2. Monitor omgevingsvisie Amsterdam.pdf

Jungle is een onafhankelijk informatie- en adviescentrum voor duurzaamheid in Amsterdam. Charlotte Vergnol is hier sinds drie jaar groencoördinator Dapperbuurt. We hebben haar gevraagd wat zij aan de gemeente zou willen meegeven om rigoureus vergroenen tot een succes te maken. Wat hebben de betrokken bewoners van de Dapperbuurt en de Jungle nodig om de buurt sneller te vergroenen en de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren?

Groenplan Dapperbuurt

Meer groen zorgt voor een leefbare buurt De Dapperbuurt is erg versteend en kampt met problemen als hittestress, wateroverlast en afval van de markt. Het is slecht gesteld met de biodiversiteit en er is weinig ruimte waar bewoners zelf een groen initiatief kunnen starten.

Groeien binnen grenzen

Amsterdam is druk bezig met vergroeningsprojecten. Meer groen en minder stenen. Zo worden parkeerplaatsen ingericht met groen maar ook worden er nieuwe parken aangelegd, zoals het Bella Vistapark. Het Bella Vistapark bestond reeds als onderdeel van Park Somerlust maar is heringericht. Voorheen stonden op de plek van het park gebouwen van het GEB en een rioolwaterzuiveringsinstallatie. De gebouwen van het GEB kwamen voort uit de Zuidergasfabriek die hier vanaf 1913 in bedrijf was. Het park is het groene hart van het Amstelkwartier, de nieuwe wijk tussen de Spaklerweg en de Duivendrechtse Vaart. Het hele Amstelkwartier is naar verwachting in 2030 klaar.

Meerkernige ontwikkeling

Voorbeelden bottom-up groenbeheer

Trends groeiende stad in transitie

Voorbeelden rigoureus vergroenen

Wat hebben burgers volgens ‘De Jungle’ nodig?’ Duurzaam en gezond bewegen Rigoureus vergroenen

Om rigoureus te vergroenen hebben burgers het volgende van de gemeente nodig: • Versimpel procedures en de aanvraag van subsidies voor groen in de buurt, zorg voor een ruim voldoende budget. • Kies de woorden in procedures zo dat ze burgers enthousiasmeren in plaats van afremmen en beleren. • Communiceer actief over de toekomstige plannen in de buurt en gebruik kaarten waarmee de buurt kan worden geïnformeerd. • Bespreek een initiatief met alle gemeentelijke disciplines op de locatie. • Vertrouw op de buurtbewoners, zij verblijven het meest in het gebied, en zorg voor verbinding. • Varieer met beplanting, niet alles hoeft netjes en hetzelfde, biodiversiteit is belangrijk. • Stop met blijven praten over hoe het zou moeten en leer van de uitdagingen die op je pad komen. Lees het hele artikel op Open Research via deze link.

Samen stadmaken

Bellavistapark in Amstelkwartier 78

79

De laatste strategische keuze in de omgevingsvisie is ‘samen stadmaken’. Met deze keuze stimuleren we anders werken aan de stad, met een diverser speelveld en een grotere rol voor gewone Amsterdammers. De gemeente stuurt op hoofdlijnen en biedt meer ruimte voor lokaal initiatief en nieuwe samenwerkingsverbanden. Dit wordt mogelijk gemaakt met nieuwe instrumenten en door bewonersinitiatieven zoals wooncoöperaties te ondersteunen.

Groeien binnen grenzen

Samen stadmaken is ook concreet zichtbaar in de stad. Dat laten we zien aan de hand van een kaart met daarop voorbeelden van bottum-up initiatieven in de fysieke leefomgeving. We staan tevens stil bij wooncoöperaties. Tenslotte vragen we aandacht voor samen stadmaken in gebiedsontwikkeling. We introduceren twee grote gebiedsontwikkelingen die we de komende jaren in deze monitor zullen volgen wat betreft de invulling van samen stadmaken.

