend, ook door veel onderzoek in de regio IJmond, dat de milieunormen onvoldoende garantie bieden voor een gezonde veilige fysieke leef omgeving (gezonde leefomgeving). Zo kan een bedrijf voldoen aan milieunormen, terwijl omwonenden toch gezondheidsklachten ontwikkelen (stress, slechte LUCHTFOTO FUNCTIEMENGING IN DE ZAANSTREEK | Foto: Programmabureau Noordzeekanaalgebied
38
92
nachtrust, hart- en vaatziekten). Daarnaast houden de normen onvoldoende
RIVM, Milieugezondheidsrisico Gestapelde invloed van geluid en luchtkwaliteit op de gezondheid, 2024.
rekening met cumulatie (het effect van de optelsom van uitstoot door verschillende bedrijven en andere bronnen in een gebied, die afzonderlijk wel binnen de
ZORGEN IN OMGEVING OVER GEZONDE LEEFOMGEVING
normen blijven maar tezamen een probleem kunnen geven) en piekbelasting
De dorpsraad Wijk aan Zee, BODE (Werkgroep gezondheid leefomgeving vanuit IJmondig), Stichting
(een korte vergrootte blootstelling aan een bepaalde stof, meestal niet genor-
Gezondheid op 1 en Urgenda hebben zorgen over de gezonde leegomgeving in het NZKG, en
meerd). Met toenemende mate melden inwoners zich met klachten en zorgen
specifiek de IJmond. Ze onderschrijven het advies van de onafhankelijke Expertgroep Gezondheid
over hun gezondheid.
IJmond (‘Commissie Levi’) en het OVV-rapport over Tata Steel over Industrie en omwonenden. Ze vragen om de effecten op de gezondheid van omwonenden in alle grote ontwikkelingen rondom
In de regio is veel aandacht voor gezondheid, met name in de IJmond is dit een
de industrie en de energietransitie mee te wegen. Voor specifieke aandachtspunten verwijzen we
actueel onderwerp, waarover ook al verschillende onderzoeken zijn verschenen.
naar genoemde partijen.
In het RIVM-onderzoek ‘Blik op leefomgeving en gezondheid Verstedelijkings strategie MRA’ (2021) blijkt dat de milieudruk hoog is in delen van het Noordzeekanaalgebied. Dit komt door (de combinatie van) externe veiligheidsrisico’s, luchtverontreiniging en geur- en geluidshinder, die afkomstig zijn van industrie,
metalen en stikstofoxiden. Het Levi rapport (2024) geeft daarnaast aan dat
vliegverkeer en wegverkeer. Dat brengt ook gezondheidsrisico’s met zich mee.
uitvoering van het project HeraCless van TSN leidt tot lagere emissies. In deze rapportage wordt gepleit voor versnelling van de uitvoering van HeraCless. De
In 2023 onderzocht het RIVM de bijdrage van TSN aan de gezondheidsrisico’s van
overgangsfase is nu geraamd op 6 jaar; dit is te lang. Eventuele versnelling wordt
de omwonenden en de kwaliteit van hun leefomgeving. Het onderzoek bevestigt
gezocht in vergunningverlening.
dat de uitstoot van het Tata Steel-terrein bijdraagt aan de hoeveelheid fijnstof, stikstofdioxide, PAK en metalen in de directe leefomgeving. Vooral de uitstoot van
In de IJmond zijn ook andere bronnen die negatief bijdragen aan de gezondheid
fijnstof, stikstofoxiden en de hinder door stof, stank en geluid vergroten de kans
van de bevolking. In het programma van de IJmond gemeenten Gezondheid en
op gezondheidseffecten. Omwonenden hebben hierdoor een iets grotere kans op
Luchtkwaliteit wordt gewerkt aan het reduceren van de negatieve effecten van
astma, longkanker en om eerder te overlijden . Uit dit onderzoek blijkt dat de
scheepvaart, mobiliteit en houtrook.
