2. Monitor Actieplan Schone Lucht definitief.pdf
Tekst van het document
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
Inhoudsopgave
Samenvatting Inleiding
1. Luchtkwaliteit en klimaat 2. De uitvoering van het Actieplan Schone Lucht 3. Amsterdamse wagenpark 4. Laadinfrastructuur in Amsterdam
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
3 4
5 9 11 14
2
Samenvatting Amsterdam voldoet overal in de stad aan de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. De dalende trend in luchtverontreiniging is het resultaat van de inzet op het verschonen van mobiliteit, ten behoeve van de gezondheid van Amsterdammers. In 2022 is de luchtkwaliteit licht verslechterd ten opzichte van 2021, vanwege een toename van de verkeersintensiteit in Amsterdam van 20%. Deze groei van het wegverkeer in de stad onderstreept opnieuw het belang van het realiseren van de ambitie van het Actieplan Schone Lucht (2019) om alle mobiliteit in Amsterdam volledig te verschonen.
Het aandeel uitstootvrij weg- (en vaar)verkeer in Amsterdam groeit voortdurend. De verschoning van autobussen, brom- en snorfietsen en taxi’s verloopt het snelst. In het derde kwartaal van 2023 was bijna 10% van de personenauto’s uitstootvrij; de groei in uitstootvrije bestel- en vrachtauto’s neemt jaarlijks toe.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
De gemeente heeft een regierol in het faciliteren van een dekkend laadnetwerk. Er zijn meer dan 7.500 publieke laadpunten in Amsterdam en er wordt volop bijgeplaatst richting 18.000 laadpunten per 2030. Door het gebruik en de bezetting van de operationele laadpunten direct te monitoren blijft het plaatsen van laadpunten en de spreiding van het netwerk in de stad op schema. Door transportschaartste (of netcongestie) op het elektriciteitsnetwerk in delen van Amsterdam staat de stad voor de uitdaging om de beschikbare capaciteit zo goed mogelijk te benutten. Het laadnetwerk in de stad wordt daarom zo slim en flexibel mogelijk gemaakt.
3
Inleiding Amsterdam werkt voortdurend aan het schoner maken van de lucht in de stad voor de gezondheid van Amsterdammers. De ambities uit het Actieplan Schone Lucht (ASL, 2019) zijn om een uitstootvrije stad te worden en vanaf 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit uit 2005. Daarnaast wil Amsterdam blijvend voldoen aan de wettelijke Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit, en luchtverontreinigende stoffen verder blijven reduceren. In de Uitvoeringsagenda Uitstootvrije Mobiliteit Amsterdam 2023-2026 zijn een aantal maatregelen uit het ASL nader uitgewerkt. Deze maatregelen leveren ook een belangrijke bijdrage aan de reductie van de Amsterdamse CO₂-uitstoot.
De werkwijze van het ASL bestaat uit ambitieuze doelstellingen en een aanpak van de vervuilings bronnen waar de gemeente (de meeste) directe invloed op heeft. Dit zijn het wegverkeer, de passagiers- en pleziervaart, mobiele werktuigen en houtstook. De maatregelen zijn gericht op communiceren, stimuleren, faciliteren en reguleren. De Monitor Actieplan Schone Lucht rapporteert over de uitvoering van het ASL. De scope van deze monitor omvat de ontwikkeling van de luchtkwaliteit en de CO₂emissies van mobiliteit in Amsterdam, de samenstelling van het wagenpark dat in Amsterdam rondrijdt en de ontwikkeling van een belangrijke randvoorwaarde voor de verschoning van mobiliteit: voldoende laadinfrastructuur.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
Beleidscontext Het ASL geeft in Amsterdam invulling aan (een deel van) het Schone Lucht Akkoord, de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 en de Nationale- en Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (NAL en RAL G4). Daarnaast is het ASL ingebed in onder andere het Akkoord van Parijs, het Klimaatakkoord en het Regionaal Mobiliteitsplan.