Meerkernige ontwikkeling

In deze monitor kijken we naar hoe het staat met de Agenda samen stadmaken. Welke nieuwe werkwijzen komen van de grond en welke (nog) niet? De inzet op samen stadmaken kwam deels voort uit onvrede over de samenwerking tussen gemeente en bewoners. We staan daarom ook stil bij enkele kritische reflecties die de afgelopen tijd hierop zijn verschenen. En we pakken de burgermonitor erbij om te kijken naar het gevoel van invloed op de eigen leefomgeving.

Trends groeiende stad in transitie

Samen stadmaken

Duurzaam en gezond bewegen Rigoureus vergroenen Samen stadmaken

80

81

™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™ ™

Experiment met community wealth building

De Rekenkamer heeft vorig jaar gepubliceerd over in hoeverre gemeentelijke stappen zijn gezet om de democratiseringsambities te realiseren. De Rekenkamer stelt “dat de ambtelijke organisatie met de realisatie van de ambities voor democratisering grotendeels op weg is”. Wel zijn er twijfels over de toereikendheid van de getroffen maatregelen om het democratisch vakmanschap van ambtenaren te vergroten. Kan hiermee de hele organisatie worden bereikt en bediend? Rekenkamer Metropool Amsterdam (2021). Deelonderzoek Uitvoering ambities Coalitieakkoord 2018-2022 Democratisering.

Neerzetten van informatieborden bij aanvang planvorming Ondersteuning Buurtomgevingsvisie Sierpleinbuurt en andere buurten Voortzetten WomenMakeTheCity-vrouwenadviesraad Publiek-collectieve afspraken over coöperaties en commons Oprichting Leertraject Amsterdams Stadmaken Meer lokaal ondernemerschap bij horeca, detailhandel, bedrijven Verkennen van buurtbatenovereenkomsten Verkenning opzetten van ‘transparantieportaal’ Openbaar maken plan-, ontwerp- en rekeninstrumenten Meer vrije ruimtes in de stad Organiseren planvorming fysiek in de buurt Oprichting inclusief en transparant burgerberaad Verankeren betrokkenheid kinderen en jongeren Onderzoek buurtrechten (waaronder buurtplatformrecht) Ontwikkeling kader brede welvaart Verkenning woningbouwfonds voor coöperaties

Rekenkamer II: “toepassing participatieparagraaf leidt tot zorgen” In een vervolgonderzoek heeft de Rekenkamer gekeken naar de toepassing van de participatieparagraaf. De gemeente Amsterdam wil dat er eerder en bewuster wordt nagedacht over de manier waarop Amsterdammers bij het maken van nieuwe plannen worden betrokken. De conclusie is dat de ingevulde participatieparagrafen zelden helder inzicht bieden in de daadwerkelijke participatie. Bij veel projecten wordt ingevuld dat er geen sprake was van burgerbetrokkenheid, en dit wordt niet of nauwelijks toegelicht. Dit leidt bij de Rekenkamer tot zorgen: “gaat het wel goed met participatie in Amsterdam? Het is verontrustend dat zelden duidelijk wordt met welk doel participatie is ingezet en wat de betrokkenheid van Amsterdammers is geweest. Dit wekt de suggestie dat het moeilijk is voor ambtenaren om participatie in de praktijk vorm te geven”. Rekenkamer Metropool Amsterdam (2022). Onderzoek Participatieparagraaf.

Samen stadmaken

Gerealiseerd of loopt nog maar voldoet aan verwachtingen. Wordt aan gewerkt, Afloop of impact is nog onzeker. Acties zijn nog niet gestart of lukken onvoldoende.

Rekenkamer I: “stappen ter realisatie ambities democratisering grotendeels op weg “

Rigoureus vergroenen

™ ™ ™

Ombudsman Munish Ramlal richtte vorig jaar een brief aan het college van B&W met zijn observaties over participatieprocessen georganiseerd door de ruimtelijke sector: “Rode draad in de klachten is dat de bewoners opvallend boos en gekrenkt zijn: ze voelen zich overvallen door de gemeente, niet gehoord en onder druk gezet. Ook voelen ze zich gekleineerd en vernederd doordat de gemeente geen oog heeft voor hun historie en rechten op de desbetreffende locaties. Dit kan niet de bedoeling zijn van de gemeente. Aandacht voor deze signalen en er vervolgens iets mee doen, is vanuit behoorlijk bestuur essentieel”. Ombudsman Metropool Amsterdam. (2022). Brief aan B&W: Observaties en aankondigingen inzake de ruimtelijke sector.

