2. Nulmeting-rapportage.pdf
Tekst van het document
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies FOTOGRAAF Edwin van Eis
Inhoud 1 Managementsamenvatting 1.1 Leeswijzer
5 8
2 Inleiding10 2.1 Aanleiding 2.2 Probleemstelling 2.3 Doelstellingen
10 11 11
3 Beleidscontext13 3.1 Kunstenplan 3.2 Strategisch Huisvestingsplan 3.3 Referentienorm Maatschappelijke Voorzieningen
13 14 14
4 Aanpak16 4.1 Opzet nulmeting 4.2 Onderzoeksvragen
16 17
5 Uitvoering19 5.1 Verantwoording 5.1.1 Fase 1: Dataverzameling 5.1.2 Fase 2: Aanvullen en controleren 5.1.3 Fase 3: Data-analyse
6 Kennisproducten & Analyse 6.1 Kennisproducten 6.1.1 Database culturele voorzieningen 6.1.2 Interactieve kaarten 6.1.3 Dashboard culturele voorzieningen 6.1.4 Cultuurprofielen
19 20 20 20
22 22 22 23 24 25
6.2 Conceptueel kader 26 6.3 Analyse culturele ruimte: spreiding oppervlakte 27 6.3.1 Spreiding Algemeen 27 6.3.2 Spreiding per algemene functie 29 6.3.3 Spreiding per specifieke functie 32 6.3.4 Spreiding per kunstdiscipline 35 6.3.5 Discussie – van oppervlakte naar inwoners 37 6.4 Spreiding per inwoner 38 6.4.1 Oppervlakte per inwoner – algemeen 38 6.4.2 Oppervlakte per inwoner – algemene functies 39 6.4.3 Oppervlakte per inwoner – specifieke functies 42 6.4.4 Oppervlakte per inwoner – kunstdisciplines 43 6.5 Spreiding per stadsdeel 45 6.5.1 Centrum 45 6.5.2 Zuid 46 6.5.3 Oost 47 6.5.4 West 48 6.5.5 Weesp 49 6.5.6 Noord 50 6.5.7 Nieuw-West 51 6.5.8 Zuidoost 52
7 Advies54 7.1 Scope en begrenzing 7.2 Inzet nulmeting voor ruimtelijke opgave 7.2.1 Bepalen ruimtelijke opgave: twee varianten 7.2.2 Ruimtelijke ambitiekaarten 7.2.3 Standaard-typologieën 7.3 Doorontwikkeling onderzoek 7.3.1 Werkproces cultuurmonitor 7.3.2 Communicatiestrategie
Bijlagen
Bijlage 1: Typologie / checklist cultuurvoorzieningen Bijlage 2: Vragenlijst cultuurkaart Bijlage 3: Vragenlijst cultuurprofielen & geïnterviewde partijen Bijlage 4: Strategisch kader investeringen
54 56 57 58 58 59 59 59
H1 FOTOGRAAF Roos Trommelen
Management samenvatting
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
H1 Management samenvatting
5 Aanleiding en beleidscontext In het Amsterdams akkoord 2022-2026 stelt het college van B&W dat kunst en cultuur voor elke Amsterdammer dichtbij moet zijn. Deze ambitie is onder andere vastgelegd in de volgende beleidsstukken: de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 en het Kunstenplan 2025-2028, het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027 (SHP) en De Amsterdamse Referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen.
Probleemstelling Momenteel is er onvoldoende zicht op het culturele voorzieningenaanbod en de spreiding hiervan. Hierdoor is het moeilijk om exact te bepalen waar gebiedsgebonden investeringen nodig zijn. Data helpt om deze keuzes preciezer te maken. Daarom is de afdeling Kunst en Cultuur samen met de afdeling Maatschappelijke Voorzieningen in 2023 gestart met een nulmeting culturele voorzieningen. De aanpak, resultaten en advies voor toepassing en doorontwikkeling van deze nulmeting staan in dit rapport.
Doelstellingen en aanpak De nulmeting culturele voorzieningen is een onderzoek met kwantatieve en kwalitatieve onderdelen. Het doel is om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van het aanbod aan culturele voorzieningen, vrije culturele ruimte, broedplaatsen en nachtcultuur in Amsterdam. Het kwantitatieve deel bestaat uit het verzamelen en analyseren van data over de ruimtelijke situatie van de kunst- en cultuursector in de hele stad. Het kwalitatieve deel heeft alleen betrekking op de inhaalslag-stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost. De hoeveelheid ruimte voor kunst en cultuur ligt in deze gebieden namelijk verder onder het Amsterdamse gemiddelde dan andere stadsdelen en stadsgebied Weesp. Daarnaast is minder kennis beschikbaar over aard en samenstelling van de sector in deze stadsdelen.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
6
De doelstellingen van de nulmeting zijn als volgt: 1. Huidige stand van zaken cultuurgebouwen inventariseren; 2. Transparante, kwalitatieve en kwantitatieve onderbouwing leveren die nodig is om de culturele infrastructuur in Amsterdam te verbeteren. Er is gebruik gemaakt van de volgende methoden om informatie te verzamelen: • Desk research (via internet en bestaande databases); • Surveyonderzoek onder 80 culturele instellingen en bewoners; • 16 interviews en werksessies met gemeentelijke stakeholders; • (Geo-)Analyse van data cultuurvoorzieningen via Excel, maps.amsterdam.nl en Power BI.
Resultaten Het onderzoek heeft de volgende kennisproducten opgeleverd: 1. Database: intern en extern gecontroleerde data over culturele gebouwen en gebruik; 2. Interactieve kaarten: visuele weergave van de huidige culturele infrastructuur op basis van de database. Omvat één publieke kaart met beperkte informatie en één interne kaart met uitgebreide informatie; 3. Dashboard: dynamische analyses op basis van de database voor elke functie, kunstdiscipline en gebied; 4. Ruimtelijke cultuurprofielen: kwalitatieve rapportages over de huidige stand van zaken van cultuurvoorzieningen in inhaalslag-stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost.
Analyse De analyse van de data stelt ons in staat om te concluderen dat ruimte voor kunst en cultuur ongelijk verdeeld is over de stad. Dit blijkt uit de totale oppervlakte aan cultuurvoorzieningen per stadsdeel en stadsgebied. Daarnaast laat de data zien dat in sommige stadsdelen en stadsgebied bepaalde culturele voorzieningen en kunstdisciplines veel voorkomen en andere juist bijna niet. Zo heeft Zuid relatief veel vierkante meters voor beeldende kunst, maar Nieuw-West juist zeer weinig. Oost heeft veel ruimte voor makers, terwijl Noord veel minder heeft. West heeft veel nachtcultuurvoorzieningen terwijl Zuidoost er geen één heeft. Centrum heeft veel vierkante meters van alle soorten voorzieningen, terwijl Weesp van alles weinig heeft. Als we de resultaten van de analyse verbinden aan het aantal inwoners van een gebied, worden de onderlinge verschillen nog helderder voor het voetlicht gebracht. Dit is belangrijk, want Weesp heeft bijvoorbeeld veel minder inwoners (25.409) dan Nieuw‑West (164.789) en zijn er grote demografische verschillen te zien tussen stadsdelen en stadsgebied. Deze verschillen impliceren een andere behoefte aan culturele ruimte. Zuidoost heeft een bovengemiddeld aanbod aan grote presentatievoorzieningen per inwoner, maar dezelfde inwoner heeft weinig kleine en middelgrote voorzieningen nabij.
In Nieuw-West zien we juist veel middelgrote voorzieningen, maar zeer weinig van het formaat middel en groot. Noord blinkt juist uit in voorzieningen van het formaat klein en middel, maar heeft weinig grote voorzieningen. De database vormt een krachtige basis voor een breed scala aan analyses over spreiding. Wat hierboven staat is slechts een illustratie van mogelijke conclusies die op basis van de database getrokken kunnen worden.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Toepassing
7
In het SHP en Kunstenplan 2025-2028 staat dat de nulmeting op vier manieren ingezet wordt ter ondersteuning van de ruimtelijke opgave voor kunst en cultuur: 1. Prioritering van inzet en middelen; 2. Monitoring van veranderingen in de culturele infrastructuur; 3. Concretisering en aanjagen van de inhaalslag in Noord, Nieuw-West en Zuidoost; 4. Sturing van realisatie nieuwe voorzieningen in relatie tot de groei van de stad.