39
meeste winst voor de gezondheid in de IJmond te bereiken is door de hinder door en blootstelling aan uitstoot van stof, geur, geluid, fijnstof en stikstofoxiden door TSN te verminderen. TSN heeft een groot pakket van milieu- en omgevingsmaatregelen uitgevoerd of wordt nu uitgevoerd: de Roadmap Plus. In deze Roadmap Plus werkt TSN op korte termijn aan verbetering van de leefomgeving, zoals afname van de geurbelasting, reductie van neerslag van stof en vermindering van de uitstoot van fijnstof, zware 39
RIVM, De bijdrage van Tata Steel Nederland aan de gezondheidsrisico’s van omwonenden en de kwaliteit van hun leefomgeving, 2023.
93
7.3 FYSIEK RUIMTEBESLAG
Het ruimtebeslag van de projecten in de CES NZKG 2024 is ingeschat op basis van de huidige projecten waar de locatie reeds van bekend is. Deze projecten zijn
Op 19 december 2023 is het ontwikkelperspectief NZKG vastgesteld door
dermate concreet dat de benodigde fysieke ruimte al gereserveerd is. Dit vereist
publieke en private partijen uit het NZKG in het kader van de NOVEX-aanpak
de kanttekening dat dit geen duidelijkheid geeft over de totale ruimte die nodig
NZKG. Ruimteclaims zijn van elkaar afhankelijk, waardoor regionale afspraken
is voor de energietransitie van de industrie in het NZKG in 2050. Vanuit het
nodig zijn over de samenhang en volgordelijkheid waarin deze in het NZKG tot
belang van een integraal energiesysteem moet in het NZKG rekening worden
ontwikkeling worden gebracht. Dit vraagt om een tijdige en brede (integrale)
gehouden met ruimte voor regelbaar vermogen, flexibiliteit en opslag. Dit vanuit
afweging van ruimtelijke inpassing van alle energieprojecten in relatie tot andere
het belang van een integraal energiesysteem dat aansluit bij het internationaal
belangen. In het ontwikkelperspectief staat benoemd dat andere thema’s
netwerk en bijdraagt aan de wens tot meer leveringszekerheid en strategische
concurreren met de energietransitie om het benodigde ruimtebeslag, te weten:
autonomie. In zowel het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) als Nationaal
•
gezonde leefomgeving;
plan Energiesysteem (NPE) en voorontwerp Nota Ruimte ligt nadruk op het
•
woningbouw;
clusteren van vraag en aanbod in de industriële clusters.
•
haven en industrie;
•
circulaire economie;
De tabel op de volgende pagina laat het extra ruimtebeslag van de projecten
•
landschap en ecologie;
zien. Bij de waterstofprojecten is het getal 0 genoteerd omdat de fysieke ruimte
•
water en klimaatadaptatie.
bij deze projecten al volledig gereserveerd is en er geen extra projecten concreet benoemd zijn.
Dit betekent dus dat het ruimtebeslag van energietransitieprojecten altijd in samenhang moet worden beschouwd met andere ontwikkelingen, bijvoorbeeld woningbouw, transitie van haven en industrie, waterberging etc. Uitgangspunt voor de projecten van de energietransitie van de industrie is, dat zij zoveel mogelijk op de bestaande industrieterreinen moeten worden ingepast40. Voor het fysieke ruimtebeslag is voor veel van de projecten uit de CES NZKG 2024 al ruimte gereserveerd. Voor nieuwe projecten wordt het ingewikkelder deze ruimtelijk in te passen. In het NZKG is ruimte beschikbaar voor nieuwe ontwikkelingen, maar deze ruimte is niet alleen nodig voor de projecten in het kader van de energietransitie, maar ook voor ruimte voor circulaire economie en voor bijvoorbeeld woningbouw.
40
94
Ontwikkelperspectief NZKG, 2023.
TABEL 7: Ingeschat fysiek ruimtebeslag per type project
bedrijventerreinen langs het Noordzeekanaal. De ruimte bestaat uit verschillende deelgebieden met zowel kadegeboden als niet-kadegebondenactiviteiten
1 2
3
(afgerond op hele hectaren).
Type project
Ruimtebeslag (ha)1
Elektriciteitsstations
32
Elektriciteitstracés
7
daadwerkelijk beschikbaar wordt gesteld er genoeg fysieke ruimte is om alle
Waterstof1
0
geplande energieprojecten te huisvesten. Veel van deze projecten zijn al in een
Overige buisleidingen
2
vergevorderd stadium en hebben de benodigde ruimte al toegewezen gekregen.