Duurzaam en gezond bewegen

Ombudsman: “bewoners zijn boos en gekrenkt”

Groeien binnen grenzen

In de omgevingsvisie staat een ambitieuze Agenda samen stadmaken, met een concrete ideeën- en actiepuntenlijst. Nu, twee jaar na vaststelling, kijken we naar de globale stand van zaken. Het zou niet realistisch zijn om te verwachten dat alle actiepunten zijn gerealiseerd, maar er moet wel beweging zichtbaar zijn. En dat is precies het beeld: enkele ambities zijn opgepakt of al gerealiseerd, maar er valt ook nog veel te doen. De komende jaren blijven we dit volgen, maar niet op de manier van ‘hoe meer instrumenten hoe beter’. Deskundigen vinden zelfs dat we selectiever moeten omgaan met waaiers aan instrumenten. In woorden van Frans Soeterbroek: “Toets deze consequenter op de drie hoofddoelen: basisdemocratie, doe-democratie, tegenmacht. Cluster de instrumenten, stop met de instrumenten die niet werken of de doelen zelf verzwakken en stop met steeds weer wat nieuws bedenken. Lok uit dat buurtplatforms en lokale initiatiefnemers er meer gebruik van maken.”

Meerkernige ontwikkeling

Bevindingen in onafhankelijke rapporten over samen stadmaken

Trends groeiende stad in transitie

82

Realisatie agenda samen stadmaken

Verkenning regionaal investeringsfonds 83

Marineterrein Op het Marineterrein werkt een sterke community samen aan belangrijke opgaven: het komen tot oplossingen voor stedelijke vraagstukken, het bieden van kansen aan iedereen en het onderdeel worden van een duurzame toekomst voor de stad. Het Marineterrein is een testgebied voor onderwerpen als: klimaatadaptief bouwen, nieuwe mobiliteitsconcepten, gebruik van duurzame materialen, maar vooral ook sociale opgaven zoals het creëren van meer inclusiviteit en het vergroten van de leefbaarheid met het oog op een respectvolle en waardevolle toekomst voor iedereen. Ook wordt gekozen voor meer betekenisvolle participatie, door invulling te geven aan de uitgangspunten van Samen stadmaken.

Haven-Stad

Rigoureus vergroenen

Haven-Stad wordt de komende decennia een stadsuitbreiding van 40 tot 70 duizend woningen in het westelijk havengebied. Naast een integraal ruimtelijk raamwerk ligt er een maatschappelijke visie. Drie kernwaarden staan centraal: leefbaar, rechtvaardig en verbonden. Het bevat de uitgangspunten voor een inclusieve en toekomstbestendige stad met aandacht voor de identiteit van het gebied. Het is een pleidooi voor een sociale blik op stedenbouw. De manier waarop Haven-Stad zal worden ontwikkeld, moet gaan bijdragen aan allerlei participatieve en democratische ambities. Dat vraagt om nieuwe manieren van samenwerking met vele belanghebbenden en partijen. Vandaar de keuze voor Samen (Haven-)Stadmaken.

Duurzaam en gezond bewegen

“Het betrekken van bewoners bij gebiedsontwikkeling wordt in toenemende mate als doel op zichzelf gezien. Binnen gemeenten gaat het gesprek daardoor vaak over het ‘hoe’ van participatie, maar minder over het ‘waarom’: wat proberen we er eigenlijk mee te bereiken? De HvA onderzocht participatie in de Amsterdamse Ontwikkelbuurten tussen 2018 en 2020 en ontdekte dat verschillende professionals deze vraag op zeer uiteenlopende manieren beantwoorden”. De onderzoekers noemen vijf dilemma’s en vraagstukken waarmee ambtenaren worstelen: 1. Wie begeleidt de participatie? 2. Grootstedelijke kaders versus lokale prioriteiten. 3. Hoe nodigen we uit? Open versus selectieve deelname. 4. Hoe ontwerpen we? Ontwerper versus bewoners. 5. Hoe geven we bewoners invloed? Direct versus indirect. HvA (2021) Gedegen keuzes