Advies We willen onze inzet en investeringen gericht inzetten zodat nieuwe culturele voorzieningen in de toekomst gelijker verdeeld zijn over de stad. De nulmeting helpt ons hierbij. Zo kunnen we nu op basis van data over oppervlakte per inwoner sturen. Maar er is meer nodig. Er is nog data die ontbreekt, bijvoorbeeld over tijdelijkheid en bepaalde inpandige functies en ruimtes. En is er een werkproces nodig waarin ambities voor nieuwe culturele voorzieningen samen met makers, instellingen en interne en externe vertegenwoordigers uit de stadsdelen worden geformuleerd. Om de sturing van inzet en investeringen te kunnen baseren op de resultaten van de nulmeting is een aanpassing vereist van de gemeentelijke werkwijze bij de realisatie van nieuwe cultuurvoorzieningen. Daarom adviseren we om op de korte termijn nog niet te sturen op data over inpandige functies of kunstdisciplines zodat we op de langere termijn een werkwijze kunnen ontwikkelen met de juiste inbedding in de betreffende gemeentelijke processen. Het is echter wel mogelijk op per direct te sturen op basis van data over oppervlakte (per inwoner), zonder hierbij rekening te houden met functies of kunstdisciplines. We hebben ook behoefte aan blauwdrukken van standaard typen voorzieningen die de gemeente realiseert. Denk hierbij aan theaters, musea, poppodia en broedplaatsen.
Voor elk type voorziening zijn er terugkerende vragen over benodigde inpandige ruimtes, indeling, exploitatiemogelijkheden en haalbaarheid van locaties. Ons advies luidt om zulke standaardtypologieën te ontwikkelen en te baseren op de resultaten van de nulmeting. Het aanvullen en controleren van de data is een arbeidsintensieve klus. Daar komt bij dat de Amsterdamse kunst- en cultuursector snel verandert. Hierdoor is het lastig om data actueel te houden. Ons advies is om een werkwijze te ontwikkelen waarmee we data actueel houden en hierin op te nemen met welke partners wij kunnen samenwerken om de kwaliteit van de data hoog te houden. Daarnaast adviseren wij om de interactieve kaart te gebruiken als basis voor een bredere communicatieaanpak. Deze campagne heeft een tweeledig doel. Het eerste doel is om de kaart onder de aandacht te brengen bij Amsterdammers en ze op te roepen om te helpen om deze actueel te houden. Het tweede doel is om een groter bewustzijn onder de sector en Amsterdammers te creëren over cultuurgebouwen en de ruimtes die ze bieden, zodat deze ruimtes efficiënter gebruikt worden.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
1.1 Leeswijzer
8
Het doel van dit rapport is om de gemeenteraad en geïnteresseerden te informeren over de context, aanpak, uitvoering en resultaten van de nulmeting. Daarnaast adviseren we over de toepassing van de resultaten en de doorontwikkeling van het onderzoek. Dit rapport is als volgt opgebouwd: • Hoofdstuk 2 licht aanleiding, probleemstelling en doelstellingen toe. • Hoofdstuk 3 gaat in op de beleidscontext en zet uiteen wat de status van het onderzoek is in de verschillende relevante beleidsplannen. • Hoofdstuk 4 bespreekt de voorbereiding, aanpak, gebruikte methoden en onderzoeksvragen. • Hoofdstuk 5 beschrijft de uitvoering: de verschillende fases die doorlopen zijn en verantwoording van de keuzes die hier gemaakt zijn. • Hoofdstuk 6 bespreekt de verschillende kennisproducten die het onderzoek heeft opgeleverd en beantwoordt de onderzoeksvragen. • Paragraaf 6.1 licht de verschillende kennisproducten toe: de database, interactieve kaart, dashboard cultuurvoorzieningen en de kwalitatieve cultuurprofielen. • Paragraaf 6.2 formuleert het conceptuele kader van het onderzoek: de verschillende categorieën waar cultuurvoorzieningen mee getypeerd en geanalyseerd worden. • Paragraaf 6.3 analyseert de spreiding van culturele ruimte in het algemeen en per functie zonder te corrigeren voor inwonersaantallen. • Paragraaf 6.4 herhaalt deze exercitie, maar corrigeert wel voor inwonersaantallen.
• Paragraaf 6.5 zoomt in op de verschillende stadsdelen en stelt een profiel op voor elk stadsdeel waar hun unieke eigenschappen en uitdagingen naar voren komen. • Hoofdstuk 7 formuleert adviezen over de toepassing en doorontwikkeling van het onderzoek. Ook wordt er kort ingegaan op de scope en begrenzing van de resultaten.
FOTOGRAAF Edwin van Eis
H2
Inleiding
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
H2 Inleiding
10 2.1 Aanleiding Amsterdam ademt kunst en cultuur; het maakt het tot de veelzijdige, bruisende stad die het is. Je komt het overal tegen op straat tegen en de vele culturele instellingen en podia huisvesten groot talent. Er is ruimte voor allerlei verschillende vormen van kunst en cultuur. Hierdoor is het van groot belang dat we de bestaande ruimte voor kunst en cultuur koesteren en extra investeren in gebieden waar het cultuuraanbod nog beperkt is. Bovendien groeit de stad gestaag. Gepaard met de ambitie om een complete stad te maken, betekent groei dat het aanbod aan kunst- en cultuurvoorzieningen mee moet groeien. In Amsterdam wordt ruimte waar kunst en cultuur gemaakt of ervaren kan worden, gezien als een essentieel onderdeel van de stad. Het is een maatschappelijke voorziening; een publiek goed waar elke Amsterdammer in gelijke mate toegang toe moet hebben. Voorbeelden van maatschappelijke voorzieningen zijn scholen, zorgcentra en sportvelden. Kunst- en cultuurvoorzieningen staan sinds 2018 in dit rijtje en vereisen daarmee gemeentelijke inzet om gerealiseerd te worden. Net als bij andere voorzieningen moet ruimte voor kunst en cultuur voor elke Amsterdammer nabij zijn en daarmee ook in elke afzonderlijke buurt in vergelijkbare mate aanwezig zijn. Er zijn echter talloze soorten cultuurvoorzieningen en de behoefte van buurten is niet uniform.
Daarnaast zijn bepaalde voorzieningen in sommige buurten in groten getale al aanwezig, maar in andere niet. De vragen die we onszelf moeten stellen zijn de volgende: Waar moeten kunst- en cultuurvoorzieningen gerealiseerd worden? Waarom? En van welke soort?
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
11
De zorg voor maatschappelijke voorzieningen is deels een wettelijke taak die volgt uit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Jeugdwet. Daarnaast worden maatschappelijke voorzieningen in de regel ook niet door de markt gerealiseerd en beheerd. Amsterdam heeft daarnaast zelf de ambitie geformuleerd om een complete culturele stad te zijn. Niet alleen in bestaande buurten, juist ook in nieuwe buurten. De ambitie om een complete stad te zijn heeft verschillende dimensies, maar voldoende voorzieningen vormen hiervoor het fundament.
2.2 Probleemstelling Momenteel is er onvoldoende zicht op de culturele infrastructuur – het aanbod aan ruimte met een culturele functie – om te bepalen waar welke inzet en investeringen nodig zijn om tot een complete stad te komen. De totale oppervlakte van te realiseren kunst- en cultuurvoorzieningen noemen we de ruimtelijke opgave voor kunst en cultuur. Om dit te kunnen bepalen, moeten we te weten komen waar de bestaande culturele voorzieningen zijn, welke organisaties hier gevestigd zijn en wat hun huidige huisvestingssituatie betreft. Daarnaast willen we te weten komen wat de ruimtelijke behoefte van het culturele werkveld precies is: wat hebben instellingen, makers en bewoners nodig op welke plek en waarom? Om de bovenstaande vragen te beantwoorden, is de afdeling Kunst en Cultuur (K&C) in samenwerking met de afdeling Maatschappelijke Voorzieningen (MV) vanaf januari 2023 de nulmeting culturele voorzieningen gestart (hierna: de nulmeting). Met de nulmeting trachten we ook te komen tot een gedeeld kennismanagement systeem waar de interne data en kennis over cultuurhuisvesting op een centrale en gestandaardiseerde manier verzameld en opgeslagen wordt. De relevante kennis is gedeeltelijk wel aanwezig, maar nog niet verzameld en georganiseerd in gedeelde databestanden en kaarten. De kennisproducten die de nulmeting oplevert vormen een eerste aanzet tot zo’n bestand.
Het Programma ‘Ruimte voor Kunst en Cultuur’ valt onder de beleidsafdeling K&C, onderdeel van de directie Economische Zaken en Cultuur (EZC). Het programma houdt zich bezig met de realisatie van nieuwe culturele voorzieningen in Amsterdam. Hierbij wordt extra aandacht geschonken aan de inhaalslag-stadsdelen1 waar zich minder ruimte voor kunst en cultuur bevindt of op plekken waar veel instellingen dreigen te verdwijnen.
