2. Notitie update agv BB + NB.docx

aardgasvrij gebouwde omgeving en nieuwbouw vorderingen van afgelopen periode

datum: door:

2 november 2021 Ruimte en Duurzaamheid & Grond en Ontwikkeling

Inhoud 1 Inleiding...................................................................................................................3 2 Algemeen ................................................................................................................4 2.1 Aandeelhouderschap Westpoort Warmte .................................................................................4 2.2 Geothermie ..............................................................................................................................4 2.3 Lage Temperatuur Warmte / Aquathermie ...............................................................................4 2.4 Landelijke ontwikkelingen ........................................................................................................5 3 Bestaande bouw.......................................................................................................6 3.1 Gevolgen corona .......................................................................................................................6 3.2 Buurtgericht werken .................................................................................................................6 3.3 City Deal..................................................................................................................................10 3.4 Duurzaam herstel en

warmtemotor.........................................................................................11 3.5 Klimaatfonds...........................................................................................................................12 3.6 Subsidieregeling Amsterdam Aardgasvrij................................................................................12 3.7 Gemeentelijke huisvestingspanden en gemeentelijke sportvoorzieningen ..............................13 3.1 Bestuurlijke besluitvorming .....................................................................................................14 4 Nieuwbouw en gebiedsontwikkeling ........................................................................15 4.1 Voortgang lage temperatuur ...................................................................................................15 4.2 Vervolg acties .........................................................................................................................16 4.3 Verdere belemmeringen..........................................................................................................17 4.4 Welke projecten gebiedsontwikkeling zijn onomkeerbaar geen LTW? ....................................18 5 Bijlage A: Update City Deal buurten .........................................................................19 6 Bijlage B: Overzicht bestuurlijke

besluitvorming .......................................................20

2

1 Inleiding

De energietransitie is een van de grote opgaven van deze tijd. Voor de wereld, voor het land, voor Amsterdam. Middels de jaarlijkse rapportage over de uitvoering van de Routekaart Klimaatneutraal 2050 (Klimaatrapportage 2021) werd de gemeenteraad in het tweede kwartaal van 2021 separaat geïnformeerd over de vorderingen om de stad in 2050 klimaatneutraal te krijgen. Hierin werd ook aan de hand van een aantal indicatoren gerapporteerd over de voortgang van het aardgasvrij maken van de stad en over het energiezuinig maken van alle gebouwen. Onderdeel van die energietransitie is de opgave om de bestaande gebouwen in de stad in 2040 aardgasvrij te hebben. Om dit mogelijk te maken heeft de gemeente het aardgasvrij-programma opgezet. De gemeente kan het niet alleen. Samenwerken met alle relevante partijen is een cruciaal element van de werkwijze van dit programma. Zo werken we met onze Naar een stad zonder aardgas-City Deal partners (o.a. woningcorporaties, Liander, Vattenfall, Waternet) onverminderd samen verder aan het onderzoeken en implementeren van betaalbare, duurzame, gedragen en transparante alternatieven voor aardgas in Amsterdam, met nadruk op de bestaande bouw. Naast de bestaande stad, dient ook alle nieuwbouw aardgasvrij te zijn. Die opgave kent een geheel andere dynamiek dan de bestaande bouw.

Bij nieuwbouw is er een wettelijke plicht om te bouwen zonder aardgas – dit in tegenstelling tot bestaande bouw waar gebouweigenaars juist onverkort een wettelijk recht hebben om op aardgas aan te sluiten. Dit betekent niet dat er geen omkijken is naar nieuwbouw. De grootste uitdaging daar is om gebouwen aan te laten sluiten op energievoorziening die het beste past bij het gebouw en omgeving. De gemeentelijke wens is hier met name om ontwikkelaars bij nieuwbouw op lage temperatuur warmte (LTW) aan te laten aansluiten. Ondanks de verschillende dynamiek, werkt de gemeente op beide sporen aan hetzelfde doel: een klimaatneutrale stad in 2050. Daarom belicht deze notitie de vorderingen van afgelopen periode op beide sporen. Voorheen gebeurde dat separaat. Voor de bestaande bouw in de updatebrieven aardgasvrij. Daarvan zijn er tot nu toe zeven verschenen. Hoofdstuk 3, bestaande bouw, is te zien als een nieuwe updatebrief. Deze behandelt de periode vanaf voorjaar 2021. Bij nieuwbouw is geen reguliere update-systematiek. Het informeren van de gemeenteraad gebeurde aan de hand van specifieke besluiten betreffende het onderwerp. Hoofdstuk 5 beslaat een ruimere periode, namelijk de huidige collegeperiode. Zoals aangegeven in de inhoudsopgave, zal deze notitie na een algemeen deel eerst de gebeurtenissen betreffende bestaande bouw toelichten.

Daarna volgt een deel over nieuwbouw en gebiedsontwikkeling.

3

2 Algemeen

In dit hoofdstuk worden ontwikkelingen belicht die op zowel nieuwbouw als op de bestaande stad betrekking hebben.

2.1 Aandeelhouderschap Westpoort Warmte Sinds 1 maart is de gemeente rechtstreeks aandeelhouder in Westpoort Warmte BV (WPW). Hierover is de gemeenteraad uitgebreid geïnformeerd, inclusief de afspraken die zijn gemaakt met medeaandeelhouder Vattenfall over de kaders die we hebben meegeven aan de directie. WPW is actief bij zowel de bestaande stad als bij nieuwbouw. Binnenkort zal het college een aparte brief sturen aan de gemeenteraad om de ontwikkelingen sindsdien te delen.

2.2 Geothermie Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, kan bij geschiktheid van de ondergrond bijdragen aan verduurzaming van warmtenetten in Amsterdam. De gemeente, de provincie Noord-Holland, Vattenfall, en Eneco hebben daarom gezamenlijk een opsporingsvergunning voor geothermie (aardwarmte) aangevraagd bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Met de aanvraag willen we zeker stellen dat de ontwikkeling van aardwarmte in deze regio op een voortvarende en tegelijk ook veilige, duurzame en betaalbare wijze plaatsvindt. Energiebeheer Nederland brengt op dit moment de geschiktheid van de ondergrond in de MRA in kaart. Ook in Amsterdam is en wordt onderzoek gedaan. Begin 2022 komt de data van het onderzoek beschikbaar. De resultaten van de interpretatie van deze data volgen tegen de zomer van 2022. Op basis van de uitkomsten van het seismische onderzoek worden in 2023 aanvullende proefboringen uitgevoerd. Hierna komt er meer zekerheid over de daadwerkelijke potentie van aardwarmte in Amsterdam en kan er gericht gezocht worden naar mogelijke aardwarmtelocaties in de stad en in de regio. Als de ondergrond geschikt blijkt, start er een uitgebreide ontwerp-, vergunnings- en aanbestedingsfase. Mogelijk kan in 2027 gestart worden met het installeren van de boorputten. Vanaf 2029 zou dan aardwarmte geleverd kunnen worden voor verwarming van de gebouwde omgeving.