We doen een voorstel voor het langjarig volgen van twee gebiedsontwikkelingen en houden bij in hoeverre deze de ambities van Samen stadmaken waarmaken. Het gaat om Haven-Stad en het Marineterrein. De projectteams van deze gebiedsontwikkelingen kiezen voor de benadering van Samen stadmaken. De manier waarop we dit de komende jaren gaan (of laten) monitoren, laten we nog een beetje in het midden. In elk geval houden we graag een leergierige vinger aan de pols: hoe worden in de praktijk van gebiedsontwikkeling de ambities van Samen stadmaken wel of niet waargemaakt?

Groeien binnen grenzen

Hogeschool van Amsterdam: “te weinig wordt de waaromvraag gesteld bij participatie in ontwikkelbuurten”

Monitoring casussen Haven-Stad en Marineterrein

Meerkernige ontwikkeling

In deze studie is het participatieproces omtrent de gebiedsontwikkeling Entreegebied Gulden Winckel onder de loep genomen. Verloo stelt vast dat de democratiseringsagenda van de gemeente “om van onderop naar gebieden te kijken en burgers te betrekken bij beslissingen over hun leefomgeving [..] op gespannen voet [lijkt] te staan met de meer top-down opgaven voor woningbouw of verduurzaming”. Het is volgens Verloo noodzakelijk om als gemeente beter om te gaan met lokale conflicten als gevolg van participatieprocessen. Ze geeft verschillende adviezen voor voorafgaand aan, tijdens en na afloop van participatieprocessen. Zoals: bied helderdere kaders, gebruik participatie niet om informatie ‘op te halen’ (dat leidt vaak tot de onterechte verwachting dat bewoners invloed krijgen), investeer tijd in wederzijds vertrouwen, koppel duidelijk terug wat met inbreng van bewoners is gedaan, geef bestuurders eerder op kritieke momenten een rol. Onderzoek Nanke Verloo (UvA) Van Participatie tot Conflict

Trends groeiende stad in transitie

Onderzoek Dr. Nanke Verloo (UvA): “beter leren omgaan met conflict”

Samen stadmaken

84

85

Groeien binnen grenzen

10

Centrum

34 11

West

Meerkernige ontwikkeling

Door samen de stad te maken zullen Amsterdammers meer invloed hebben op wat er in de stad gebeurt en besloten wordt. Ongeveer een derde deel van de Amsterdammers (31%) geeft aan dat er voldoende mogelijkheden zijn om hun mening te geven over de gang van zaken in de gemeente Amsterdam. Dit betekent echter niet dat ze ook ervaren dat ze veel invloed hebben op wat er in de stad besloten wordt. Slechts 13% van de Amsterdammers geeft aan dat ze voldoende invloed hebben op wat er in de stad besloten wordt. Bijna de helft (49%) geeft aan dat dit zeker niet het geval is. De verschillen daarin tussen de stadsdelen zijn klein. In Noord geven bewoners iets minder vaak aan dat er voldoende mogelijkheden zijn om hun mening te geven en in Zuid en Oost geven bewoners wat vaker aan dat ze juist wel invloed hebben.

Trends groeiende stad in transitie

Burgermonitor

32 10

Nieuw-West

33

Duurzaam en gezond bewegen

17

Zuid

31 16

Oost

30 11

Noord

25 11

Zuidoost

28 13 31

0

5

10

15

20

25

30

% 35

Rigoureus vergroenen

Amsterdam

Er zijn op dit moment voldoende manieren voor burgers om duidelijk te maken wat hun mening is over de gang van zaken hier in de gemeente Amsterdam Ik heb voldoende invloed op wat er voor de stad wordt besloten

86

Samen stadmaken

Ervaren invloed en mogelijkheden om mening te geven op besluitvorming in de gemeente Amsterdam, 2021 (%)