2.3 Doelstellingen De nulmeting culturele voorzieningen is een kwalitatief en kwantitatief onderzoek met als doel een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van het aanbod aan culturele voorzieningen, vrije culturele ruimte, broedplaatsen en nachtcultuur in Amsterdam. De resultaten van de nulmeting worden ingezet voor toekomstige beleidsbepaling van de afdeling K&C op het gebied van huisvesting. Tevens vormt het de basis voor de samenwerking tussen K&C en MV op het gebied van cultuurhuisvesting. De doelstellingen van de nulmeting zijn als volgt: 1. Huidige stand van zaken cultuurgebouwen inventariseren; 2. Transparante, kwalitatieve en kwantitatieve onderbouwing leveren voor het concretiseren van de gemeentelijke opgave voor de culturele infrastructuur.
1
Het gebruik van ‘stadsdeel’ in dit rapport verwijst zowel naar de 7 Amsterdamse stadsdelen (Noord, Centrum, West, et cetera) als stadsgebied Weesp.
FOTOGRAAF marisfo.nl
H3
Beleidscontext
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
H3 Beleidscontext
13 In het Amsterdams akkoord 2022-2026 stelt het college van B&W dat kunst en cultuur voor elke Amsterdammer dichtbij moet zijn. Het verder verbreden en verdiepen van het culturele aanbod in de stad is hierbij het uitgangspunt: alle Amsterdammers moeten zich kunnen verrijken met kunst en cultuur. In de wijken waar op dit moment nog weinig aanbod is wordt – waar mogelijk – meer geïnvesteerd in kunst en cultuur. Hieronder volgt een opsomming van de beleidsstukken waarin de nulmeting genoemd wordt en waarbinnen het onderzoek een rol speelt.2
3.1 Kunstenplan Met de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 en het Kunstenplan 2025-2028 erkent het college de grote waarde van kunst en cultuur voor onze stad. Het zit in ons DNA, of we het nu hebben over beeldende kunst, erfgoed, nachtcultuur, fotografie of dans: de vele makers en culturele instellingen zijn onmisbaar. Het Kunstenplan zet de uitgangspunten uiteen voor het Amsterdamse cultuurbeleid en bepaalt de gemeentelijke inzet op dit dossier voor de komende jaren, zo ook op het gebied van ruimte. In de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 en het Kunstenplan 2025-2028 stellen we dat er in niet alle stadsdelen evenveel ruimte aanwezig is waar kunst en cultuur gemaakt en ervaren kan worden. Er wordt de komende periode gewerkt aan een meer gelijke verdeling van kunst en cultuur over de stad. Dit doen we zowel door te investeren in nieuwe plekken als door drempels weg te nemen in de toegang tot subsidies en andere financieringsmogelijkheden. De nulmeting biedt inzichten om deze uitdagingen het hoofd te bieden. 2
Er zijn twee andere beleidsplannen die zich ook (gedeeltelijk) richten op de realisatie van ruimte voor kunst en cultuur: het Atelier- en broedplaatsenbeleid 2023-2026 en de Uitvoeringsagenda nachtcultuur 2023-2026. In dit rapport zijn deze plannen buiten beschouwing gelaten omdat er geen expliciete rol is gegeven voor de nulmeting. Desalniettemin zijn de resultaten wel van toegevoegde waarde voor de ambities uit deze plannen.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
3.2 Strategisch Huisvestingsplan
14
Met de vaststelling van het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027 (SHP) wordt de koers uitgezet voor nieuwe permanente voorzieningen voor de periode tot en met 2027 met een doorkijk tot en met 2032. We richten ons met dit plan op kunst- en cultuurvoorzieningen, broedplaatsen, nachtcultuur en op bestaande vrije ruimte. De opgave voor nieuwe kunst- en cultuurvoorzieningen is groter dan het beschikbare investeringsbudget. Daarom moeten we keuzes maken in welke projecten we investeren en bij welke projecten we faciliteren. Hiervoor hebben we een strategisch kader ontwikkeld (zie Bijlage 4). Door het strategisch kader te doorlopen, prioriteren we op projectniveau de inzet van beschikbare investeringsmiddelen en (onderzoeks) capaciteit. De resultaten van de nulmeting spelen een belangrijke rol in het toepassen van dit kader.
3.3 Referentienorm Maatschappelijke Voorzieningen In 2018 zijn de Amsterdamse Referentienormen maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen vastgesteld. Met dit instrument geven we antwoord op de vraag hoeveel ruimte er nodig is aan maatschappelijke voorzieningen in de groeiende stad. Kunst en cultuur maakt deel uit van deze referentienormen, die in 2024 zijn geactualiseerd. Hierbij zijn er aparte normen bepaald voor zowel culturele wijkvoorzieningen als stedelijke culturele voorzieningen. Met de referentienormen zorgen we ervoor dat wanneer er nieuwe woningen worden gebouwd, er ook ruimte wordt gemaakt voor kunst- en cultuurvoorzieningen. Dat vertaalt zich naar de grootschalige gebiedsontwikkeling (zoals Haven-Stad of IJburg 2). Maar ook naar bestaande buurten waar woningen worden toegevoegd (zoals Geuzenveld-Slotermeer, Reigersbos, K-buurt of de Banne Noord). Voor kunst en cultuur zijn de volgende normen bepaald: • Per nieuwe woning wordt 0,25 m2 BVO3 kunst- en cultuurvoorzieningen op wijkniveau toegevoegd. • Per nieuwe woning wordt 0,20 m2 BVO kunst- en cultuurvoorzieningen op stedelijk niveau toegevoegd.
3
Oppervlakte in dit rapport betreft het Bruto Vloeroppervlak (BVO) van cultuurvoorzieningen. Dit betekent dat al het vloeroppervlak van een adres wordt meegeteld, ongeacht of het bruikbaar of verhuurbaar is.
FOTOGRAAF Edwin van Eis
H4
Aanpak
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
H4 Aanpak
16 4.1 Opzet nulmeting De nulmeting bestaat uit een kwantitatief en een kwalitatief deel. Het kwantitatieve deel omvat het verzamelen en analyseren van data over de ruimtelijke situatie van de kunsten cultuursector in de hele stad. Deze informatie is verzameld, aangevuld, geïntegreerd, gevalideerd en op een heldere manier gepresenteerd in diverse kennisproducten (zie paragraaf 6.1), die samen het kennismanagementsysteem vormen. Het kwalitatieve deel heeft alleen betrekking op de inhaalslag-stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost. Hier ligt de hoeveelheid ruimte voor kunst en cultuur onder het gemiddelde van de stad en is er minder zicht op de aard en samenstelling van de sector. Om hier een beter beeld van te krijgen, zijn we in gesprek gegaan met lokale stakeholders binnen de gemeente en de culturele sector. Voor dataverzameling (zowel kwantitatief en kwalitatief) zijn de volgende methodieken gebruikt: • Desk research (via internet en bestaande databases); • Surveyonderzoek, ingevuld door 80 culturele instellingen en bewoners; • 16 Interviews en werksessies (stakeholders en sector); • Werkbezoeken. Voor data-analyse (kwantitatief) zijn de volgende methodieken gebruikt: • Analyse van data cultuurvoorzieningen via Excel en Power BI; • Geo-analyse middels Power BI en maps.amsterdam.nl.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
4.2 Onderzoeksvragen
17
De nulmeting culturele voorzieningen beoogt de volgende vragen te beantwoorden: 1. Definiëring: wat is een passend conceptueel raamwerk voor duiding en typering van culturele voorzieningen? 2. Spreiding 1: wat is de samenstelling van de culturele infrastructuur: waar zit welke type voorziening in welke mate? 3. Spreiding 2: hoe verhoudt de samenstelling van de culturele infrastructuur in de verschillende delen van de stad zich tot de inwonersverdeling en de gehele culturele infrastructuur? Deze vragen worden in Hoofdstuk 6 ‘Kennisproducten & Analyse’ beantwoord.