2.3 Lage Temperatuur Warmte / Aquathermie Om de lage temperatuur warmte-opgave (LTW) voor de stad effectief en efficiënt op te pakken, onderzoeken de directies R&D, G&O, IB en Waternet een gezamenlijk LTW-programma tot en met de komende collegeperiode (2022-2025). Het LTW-programma moet LTW-projecten in de

4

stad beter borgen en helpen realiseren door deze voor te bereiden, afspraken met marktpartijen te maken en te beheren, door project overstijgende knelpunten op te lossen en relevant beleid op te stellen en door kennis op te bouwen. De in de zevende updatebrief aardgasvrij aangekondigde onderzoeksfase heeft geresulteerd in een toekomstbeeld over de gemeentelijke rol in de lage temperatuur warmteketen. Als eerste stap op weg naar een professionele invulling van deze rol wordt een programma LTW voorbereid. Naar verwachting wordt dit programma in einde 2021 ter besluitvorming voorgelegd aan het college. Daarna wordt de gemeenteraad nader geïnformeerd. Hoofdstuk 4 van deze notitie gaat over LTW in de nieuwbouw en gebiedsontwikkeling. Daarnaast wordt, los van het LTW-programma, aan meerdere LT-projecten voor de bestaande bouw gerekend, getekend en georganiseerd. Bijvoorbeeld op basis van aquathermie voor het Wilhelmina Gasthuis terrein, voor het De Mirandabad + Rivierenhuis en voor Artis en enkele nabij gelegen grote partijen.

2.4 Landelijke ontwikkelingen Afgelopen negen maanden zijn op landelijk niveau geen grote beleidsontwikkelingen geweest. Dit komt met name door de verkiezingen en de langdurige formatieperiode daarna. Het warmtedossier was daarin controversieel verklaard. Over het wetsvoorstel Wet Collectieve Warmtevoorziening (WCW, vaak ook genoemd de Warmtewet 2.0) is niet veel nieuws bekend sinds de 7e updatebrief. Er is in ieder geval nog geen voorstel waar alle stakeholders tevreden mee zijn. Deze wet zal zowel voor bestaande bouw als voor nieuwbouw gevolgen hebben. Invoering in 2022 lijkt niet realistisch. Over de nieuwe wet met werktitel Wet wijkgerichte aanpak is eveneens niets nieuws bekend. Samen met de Energiewet en de Omgevingswet kan de gemeente met deze wet regie voeren op de transitie naar een duurzame energievoorziening die aardgasvrij is. Dit pakket aan wetgeving voorziet verder in de toepassing van lokale en duurzame energiebronnen, en regelt duurzame stroomvoorziening voor de mobiliteit in buurten. Bij de in februari verstuurde reactie op het wetsvoorstel Energiewet roept het college het kabinet op om haast te maken dit instrumentarium op orde te krijgen. Meer specifiek voor de bestaande bouw is een derde en laatste ronde van het programma proeftuinen aardgasvrije wijken. BZK opende deze dit najaar.

Dit programma heeft tot doel te leren over inrichten en opschalen van de wijkgerichte aardgasvrijtransitie-aanpak. Gemeentes en ministeries wisselen hiertoe veel ervaringen met elkaar uit en trekken soms gezamenlijk op bij specifieke vraagstukken. In de eerste twee rondes was Amsterdam uiterst succesvol. Voor de Van der Pekbuurt en het Wilhelmina Gasthuisterrein zijn bij elkaar € 14 miljoen extra Rijksmiddelen verkregen. Voor de derde ronde wordt samen met Eigen Haard en Waternet / Amstel Gooi- en Vechtstreek gewerkt aan een aanvraag voor de aanleg van een vijfde generatie warmtenet dat gebruik maakt van warmte uit de Amstel. Hiermee kunnen het De Mirandabad (380 weq) en het Rivierenhuis (320 sociale huurwoningen) duurzaam verwarmd worden. Over de uitkomst van deze aanvraag zal het college de raad informeren.

5

3 Bestaande bouw

Dit hoofdstuk bevat wat voorheen in de (achtste) updatebrief over de strategie Naar een stad zonder aardgas zou zijn opgeschreven. Het informeert over de ontwikkelingen van de afgelopen negen maandendie betrekking hebben op het aardgasvrij programma voor de bestaande stad en geeft een blik vooruit op de geplande activiteiten. In bijlage A staat voor elk van de dertig buurten waar het aardgasvrij programma actief is de status. Zoals afgesproken wordt hierbij gerefereerd aan de fases van het Wijken Aardgasvrij Maken! (WAM!) proces.

3.1 Gevolgen corona Draagvlak bij bewoners een cruciaal element voor het welslagen van de aardgasvrijtransitie. Informatieavonden en participatie draaien om rechtstreeks contact met burgers. Dit kon lange tijd niet in de reguliere vorm georganiseerd worden. Informatieavonden voor en bijeenkomsten met bewoners werden online georganiseerd. De digitale opkomst is goed. Hiermee bereiken we nieuwe doelgroepen. Een aandachtspunt blijft dat we kwetsbare en minder digi-vaardige bewoners moeilijker bereiken. Stichting !WOON ondersteunt in alle buurten waar we actief zijn alle bewoners bij hun vragen. Gelukkig kon in september Karel, de aardgasvrij bus weer van stal gehaald worden. In de Molenwijk zijn weer de eerste live informatiebijeenkomsten gehouden.. De uitvoering van graaf- en aanlegwerkzaamheden ondervindt minimale hinder van de pandemie. Op een enkele plek zijn de inpandige installatiewerkzaamheden vertraagd vanwege de 1,5 meter regels.

3.2 Buurtgericht werken Het proces om de aangewezen City Deal-buurten aardgasvrij te maken is ook nog steeds in volle gang. De ambtenaren van Ruimte en Duurzaamheid werken samen met de City Deal partners en intern met de stadsdelen, Stadsregie, V&OR en het Ingenieursbureau. Uitgangspunten hierbij zijn afstemmen en samenvoegen van activiteiten (werk-met-werk maken) en zo bijvoorbeeld overlast minimaliseren, doorlooptijden verkorten en kosten besparen. Bij alle buurtgerichte trajecten coördineren de gemeentelijke aardgasvrij regisseurs de te maken afspraken tussen de vele betrokken stakeholders (warmteleverancier, gebouweigenaars / coöperaties, Liander, etc) en zijn zij eindverantwoordelijk voor een goed doorlopen participatieproces in de buurten. Met het vaststellen door de gemeenteraad van de Transitievisie warmte (Tvw) in september 2020 is de voorkeurstechniek voor een buurt bepaald. Zoals toen ook besproken, is het raadzaam aan de start van een buurtproces nog eens goed eventuele alternatieven tegen het licht te houden. Bijvoorbeeld vanwege een grote verscheidenheid in het vastgoed van een buurt. En om het door bewoners gewenste handelingsperspectief te vergroten. Daarbij gebruiken we een totale ketenkostenberekening (TKK). De TKK brengt o.a. financiële en duurzaamheidsverschillen tussen

6

diverse oplossingen in kaart. Voor alle betrokkenen maakt dit een afweging van verschillende technieken mogelijk. Ook als een buurt een aanzienlijke portie nieuwbouw krijgt naast de reeds bestaande bouw of indien een collectief bewoners een andere techniek wil dan de Tvwvoorkeurstechniek, wordt nader onderzoek gedaan middels een TKK. In de investeringsnota’s die de gemeenteraad op een later moment bij besluitvorming over subsidie voor buurten zal ontvangen, zijn de uitkomsten van uitgevoerde TKK’s samengevat. De communicatie over de energietransitie van de gebouwde omgeving is voornamelijk ingericht ter ondersteuning van het intensieve buurt-voor-buurt participatietraject. In de participatie ligt, mede dankzij de keuzevrijheid die woning- en gebouweigenaren nog altijd hebben, de focus op het verkrijgen van medestand bij eigenaar-bewoners voor de best betaalbare oplossing voor hun buurt. Het betrekken van de huurders is de primaire verantwoordelijkheid van de gebouweigenaars. Zo richten de woningcorporaties zich op het medestand verkrijgen bij hun huurders, die op hun beurt ondersteund kunnen worden door stichting !WOON – die daarvoor door de gemeente gesubsidieerd wordt.