87

3

Westpoort

5 1

1

2

6

Noord

7

8

2 4 3

10

9

11

1

15

Nieuw-West 16

15

8

12

2 3 4

6

6

1

Oost Zuid

5

13 1

2

7

3

5

12

9

4

8

10 11

14

2 4

1

3

6

4

5

ZuidOost 2500 zelfbouwwoningen

VRIJSTAAND

Individuele Zelfbouw

NAAST ELKAAR

SAMEN IN HET KLEIN

Bouwgroep

SAMEN IN HET GROOT

Oost

1

Moestuinlaan

1

Zeeburgereiland

10

2

Buiksloterham

2

Steigereiland Noord

11

3

Schepenlaan

3

Steigereiland Zuid

4

Buiksloterweg

4

5

Buiksloterdijk

5

6

Parnassia

6

Voorm. Modeschool

7 8 88 9

Bouwgroep

SAMEN OP HET WATER

ZuidOost

Zuid

West

NieuwWest

Westpoort

Kop Weespertrekvaart

1

Drostenburg

1

Pres. Kennedyplantsoen

1

Houthaven

1

Karel Klinkenberg

10

Getijenveld

Amstelkwartier

2

Dubbelink

2

Kop Zuidas

2

van Noordtstraat

2

J. Tooropstraat

11

Broekmanhuis

12

Archimedusplantsoen

3

Emerald

3

Warmelo

3

Amundsen

3

Podium

12

Het Terpje

Haveneiland

13

Ringdijk

4

‘s Gravendijkdreef

4

Spijtellaantje

4

Elisabeth Wolffstraat

4

Westlandgracht

13

Maria Montessori

Centrumeiland

14

Sluisbuurt

5

Driemond

5

De Hallen

5

U.J. Klarenstraat

14

Sloterweg

6

E-buurt

6

Route 1066

15

Lutkermeerweg August Allebéplein Jacob Geelbuurt

Duinluststraat

7

Science park

7

Louis Bouwmeesterstr.

16

Entreegebied

8

Zaaiersweg

8

Cor Hermusstraat

17

Noorder IJdijk

9

Eenhoorngebied

9

Noorderhof-Zuid

7

Vreeswijkpad

1

Sloterdijk

Samen stadmaken

Noord

Bouwgroep

BESTAAND GEBOUW

Rigoureus vergroenen

Individuele Zelfbouw

7

Duurzaam en gezond bewegen

2

Groeien binnen grenzen

5

7

13

14

Centrum

4 5

Meerkernige ontwikkeling

9

West

De afgelopen vijftien jaar zijn zo’n 2700 woningen in opdracht van Amsterdammers zelf gerealiseerd. Vaak zijn ze anders dan de grote wooncomplexen. Met bijzondere architectuur, duurzaamheid of gemeenschappelijke voorzieningen gaan zelfbouwers vaak nét een stapje verder. De gemeente Amsterdam geeft zelfbouwers een steuntje in de rug, met honderden uitgegeven zelfbouwkavels, een professioneel zelfbouwteam en gemeentelijke leningen voor wooncoöperaties. Vanaf 2018 loopt het aantal start bouwmomenten voor zelfbouwwoningen terug. De jaarlijkse taakstelling (600 woningen, dus 8% van de totale woningbouw, waarvan 350 wooncoöperatiewoningen) werd niet gehaald. Centrumeiland zorgt voor flinke bijdrage, maar dit project is bijna voltooid. Er is weinig eigen gemeentelijke grond beschikbaar voor zelfbouwwoningen. Binnen de zelfbouw krijgt vooral de wooncoöperatie nu veel aandacht. De eerste wooncoöperatie wordt inmiddels bewoond, een tweede is in aanbouw en enkele andere ontwikkelingen zijn vergevorderd. Met ongeveer vier per jaar loopt de ontwikkeling van wooncoöperaties volgens planning. De komende jaren worden mogelijkheden voor beheercoöperaties verkend.