FOTOGRAAF Edwin van Eis
H5
Uitvoering
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
H5 Uitvoering
19 5.1 Verantwoording De uitvoering van de nulmeting culturele voorzieningen is opgedeeld in drie fasen: 1. Dataverzameling; 2. Aanvullen en controleren; 3. Data-analyse. In 2023 is de eerste fase van de nulmeting uitgevoerd. Dit heeft een database van culturele voorzieningen en een interactieve kaart hiervan op maps.amsterdam.nl opgeleverd.4 De resultaten van fase 1 zijn uitsluitend tot stand gekomen door middel van desk research. De data is vervolgens in fase 2 meermaals gecontroleerd door online bronnen te raadplegen en de database ter controle naar gemeentelijke stakeholders te sturen. Vervolgens is de data in fase 3 geanalyseerd en zijn er antwoorden op de onderzoeksvragen geformuleerd. Tijdens de eerste fase is ontdekt dat sommige gewenste data door middel van desk research moeilijk te achterhalen is. Zo is er momenteel nog onvoldoende zicht op de huursituatie van instellingen (tijdelijk of permanent), netto vloeroppervlak (NVO)5 en type ruimtes in Amsterdamse cultuurgebouwen. Tijdens de derde fase is gepoogd informatie over de beschikbare ruimtes in culturele voorzieningen te achterhalen. Één van de adviezen in dit rapport is om aanvullend onderzoek te verrichten om deze moeilijk verkrijgbare informatie toch te verzamelen, waar paragraaf 7.1 verder op ingaat.
4 5
De interactieve kaart is te vinden op maps.amsterdam.nl/kunstencultuur NVO is de netto vloeroppervlakte van een gebouw of ruimte, gemeten op vloerniveau en tussen de bouwmuren. Met "netto" wordt bedoeld dat de vloeroppervlakten van "niet goed bruikbare" delen niet meegerekend worden.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
5.1.1 Fase 1: Dataverzameling
20
Allereerst is er een inventarisatie gemaakt van beschikbare data over cultuurgebouwen in Amsterdam. Bij de volgende stakeholders zijn bestaande databases opgevraagd: Amsterdam & Partners, Bureau Broedplaatsen en Gemeentelijk Vastgoed. Deze databases zijn gecombineerd tot een eerste bronbestand. Vervolgens is bepaald wat voor informatie er nodig is over elk cultuurgebouw (zie sectie 6.1.1 voor een overzicht van de verschillende datacategorieën). Aan de hand van desk research is de ontbrekende informatie in het bronbestand aangevuld en de reeds aanwezige informatie geverifieerd. Het resultaat van fase 1 is een eerste versie van de database, waarmee in de zomer van 2023 een interactieve kaart (zie sectie 6.1.2) en voorlopige analyses zijn opgesteld in de vorm van fact sheets per stadsdeel.
5.1.2 Fase 2: Aanvullen en controleren Om de kwaliteit van de data te controleren, is de database geverifieerd en aangevuld door de volgende stakeholders: • Afdeling K&C (inclusief nachtcultuur); • Bureau Broedplaatsen; • Expeditie Vrije Ruimte; • Stadsdelen: Accounthouders Kunst en Cultuur. Door de interactieve kaart en database te bestuderen en met hun eigen kennis en expertise te controleren hebben zij diverse ontbrekende instellingen en onjuiste gegevens geïdentificeerd. Vervolgens is de interactieve kaart onder de aandacht gebracht bij culturele instellingen. Dit is gedaan door middel van de nieuwsbrief kunst en cultuur van de gemeente Amsterdam. En door directe e-mails naar instellingen middels de netwerken van accounthouders en gebiedsmakelaars in de verschillende stadsdelen. Hierbij werden ze gevraagd om aanvullingen en wijzigingen voor te stellen door middel van een vragenlijst (zie bijlage 2). De vragenlijst is nog steeds te vinden op de interactieve kaart, waardoor iedereen die de kaart bestudeert ook wijzigingen en ontbrekende culturele voorzieningen kan voorstellen.
5.1.3 Fase 3: Data-analyse Een volledige en geverifieerde database maakt het mogelijk om te analyseren hoe culturele voorzieningen verspreid zijn over Amsterdam. Door middel van Microsoft Power BI is een interactief dashboard ontwikkeld dat gegevens uit de database analyseert en visualiseert. Dit dashboard geeft inzicht in het aantal vierkante meters aan cultuurvoorzieningen dat zich in de verschillende stadsdelen van Amsterdam bevindt en stelt ons in staat om de onderzoeksvragen over spreiding te beantwoorden. Door filters aan en uit te zetten op het dashboard kan de spreiding van culturele voorzieningen door verschillende lenzen geanalyseerd worden. Zo is het mogelijk om te filteren op broedplaatsen, theater of publieksruimte, om zo een deelanalyse over dit onderwerp te zien te krijgen. Daarnaast kunnen eenvoudig fact sheets opgesteld en geëxporteerd worden voor elke functie, gebied of kunstdiscipline.
H6
FOTOGRAAF Edwin van Eis
Kennisproducten & Analyse
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
H6 Kennisproducten & Analyse
22 6.1 Kennisproducten Het onderzoek heeft de volgende kennisproducten opgeleverd: 1. Database: intern en extern gecontroleerde data over culturele gebouwen en gebruik; 2. Interactieve kaarten: visuele weergave van de huidige culturele infrastructuur op basis van de database. Omvat één publieke kaart met beperkte informatie en één interne kaart met uitgebreide informatie; 3. Dashboard: dynamische analyses op basis van de database voor elke functie, kunstdiscipline en gebied; 4. Ruimtelijke cultuurprofielen: kwalitatieve rapportages over de huidige stand van zaken van cultuurvoorzieningen in inhaalslag-stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost. In wat volgt wordt de (totstandkoming van) elk kennisproduct afzonderlijk toegelicht.
6.1.1 Database culturele voorzieningen De database van culturele voorzieningen is opgebouwd in Excel door bestaande databronnen te combineren en deze door middel van desk research aan te vullen en te verifiëren. Voorafgaand aan deze stap is bepaald wat voor informatie er nodig is over elk cultuurgebouw. De volgende datacategorieën komen overeen met de kolommen in de database: a. Kunstdiscipline: bijvoorbeeld dans, muziek of theater; b. Algemene functie: bijvoorbeeld productie, presentatie of hybride (zowel productie als presentatie); c. Specifieke functie: bijvoorbeeld broedplaats, cultuureducatie, nachtcultuur of vrije ruimte; d. Type ruimtes: bijvoorbeeld podiumzaal of repetitieruimte; e. Bruto Vloeroppervlak (BVO); f. Kamer van Koophandel (KVK) nummer;
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
23
g. Adres (conform Basisadministratie Gebouwen – BAG); h. Postcode-6; i. Blok-, buurt-, wijk-, gebieds- en stadsdeelnaam en code; j. Coördinaten (voor interactieve kaart); k. Website. Categorieën a. tot en met d. vormen samen de typologie cultuurgebouwen. In paragraaf 6.2 ‘Conceptueel Kader’ is de volledige typologie terug te vinden en wordt de totstandkoming ervan toegelicht. Vervolgens is de database handmatig gevuld door middel van desk research. Er is als volgt te werk gegaan: • Om te controleren of de culturele instelling in het gebouw nog actief was en het adres klopte, zijn Google Maps, KVK-informatie, de website(s) en sociale media kanalen van de instelling(en) geraadpleegd. • Voor informatie over type programmering, het gebouw en beschikbare ruimtes (categorieën a, b, c & d) zijn de websites van de gevestigde instelling(en), sociale media kanalen en nieuwsbronnen geraadpleegd. • Voor adresgegevens en oppervlakte (categorieën e, g, h & i) zijn de Kadastrale Kaart en BAG-gegevens via Data Amsterdam geraadpleegd. • Voor het achterhalen van KVK-nummers (categorie f) is zoekfunctie van de website van de Kamer van Koophandel gebruikt en de website(s) van de instelling(en). • Coördinaten (categorie j) zijn bepaald door middel van GIS-analyse en Google Maps.
6.1.2 Interactieve kaarten Maps.amsterdam.nl is de interactieve kaartenwebsite van de Gemeente Amsterdam. Deze website bevat een groot aantal interactieve themakaarten en open geodata, beschikbaar gesteld door de Gemeente Amsterdam. Team ‘Beeld & Data’ (deel van de afdeling ‘Expertise’ van de directie ‘Ruimte en Duurzaamheid’) heeft in opdracht van de afdeling K&C een interactieve kaart gemaakt van de inhoud van de database. Deze kaart heeft twee varianten: een externe, publiek toegankelijke kaart met beperkte informatie; een interne kaart met volledige informatie waar alleen medewerkers in het bezit van een wachtwoord toegang toe kunnen krijgen. De externe kaart is te vinden op maps.amsterdam.nl/kunstencultuur. Zie figuur 1 voor een screenshot van deze kaart. De kaart heeft drie interactieve functies: • De legenda: aan de linkerzijde bevindt zich de legenda van de kaart met de mogelijkheid om verschillende categorieën zichtbaar of onzichtbaar te maken. • De pop-up: na het klikken op één van de puntjes op de kaart verschijnt er een popup met aanvullende informatie over de geselecteerde culturele voorziening. • De instrumentenbalk: maps.amsterdam.nl heeft verschillende ingebouwde functionaliteiten om ruimtelijke analyses te maken, te vinden in de werkbalk aan de rechterkant.