Samen met hen en bewonersplatforms als Hart voor de K-buurt, participatiebureaus als Buurkracht, netwerkorganisaties als 02025, bewonersgroepen, huurcommissies, sleutelfiguren, koplopers en geïnteresseerde Amsterdammers, werken we aan de Amsterdamse energietransitie van de bestaande woningvoorraad in de stad. Dit sociaal maatschappelijke spoor van de energietransitie geeft buurtbewoners vrijwillig een stem in het proces naar aardgasvrij. Vrijwillig, omdat niet iedereen mee wil of kan praten en juist zeer laagdrempelig omdat de energietransitie van iedereen is: mensen zullen het merken in hun dagelijks leven, hun huis, hun buurt. De impact die dit heeft op bewoners maakt de energietransitie niet alleen een technisch-economische uitdaging, maar net zoveel een sociaal-maatschappelijke. Om Amsterdammers continu uit te dagen na te (blijven) denken over wat de energietransitie voor hen persoonlijk betekent of binnenkort gaat betekenen, wordt er naast de intensieve, bovengenoemde buurtgerichte communicatie- en participatie ook stadsbreed gecommuniceerd over de energietransitie. Dit gebeurt aan de hand van de actualiteit via de kanalen Duurzaam020, gemeentelijke website en Twitter. Qua stadsbrede participatie is vanuit team Democratisering de leerkring Samen aan kop gestart. Daarin leren koplopers en ambtenaren met en van elkaar, hoe we samen sneller vooruitkomen.

We zien dat afgelopen negen maanden een aantal buurten de stap in het WAM!-proces heeft gezet van haalbaarheidsfase naar de ontwerpfase. De daarop volgende stap van de ontwerpfase naar de uitvoeringsfase bleek echter ook deze keer weer taai. Zo is het opvallend dat, ondanks alle inspanningen, het aantal woningen waar de uitvoering is gestart of die aardgasvrij zijn opgeleverd niet is toegenomen. Daarvoor zijn een aantal redenen aan te voeren.  In bijvoorbeeld de Molenwijk loopt nu het traject waarbij de woningcorporatie instemming onder huurders gaat ophalen. Deze grote buurt bevindt zich daarmee (vertraagd) op de drempel van uitvoering. Hopelijk wordt binnenkort bekend dat de 900+ woningen de transitie in gaan.  In de Van der Pek schuift de grootste woningcorporatie mogelijk renovaties naar achter – wat gelijk gevolgen heeft voor aardgasvrij. Middels antwoorden op schriftelijke vragen van lid Naoum Néhmé is de gemeenteraad hierover op 28 april door wethouder Wonen geïnformeerd.

7





De beslissing om aardgasvrij te gaan is voor velen een grote stap. Enkele VvE’s hebben besloten toch nog een paar jaar te willen wachten op een natuurlijk moment (vervanging CV) of hebben moeite om hun interne proces te regelen. Hoewel de financiën niet het obstakel zijn, kiezen zij er toch voor met de uitvoering nog even te wachten. Tot slot was in de Wildeman enige vertraging bij de uitvoering vanwege corona. De veiligheidsregels compliceerden in sommige gevallen de transitie in bewoonde staat.

De vooruitzichten zijn gelukkig goed. De warmtemotor (zie verderop) moet tienduizend woningen opleveren – waarvan voor de eerste paar duizend in 2022 een buurtuitvoeringsplan wordt opgesteld. Veel van de buurten die in het vizier zijn, zitten nu nog in het begin van het WAM!proces. Het vele voorwerk van de warmtemotor betaalt zich dan uit middels een versnelling. Gegroepeerd per stadsdeel zijn de volgende activiteiten uitgevoerd. Nieuw-West Nadat in de gemeenteraad voor vier buurten in Nieuw-West een investeringsnota is vastgesteld, is de uitvoering in de Wildemanbuurt, Dobbebuurt, Reimerswaal- en Bernard Loderbuurt afgerond. Verder is de 2e fase van de Dobbe- en Wildemanbuurt in voorbereiding. Voor de Jacob Geelbuurt is een investeringsnota in de maak. Zo is voor de aanpak van de Burgemeester Röellstraat en aangrenzende buurten (Lodewijk van Deyssel en Dichtersbuurt) een TKK in de maak. Voor de Lodewijk van Deyssel is deze afgerond. Communicatie- en participatieactiviteiten in deze buurten zijn als volgt. In de Jacob Geel buurt zijn we in gesprek met een VvE en bouwen we, naast bewonersdialoog, aan een netwerk van maatschappelijke organisaties en scholen. Ook het Leger des Heils strijdt met ons mee. Ook in de Dobbebuurt ligt de focus dit jaar meer op het gesprek met ondernemers met of in vastgoed en hun rol en positie daarbij.

Binnenkort volgt een grote informatiebijeenkomst voor VvE’s. In de Wildemanbuurt is in de vernieuwingskrant de stand van zaken geschetst voor alle bewoners en als de kookgastransitie hier wordt gecontinueerd wordt eerst een buurtenquête gedaan. Noord In Noord zijn de projecten in zeer verschillende stadia. In de Gentiaanbuurt is de uitvoering gaande. In de Van der Pekbuurt, Banne-Noord, Molenwijk en Buikslotermeer-Noord zijn intensieve (on-derzoeks)trajecten met de vastgoedeigenaren (particulier en corporaties) doorlopen. Deze hebben tot doel om tot een preferente collectieve warmteoplossing te komen en (innovatieve) oplossingen te wegen op hun haalbaarheid. In alle vier de buurten is de haalbaarheidsfase afgerond of bijna afgerond. De komende periode wordt in de Molenwijk de preferente warmteoplossing als onderdeel van de renovatieplannen aan de huurders voor instemming voorgelegd. In de Van der Pekbuurt onderzoekt de corporatie de fasering waarin het aardgasvrij maken en renoveren van de buurt gaat plaatsvinden. In Banne-Noord start naar verwachting de 1e fase met een groot VvE-complex en volgen de corporaties na 2026. In Buikslotermeer-Noord zal de afronding van haalbaarheidsfase leiden tot een voorstel aan de regiegroep om te experimenteren met warmte uit riolering (rio-thermie).

De komende maanden worden benut om investeringsnota’s op te stellen; deze bieden de basis om te besluiten over onder andere de gebiedsgerichte subsidie voor gebouweigenaren. Communicatie- en participatieactiviteiten in Noord zijn als volgt. In de Molenwijk zijn samen met participatiebureau Buurkracht informatieavonden met VvE-bestuurders georganiseerd en is de

8

eerste editie van Energiekrant Molenwijk huis aan huis verspreid. Samen met stadsdeel Noord wordt versterkende social media ontwikkeld. Via social media en informatiebijeenkomsten werden bewoners in Banne-Noord op de hoogte gebracht van het buurtenergieproject. In voorbereiding op het buurtenergieproject hebben deze zomer vier woningen in de buurt model gestaan om een Energiebespaarrapport te maken. Bewoners konden hun woning aanmelden als modelwoning. Het rapport, dat inzoomt op isolatie, ventilatie, opwekenergie, de link tussen isolatieniveau en warmte-alternatief en financiering en kosten, is door het Regionaal Energieloket (REL) gemaakt. In de Van der Pek-buurt is een verduurzamingstraject voor woningeigenaren aangeboden in vijf informatieavonden samen met !WOON en REL. Deze webinars zijn terug te vinden op de gemeentewebsite1. Verder wordt via telefonische belrondes gewerkt aan (de verhoging van awareness bij) een netwerk van ondernemers en particuliere verhuurders om aardgasvrij te worden. Zuidoost In Zuidoost wordt veel geïnvesteerd in de verkenningsfase en het betrekken van woningeigenaren en bewoners. Dit heeft een scherper beeld opgeleverd van de mogelijkheden voor een collectieve warmteoplossing per buurt en hoe woningeigenaren en bewoners over de mogelijke collectieve warmteoplossing denken. Ook bieden de verkenningen (middels o.a.