4
1
Luchtkwaliteit en klimaat Monitoring van de luchtkwaliteit wordt in Nederland landelijk gedaan door het RIVM. Dit gebeurt op basis van een combinatie van metingen, afkomstig van het landelijk meetnet luchtkwaliteit, en modelmatige berekeningen. De landelijke monitoring vindt jaarlijks plaats binnen het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), en wordt uitgevoerd door het RIVM in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Voor de monitoringsronde 2023 (over zichtjaar 2022) heeft het RIVM voor het eerst gebruik gemaakt van het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK). Luchtkwaliteit in 2022 licht verslechterd In zichtjaar 2022 zijn er (opnieuw) geen overschrijdingen geconstateerd van de wettelijke grenswaarden voor jaargemiddelde concentraties stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM₁₀ en PM₂.₅). Amsterdam voldoet nu sinds zichtjaar 2020 (monitoringsronde 2021) overal aan de Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit. In 2022 is de luchtkwaliteit echter enigszins verslechterd ten opzichte van 2021: de jaargemiddelde concentraties voor heel Amsterdam zijn hoger voor NO₂ en fijnstof PM₁₀ en lager voor fijnstof PM₂.₅. De hoogste berekende concentraties voor NO₂ en PM₁₀ zijn ook hoger in 2022, en de hoogst berekende concentratie voor PM₂.₅ lager.
De locaties in Amsterdam met de hoogste jaargemiddelde concentraties komen overeen met voorgaande jaren: de noordelijke monding van de IJ-tunnel (NO₂), de Stadhouderskade (PM₁₀) en de Overtoom (PM₂.₅).
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
5
Toetslocatie met hoogste berekende jaargemiddelde concentratie in 2021
Toetslocatie met hoogste berekende jaargemiddelde concentratie in 2022
EU wettelijk
WHO 2005
WHO 2021
Voorstel Europese Commissie 2022
Stikstofoxide (NO₂)
37,7 µg/m3
Monding IJ-tunnel Noord
39,9 µg/m³
Monding IJ-tunnel Noord
40 µg/m³
40 µg/m³
10 µg/m³
20 µg/m³
Fijnstof (PM₁₀)
23,2 µg/m³
Stadhouderskade
22,5 µg/m³
Stadhouderskade
40 µg/m³
20 µg/m³
15 µg/m³
20 µg/m³
Fijnstof (PM₂.₅)
13,2 µg/m³
Stadhouderskade
11,4 µg/m³
Overtoom
25 µg/m³
10 µg/m³
5 µg/m³
10 µg/m³
Toename verkeersintensiteit in 2022
Jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide NO₂ Periode 2010 t/m 2022 en prognose 2025 en 2030
De achteruitgang van de luchtkwaliteit komt doordat de verkeersintensiteiten (van het wegverkeer) in 2022 met 20% zijn toegenomen ten opzichte van 2021 (Bron: Verkeersmodel Amsterdam). De toename van de verkeersdruk in Amsterdam in 2022 onderstreept nogmaals het belang van de plannen om de ruimte voor gemotoriseerd verkeer te beperken in Amsterdam.
Grenswaarde
90
Hoogste 80
Gemiddelde Laagste
70
WHO-advies 2005 WHO-advies 2021
60 50
De ontwikkeling van de Amsterdamse luchtkwaliteit Concentratie in µg/m³
De luchtkwaliteit in Amsterdam in 2022 is verslechterd ten opzichte van 2021. Tegelijkertijd is de luchtkwaliteit in Amsterdam flink verbeterd sinds 2010, omdat de concentraties stikstofdioxide en fijnstof aanzienlijk zijn gedaald. Figuren 1 tot en met 3 laten de dalende trend zien van de concentraties van deze stoffen in Amsterdam. De totale concentratie in de stad (of per toetslocatie) bestaat uit de lokale bijdragen – zoals wegverkeer, industrie, scheepvaart – en de achtergrondconcentratie.
40 30 20 10 Jaren
0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
2025
2030
Figuur 1 Verloop van de hoogste en laagste jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide (NO2) op de toetspunten van de gemeente Amsterdam, periode 2010 t/m 2022 en prognose 2025 en 2030; in vergelijking met Europese grenswaarde voor luchtkwaliteit en de WHO-advieswaarde 2005 (beide 40μg/m3) en de WHO-advieswaarde 2021 (10μg/m3).