Industrie (decarbonisatie)1
0
Wind op land
5
Er is maar een kleine hoeveelheid extra ruimte nodig om aan de eisen van de
Totaal
46
geplande energieprojecten te voldoen. De energietransitie heeft niet alleen
PEH2
60 (robuust) – 350 (maximum)
ruimte nodig, door de overstap van fossiele brandstoffen naar fossielvrije
G.E.3
180
Fysieke ruimte uit de projectenlijst is bij dit type projecten reeds volledig gereserveerd. Ontwerp-Programma Engineerhoofdstructuur (PEH), Rijksoverheid d.d.3 juli 2023 blz. 72 (figuur 17). Inventarisatie ruimte en milieucontouren energieprojecten NZKG, G.E. september 2022. Westpoort (75 ha, sheet 39) + IJmond (85 ha, sheet 41) + Midden (20 ha, sheet 43).
Een conclusie uit de RI-monitor (2023) is dat als alle beschikbare ruimte
Hierdoor blijft het extra ruimtebeslag momenteel beperkt tot slechts 46 hectare.
brandstoffen komt ook ruimte vrij. Dit is veelal op grote transitiegebieden zoals (opslagterreinen van fossiele brandstoffen). Het vrijkomen van deze gebieden creëert kansen voor energieprojecten die op het NZKG afkomen. Als kanttekening moet hierbij wel worden aangegeven dat de uitfasering van bepaalde activiteiten niet direct betekent dat de gronden vrijkomen voor derden. Er wordt bijvoorbeeld in het havengebied Amsterdam actief met klanten verkend welke andere activiteiten en ladingstromen kunnen worden opgebouwd. Daarnaast werkt het
Elk jaar presenteren de samenwerkende partners in het NZKG een actualisatie
consortium samen met TSN om te kijken hoe de Energiehaven gebouwd kan
van de Monitor Ruimte-Intensivering NZKG (RI-monitor NZKG). In de meest
worden, rekening houdend met de transitie van TSN. In de transitiefase zullen
recente RI-monitor (2023) staan de ontwikkelingen rondom beschikbare ruimte
oude en nieuwe installaties naast elkaar bestaan, wat tijdelijk tot dubbel
en de mogelijkheden tot het optimaal benutten van de ruimte op de bedrijven-
ruimtegebruik en dubbele milieubelasting leidt. Deze periode van dubbele
terreinen van 2022 belicht. Deze monitor fungeert als objectief meetinstrument
belasting dient bij voorkeur zo kort mogelijk te zijn. Ook kan er worden ingezet
en biedt inzicht in de stand van zaken van de bedrijventerreinen. Volgens de
op tijdelijke maatregelen voor extra milieuruimte.
monitor is ongeveer 335 hectare aan uitgeefbare ruimte beschikbaar op de
95
TABEL8: Overzicht van uitgeefbare gronden in het NZKG
De waterbeschikbaarheid staat daarnaast onder druk: in de afgelopen jaren is Nederland meermaals geconfronteerd met watertekorten. Zoetwater is nodig voor
Deelgebied
Uitgeefbaar
Waarvan
Waarvan
de landbouw, de drinkwaterproductie en als koel- en proceswater in de industrie.
(ha)
kadegebonden
niet-kade
In de toekomst is zoetwater nodig voor elektrolyse. Door frequentere perioden
(ha)
gebonden (ha)
van droogte en de nog steeds stijgende vraag naar zoetwater, is niet langer vanzelfsprekend dat er voor al deze doeleinden voldoende water beschikbaar is.
IJmond-Zuid
15
13
2
IJmond-Noord
5
1
4
watervoorziening bij toekomstige projecten geen vanzelfsprekendheid is. Het
Zaanstad
45
13
32
reduceren van zoetwatergebruik wordt een opgave voor Nederland en het
Havengebied Amsterdam
271
138
133
Noordzeekanaalgebied. Dit mede door de verwachte komst van nieuwe water
Totaal
335
164
171
Drinkwaterbedrijven spreken al van een crisissituatie en alarmeren dat drink
vragende industriële processen door de verduurzaming van het industriecluster, zoals de productie van waterstof. Maar ook in het kader van de tegendruk voor het zoute water i.v.m. de Zeesluis IJmuiden.