TKK) zicht op de specifieke delen van buurten waar de gebouwtypologie vraagt om een warmteoplossing die afwijkt van de Transitievisie warmte. Bovendien komt er steeds beter zicht op de natuurlijk momenten van woningeigenaren om op een nieuwe warmtevoorziening over te gaan. Dat geldt ook voor de financiële impact die het aardgasvrij maken van de woning heeft en de mogelijke maatregelen die woningeigenaren daar aan voorafgaand kunnen nemen. Onderwerpen die ook spelen in Zuidoost zijn onder andere de isolatie van complexen waar bouwkundige gebreken leiden tot hoge energierekeningen (Reigersbos) of de kookgastransitie in de H-buurt. Verder heeft de gemeente vanuit het Rijk € 41 miljoen subsidie toegekend gekregen uit het Volkshuisvestingsfonds ten behoeve van Zuidoost. De subsidie valt onder het grotere Masterplan Zuidoost waarvan de doelen zijn de duurzame verbetering van de perspectief van de jeugd, veiligheid en leefbaarheid. Het is de verwachting dat het verbeteren van woningen (met middelen uit het Volkshuisvestingsfonds) een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid zal geven. Alle te verduurzamen woningen (appartementen, grondgebonden woningen) dienen een flinke energetische verbeteringen door te voeren. Denk aan minimaal drie labelstappen, naar tenminste label B. Dit gebeurt onder andere door isolatie van de buitenschil.

In combinatie met isolatie wordt tevens het achterstallig onderhoud aangepakt. Er wordt gewerkt aan een aanpak waar eigenaren gestimuleerd worden om deze werkzaamheden aan de woningen te combineren met het aardgasvrij maken van de woning. Ongeacht of de eigenaren van de woningen kiezen om de stap naar aardgasvrij te maken, zullen de beter geïsoleerde woningen meer geschikt zijn voor de Energietransitie. De belangrijkste communicatie- en participatieactiviteiten in dit stadsdeel zijn als volgt. In de Venserpolder is, naast een tweetal online informatiebijeenkomsten, een meedenkgroep ontstaan na buurtonderzoek en een online startbijeenkomst. In januari worden huizen geschouwd op verzoek van deze meedenkgroep. Zij verzorgen zelf dat de buurt geïnformeerd wordt. In de KZie https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/duurzaam-amsterdam/aardgasvrij/aardgasvrijebuurten/pekbuurt/ 1

9

buurt, bestaande uit negen buurtjes, worden Amsterdammers gepeild qua informatiebehoefte en ondersteund met telefonische en online inloopspreekuren. We sluiten aan op de activiteiten van bewonersorganisatie Hart voor de K-buurt met de stand van zaken in de buurt, komende activiteiten, laagdrempelige informatie over aardgasvrij worden en ook bewonersgesprekken over social return in de buurtenergietransitie in samenwerking met City Deal-partner Vattenfall. Er was een online informatiebijeenkomst in Kantershof. In de H-buurt zijn de buurthuizen Handreiking en Casa Hofgeest met behulp van gemeentesubsidie voorzien van inductiekookplaten. Zij kunnen daar tijdens hun nieuwe inductiekookworkshops, aan de slag met het buurtkookboek (zie 7e updatebrief) met tips voor aardgasvrij koken dat vanaf begin juli dit jaar is verspreid. Bewonersinitiatieven Als een groep bewoners plannen ontwikkelt om hun buurt aardgasvrij te maken, worden zij daarbij door de gemeente ondersteund. Dergelijke particuliere initiatieven zijn op meerdere plekken actief. Bijvoorbeeld de Ketelhuis kopgroep van het Wilhelmina Gasthuis-terrein zette volgende belangrijke stappen voor de uitvoering van hun project. Zij hebben een technische partner geselecteerd en zijn gestart met het uitwerken van het technisch concept, verdere organisatie, businesscase en communicatie.

In april dit jaar heeft de gemeenteraad daar extra geld voor beschikbaar gesteld. Ook in Middenmeer Noord gebeurt veel. Hier is de buurtcoöperatie MeerEnergie actief. De gemeente heeft samen met MeerEnergie en externe deskundigen een traject doorlopen waarin is verkend hoe het gebruik en beheer van het warmtenet door een buurtcoöperatie in Middenmeer eruit kan zien. Daar zijn vraagstukken behandeld als welke vorm moet een dergelijk buurtcoöperatie aannemen, hoe wordt deze succesvol en sluiten zoveel mogelijk buurtbewoners aan en hoe ziet de overdracht van het warmtenet aan buurtcoöperaties eruit. In Zuidoost ondersteunen we het onderzoek naar groengas of een Buurt Energie Systeem in Gaasperdam. Hetzelfde geldt voor particuliere eigenaren in Geerdinkhof en sinds kort ook Kantershof. Hier wil de buurtvereniging met kleine maatregelen starten om later een volledige warmtetransitie te ondergaan. Koplopersplatform 02025 heeft in overleg met de gemeente vijf beginnende buurtinitiatieven aangewezen om een jaar lang intensief te gaan begeleiden. Dat zijn Green Falcon (Noord), Oostpoort (Oost), Oostoever (Nieuw-West), Schinkelwarmte (Zuid) en W.E.N.S. (Nieuw-Sloten).

3.3 City Deal Afgelopen maanden is in de Amsterdamse City Deal de focus gelegd op hoe gezamenlijk te zorgen dat de planning en realisatie van het aardgasvrij maken van buurten goed kan worden georganiseerd. Van gemeente, netwerkbedrijf, energiemaatschappij tot woningcorporatie, particuliere eigenaar en bewoner, iedereen heeft zo zijn eigen agenda om investeringen te doen in de stad en werken op te pakken. Voor alle partijen is het heel waardevol om dat op elkaar af te stemmen. Hierdoor houden we de maatschappelijke kosten het laagst en blijft ook de overlast in de stad beperkt. Primair doen we dat door gezamenlijk te programmeren en een voortschrijdend vijfjarig werkpakket samen te stellen met wijken waar alle partijen aan de slag willen gaan. Dit heeft geleid tot een eerste pakket van 30 Amsterdamse Warmtemotor buurten, 2 renovatiebuurten en 8 particuliere initiatieven. Over hoe we tot dit pakket komen en hoe we de

10

realisatie verder vormgeven, hebben we gezamenlijk afspraken gemaakt. We maken onderscheid tussen wijken met een meervoudige en een enkelvoudige (alleen aardgasvrij) opgave. Afhankelijk daarvan richten we proces en organisatie in waaronder de regierol van de gemeente, het instellen van een werkgroep AGV per buurt, het instellen van een integraal projectteam, de wijze waarop met de aannemer wordt samengewerkt, wat we hieruit leren en wanneer we evalueren en bijsturen. Amsterdamse City Deal partners hebben op verschillende manieren een bijdrage kunnen leveren aan de totstandkoming van de gemeentelijke warmtestrategie ‘Warmte voor de Stad’. Langs drie ateliers – infrastructuur & bronnen, participatie en financieren – alsmede door deelname van verschillende experts in verschillende werkgroepen. Dit zal bijdragen tot een meer gedragen strategie door de partners in de gehele warmteketen.