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
6
Jaargemiddelde concentratie fijnstof PM₂.₅ Periode 2010 t/m 2022 en prognose 2025 en 2030
Luchtmeetnet GGD
Figuur 2 Verloop van de hoogste en laagste jaargemiddelde concentratie fijnstof PM₁₀ op de toetspunten van de gemeente Amsterdam, periode
Hoogste Gemiddelde
25
Laagste WHO-advies 2005 WHO-advies 2021
20
15
Concentratie in µg/m³
De luchtkwaliteit in heel Nederland wordt uitgebreid gemeten door de GGD en deze gegevens zijn onderdeel van de landelijke modellering door het RIVM. De GGD is de beheerder van het luchtmeetnetwerk dat hiervoor gebruikt wordt. De gemeten jaargemiddelde concentraties NO₂, PM₁₀, PM₂.₅ en roet (EC) in Amsterdam zijn in 2022 vergelijkbaar met die gemeten in 2021. De GGD-meetresultaten komen redelijk overeen met de resultaten van het RIVM en bevestigen dat in Amsterdam in 2022 overal wordt voldaan aan de huidige wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit.
Grenswaarde
30
2010 t/m 2022 en prognose 2025 en 2030; vergeeken met de Europese
10
5
Jaren
0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
grenswaarde (40μg/m3) en de equivalente grenswaarde voor de
2025
2030
24-uursgemiddelde concentratie (31,5μg/m3) en de WHO-advieswaarde 2005 (20μg/m3) en WHO-advieswaarde 2021 (15μg/m3).
Jaargemiddelde concentratie fijnstof PM₁₀ Periode 2010 t/m 2022 en prognose 2025 en 2030
Grenswaarde
45
Hoogste
Figuur 3 Verloop van de hoogste en laagste jaargemiddelde concentratie
40
fijnstof PM₂.₅ op de toetspunten van de gemeente Amsterdam, periode 2010 t/m 2022 en prognose 2025 en 2030; vergeleken met de Europese
Gemiddelde Laagste
35
WHO-advies 2005
grenswaarde voor luchtkwaliteit (25μg/m³), de WHO-advieswaarde 2005 (10μg/m³) en de WHO-advieswaarde 2021 (5μg/m³).
WHO-advies 2021
30 25
Concentratie in µg/m³
20 15 10 5
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
Jaren
0 2025
2030
7
De CO₂-opgave De maatregelen in het ASL dragen niet alleen bij aan de luchtkwaliteit maar zijn tevens belangrijk voor het halen van Amsterdamse klimaatambities. De Amsterdamse doelstelling met betrekking tot de CO₂-uitstoot is 60% reductie op stadsniveau in 2030 ten opzichte van 1990. Zodra al het Amsterdamse wegverkeer uitstootvrij is en de productie van elektriciteit volledig duurzaam geschiedt, wordt een reductie van 9% van de totale CO₂ uitstoot van Amsterdam gerealiseerd (op basis van de situatie in 2017). Het verschonen van de productie van elektriciteit is geen onderdeel van het ASL maar wel een belangrijke randvoorwaarde voor de Amsterdamse doelstellingen ten aanzien van de energie transitie. Voor mobiele werktuigen geldt volgens conservatieve berekening dat de hele vloot (van bouwplaatsen tot particulier gebruik) 2% van de totale CO₂- uitstoot van Amsterdam vertegenwoordigt.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
Het is in deze monitoringsronde helaas niet mogelijk gebleken om aan mobiliteit gerelateerde CO2uitstootgegevens over zichtjaar 2023 te presenteren die goed vergelijkbaar zijn met de gegevens van de voorgaande jaren. Dit heeft te maken met de noodzakelijke opschoning van het desbetreffende databestand, dat wordt beheerd door V&OR. Dat die gegevens dit keer niet kunnen worden meegenomen is jammer, maar het gaat uiteindelijk om het monitoren van een langjarige trend van CO2-uitstoot en verwacht wordt dat volgend jaar kan worden gerapporteerd over de CO2-uistoot met betrekking tot de zichtjaren 2023 èn 2024. Er ontstaat dan dus weer een volledig beeld van de trendmatige ontwikkeling van deze aan mobiliteit gerelateerde CO2-uitstoot. Om de CO2-doelstellingen te realiseren, is verdere verschoning van het wagenpark noodzakelijk en moet ook het beleid met betrekking tot het thema autoluw worden gecontinueerd.