Het is mogelijk om hiermee onder andere de bereikbaarheid van verschillende cultuurvoorzieningen te bepalen, kaartlagen aan en uit te zetten, selecties te maken en vlakken toe te voegen aan de kaart.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
24
Figuur 1: Interactieve kaart op maps.amsterdam.nl
Daarnaast bevindt zicht rechtsonder op de kaart ook een veld met algemene informatie over de kaart en een link naar de vragenlijst waar iedereen wijzigingsvoorstellen kan indienen. Deze voorstellen worden vervolgens beoordeeld door de afdeling K&C. De interne kaart is gekoppeld aan een beheeromgeving waar medewerkers met toegang hiertoe nieuwe punten aan de database kunnen toevoegen en bestaande punten kunnen aanpassen.
6.1.3 Dashboard culturele voorzieningen Het dashboard culturele voorzieningen is een interactieve visualisatie van de resultaten van de nulmeting. Door te klikken op de visualisaties kunnen verschillende filters aan- en uitgezet worden. Afhankelijk van de kennisvraag van de gebruiker van het dashboard, kunnen met een paar gerichte klikken specifieke analyses gegenereerd worden. Het dashboard is ontwikkeld met Power BI en uitsluitend bedoeld voor intern gebruik. Zie figuur 2 op de volgende pagina voor een screenshot van het dashboard.
Totaal per stadsdeel
0,3
11,37 0.24
0,72
0,11
0,96
0,94
0,93
0,88
0,61 Nieuw-West
1,08
Oost
1,13
Weesp
Centrum
Westpoort
Bibliotheek
AMSTERDAM
Multidisciplinair
Power BI Desktop
0,52 Inwoners:
Erfgoed
0,27
Muziek
0,25
Theater
0,12
Beeldende kunst fotografie
0,11
Dans
Nachtcultuur
Vrije ruimte
Kunstdiscipline
Film
3,71 0,04
Zuid
0,21
Noord
Makersfunctie
West
0,28
0,22
Zuidoost
Publieks Makersfunctie
Museum
25
Publieks functie
Specifieke functie
Broedplaats
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Algemene functie
931.792 Totaal oppervlakte:
1.125.314
0,07
Oppervlakte per inwoner:
1,21 m2
0,02 © © 2025 2025 Microsoft Microsoft Corporation Corporation
Figuur 2: Dashboard Culturele Voorzieningen
6.1.4 Cultuurprofielen Voor het kwalitatieve deel van de nulmeting zijn er door de afdeling K&C 16 semi‑gestructureerde interviews afgenomen, 8 met instellingen uit Nieuw-West en 8 met instellingen uit Noord. In Zuidoost heeft de regisseur kunst en cultuur ruim 60 gesprekken gevoerd volgens de grounded research methodologie. Het coderen en analyseren van deze gesprekken heeft geleid tot kwalitatieve profielen van de inhaalslag-stadsdelen. Voor elk stadsdeel is een onderzoeksrapport opgesteld dat verdieping biedt over de resultaten en de totstandkoming hiervan. De gebruikte vragenlijst en wie er geïnterviewd is, is te vinden in bijlage 3. Hieronder staan de belangrijkste resultaten per stadsdeel opgesomd. Noord:
•
• • • • • •
Stadsdeel is divers, goed bereikbaar (mede door Noord-Zuidlijn) en wordt beschouwd als een stad op zich, met verschillende centra en buurten met verschillende karakters. Sterk netwerk, veel samenwerking met sector en daarbuiten (onder andere via Cultuurtafel Noord) en onderlinge uitwisseling van ruimte gebeurt regelmatig. Aanbod is divers en dynamisch, veel tegencultuur en nachtcultuur. NDSM-werf is het belangrijkste knooppunt, maar men maakt zich zorgen over behoud van het unieke karakter van het gebied bij nieuwbouw. Ervaren ruimtegebrek, problemen met panden en uitdagingen door tijdelijkheid, maar willen niet verhuizen. Weinig interesse en betrokkenheid bij kunst en cultuur vanuit de buurt, men zoekt wel naar aansluiting. Zorgen over segregatie en (financiële) toegankelijkheid van kunst en cultuur voor bepaalde bewoners.
Nieuw-West: Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
•
26
•
• • •
Stadsdeel is goed bereikbaar en wordt omschreven als inspirerend, divers en in ontwikkeling. Instellingen zitten er graag en willen graag blijven. Aanbod is divers en maatschappelijk betrokken, lijn tussen kunst en cultuur en maatschappelijk werk vervaagt soms. Betere communicatie en promotie kan bereik van programma verbeteren, met name voor (lokale) jongeren. Er wordt veel samengewerkt, zowel met de sector als daarbuiten, maar er wordt ook onderlinge concurrentie ervaren. Tevreden met huidige ruimten, maar ervaren onzekerheid door tijdelijke huurcontracten en aanstaande gebiedsontwikkelingen. Zeer positief over samenwerking met het stadsdeelbestuur en accounthouders, hoop op langdurige relatie met gemeente op het gebied van ruimte en financiering.
Zuidoost:
•
• • • •
Het stadsdeel heeft momenteel onvoldoende ruimte voor kunst en cultuur. Toename van culturele ruimte rond ArenaPoort in het verschiet en in andere delen van het stadsdeel liggen er kansen. Bestaande kunst en cultuur locaties worden veelal onderbenut (o.a. vanwege verdienopdracht buurthuizen) of zijn tijdelijk zonder uitzicht op nieuwe locatie. Er zijn onvoldoende subsidiemiddelen en onderlinge concurrentie hierom verstoort de samenwerking. Lokale instellingen hebben onvoldoende kennis over gebieds- en project ontwikkeling en worden hier niet bij betrokken of ondersteund door de gemeente. Veel lokale makers zijn autodidact en vertrekken vaak naar andere stadsdelen bij succes.
6.2 Conceptueel kader De meest basale vraag die het fundament vormt van dit onderzoek is: wat is een ‘culturele voorziening’? Uit deze vraag volgen de vragen: wat valt hieronder en wat niet? En wat voor soortenvoorzieningen zijn er? Dit brengt ons op de eerste onderzoeksvraag: “wat is een passend conceptueel raamwerk voor duiding en typering van culturele voorzieningen?” Het ontwikkelen van een database vraagt om de ontwikkeling van een conceptueel kader met operationele definities van de relevante categorieën en begrippen. Om tot dit kader te komen is gebruik gemaakt van een iteratieve methode. Eerst is er op basis van literatuuronderzoek en de inhoud van het SHP een conceptkader opgesteld. Deze zijn we vervolgens gaan toepassen tijdens de eerste fase van de nulmeting. Het conceptkader is in feite getest op Amsterdamse instellingen. Elke keer dat er een instelling toegevoegd werd aan de database, werd deze aan de hand van het kader ingedeeld. Als we op instellingen stuitten die een uitzondering vormden op de huidige versie van het kader, pasten we deze aan. Zo zijn we uiteindelijk op de volgende typologie uitgekomen:
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Kunstdiscipline
Type functie
Type ruimte
Beeldende Kunst en Fotografie
Productie
Activiteitenruimte
Creatieve Industrie en Ontwerp
Presentatie
Atelier / werkplaats
Dans
Hybride
Atelierwoning
Debat en Letteren
Bibliotheekzaal
Erfgoed
Bibliotheek
Buitenruimte
Film
Broedplaats
Clubruimte
Multidisciplinair
Buurthuis
Depot
Muziek
Cultuureducatie
Expositieruimte
Theater
Evenementenlocatie
Filmzaal
TV en Radio
Galerie
Foyer
Museum
Horeca
Nachtcultuur
(flex-)Kantoorruimte
Talentontwikkeling
Leslokaal
Vrije ruimte
Museumzaal Opnamestudio Podiumzaal
27
Repetitieruimte Tabel 1: Typologie cultuurvoorzieningen / conceptueel kader
Definities van elk van de verschillende categorieën zijn te vinden in Bijlage 1.