3.4 Duurzaam herstel en warmtemotor B&W heeft vorig najaar € 78 miljoen apart gezet om de economische recessie als gevolg van de coronacrisis het hoofd te bieden met duurzame maatregelen die de komende jaren zorgen voor werkgelegenheid in de stad. Er zijn zes duurzame banenmotoren benoemd waarbij het onder andere gaat om het plaatsen van zonnepanelen, het isoleren en aardgasvrij maken van woningen. Een van de zes motoren is de warmtemotor. Aan deze banenmotor is € 50 miljoen toegewezen. In de warmtemotor sluiten de komende jaren 10.000 corporatiewoningen en woningen van particulieren kostenneutraal aan op het warmtenet van Vattenfall of Westpoort Warmte. Zoals eerder gemeld, belangrijk hierbij is bij corporatiebezit dat de huurders kostenneutraal over gaan op warmte2. Woningcorporaties, warmtebedrijven en gemeente hebben hard gewerkt aan het bepalen van kaders en uitgangspunten voor de warmtemotor. De laatste hand wordt gelegd aan een mantelovereenkomst die de samenwerking tussen partijen vastlegt. Na een uitgebreide analyse en doorrekening zijn de eerste vier buurten geselecteerd. Aan de volgende tranche buurten wordt ook al gerekend. Door de intense samenwerking is er onderling veel kennis uitgewisseld en zijn werkmethoden opgesteld. Het besluiten over volgende buurten zal daardoor aanzienlijk sneller kunnen.

Nog voor het einde van dit jaar verwacht het college dit pakket ter besluitvorming aan te kunnen bieden aan de gemeenteraad. Wij kunnen er dan met elkaar over van gedachten wisselen. Aan de renovatie- en isolatiemotor is € 10 miljoen toegewezen. Een van de doelstellingen is om 10.000 corporatiewoningen te voorzien van eenvoudige isolatiemaatregelen zoals spouwmuurisolatie en kierdichting en waar mogelijk te koppelen aan de warmtemotor. Met corporaties wordt dit momenteel verder uitgewerkt. 2 Hiertoe wordt o.a. de energierekening geherstructureerd. Deze wordt qua vastrechtrecht-componenten en

variabele kosten gelijk aan de opbouw van de oude energierekening voor gas. Dat is nu niet zo. Bij een warmteaansluiting is geen CV ketel nodig; wel is een warmte-afleverset vereist. De CV ketel is in de regel eigendom van de gebouweigenaar; een warmte-afleverset wordt gehuurd van de warmteleverancier. Doordat deze huurkosten op de warmterekening staat, hebben huurders een hogere energierekening bij warmte dan bij aardgas. Echter, zij worden hiervoor gecompenseerd bij de hoogte van de huur / servicekosten. Hierdoor hoort het per saldo geen verschil te maken. Deze situatie leidt echter geregeld tot onduidelijkheden en de perceptie dat warmte duurder is in gebruik dan aardgas. De huurcomponent wordt daarom bij de warmtemotor-aansluiting uit de maandelijkse rekening gehaald die huurders betalen. Die kosten komen bij de gebouweigenaar terecht. Aangezien de gebouweigenaar geen CV-gerelateerde kosten meer heeft in een aardgasvrije situatie, is e.e.a. tenminste kostenneutraal voor de huurder.

11

3.5 Klimaatfonds Het gemeentelijk Klimaatfonds is een (beoogde) dekkingsbron voor o.a. diverse subsidies en andere instrumenten om te helpen de stad aardgasvrij te maken. Aan € 22,8 miljoen (excl. reservering Middenmeer) heeft de gemeenteraad al een bestemming gegeven. Exclusief Middenmeer betreft dit specifiek voor aardgasvrij € 13,6 miljoen. Daarnaast is in de begroting 2021 een reservering van € 78 miljoen gemaakt binnen het klimaatfonds voor de aanpak duurzaam herstel. Hiervan betreft € 50 miljoen de warmtemotor die hierboven beschreven is en € 10 miljoen voor de renovatie- en isolatiemotor. In september heeft het college besloten daarvan € 1,64 miljoen beschikbaar te stellen om vanaf 2022 vier jaar lang particuliere woningeigenaren te stimuleren mee te doen aan collectieve inkoopacties voor isolatie en woningverduurzaming. De fondsbeheerder rapporteert o.a. bij de jaarrekening over alle dotaties aan en onttrekkingen uit het fonds.

3.6 Subsidieregeling Amsterdam Aardgasvrij In de vorige updatebrief kondigden wij aan dat de vaststelling van de laatste subsidies op grond van de vorige subsidieregeling Amsterdam aardgasvrij de afgelopen periode zouden gebeuren. Als gevolg van de coronamaatregelen hebben de middelbare school en de rugbyclub uitstel aan moeten vragen. Dit uitstel is verleend en de verwachting is wederom dat deze subsidies de komende periode vastgesteld zullen kunnen worden. Voor de stadsbrede regeling en de drie huidige gebiedsgerichte uitwerkingen (Wildeman-, Bernard Loder- en de Reimerswaalbuurt) zijn op 20 september 2021 al gezamenlijk 431 aanvragen ontvangen. Door middel van 289 verleningen is in totaal € 3 miljoen aan subsidie verleend. Hieronder een overzicht. aangevraagd Stadsbrede subsidie Wildemanbuurt Reimerswaalbuurt Bernard Loderbuurt Totaal

in geweigerd behandeling

€ 2.460.000 € € 2.034.000 € 1.350.000 € 5.844.000 €

715.000 € € 715.000 €

verlaagd

verleend

759.000 € 126.000 € 860.000 1.000 € 1.234.000 € 799.000 € 1.350.000 760.000 € 1.360.000 € 3.009.000

plafond subsidie € 3.000.000 € 2.823.000 € 2.077.000 € 1.450.000 € 9.350.000

Dat het aangevraagde bedrag hoger is dan het verleende, kan twee oorzaken hebben. Sommige aanvragen zijn nog in behandeling; andere zijn (deels) onvolledig, onjuist of niet subsidiabel. Onjuiste of niet subsidiabele aanvragen worden geweigerd. Het aandeel van geweigerde aanvragen is bij de stadsbrede subsidie relatief hoog. Dat is een gevolg van een voorwaarde bij de stadsbrede subsidieregeling dat vastgoedeigenaars concrete plannen overleggen hoe zij al hun vastgoed in de stad aardgasvrij willen gaan maken. In het verleden zijn twee grotere aanvragen van corporaties op de stadsbrede subsidie afgewezen omdat die plannen niet voldoende concreet waren. Op het moment zijn nog twee soortgelijke zeer grote aanvragen door woningcorporaties op deze stadsbrede subsidieregeling in behandeling. De verwachting is echter dat ook deze aanvragen niet zullen slagen, omdat de corporaties onvoldoende concrete plannen kunnen tonen hoe zij al hun vastgoed in de stad aardgasvrij willen maken. Hierover lopen gesprekken.