Trends groeiende stad in transitie

Wooncoöperaties / zelfbouw

1

89

Trends groeiende stad in transitie Groeien binnen grenzen Duurzaam en gezond bewegen Rigoureus vergroenen Samen stadmaken

Samen stadmaken, 2022

Meerkernige ontwikkeling

Of er veel ‘samen wordt stadgemaakt’, is in de wijken van Amsterdam lang niet altijd direct te zien. Maar in een aantal opzichten wel. Vooral stadslandbouw, zelfbouw en vrije ruimtes zijn zeer zichtbaar en dragen, voor wie erlangs loopt, vaak meteen bij aan een menselijker gevoel op straat. Ze voegen kleur en diversiteit toe. Bijgaande kaart geeft een redelijk beeld van waar op dit moment stadslandbouw, zelfbouwprojecten en vrije ruimtes zijn te vinden. Op kaart lijkt het best veel, maar in de stad ‘verdwijnen’ ze een beetje in het grote geheel. Deze kaart moet worden beschouwd als een soort nulmeting; we willen beter gaan bijhouden of dit soort plekken toe- of afnemen in de tijd. Wellicht dat er nog een categorie naast de drie genoemde bij komt.

91

Pagina 13: Data/figuur Figuur met het aantal dagbezoekers en toeristenovernachtingen per jaar, 2016t/m 2025 Indicator: Bron:https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/bezoekersprognose-2023-2025 Peiljaar: 2022 Pagina 14: Data/figuur Combinatie van staafdiagram voor de meerdere bronnen van CO2-emissie en een lijn voor de direct material input (DMI). CO2 gegevens zijn beschikbaar van 2010 t/m 2021 (waarbij 2021 een prognose is), data DMI is beschikbaar voor 2015 t/m 2020. Indicator: Bron: https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/co-2-uitstoot-in-2020-2021-en-2022 Peiljaar: 2023 Pagina: 16: Kaart Kaart met aandeel inwoners dat wordt gerekend tot de meest kwetsbare groep, per wijk (2020). Indicator: Armoede en ongelijkheid Bron: cbs, bewerking O&S Peiljaar: 2020

Bronnen Trends groeiende stad in transitie Pagina 10-11: Kaart Kaart met op wijkniveau het aantal arbeidsplaatsen per 1.ooo inwoners in 2021. Indicator: Bevolkingsontwikkeling en groei Bron: https://onderzoek.amsterdam.nl/dataset/loop-van-de-bevolking-amsterdam Peiljaar: 2021 Pagina 12: Data/figuur Staafdiagram met de meerdere factoren die bijdragen aan bevolkingsgroei tussen 2010 en 2021. Indicator: toeristenstroom – aantal overnachtingen Bron: https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/bezoekersaantallen-amsterdam-2018-2021, https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/bezoekersprognose-2022-2024 Peiljaar: 2021

92

Meerkernige ontwikkeling Pagina 20-21: Kaart: Aantal grootstedelijke voorzieningen in de nabijheid op wijk voor de MRA. Bron: CBS/bewerking O&S Peiljaar: 2021 Pagina 22-23: Kaart Kaart met werkenden in Amsterdam die buiten Amsterdam wonen % werknemers per gemeente dat in Amsterdam werkt. Bron: CBS/bewerking O&S Peiljaar:2021 Pagina 24-25: Data/figuur Koopkrachtbinding van dagelijkse en niet-dagelijkse goederen naar stadsdeel Bron: consumentenenquête/O&S Peiljaar: 2015-2022 93

Pagina26-27: Kaart Weergave: Floor Space Index Bron: O&S Peiljaar: 2022

Pagina 42: Data/figuur Indicator: MPG 2019-2022 Bron: interne gegevens (Bob Mantel) Peiljaar: 2019-2022

Pagina28-29: Kaart Weergave: Floor Space Index toe en afname Bron: O&S Peiljaar: 2015 - 2022

Pagina 43:: Data/figuur Indicator: hernieuwbaar Zon en Wind Bron: Klimaatrapportage 2022 en https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_ guid=8fd890ce-3a22-48a4-aaa3-d989e33c3cbb Peiljaar: 2010-20220

Groeien binnen grenzen

Pagina.44-45 foto Indicator: duurzame ontwikkeling Bron: interne gegevens Peiljaar: 2022

Pagina 36: Data/figuur Woningaanbod (recent betrokken woningen) naar nieuw- en oudbouw en totale geschatte woningvraag (doorstromers, vestigers, starters en woningzoekenden uit het buitenland), 2021 Bron: Wonen in de Metropoolregio Amsterdam/O&S Peiljaar: 2021