7.4 NATUUREFFECTEN
Daarnaast is het goed om gezamenlijk te kijken naar innovatiemethodieken om bijvoorbeeld alternatieve bronnen, bijvoorbeeld vanuit de rioolwaterzuivering,
WATER
op te waarderen voor bepaalde industrieel gebruik om hiermee de vraag naar
De waterkwaliteit van het Noordzeekanaalgebied verslechtert door afvalwaterlo-
drinkwaterbronnen te ontlasten. In een pilot van HyCC zullen bijvoorbeeld
zingen vanuit de industrie. Begin deze eeuw heeft de Europese Unie nieuwe
bestaande afvalwaterstromen (zoals het effluent van de rioolzuiveringsinstallatie
regels ingevoerd om de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater en de natuur te
van Waternet) gebruikt worden om de elektrolyser van H2era te voeden. Daarmee
beschermen. Volgens de Kaderrichtlijn Water moet de waterkwaliteit vóór 2027
wordt de impact op de productie en beschikbaarheid van drinkwater en daarmee
aan de eisen moet voldoen. Onder meer om ervoor te zorgen dat het water goed
(drink)watersysteem geminimaliseerd.
te zuiveren blijft om er drinkwater van te maken. In 2023 werd duidelijk dat de watervergunningen van meerdere bedrijven in het NZKG in strijd zijn met
LANDSCHAP, NATUUR EN ERFGOED
Europese waterregels . De industrie komt daarmee in de knel en het wordt nog
De landschappen in het Noordzeekanaalgebied zijn onderdeel van het regionale
een uitdaging om de lozingsvergunningen te laten stroken met de eisen van de
groenblauwe netwerk van de MRA. De landschappen herbergen bijzondere
Kaderrichtlijn Water.
natuurwaarden, zijn rijk aan cultureel en archeologisch erfgoed en zijn daarom
41
aantrekkelijk voor recreanten. Het landschap van het voormalige Oer-IJ, een doorlopende groenblauwe zone van noord naar zuid, verbindt de veenpolders en droogmakerijen aan weerszijden van het kanaal. Hier bevindt zich ook de Stelling 41
96
Investico, Industrie in de knel door Europese waterregels, 2023.
van Amsterdam (deel van Unesco-werelderfgoed Hollandse Waterlinies), die zich
worden gelden vrijgemaakt voor verschillende vergroenings- en klimaatadaptieve
met haar verdedigingswerken in het open landschap manifesteert als een groene
maatregelen en voor landschappelijke versterking. Zo kan de energietransitie in
ring rond de hoofdstad. Direct in en om het Noordzeekanaalgebied kent het
het NZKG bijdragen aan de versterking van het landschap.
landschap een aantal bijzondere kwaliteiten, zoals het typisch Hollandse veenweidelandschap van Westzaan (Natura 2000-gebied) en Haarlemmerliede en het recreatiegebied Spaarnwoude. In het westen ligt het Nationaalpark Zuid-
7.5 ECONOMISCHE EFFECTEN
Kennemerland en het Noord-Hollands Duinreservaat (beide Natura 2000-gebieden) met hun duinlandschap, de binnenduinrand en de landgoederenzone van
De haven- en industriegebieden vertegenwoordigen een grote economische
Noord- en Zuid-Kennemerland. Beide gebieden zijn van grote betekenis voor
waarde voor de directe omgeving, de regio en heel Nederland. Berekend is een
natuur, drinkwaterproductie en recreatie.
toegevoegde waarde van 7,2 miljard euro en werkgelegenheid voor 73.000 werkzame personen. Ook indirecte economische effecten zijn inbegrepen. De
De uitbreiding van de energie-infrastructuur vraagt om een zo goed mogelijke
directe werkgelegenheid in de haven- en industriegebieden is al jaren stabiel
inpassing en compensatie voor aantasting van landschap en natuurwaarden. Bij
tussen de 35.000 en 40.000 werknemers, die gezamenlijk een economisch waarde
het inpassen moet er aandacht zijn voor het versterken van de landschappelijke
realiseren tussen. de 3,8 miljard en 4,6 miljard euro42. Volgens de Havenmonitor
kwaliteit en het aansluiten bij de specifieke gebiedskenmerken. Ook is de
blijft de havenindustriële werkgelegenheid de laatste jaren stabiel terwijl de
inpassing niet de enige opgave in de gebieden, maar kan deze wel gebruikt
toegevoegde waarde en de export stijgen. De totale toegevoegde economische
worden als aangrijpingspunt om landschappelijke kwaliteit toe te voegen. Als dit
waarde van het NZKG bedraagt 9,6 miljard euro43. Voor behoud van deze industrie
op een zorgvuldige manier gebeurt, kan dit bijdragen aan de kwaliteit van de
en de werkgelegenheid is de energietransitie een vereiste. Daarnaast is de (staal)
leefomgeving en daarmee de gezondheid in de IJmond, aan toekomstig waterbe-
industrie van groot belang voor het verdienvermogen van de regio. Het aandeel in
heer en een versterking van de ecologische en recreatieve waarde in het gebied.