6.3 Analyse culturele ruimte: spreiding oppervlakte De tweede onderzoeksvraag luidt: “wat is de samenstelling van de culturele infrastructuur: waar zit welke type voorziening in welke mate?” Deze zullen we beantwoorden op twee niveaus: (1) spreiding van cultuurvoorzieningen in het algemeen (zonder te kijken naar inpandige functies), en (2) spreiding van cultuurvoorzieningen per specifieke functie of kunstdiscipline. In wat volgt worden deze twee niveaus apart uitgewerkt.
6.3.1 Spreiding algemeen Er is in totaal 1.125.314 vierkante meter (m2) aan ruimte voor kunst en cultuur in Amsterdam6. Zie de onderstaande kaart voor een visuele weergave van de culturele infrastructuur en waar deze zich wel en niet bevindt.
6
Oppervlakte in dit rapport betreft het Bruto Vloeroppervlak (BVO) van cultuurvoorzieningen. Dit betekent dat al het vloeroppervlak van een adres wordt meegeteld, ongeacht of het bruikbaar of verhuurbaar is.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
AMSTERDAM
28
Power BI Desktop
© © 2025 2025 Microsoft Microsoft Corporation Corporation
Figuur 3: kaart van de Amsterdamse culturele infrastructuur
Uit figuur 1 wordt meteen duidelijk dat ruimte voor kunst en cultuur ongelijk is verdeeld over de stad. De hoogste concentratie van puntjes (die afzonderlijke cultuurvoorzieningen aanduiden) bevindt zich in het centrum, waar ze soms zo dicht op elkaar zitten dat ze niet van elkaar te onderscheiden zijn. Hoe verder we van het centrum bewegen, hoe schaarser de cultuurvoorzieningen worden. De grafiek op de volgende pagina grafiek (figuur 4) geeft de totale oppervlaktes weer per stadsdeel. Hier is te zien dat stadsdeel Centrum de hoogste totale oppervlakte aan cultuurvoorzieningen heeft (339.872 m2), en Westpoort (17.772 m2) het laagste7.
7
Stadsdeel Westpoort wordt vanwege de hoofdzakelijke industriële functie en zeer laag inwoners aantal (1.561) buiten beschouwing gelaten in dit analyse-hoofdstuk. Dit hoofdstuk richt zich dus exclusief op het vergelijken van de culturele infrastructuur in de 7 stadsdelen (Centrum, West, Noord, Oost, Zuid, Nieuw-West, Zuidoost) en stadsgebied Weesp.
163.155 139.866
130.701 104.576
104.515
101.244
23.633
17.752
Weesp
Westpoort
Nieuw-West
Noord
Zuidoost
Oost
Zuid
West
29
339.872
Centrum
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Ruimte (m2) per stadsdeel
Figuur 4: spreiding van ruimte voor kunst en cultuur over stadsdelen
Het bovenstaande resultaat geeft inzicht in de de bruto spreiding van culturele vierkante meters over Amsterdam, maar niet over de samenstelling hiervan. Om te weten te komen wat voor voorziening waar in welke mate zit moeten we dieper duiken in de verschillende doeleinden waarvoor de voorzieningen ingezet worden, ofwel functies en kunstdisciplines. De volgende paragraven gaan hier dieper op in door de culturele infrastructuur te beschouwen door drie lenzen: algemene functies, specifieke functies en kunstdisciplines. Ook analyseren we het formaat van de aanwezige cultuurvoorzieningen. Hier maken we onderscheid tussen vier soorten: klein (minder dan 500 m2), middel (500-2.000 m2), middelgroot (2.000-4.000 m2) en groot (4.000+ m2).
6.3.2 Spreiding per algemene functie Volgens de typologie hebben cultuurvoorzieningen drie mogelijke algemene functies: productie (maken van werk), presentatie (werk tonen aan publiek) of hybride (zowel productie als presentatie). In het onderstaande figuur is te zien hoeveel ruimte er voor elke functie per stadsdeel is. Ruimte (m2) per stadsdeel en algemene functie 339.872
163.155
139.866
130.701 104.576
104.515
101.244
23.633
Figuur 5: spreiding ruimte over stadsdelen per algemene functie
Weesp
Productie
Nieuw-West
Noord
Zuidoost
Presentatie
Oost
Zuid
West
Centrum Hybride
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
30
Cultuurvoorzieningen met een productiefunctie zijn exclusief ingericht voor makers. Het zijn veelal multidisciplinaire verzamelgebouwen met allerlei soorten werkruimtes. Hieronder vallen broedplaatsen en studiocomplexen, maar ook productiehuizen, danscollectieven, orkesten en evenementenorganisatoren. Er is in totaal 197.412 m2 in Amsterdam met een exclusieve productiefunctie. Zo zien we dat stadsdeel Oost de meeste ruimte voor productie heeft, namelijk 48.330 m2 (24,5 procent). Het stadsdeel noemt zichzelf terecht “het stadsdeel van de makers”. Stadsdeel West en Nieuw-West volgen met respectievelijk 44.588 m2 (22,6 procent) en 30.510 m2 (15,5 procent). Ruim 60 procent van de productieruimte in Amsterdam bevindt zich in deze drie stadsdelen. In Zuidoost, Noord en Weesp vinden we de minste productievoorzieningen, respectievelijk 16.514 m2 (8,4 procent), 11.580 m2 (5,9 procent), 3.080 m2 (1,6 procent). Cultuurvoorzieningen met een exclusieve presentatiefunctie zijn ingericht voor het ontvangen van publiek. Voorbeelden hiervan zijn musea, poppodia, theaters, nachtclubs en galeries. Muziekscholen en andere cultuureducatieinstellingen vallen ook onder het kopje ‘presentatie’. In totaal is er 669.597 m2 aan presentatievoorzieningen in Amsterdam. Stadsdeel Centrum is de koploper op dit gebied met 236.896 m2 (35,4 procent).
Hier bevinden zich talloze podia, musea, nachtclubs en andere publiekstrekkers. Zuid scoort ook hoog met 112.918 m2 (16,9 procent), gevolgd door Zuidoost met 78.462 m2 (11,7 procent) Stadsdeel Zuid huisvest een aantal toonaangevende musea met een groot vloeroppervlak, met name rondom het Museumplein. Zuidoost heeft twee grote poppodia met Afas Live & Ziggo Dome. In Noord, Nieuw-West en Weesp vinden we de minste presentatievoorzieningen, respectievelijk 48.898 m2 (7,3 procent), 40.517 m2 (6,1 procent), 7.470 m2 (1,1 procent). Voorzieningen met een hybride functie komen in allerlei soorten en maten. Ze zijn moeilijker te duiden middels bruto vloeroppervlak omdat hieruit niet duidelijk wordt in welke mate de voorziening ingericht is voor makers of publiek. Uit het totale oppervlak kunnen we immers niet opmaken hoe de ruimte is ingedeeld. Voorbeelden van hybride voorzieningen zijn theaters met repetitieruimte, productiehuizen met inpandige programmering, broedplaatsen met een podium of expositieruimte, of poppodia met inpandige opnamestudio’s. Ook bibliotheken en culturele buurtvoorzieningen hebben vaak een hybride functie. In totaal is er 258.305 m2 aan hybride voorzieningen in de stad. We zien dat Centrum ook koploper is op het gebied van hybride voorzieningen, met 81.422 m2 (31,5 procent) gevolgd door West met 46.656 m2 (18,1 procent) en Noord met 44.037 m2 (17 procent).