12

Het grote lager vastgestelde bedrag bij de Wildeman is het gevolg van een aanvraag die slechts voor een deel van de woningen voldoende concreet was. Er waren nog geen offertes om de te maken kosten te onderbouwen. Het verleende deel van de aanvraag wordt eind 2021 afgerond. De eerste helft van 2022 wordt een aanvraag verwacht voor de woningen waarvoor de aanvraag aanvankelijk niet voldoende concreet was. Subsidieaanvragen voor de Bernard Loderbuurt zijn vooralsnog uitgebleven. De meest actieve corporatie in deze buurt was vergeten om tijdig een aanvraag in te dienen. Dit was daar een interne en eenmalige fout. Het ging ook niet over het aardgasvrij maken van de woningen; dat is gewoon uitgevoerd. Het betreft de financiële afhandeling van de subsidie. In overleg met de corporatie in kwestie wordt gezocht naar manieren om toch nog tot een kansrijke aanvraag te komen. Omdat in de Wildemanbuurt, Reimerswaalbuurt en de Bernard Loderbuurt binnen afzienbare tijd grotere aanvragen worden verwacht, zullen de subsidieplafonds in deze buurten bijna bereikt worden. De besteding van de stadsbrede subsidie voorloopt daarentegen langzamer dan verwacht. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot de noodzaak van een plafondverhoging of in het laatste geval juist een verlenging van de oormerking van de middelen in het klimaatfonds.

Indien dat het geval is, zal het college de gemeenteraad daarover benaderen met het bijbehorende bestedingsvoorstel. De afgelopen tijd is hard gewerkt aan het uitwerken van een stadsbrede aardgasvrij subsidie voor de bedrijven en maatschappelijke organisaties. Daarover ontvangt de gemeenteraad binnenkort waarschijnlijk een bestedingsvoorstel voor het klimaatfonds. De bedoeling is om aan de eigenaren van bedrijfsruimten en maatschappelijk vastgoed een gasverbruik afhankelijke subsidie van € 3 per jaarlijkse bespaarde kubieke meter aardgas beschikbaar te stellen. Daarbij is beoogd dat eigenaren van bedrijfsruimten en maatschappelijk vastgoed voor het aardgasvrij maken van een gebouw een subsidie kunnen aanvragen van respectievelijk 25% van de kosten tot een maximum van € 30.000 en 50% van de kosten tot een maximum van € 60.000. Verder is er ook een kleine subsidie voor het aardgasvrij maken van bedrijfsmiddelen voorzien. De verwachting is dat het college de komende maanden verschillende gebiedsgerichte uitwerkingen van de subsidieregeling voor zal kunnen leggen aan de gemeenteraad.

3.7 Gemeentelijke huisvestingspanden sportvoorzieningen

en

gemeentelijke

Ter afsluiting van dit hoofdstuk staat hier een update over het aardgasvrij maken van gemeentelijke huisvestingspanden en sportvoorzieningen. We streven naar aardgasvrije huisvestingspanden in 2030. Waar dit (nog) niet mogelijk is, maken we de panden transitieklaar en compenseren we het gebruik van aardgas gedurende de transitie. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de wijk-voor-wijkaanpak en onderzoeken mogelijkheden. We beginnen daar waar het een natuurlijk (onderhoud/renovatie)moment is en waar de grootste potentie is. De komende tien jaar kunnen nieuwe technologieën en ontwikkelingen oplossingen bieden voor de verdere uitrol. Twee gemeentelijke kantoorpanden zijn in het tweede kwartaal 2021 succesvol aangesloten op stadswarmte en daarmee aardgasvrij gemaakt. Dat zijn Buikslotermeerplein 2000 en Klaprozenweg 91. Ook worden dit jaar, zoals gepland, de Apollohal en sporthal De Weeren

13

aardgasvrij gemaakt. De aansluiting van sporthal Calandhal op stadwarmte is vertraagd. Deze stond voor begin van het jaar gepland, en wordt naar verwachting begin volgend jaar gerealiseerd en opgeleverd. Daarnaast wordt gewerkt aan het transitieklaar maken van sporthal De Pijp om deze vervolgens in 2022/2023 van het aardgas te ontkoppelen. Voor aansluiting op het stadswarmtenetwerk van gemeentelijk kantoor Jan van Galenstraat 323 en zwembad SportPlaza (dat geëxploiteerd wordt door een derde) is het nog niet gelukt om tot een sluitende business case te komen. Met het pand Elisabeth Wolffstraat 2-4 zal worden deelgenomen aan het pilotproject Energie uit kademuren, waarbij een hybridesysteem op basis van een ‘energiepaal’ wordt getest. Hierbij wordt via een funderingspaal warmte uit de ondergrond gewonnen. De werkzaamheden starten in 2022. Als onderdeel van het Transitieplan Werven zullen een aantal nieuwe werven aardgasvrij worden opgeleverd. Voor verschillende andere gemeentelijke huisvestingspanden en gemeentelijke sportpanden worden collectieve warmteoplossingen overwogen – zoals bijvoorbeeld voor het De Mirandabad. Deze trajecten zullen langere tijd in beslag nemen. Zodra uitvoering concreet wordt, zullen wij de gemeenteraad daarover nader informeren.

3.1 Bestuurlijke besluitvorming Afgelopen negen maanden zijn veertien aardgasvrijstukken geagendeerd geweest voor de raadscommissie FED en / of de gemeenteraad, dan wel via de dagmail verstuurd. Deze zijn in bijlage 2 opgenomen. Er staat op moment van schrijven nog een aardgasvrij-motie open. Dat is motie 1278 Financiering transitie aardgasvrij. Deze is op 11 juli 2019 ingediend door raadslid Groen bij de Voorjaarsnota 2019. De motie roept op te verkennen hoe de financiering van de transitie en het programma aardgasvrij structureel kunnen worden geborgd en daar uiterlijk voor het aantreden van een volgend college inzicht in te verschaffen. Toegezegd is de gemeenteraad na de zomer van 2021 een beantwoording te sturen. Deze volgt einde 2021 of begin 2022. Er zijn geen schriftelijke vragen die nog niet beantwoord zijn.

14

4 Nieuwbouw en gebiedsontwikkeling

4.1 Voortgang lage temperatuur De gemeente heeft de ambitie om LTW-systemen in de stad te realiseren. Er wordt hard gewerkt in de gebiedsontwikkeling om deze ambitie zoveel mogelijk te realiseren. Hierdoor maken we in Amsterdam een groot verschil, dat steeds zichtbaarder wordt naar mate meer projecten van voorbereiding overgaan naar uitvoering. Dat is niet altijd en overal mogelijk, maar de successen laten zien dat we wel een beweging de goede kant op maken. Het gaat in totaal om ruim 18.500 nieuwbouwwoningen die al de stap naar LTW hebben gemaakt. Voor een aantal gebieden heeft de gemeente een gebiedsgericht collectief LTW netwerk geïnitieerd. Hieronder een aantal voorbeelden. - Op Centrumeiland (ca. 1350 woningen) wordt gebruik gemaakt van collectieve WKO’s (seizoensopslag van warmte in de bodem) en als aanvullende bron wordt oppervlakte water gebruikt. Eteck voert deze concessie uit. - Daarnaast is recent de LTW-voorziening voor het WAD-kwartier (ca. 3000 woningen) gegund aan Eneco. Hiermee is weer een nieuwe warmtepartij actief in de Amsterdamse energietransitie. - Voor Strandeiland 1e fase (ca. 5000 woningen) wordt een vergelijkbare oplossing voorzien als voor Centrumeiland. Deze krijgt mogelijk een extra innovatie, namelijk lokale warmteterugwinning uit het riool. Het is een mooi voorbeeld van lokaal circulair omgaan met warmte.