het Bruto Regionaal Product (BRP) is circa 45%. Ten slotte is de staalindustrie in de IJmond van belang voor de strategische positionering van de Nederlandse
Het ministerie van Klimaat en Groene Groei werkt aan het programma ‘Gebieds
economie. Zonder de energietransitie kan de industrie niet aan de (toekomstige)
investeringen Netten op Zee’ om de leefkwaliteit rondom aanlandingsgebieden,
eisen voldoen en verliest de industrie haar maatschappelijk en economisch
zoals in het NZKG, te versterken. Die gebiedsinvesteringen zijn als onderdeel van
draagvlak. Voor de energietransitie in het NZKG zijn miljarden aan investeringen
de reeds geplande ‘aanlandingen wind op zee’. Het ministerie van Klimaat en
nodig. Ook kunnen in diverse waardeketens de productiekosten (tijdelijk) hoger
Groene Groei heeft de provincie Noord-Holland en de gemeenten uit het
liggen dan voorheen. De reductie van CO₂-uitstoot leidt tot hogere kosten.
Noordzeekanaalgebied gevraagd om met voorstellen te komen voor projecten in
Die hogere kosten moeten in de waardeketens geabsorbeerd worden. Om te
een regioplan. In het definitieve regioplan is de projectenlijst voor de eerste
voorkomen dat productieprocessen die goedkoper zijn door meer uitstoot
tranche van 50 miljoen euro Netten op Zee budget opgenomen. Tot Q1-2026 is
competitiever zijn, is het wenselijk een economisch gelijk speelveld (level playing
het mogelijk wijzingen aan te brengen in de projectenlijst. In dit regioplan
field) te verzekeren. Daartoe is de Europese Commissie voornemens het
42 43
Erasmus UPT, De economische en strategische waarde van de havens in het NZKG, 2024. Monitor Ruimte-Intensivering Noordzeekanaalgebied.
97
Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) in te faseren. Dit is een economisch
7.5.1 NIEUWE ACTIVITEITEN EN TRANSFORMATIE
effect dat de gehele energietransitie betreft, niet enkel het NZKG.
Naast het behoud van banen bieden de in deze CES NZKG 2024 voorgestelde transitiepaden en infrastructuurprojecten een nieuw perspectief voor zowel de
Onderdeel van deze transitie is de overschakeling naar een circulaire economie.
bestaande energiesector als voor andere sectoren in de maakindustrie. Het
In het NZKG is veel potentie om circulair te produceren gezien de grote vertegen-
creëren van de juiste randvoorwaarden voor het verduurzamen van de industrie,
woordiging van de maakindustrie in het gebied.
zoals het aanleggen van energie infrastructuur voor zowel elektriciteit als waterstof, CO₂ en stoom, zal een positief effect hebben op het vestigingsklimaat.
Vanuit economisch perspectief hebben investeringen in het NZKG bovendien een
Daarnaast zal het een aantrekkende werking hebben op innovatieve bedrijven
groter effect dan investeringen in de Nederlandse economie als geheel. Het
wereldwijd. Met het Just Transition Fund in de IJmond wordt gewerkt aan een
gebied is gespecialiseerd in sectoren met een relatief hoge groei op nationaal
rechtvaardige energietransitie. De energietransitie in het NZKG beoogt een
niveau, daardoor ligt de hypothetische groei boven die van de Nederlandse
verschuiving naar duurzame energiebronnen en een gezondere leefomgeving
economie. Dit, gecombineerd met de grote impact op de leefomgeving van de
met behoud van werkgelegenheid en stimulering van economische groei door
vele mensen die nabij de industrie in het NZKG wonen, maakt het zeer aantrek-
investeringen in groene technologieën en innovatie. Met de nieuwe energie-
kelijk om de energietransitie in het NZKG te versnellen.