In verhouding tot het totale aantal vierkante meters heeft Weesp heel veel hybride voorzieningen (55,4 procent van de totale oppervlakte in het stadsgebied). De minste hybride voorzieningen in absolute zin bevinden zich in Weesp, Zuidoost en Zuid. Hier vinden we respectievelijk 13.083 m2 (5,1 procent), 9.600 m2 (3,7 procent), 9.137 m2 (3,5 procent). Algemene functie / Stadsdeel
Productie
%
Presentatie
%
Hybride
%
Centrum
21.554
10,9
236.896
35,4
81.422
31,5
Zuid
17.811
9,0
112.918
16,9
9.137
3,5
Oost
48.330
24,5
65.181
9,7
17.190
6,7
West
44.588
22,6
71.911
10,7
46.656
18,1
Weesp
3.080
1,6
7.470
1,1
13.083
5,1
Noord
11.580
5,9
48.898
7,3
44.037
17,0
Nieuw-West
30.510
15,5
40.517
6,1
30.217
11,7
Zuidoost
16.514
8,4
78.462
11,7
9.600
3,7
Totaal
197.412
669.597
Tabel 2: spreiding cultuurvoorzieningen per stadsdeel per algemene functie
258.305
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Spreiding presentatievoorzieningen per formaat
Voorzieningen met een (gedeeltelijke) presentatiefunctie variëren qua publieksbereik. De ene bedient voornamelijk bewoners uit de directe omgeving, terwijl de andere bezoekers uit de hele stad, uit heel Nederland of van over de hele wereld trekt. Daarnaast heeft elke voorziening een bepaalde capaciteit qua hoeveel bezoekers ze kunnen ontvangen per dag. Helaas is er geen data beschikbaar over de bezoekers capaciteit van elke voorziening. Wel kunnen we in kaart brengen hoeveel voorzieningen van groot (4.000+ m2), middelgroot (2.000-4.000 m2), middel (500-2.000 m2) en klein (minder dan 500 m2) formaat er zijn in de verschillende stadsdelen en daarmee een indicatie geven over bereik. Hieronder ligt de aanname dat hoe groter de instelling, hoe groter de kans dat de instelling een stedelijk of bovenstedelijk bereik heeft. Deze analyse is visueel weergegeven in figuur 6. Presentatieruimte (m2) per stadsdeel en formaat
318.318
122.055
118.567 92.935
88.062
82.371
70.734
31
20.533 Weesp
Nieuw-West
Oost
Middelgroot
Zuidoost
Noord
Zuid Middel
West
Centrum Klein
Groot
Figuur 6: spreiding ruimte over stadsdelen per formaat
De volgende conclusies kunnen getrokken worden op basis van de bovenstaande figuur: • Grote voorzieningen (> 4.000 m2): • Centrum (187.798), Zuid (94.695) en Zuidoost (71.489) hebben de meeste vierkante meters; • In Noord (45.333), Nieuw-West (33.139) en Weesp (10.000) vinden we de minste. • Middelgroot (2.000-4.000 m2): • In Centrum (41.227), West (26.013) en Nieuw-West (23.069) zijn de meeste vierkante meters; • In Zuid (2.585), Weesp (2.430) en Oost (2.152) bevinden zich de minste. • Middel (500-2.000 m2) • De grootste concentratie van vierkante meters bevindt zich in Centrum (72.843), West (28.830) en Noord (25.727); • In Zuidoost (9.655), Nieuw-West (8.816) en Weesp (6.631) zijn de minste vierkante meters te vinden. • Klein: (< 500 m2) • De meeste oppervlakte bevindt zich in Centrum (16.450), Noord (8.073) en West (7.189); • In Oost (5.478), Zuidoost (2.052) en Weesp (1.492) vinden we de minste vierkante meters.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Algemene functie / Stadsdeel
32
Groot
%
Middel groot
%
Middel
%
Klein
%
Centrum
187.798
33,5
41.227
34,1
72.843
37,7
16.450
31,2
Zuid
94.695
16,9
2.585
2,1
19.204
9,9
5.571
10,6
Oost
55.896
10,0
2.152
1,8
18.845
9,8
5.478
10,4
West
56.535
10,1
26.013
21,5
28.830
14,9
7.189
13,6
Weesp
10.000
1,8
2.430
2,0
6.631
3,4
1.492
2,8
Noord
45.333
8,1
13.802
11,4
25.727
13,3
8.073
15,3
Nieuw-West
33.139
5,9
23.069
19,1
8.816
4,6
5.710
10,8
Zuidoost
71.489
12,7
4.866
4,0
9.655
5,0
2.052
3,9
Totaal
561.226
120.869
193.068
52.739
Tabel 3: spreiding presentatievoorziening per stadsdeel per formaat
6.3.3 Spreiding per specifieke functie Volgens onze typologie kunnen cultuurvoorzieningen verschillende soorten specifieke functies hebben. In dit rapport lichten we er zes uit: bibliotheek, broedplaats, cultuureducatie, museum, nachtcultuur en vrije ruimte. De onderstaande figuur laat zien hoe de verschillende soorten functies verspreid zijn over de verschillende stadsdelen. Ruimte (m2) per stadsdeel en specifieke functie 200.798
194.258 154.386 123.394
117.158
73.382
23.384
Weesp
Museum
Zuidoost
Cultuureducatie
Noord
Nieuw-West
Broedplaats
Oost
Zuid
West
Centrum
Bibliotheek
27.293
Nachtcultuur
Figuur 7: spreiding ruimte over stadsdelen en stadsgebied per specifieke functie
Vrije ruimte
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
Bibliotheken zijn qua locatie zeer gelijk verspreid over Amsterdam (zie figuur 8). De afstand in vogelvlucht tussen de verschillende bibliotheekvoorzieningen verschilt weinig, wat aangeeft dat de locaties strategisch gekozen is. Ze bevinden zich veelal Power BI Desktop op pleinen en knooppunten in verschillende buurten. BIBLIOTHEKEN
© © 2025 2025 Microsoft Microsoft Corporation Corporation
33
Figuur 8: kaart van bibliotheekvoorzieningen in Amsterdam
In totaal is er 40.922 m2 aan bibliotheekvoorzieningen in Amsterdam. Stadsdeel Centrum heeft bij uitstek de meeste bibliotheekruimte van de stad, ondanks dat er maar één vestiging is: 19.644 m2 (48 procent). Op de tweede plek komt Nieuw-West met 8.225 m2 (20,1 procent). In de rest van de stadsdelen zien we een vergelijkbare oppervlakte van tussen de 2.000 en 3.500 m2 (met uitzondering van Weesp, met 838 m2). Broedplaatsen zijn verzamelgebouwen voor betaalbare ateliers en atelierwoningen. In totaal is er 283.779 m2 aan broedplaatsvoorzieningen in Amsterdam. De meeste broedplaatsen bevinden zich in West met 78.252 m2 (27,6 m2). Hierop volgt Oost met 53.778 m2 (19 procent) en Nieuw-West met 52.626 m2 (18,5 procent). De minste broedplaatsruimte is te vinden in Zuidoost met 10.656 m2 (3,8 procent). Voorzieningen die zich richten op cultuureducatie bieden ruimte aan de Amsterdamse jeugd om binnen en buiten schooltijd kennis te kunnen maken met kunst en cultuur in de brede zin. Voorbeelden hiervan zijn muziek-, theater- en dansscholen. In totaal is er 73.035 m2 aan cultuureducatievoorzieningen in Amsterdam. De meeste voorzieningen bevinden zich in Centrum, met 21.148 m2 (29 procent). Hierop volgen Oost met 13.750 m2 (18,8 procent) en Nieuw-West met 13.331 m2 (18,3 procent).
West, Noord en Weesp hebben de minste ruimte met respectievelijk 3.887 m2 (5,3 procent), 3.553 m2 (4,9 procent) en 2.243 m2 (3,1 procent). Amsterdam heeft in totaal 225.848 m2 aan musea. Deze bevinden zich voornamelijk in de stadsdelen Centrum, Zuid en Oost. Centrum is koploper met 86.561 m2 (38,3 procent), gevolgd door Zuid met 79.629 m2 (35,3 procent) en Oost met 38.565 m2 (17,1 procent). Het contrast met de andere stadsdelen is groot: West, Zuidoost en Nieuw‑West hebben respectievelijk slechts 2.872 m2 (1,3 procent), 903 m2 (0,4 procent) en 756 m2 (0,3 procent).
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
34
Nachtcultuur is alle kunst en cultuur die tussen 22:00 en 6:00 uur wordt aangeboden of specifiek geproduceerd wordt voor (of ter ondersteuning van) culturele nacht programmering. Hieronder vallen clubs, maar ook specifieke radiostations of makers plekken die zich exclusief richten op de productie van kunst & cultuur die bestemd is voor presentatie in de nacht. In totaal is er 102.013 m2 aan nachtcultuur in de stad. West heeft de meeste ruimte op dit gebied met 32.216 m2 (31,6 procent). Hierna volgen Centrum met 30.946 m2 (30,3 procent) en Oost met 15.734 m2 (15,4 procent). Noord en Nieuw-West hebben een aantal kleinere, experimentele nachtclubs. Zuidoost en Weesp hebben momenteel geen ruimte die ingericht is voor nachtcultuur. In Zuid is het aanbod heel beperkt met 1.340 m2 (1,3 procent). Vrije ruimte is “van onderop” georganiseerde plekken waar mensen elkaar ontmoeten, kunnen experimenteren, reflecteren en zich inzetten voor maatschappelijke doelen. Vaak vinden ze hun oorsprong in de krakersbeweging. De gebouwen zijn (vrijwel) volledig in zelfbeheer en worden collectief vormgegeven door maatschappelijke organisaties en burgers. In totaal is er 204.714 m2 aan vrije ruimte in Amsterdam. West heeft de meeste vrije ruimte met 73.573 m2 (35,9 procent), gevolgd door Nieuw‑West met 37.365 m2 (18,3 procent) en Oost met 30.462 m2 (14,9 procent).