Naast deze gebiedssystemen werkt de gemeente samen met ontwikkelende partijen aan lokale LTW-systemen op gebouw- en kavelniveau. Sommige van deze ontwikkelingen zijn groot, andere kleiner maar even relevant voor de omslag, Voorbeelden hiervan zijn: - The Ensemble (ca. 600 woningen), - August Alléplein blok 6 (ca. 175 woningen), - Konigin Wilhelminaplein Noordstrook (ca. 600 woningen) en de - Zuid As ( 0a. Ravel, Kenniskwartier, ca 1500 woningen) Een derde succes is de inzet van lokale LTW-bronnen in combinatie met stadswarmte (hybride systemen). Deze innovatieve combinatie voorziet in LTW als dat kan en hogere temperatuur als het nodig is. Bovendien wordt koude geleverd. Daar is behoefte aan om te voldoen aan de eisen voor nieuwbouw op het gebied van oververhitting in het Bouwbesluit. Voorbeelden hiervan zijn: - Elzenhagen-Zuid (ca. 1800 won), - Sluisbuurt (ca. 2700 won) - De SPOT (ca. 1100 won) en - Amstelkwartier 2de fase (ca. 400 won) - Jan Evertsenstraat, tennisbaanlocatie (ca. 550 woningen).

15

Tenslotte de blik vooruit. Momenteel wordt hard gewerkt aan het gebruiken van LTWwarmtenetten met restwarmte van datacenters in Zuidoost. Het gaat om grote hoeveelheden restwarmte voor vele woningen en voorzieningen (ca. 10.000 woningen). Het is niet eenvoudig om deze netten te realiseren waardoor het college nog geen definitieve toezegging kan doen. Daarnaast is het de verwachting dat rond de jaarwisseling het investeringsbesluit voor transformatie van het Hamerkwartier (ca. 6000-6500 woningen) met een LTW-net aan de gemeenteraad voorgelegd kan worden. Voor de volgende collegeperiode is besluitvorming voorzien over projecten op de middellange termijn. Dit betreft circa 9000-11000 woningen in met name Noord, en Nieuw West, plus enkele projecten elders in stad. De planvorming voor deze projecten valt grotendeel samen met de evaluatie van de warmteconcessies Noord en Nieuw-West. De uitkomst van het evaluatieproces is doorslaggevend voor de warmteoplossing die in deze projecten gerealiseerd kan worden – zie 4.2

4.2 Vervolg acties Bovenstaande successen laten zien dat we in de stad een beweging de goede kant op maken. Om dit nog verder te versterken ondernemen we een aantal acties die LTW in de stad verder zullen stimuleren. Hieronder een overszicht van de maatregelen die we nemen om in meer gebieden nieuwbouw aan te sluiten op LTW-systemen, door een aantal belemmeringen op te heffen. Evaluatie concessies WPW De gemeente is toegetreden als aandeelhouder van WPW, het warmtebedrijf dat het westen en noorden van de stad van warmte voorziet. Toetreding was hét moment om richting te geven. De aandeelhouders gaven doelen en kaders mee aan de onderneming. De gemeente heeft onder andere afgesproken om de concessies van WPW samen met het bedrijf te evalueren met als doel dat nieuw te bouwen woningen in concessiegebieden de best passende duurzame warmtevoorziening krijgen. Randvoorwaarde daarbij is dat het verdienvermogen van WPW behouden blijft. Naast concessieverlener (gemeente) en concessiehouder (WPW) worden woningcorporaties en ontwikkelaars betrokken die deze concessies ook hebben ondertekend en zich daarmee verplicht hebben tot aansluiten van hun gebouwen op het warmtenet van WPW. De concessies leiden nog tot een aansluitplicht in projecten.

In lijn met motie 1404.17 is de gemeentelijke inzet dat de concessies meer ruimte gaan geven voor de toepassing van LTWnetwerken en –bronnen in de nieuwbouw. De concessies zijn afspraken tussen gemeente, WPW én ontwikkelaars. Uit gesprekken en onderhandelingen komen uitkomsten voor de nadere afspraken. Deze zomer zijn voorbereiding met WPW gestart. Ook de andere contractpartners zijn inmiddels betrokken. De gemeenteraad zal worden geïnformeerd over de resultaten. Aansluitplicht op basis van het Bouwbesluit Sinds 1 juli 2018 moet nieuwbouw zonder aansluiting op het aardgasnet worden gebouwd. Naast de contractuele verplichting tot aansluiten die voortvloeien uit de concessies, heeft Amsterdam in de Bouwverordening 2003 een aansluitplicht op een collectief warmtesysteem ingesteld. Deze aansluitplicht uit de bouwverordening is bij instellen van het Bouwbesluit 2012 via het overgangsrecht opgenomen in nationale regelgeving en daardoor is de gemeente niet meer

16

bevoegd om deze regels te vervangen door nieuwe regels. Vanwege deze aansluitplicht kan het zijn dat nieuwbouw toch aangesloten moet worden op het reeds aanwezige warmtesysteem van middentemperatuur. Een volledige uiteenzetting hierover staat in ‘Uitvoeringsbeleid: Verplicht om aan te sluiten op hoogtemperatuur stadswarmte? Afbakening aansluitverplichting op basis van overgangsrecht’ (ZD 2020-011743, commissie FED 4 februari 2021). Omdat het ‘traditionele’ middentemperatuur warmtenet wijdvertakt is in met name Zuidoost, Zuidas, Nieuw-West en Noord hebben we in deze gebieden het meest te maken met deze aansluitplicht. Soms kan een oplossing worden gevonden voor deze aansluitplicht, bijv. door het vaststellen van warmteplannen voor grote projecten. Op termijn kan aanvullende regelgeving in omgevingsplannen een oplossing zijn.

4.3 Verdere belemmeringen Er zijn ook factoren waar de gemeente (nog) geen grip op heeft en waar we bekijken hoe we die ook aanpakken. Ruimte in de ondergrond beperkt De ruimtelijke inpasbaarheid van warmtesystemen is in zijn algemeenheid een uitdaging, vooral in transformatiegebieden waar de breedte van het straatprofiel een gegeven is. Het ruimtebeslag van de warmtevoorziening moet als het ware ingepast worden in een bestaande situatie. Voor LTW-systemen geldt dat deze inpassing een extra uitdaging is omdat die systemen vaak uit vier buizen bestaan in plaats van twee voor MT-warmtenetten. Dit naast de ruimte die nodig is voor bomen, afvalcontainers, uitbreiding elektriciteitsinfrastructuur et cetera. Innovaties uitvragen in de markt is mogelijk. Denk hierbij aan een twee pijpsysteem uit te vragen bij aanbestedingen, maar dat schept vervolgens ook risico’s in het slagen van de aanbesteding. Kosten soms hoger Er zijn gevallen waar vanwege de kosten aansluiting op stadswarmte (middentemperatuur) de voorkeur heeft boven LTW-oplossingen. Het speelt met name in relatief kleine projecten met alleen woningbouw en waar het stadswarmtenetwerk dichtbij ligt. In die situaties geven ontwikkelaars vanuit kostenoogpunt regelmatig de voorkeur aan aansluiten op stadswarmtenetwerk.