infrastructuur ontstaan daarmee mogelijkheden voor de ontwikkeling van nieuwe waardenketens van nationaal en internationaal belang. Een nieuwe waardeketen
DUYVIS FABRIEK AAN DE ZAAN | Foto: Terence Loos
brengt meteen een nieuw ecosysteem van (toe)leveranciers, onderhoud (bijvoorbeeld Energiehaven voor offshore wind), startups en kennisontwikkeling met zich mee. Het Zaanse food- en maakcluster is een geografische concentratie van onderling verbonden bedrijven, leveranciers, dienstverleners en andere instellingen (e.g. clusterorganisaties, R&D-faciliteiten) in een afgebakende groep industrieën, veelal in verwerking van producten met een internationale oorsprong als koffie, cacao, en plantaardige oliën. Het is substantieel in omvang: 11,7 duizend directe en 21,4 duizend indirecte werkzame personen. Respectievelijk goed voor 1,5 mld. directe en 2,4 mld. indirecte toegevoegde waarde. De voedingsmiddelensector is relatief energiezuinig voor de economische opbrengst44 en van strategisch belang voor Nederland45.
44
98
45
Energeia, Voor deze industrieën is Nederland geen logische plek, 2024. LNV, Volhoudbare voedselsystemen over de grens, 2024.
Het cluster strekt zich breder uit dan de Zaanstreek; zoals hierboven ook aange-
De nieuwe waardenketens zullen nieuwe werkgelegenheid scheppen. In Noord-
geven is Zaanstad een belangrijk onderdeel van de Global Trade Hub Amsterdam,
Holland is met de uitvoering van de investeringsagenda voor de energietransitie
een grootstedelijke hub in mondiale ketens waar zakelijke diensten aan zijn
jaarlijks tot maximaal netto 4.000 fte gemoeid46. De invloed van de investeringen
verknoopt die de prijs, kwaliteit en geografie van wereldwijde goederenstromen
in de energietransitie en duurzaamheid leveren daarmee een bijdrage aan het
en handelsverkeer bepalen.
behoud of creatie van nieuwe werkgelegenheid.
Het NZKG is een dynamische omgeving met een internationale oriëntatie. In het
7.5.2 UITBREIDINGEN VAN DE WAARDEKETENS IN HET NZKG
NZKG zijn de luchthaven, zeehaven en industrie gezamenlijk in staat nieuwe
De aanpassingen in de energie-infrastructuur en de technologische ontwikkelin-
waardeketens te realiseren, zoals fossielvrije brandstoffen voor lucht- en zeevaart
gen in energie zullen alle waardeketens in het NZKG beïnvloeden, vanwege de
en CO₂-vrij staal. Deze waardeketens zijn uniek in Nederland. Daarnaast kunnen
onderliggende samenhang. Specifieke voorbeelden van industriële processen en
ook andere sectoren profiteren van investeringen, kennisontwikkeling en
projecten, die additioneel mogelijk gemaakt worden wanneer de infrastructuur
innovatie in deze ketens. Het NZKG zal zich in korte tijd transformeren in een
uitgevoerd wordt zijn:
duurzaam gebied waar de nieuwste technologische innovaties worden geïntrodu-
•
transformatie van de waardeketen van de staalindustrie naar groen staal;
ceerd.
•
transformatie van de waardeketen van logistiek, onder meer scheepvaart (walstroom), luchtvaart (fossielvrije brandstoffen) en wegverkeer (fossielvrije
De aanleg en het onderhoud van de windparken op zee gaan voor een groot deel plaatsvinden vanuit de Noord-Hollandse havens. Onder meer wordt gekeken naar
brandstoffen en elektrificatie); •
de zeehaven IJmuiden en de huidige Averijhaven als toekomstige Energiehaven. Vanuit de Energiehaven IJmond kan één derde van de Nederlandse windparken
transformatie van de voedingsmiddelenindustrie: innovatie in processen, energiebronnen en producten;
•
andere clusters zullen in hun waardeketen ook (mee)transformeren.