8
2
De uitvoering van het Actieplan Schone Lucht Uitvoeringsagenda Uitstootvrije Mobiliteit 2023-2026 De verduurzamen van mobiliteit is in te delen in drie sporen: het verminderen van het aantal kilometers wegverkeer, het veranderen van de manier van reizen (naar duurzamere vormen van mobiliteit) en het verschonen van de mobiliteit en een aantal andere bronnen. In juni 2023 is de Uitvoeringsagenda Uitstootvrije Mobiliteit 2023-2026 vastgesteld door het college van Amsterdam. De uitvoeringsagenda is een belangrijke stap om het verkeer en vervoer uitstootvrij te krijgen omdat het invulling geeft aan de maatregelen die de gemeente Amsterdam in de bestuursperiode tot en met 2026 gaat nemen.
Communicatieaanpak Na de vaststelling van de Uitvoeringsagenda kon er proactief met alle betrokken doelgroepen gecommuniceerd worden over de maatregelen in de komende drie jaar. Het belangrijkste communicatiedoel van 2023 was: de kennis over de uitstootvrije zones vanaf 2025 te vergroten bij de doelgroepen die met deze zones te maken krijgen (eigenaren van brom- en snorfietsen, bestel- en vrachtauto’s, taxi’s en pleziervaartuigen; en de Amsterdamse eigenaren van een dieselpersonenauto emissieklasse 4) informeren over de aanscherping van de milieuzone dieselpersonenauto’s per 1 januari 2025.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
Belangrijkste inspanningen van 2023:
• Communicatie over de Uitvoeringsagenda •
•
•
• •
Uitstootvrije Mobiliteit 2023-2026 vanaf 6 juni. Via gemeentekanalen zoals Krant Amsterdam en internet en mails naar stakeholders. Brieven en e-mails naar alle Amsterdamse eigenaren van een boot, brom- of snorfiets, taxi’s en bestel- en vrachtauto’s. Er is ook een landelijke brief verzonden naar alle taxichauffeurs en eigenaren van bestel- en vrachtauto’s in Nederland. Er is veel communicatie ingezet om iedereen te wijzen op de mogelijkheid tot het geven van een mening. Er zijn in totaal veertien fysieke inloopbijeenkomsten en twee webinars georganiseerd. Hier kon iedereen terecht voor informatie en bij de inloopbijeenkomsten kon mondeling een zienswijze worden ingediend. Er zijn bewustwordingscampagnes gevoerd waarbij in een periode van drie weken uitingen te zien waren door de hele stad en online. In juni was er een campagne gericht op Amsterdamse MKB stadslogistiek. In september was de campagne gericht op brom- en snorfietsers, taxichauffeurs en eigenaren pleziervaartuigen. En in november liep een campagne gericht op MKB regio/randgemeenten. Voorlichting over de gevolgen van houtstook, stooktips via social media en flyers in buurten met de meeste overlast. Amsterdam heeft in 2023 het landelijke (jaarlijkse) Schone Lucht Congres georganiseerd in het Eye Filmmuseum.
9
Jaarlijkse communicatieonderzoek onder Amsterdammers (december 2023) In december 2023 is er opnieuw een communicatieonderzoek uitgevoerd naar onder andere de bekendheid van de maatregelen omtrent uitstootvrije mobiliteit, en het draagvlak voor deze plannen. • 46% is bekend met de uitstootvrije zones vanaf 2025 (was 39%). Onder de primaire doelgroep (BSF, Taxi, SL, boten) is de bekendheid 65%. • 27% is (zeer) negatief over de uitstootvrije zone 2025. Onder de primaire doelgroep is dit 71%. • 36% is (zeer) negatief over de ambitie voor uitsluitend uitstootvrij vervoer vanaf 2030 (was 40%). Onder de primaire doelgroep is dit 75%.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
10
3
Amsterdamse wagenpark In het ASL is vastgesteld dat de samenstelling van het wagenpark van Amsterdam – de voertuigen die in Amsterdam rondrijden – jaarlijks wordt gemonitord. Deze analyse gebeurt op basis van kentekenscans afkomstig van handhavingscamera’s. Omwille van privacybescherming worden er nooit automatisch unieke voertuigen opgeslagen. Deze percentages en verhoudingen zijn daarom op basis van detecties: één detectie is een vervoersbeweging langs een handhavingscamera in de stad.