Een recent voorbeeld is de investeringsnota Groenehuyzen-Blomwijckerpad In gebieden waar nieuw wordt gebouwd tussen bestaande bouw kan de nieuwbouw bovendien helpen de kosten te verlagen voor de transitie in de bestaande bouw. Het warmtenet wordt gebruikt voor beiden en de kosten voor aanleg worden dus gedragen door nieuwbouw en bestaande bouw. Infrastructuur investeringen kunnen worden gedeeld voor de bestaande- en nieuwbouw. Zo kan de bijdrage aansluitkosten voor de bestaande bouw lager uitvallen. Vanuit maatschappelijke kosten bezien kan dit soms de voorkeur verdienen. Sturingsmogelijkheden gemeente beperkt Vanwege voor hen moverende redenen is LTW niet altijd de voorkeursoplossing van ontwikkelaars. Hier ligt de kern van de omslag kunnen maken naar LTW in gebiedsontwikkeling. De gemeente kan in veel gevallen LTW niet afdwingen of stadswarmte niet verbieden. Het is

17

namelijk de partij met grondpositie, dus de ontwikkelende partij die de keuze maakt voor het warmtesysteem. Tenslotte geldt in de concessiegebieden dat de meeste corporaties ook de concessie hebben ondertekend. Dit betekent dat zij eigenstandig een aansluitplicht hebben op stadswarmte, ongeacht de wensen of het beleid van de gemeente. Volledigheidshalve, ook bij een aansluitplicht op LTW-netten kan de ontwikkelende partij met een gelijkwaardig alternatief afwijken en niet aansluiten op systeem. De gemeente is voor verwezenlijken van de LTW wens afhankelijk van de medewerking van deze partijen en dat lukt soms wel en soms niet.

4.4 Welke projecten gebiedsontwikkeling zijn onomkeerbaar geen LTW? Naast de projecten die succesvol omgezet kunnen worden naar LTW-systemen, zijn er projecten waar dit (waarschijnlijk) niet meer lukt. Dit zijn over het algemeen projecten die liggen in concessiegebieden. Wellicht geldt dit ook nog voor enkele projecten die op basis van de aansluitplicht Bouwbesluit moeten kiezen voor HT. De gemeente leeft de gemaakte afspraken uit de warmteconcessies na tot er nieuwe of aanvullende afspraken zijn. Dit betekent in de concessiegebieden vaak een aansluitplicht op het warmtenet. Ook gelden een aantal van de eerder genoemde belemmeringen die moeten worden weggenomen. Er lopen gesprekken met ontwikkelaars om deze projecten eventueel aan te sluiten op de combinatie van warmtenetwerk met LTW uit de bodem (hybride oplossing) en zo toch te voldoen aan de aansluitplicht uit de concessies. Op de uitkomst van deze gesprekken is geen garantie. De keuze voor een reguliere middentemperatuur warmteaansluiting is dan onvermijdelijk. In deze collegeperiode wordt verwacht dat het college nog projecten aan de raad voor gaat leggen waar naar verwachting LTW niet haalbaar zal zijn. Het gaat in totaal om ca. 3150 woningen. Deze inventarisatie is een momentopname. Er kan niet uitgesloten worden dat er nog een enkel project verandert van warmtesysteem (toch naar LT, of alsnog naar MT).

Bij onderstaande buurten is de grond al uitgegeven. De woningcorporaties spreken hier met WPW over een hybride oplossing voor nieuwbouw. Er is nog geen definitieve overeenstemming. - Van Deysselbuurt (ca. 1200 woningen). Hier in combinatie met reguliere aansluiting op warmte voor de omliggende bestaande bouw. - Rousseaubuurt (ca. 100 woningen) - IJdoorn- en Kubuslocatie (ca. 400 woningen) Ook bij onderstaande buurten is de grond al uitgegeven. Woningcorporaties geven de voorkeur aan stadswarmte. - Overtoomse veld (ca. 240 woningen) - Wildemanbuurt / Hoekenes (ca. 300 woningen) - Ruychaverflat (ca. 120 woningen) - Venserpolder (ca. 550 woningen)

18

-

19

Banne Noord (ca. 240 woningen). Dit project is reeds in besluitvorming. Het project is onderdeel van de ontwikkelbuurt en heeft nauwe relatie met bestaande bouw. De grondpositie is doorslaggevend; de corporaties geven de voorkeur aan stadswarmte.

5 Bijlage A: Update City Deal buurten

Zie bijgevoegd document voor de status ultimo september 2021.

20

6 Bijlage B: besluitvorming

Overzicht

bestuurlijke

Sinds februari zijn veertien aardgasvrijstukken geagendeerd geweest voor de raadscommissie FED en / of de gemeenteraad, dan wel via de dagmail verstuurd. Het betreft: 1.

Op 12 maart ontving de gemeenteraad per dagmail de beantwoording van schriftelijke vragen van het lid Torn inzake de vorderingen met betrekking tot het realiseren van een aardgasvrije stad in 2040. 2. De afdoening van motie 870.20 getiteld Lessen proces van der Pekbuurt Aardgasvrij van raadsleden Groen (GroenLinks), Torn (VVD), Biemond (PvdA), Bakker (SP) en Timman (D66) getiteld was geagendeerd voor FED van 15 april. 3. Op 21 april stemde de gemeenteraad in met het oormerken van € 2.000.000 uit de bestemmingsreserve WG-terrein ten behoeve van het verder subsidiëren van het buurtinitiatief Ketelhuis WG. Deze groep bewoners werkte aan het aardgasvrij maken van het Wilhelmina Gasthuisterrein. 4. Op 28 april ontving de gemeenteraad per dagmail de beantwoording van schriftelijke vragen van het lid Naoum Néhmé inzake stoppen renovatie Van der Pekbuurt. Bij de vaststelling van de Transitievisie warmte op 30 september 2020 is een elftal moties aangenomen. Allen zijn afgedaan: 5. De afdoening van motie 1106 van Denk met als titel Basisafspraken voor bewonersparticipatie bij de buurtuitvoeringsplannen was geagendeerd voor FED van 4 februari. 6. De afdoening van motie 1107 van PvdA met als titel Energiecontactpersonen in de wijk was geagendeerd voor FED van 1 juli. 7.

De afdoening van motie 1118 van PvdA en GroenLinks met als titel Isolatieprogramma voor ontwikkelbuurten was geagendeerd voor FED 4 februari. 8. De afdoening van motie 1124 van D66 met als titel Betrek het Amsterdamse onderwijs was geagendeerd voor WIO van 11 april. 9. De afdoening van motie 1125 van D66 en GroenLinks met als titel Koelte scenario’s was geagendeerd voor FED van 15 april. 10. De afdoening van motie 1140 van GroenLinks met als titel Klimaatfonds ook gebruiken voor decentrale warmteoplossingen was geagendeerd voor FED van 4 maart. 11. De afdoening van motie 1141 van GroenLinks met als titel Geen krenten uit de pap was geagendeerd voor FED van 9 september. 12. De afdoening van motie 1142 van GL, D66, PvdA en Christen Unie met als titel Lessen mede-eigenaarschap of medezeggenschap warmtevoorzieningen was geagendeerd voor FED van 4 maart. 13. De afdoening van motie 1143 van GroenLinks met als titel Voorkeursoptie warmtenet was geagendeerd voor FED van 4 maart.

21

14. De afdoening van motie 1144 van GroenLinks en D66 met als titel Warmtenetten klaar voor lage temperatuur was geagendeerd voor FED van 15 april. 15. De afdoening van motie 1154 van CDA, Forum voor Democratie en VVD met als titel Monitor woonlasten was geagendeerd voor FED van 15 april.

22