op zee worden aangelegd (20 gigawatt tot 2050). Het is een werkhaven van circa 15 hectare specifiek bedoeld voor de installatie van windparken op zee. De haven
Denk hierbij aan de maakindustrie in Westpoort, de voedingsindustrie in Zaanstad
is gunstig gelegen – buiten de sluizen van IJmuiden en op relatief korte afstand
en de expansie van de offshore wind waardeketen. Daarnaast creëert het
van een groot deel van de te realiseren windparken op zee – net ten noorden van
uitvoeren van deze agenda ruimte in meerdere opzichten voor nog nader te
Zeehaven IJmuiden aan de monding van het Noordzeekanaal. Voor het onderhoud
ontwikkelen economische activiteit en bijbehorende waardeketens.
van windmolens is nu beperkt ruimte aanwezig in IJmuiden; verdere stroomlijning van het havengebruik is noodzakelijk. De aanleg en het onderhoud leveren naar verwachting groeiende economische activiteit en werkgelegenheid.
46
SEO arbeidsmarkteffecten energietransitie, 2022.
99
8. CALL FOR ACTION 8.1 N ATIONALE MIEK-PROJECTEN VOORGAANDE CES’EN Voortvarende realisatie van de reeds bestaande (aangewezen) MIEK-projecten blijft onverminderd van belang. De komende jaren is de belangrijkste focus om deze projecten zo snel mogelijk te realiseren.
3. Importterminals waterstof NZKG Voor de ontwikkeling van een waterstofeconomie en de toekomstbestendige leveringszekerheid van waterstof in het NZKG is import van waterstof per schip van cruciaal belang. De vraag naar waterstof in
1. Verzwaring van het elektriciteitsnet • Nieuw 380/150 kV-station Beverwijk-Vijfhuizen,
(Hynetwork Services)
het NZKG is groot. De waterstofterminals in het NZKG hebben een volumecapaciteit van zo’n
Eén van de belangrijkste projecten in deze regio is
200 Kton vanaf tweede kwartaal 2028. De verwach-
• Twee nieuwe 150 kV stations in het Westelijk
de tijdige realisatie van het waterstofnetwerk, een
ting is dat richting 2050 een grotere capaciteit nood-
havengebied (incl. 150 kV-verbindingen).
MIEK-project van HNS uit de CES NZKG 2021. In de
zakelijk is, dit is mede afhankelijk van de ontwikke-
regio loopt het waterstofnetwerk naar TSN in
ling van het waterstofsysteem. Zoals eerder
IJmuiden en Amsterdam Westpoort. Het waterstof-
beschreven zijn er momenteel concrete plannen voor
netwerk NZKG wordt verbonden met het landelijk
de realisatie van meerdere waterstofimportterminals
vierde 380/150 kV-transformator (incl. verzwaren
netwerk. Dit netwerk verbindt alle industrieclusters
in de haven van Amsterdam (o.b.v. LOHC en LH2).
150kV-verbinding Hemweg – Oostzaan).
met elkaar, verbindt het NZKG met de opslagfacilitei-
Momenteel wordt zowel gewerkt aan de realisatie
ten in het noorden van het land en met het achter-
hiervan bij bestaande terminals (zoals EVOS en
land. De realisatie van het landelijk netwerk is
Sunoco) als aan het ontwikkelen van een greenfield
cruciaal voor de realisatie van vele waterstofprojec-
importterminal. De verwachting is dat vanaf 2028
ten in de regio.
waterstof geïmporteerd kan worden, mits de
dit project wordt A9-Zuid genoemd.
• Vervanging en uitbreiding huidig 150 kV-station Hemweg. • Uitbreiden 380 kV-station Oostzaan met een
• Nieuw 150 kV-landstation voor aansluiting Wind op Zee in Velsen (na 2030). • Netuitbreiding (380 kV) kop van Noord-Holland (zoekgebied A10-Noord). •
Nieuw 150 kV-station Oostzaan.
• Nieuw 150 kV-station Beverwijk (incl. nieuwe 150 kV-kabelverbinding Beverwijk – Oterleek en nieuwe 380/150 kV-transformator in Beverwijk).
100
2. Waterstofnetwerk Noordzeekanaalgebied
randvoorwaarden voor deze projecten op orde zijn.