De minste vrije ruimte bevindt zich in Noord, Weesp en Zuidoost met respectievelijk 12.254 m2 (6,0 procent), 10.000 m2 (4,9 procent) en 1.075 m2 (0,5 procent). De bovenstaande resultaten zijn samengevat in de onderstaande tabellen: Algemene functie / Stadsdeel
Bibliotheek
%
Broedplaats
%
Cultuur educatie
%
Centrum
19.644
48,0
23.320
8,2
21.148
29,0
Zuid
2.190
5,4
18.430
6,5
5.984
8,2
Oost
2.097
5,1
53.778
19,0
13.750
18,8
West
3.458
8,5
78.252
27,6
3.887
5,3
Weesp
838
2,0
11.718
4,1
2.243
3,1
Noord
2.409
5,9
30.014
10,6
3.553
4,9
Nieuw-West
8.225
20,1
52.626
18,5
13.331
18,3
Zuidoost
2.061
5,0
10.656
3,8
8.689
11,9
Totaal
40.922
Algemene functie / Stadsdeel
Museum
%
Nachtcultuur
%
Vrije Ruimte
%
Centrum
86.561
38,3
30.946
30,3
19.179
9,4
Zuid
79.629
35,3
1.340
1,3
15.821
7,7
Oost
38.565
17,1
15.734
15,4
30.462
14,9
West
2.872
1,3
32.216
31,6
73.573
35,9
Weesp
2.494
1,1
0
0,0
10.000
4,9
Noord
14.068
6,2
11.084
10,9
12.254
6
Nieuw-West
756
0,3
4.885
4,8
37.365
18,3
Zuidoost
903
0,4
0
0,0
1.075
0,5
Totaal
225.848
283.779
73.035
102.013
Tabel 4: spreiding cultuurvoorzieningen per stadsdeel per specifieke functie
204.714
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
6.3.4 Spreiding per kunstdiscipline Volgens de typologie kunnen cultuurvoorzieningen gericht zijn op negen soorten kunstdiscplines: beeldende kunst en fotografie, creatieve industrie en ontwerp, dans, debat en letteren, erfgoed, film, muziek, theater en tv en radio.8 Voor instellingen die in de basis disciplineoverstijgend opereren hebben we de categorie multidisciplinair toegevoegd. In deze sectie analyseren we spreiding van cultuurvoorzieningen over Amsterdam door de lens van disciplines: welke disciplines zijn breed vertegenwoordigd in welk stadsdeel en welke minder? Zie figuur 9 voor een visuele weergave van de samenstelling van de culturele infrastructuur in de verschillende stadsdelen, beschouwd vanuit het perspectief van kunstdisciplines. Ruimte (m2) per stadsdeel en kunstdiscipline 312.746
159.798 139.383
130.018 102.167
94.279 77.760 23.633
Debat_Letteren
Erfgoed
Weesp
Dans
Noord
Muziek
Nieuw-West
Multidisciplinair
Zuidoost
BeeldendeKunst_Fotografie
Oost
Zuid
West
Centrum
35
Film
Theater
Figuur 9: spreiding cultuurvoorzieningen per stadsdeel per kunstdiscipline
Cultuurvoorzieningen die zich richten op beeldende kunst en fotografie bieden ruimte voor niet-interactieve kunst die uit- of verbeeldt. In totaal is 102.619 m2 in de stad aan cultuurvoorzieningen die zich hier op richten. De hoogste concentratie van dit soort voorzieningen bevindt zich in Zuid met 55.139 m2 (53,7 procent), gevolgd door Centrum met 20.121 m2 (19,6 procent) en Noord met 11.144 m2 (10,9 procent). De minste ruimte bevindt zich in Zuidoost, Weesp en Nieuw-West met respectievelijk 2.871 m2 (2,8 procent), 2.526 m2 (2,5 procent) en 681 m2 (0,7 procent). Dans als kunstdiscipline betreft bewegingskunst zonder sociale of educatieve insteek. Hieronder valt ook circus. In totaal is er 20.539 m2 aan cultuurvoorzieningen in Amsterdam die zich richten op dans. Centrum is koploper met 8.437 m2 (41 procent), gevolgd door West met 4.318 m2 (21 procent). Zuidoost en Weesp hebben de minste ruimte met respectievelijk 488 m2 (2,4 procent) en 158 m2 (0,8 procent).
8
‘Creatieve Industrie en Ontwerp’ (CIO) en ‘TV en Radio’ worden in deze analyse buiten beschouwing gelaten omdat de database in huidige vorm nog onvolledig is op het gebied van deze twee disciplines. De grens van deze disciplines met andere kunstdisciplines is namelijk poreus. CIO heeft veelal een commerciëlere insteek maar vertoont qua praktijk weinig afwijking van meer autonome kunstpraktijken. Hetzelfde geldt voor TV & Radio, er bestaat zowel een commerciële als nietcommerciële tak van dit discipline. Een scherpere afbakening en een daarmee gepaarde aanvulling van de database vereist aanvullend onderzoek.
Nulmeting Culturele Voorzieningen Onderzoeksrapportage en advies
36
Bij cultuurinstellingen met een focus op debat en letteren wordt er geschreven of gesproken kunst en cultuur geproduceerd of gepresenteerd. Hieronder vallen bibliotheken en debatpodia, waar de volgende presentatievormen een plek krijgen: lezingen, panelgesprekken, proza, poëzie, non-fictie en spoken word. Samen genomen met Letteren is er 57.055 m2 aanwezig in de stad. Amsterdam heeft niet veel instellingen die zich primair richten op Debat. Hiervan zit de meerderheid in Centrum, uitkomend op een totaal van 30.754 m2 (53,9 procent). Het grootste deel van de instellingen met een groot vloeroppervlak die zich primair richten op Letteren zijn bibliotheken. De analyse van deze discipline komt dus voor een groot deel overeen met die van bibliotheken en is daarom niet opgenomen on tabel 5.9 Erfgoed als kunstdiscipline betreft het tentoonstellen van uit het verleden geërfde materiële en immateriële bronnen met culturele, educatieve en/of sociaalhistorische waarde. Dit verwijst dus voor het overgrote deel naar musea die zich niet focussen op beeldende kunst of fotografie. In totaal is er 252.916 m2 aan cultuurvoorzieningen die zich richten op erfgoed in Amsterdam. 123.845 m2 (49 procent) hiervan bevindt zich in Centrum. 80.244 m2 (31,7 procent) bevindt zich in Zuid en 37.260 m2 (14,7 procent) in Oost. De resterende 11.567 m2 (4,6 procent) bevindt zich in de andere stadsdelen.
Film betreft lineaire, niet-interactieve audiovisuele kunst: speelfilms, documentaires en (tv-)series. Er is in totaal 61.368 m2 aan cultuurvoorzieningen die zich richten op film. Centrum heeft de meeste voorzieningen met 24.357 m2 (39,7 procent), gevolgd door Noord met 14.650 m2 (23,9 procent) en Zuidoost met 10.344 m2 (16,8 procent). Merk op dat zowel Noord als Zuidoost één hele grote Pathé-bioscoop hebben, wat de hoge oppervlakte verklaart. Zuid, Oost en Nieuw-West hebben weinig voorzieningen met respectievelijk 1.859 m2 (3 procent), 1.433 m2 (2,3 procent) en 507 m2 (0,8 procent). Weesp heeft geen filmvoorziening. Multidisciplinaire voorzieningen richten zich op meer dan één discipline of produceren of presenteren kunst en cultuur op het snijvlak van verschillende disciplines. De meeste voorzieningen in Amsterdam hebben een multidisciplinaire focus, namelijk 481.976 m2. Centrum heeft de meeste multidisciplinaire ruimte met 109.095 m2 (22,6 procent). West en Nieuw-West volgen met respectievelijk 89.587 m2 (18,6 procent) en 82.500 m2 (17,1 procent). Zuidoost, Zuid en Weesp hebben de minste multidisciplinaire ruimte met respectievelijk 31.997 m2 (6,6 procent), 24.205 m2 (5,0 procent) en 17.405 m2 (3,6 procent). In Weesp heeft wel een heel hoog aandeel van de lokale culturele instellingen een multidisciplinaire focus, namelijk 73,6 procent.