Duurzaam en gezond bewegen Pagina50-51: Data/figuur

Pagina 37: Data/figuur Weergave:Woningbouw productie Bron: O&S Peiljaar: 2015-2022

Pagina 38: Data/figuur Per stadsdeel een staafdiagram met opleidingsniveauverdeling van de bevolking en van de vacatures Bron: vacaturedata O&S, BBGA, CBS opleidingsgegevens Peiljaar: okt 2021 Pagina 39: Data/figuur Geïndexeerde lijngrafiek met de ontwikkeling van het vloeroppervlak bedrijfsruimte, Bron: BAG, Monitor Bedrijfsruimte, Peiljaar: april 2022 Peiljaar: april 2022 Pagina 41: Kaart tevredenheid aanbod zorgvoorzieningen op wijkniveau Bron: Wonen in Amsterdam Peildatum: 2021

94

Indicator: Modal split/shift Bron: Amsterdamse Thermometer Bereikbaarheid Peiljaar: 2021 Pagina 52: Kaart Indicator: De gemiddelde afstand waarop huisarts, grote supermarkt, scholen (basisonderwijs, voortgezet onderwijs vmbo, havo/vwo) en bibliotheken gelegen zijn. Bron: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84953NED/table?ts=1674662454286 Peiljaar: 2020 Pagina 54-55: Data/figuur Indicator: beweging kinderen Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jeugd, GGD Amsterdam Peiljaar: 2021 Pagina 57 Data/figuur Indicator: fietstevredenheid Bron: Monitor fietstevredenheid 2021 Peildatum: 2021

95

Pagina: 58-59: Kaart Indicator: NO2 Bron: dataset van de Staat van de Metropoolregio (kaart) en jaarrapportage GGD pag 9 , trend jaargemiddelde NO2 concentratie(figuur)

Pagina 72-73 Data/figuur Indicator: privaat groen Bron: Monitor Groen 2022 Peildatum: 2022

Pagina 60 Data/figuur Indicator: Ervaren verkeerslawaai per wijk Bron: Wonen in Amsterdam Peildatum: 2021

Pagina74-75: kaart Indicator: schaduw op looproutes Bron: Gemeente Amsterdam Peildatum: 2023

Pagina 62-63: Data/figuur Indicator: opgeheven parkeerplaatsen Bron: Agenda Amsterdam Autoluw: Meer ruimte, minder parkeervakken (februari 2023) Peiljaar: 2019, 2020, 2021 en 2022

Pagina76-77: kaart Indicator: ecologische verbindingen en ecopassages in en rondom Amsterdam, 2022 Bron: Monitor Groen en maps.amsterdam.nl Peildatum: 2022

Pagina 64: kaart en foto Indicator: Voorbeelden investeringen duurzame mobiliteit Bron: https://www.amsterdam.nl/projecten/binnenring/ en Singelgrachtringen halfjaaroverzicht juli t/m december 2022 Peildatum: 2022

Samen stadmaken

Rigoureus vergroenen Pagina 69 : kaart Indicator: groenoppervlak Bron: Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), Actueel Hoogtebestand 4 (AHN4), beeldmateriaal met infrarood, BBGA Peildatum: 2022 Pagina 70-71 : kaart Indicator: afstand tot groen Bron: Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), Actueel Hoogtebestand 4 (AHN4), beeldmateriaal met infrarood, BBGA Peildatum: 2023

96

Pagina 87: data/figuur Indicator: Ervaren invloed en mogelijkheden om mening te geven op besluitvorming in de gemeente Amsterdam Bron: O&S/burgermonitor Peildatum: 2021 Pagina 88-89 : kaart Indicator: woningbouw/zelfbouw initaiteven Bron: Team Zelfbouw, gemeente Amsterdam’ Peildatum: 2023 Pagina 90-91: kaart Indicator:Samen stadmaken Bron: intern Peildatum: 2023

Colofon: Onderzoek en Statistiek: Hester Booi Sjors Verhaar

Ruimte en Duurzaamheid: Martin van der Maas Alex Beijers Mireille Vos Jepke van Hengst Bart de Vries Anne Hemels

foto’s: Theo Baart en Rufus de Vries