Verhouding detecties per voertuigcategorie 0,9% 1,4%
0,8%
1,1%
Personenauto’s Taxi’s
11,3%
Bestelauto’s 10,9%
De voertuigdetecties 2023 laten zien dat het Amsterdamse wagenpark voor circa driekwart bestaat uit personenauto’s. Het aandeel personenauto’s in Amsterdam neemt jaarlijks een paar procent af – in relatieve zin, want het totale verkeer groeit. Taxi’s en bestelauto’s worden steeds meer gedetecteerd ten opzichte van het totaal.
Vrachtauto’s 73,6%
Autobussen Brom- en snorfietsen Motoren
Figuur 4 Relatieve aandeel voertuigdetecties per modaliteit, ten opzichte van het totale wegverkeer in Amsterdam. Circa driekwart van de voertuigen die gezien worden door verkeerscamera’s zijn personenauto’s. Bron: gemeente Amsterdam.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
11
Autobussen, brom- en snorfietsen en taxi’s lopen voorop
Groei uitstootvrije personenauto’s neemt toe In het derde kwartaal van 2023 was 8,8% van alle gedetecteerde personenauto’s in Amsterdam uitstootvrij. Binnen de Ring A10 was dit 9,1%. Dit is opnieuw een toename van uitstootvrije personenauto’s ten opzichte van voorgaande jaren.
Figuur 6 geeft het percentage uitstootvrije detecties weer binnen de voertuigcategorieën. Sinds 2021 zien we voor alle modaliteiten stijgende aantallen uitstootvrije voertuigen, maar de verschoning van bussen, brom- en snorfietsen en taxi’s verloopt het snelst.
Uitstootvrij per modaliteit Ring A10 45%
Personenauto’s Taxi’s
40%
Bestelauto’s
35%
Vrachtauto’s Bussen
30%
Brom- en Snor
25%
Motoren
15% 10%
Bij brom- en snorfietsen zien we een vergelijkbaar patroon: sinds oktober 2022 is maandelijks circa 25% van de detecties binnen de Ring A10 uitstootvrij. Deze verhouding is vergelijkbaar bij de detecties in heel Amsterdam. In de maanden dat er minder gereden wordt gaat het percentage uitstootvrij omhoog. Dit wordt verklaard door de opkomst van schone deelscooterconcepten en een hoog percentage uitstootvrije nieuwverkoop van brommers en scooters in Amsterdam: gemiddeld meer dan 50% in de eerste helft van 2023. Dit komt overeen met de landelijke trend van het aandeel nieuw verkochte uitstootvrije brommers en snorfietsen.
5% Maand en jaar 08-2023
05-2023
02-2023
11-2022
08-2022
05-2022
02-2022
11-2021
08-2021
05-2021
02-2021
11-2020
08-2020
05-2020
02-2020
11-2019
08-2019
0% 05-2019
Aandeel uitstootvrij
20%
Voor autobussen in Amsterdam geldt dat het stedelijke en regionale (openbare) busvervoer in stappen (volledig) verschoond wordt richting 2025, en voor een groot deel al elektrisch rijdt. Touringcars daarentegen rijden nog vrijwel volledig op diesel. Het aantal detecties van autobussen in Amsterdam kan per maand sterk verschillen: zo waren er in februari 2023 circa 150.000 detecties minder dan in april 2023. Dit variabele deel is de vloot touringcars die op Amsterdam rijden. In de maanden met meer detecties zien we daarom een lager percentage uitstootvrij.
Figuur 5 Percentages uitstootvrije voertuigdetecties per modaliteit. Bron: gemeente Amsterdam.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
12
Aandeel brandstof Q3 Personenauto’s
Taxi’s 9%
3% 1% 26%
3% 35%
9% 15%
21% 16%
39% 46%
38% 36%
18%
10%
2020
2021
2022
Uitstootvrij
Hybride
Benzine overig
Diesel & overig
2023
35%
24%
2020
Benzine EURO 6
(OV) Bus en touringscars
2021
2022
2023
Uitstootvrij
Benzine
Diesel EURO 6
Diesel EURO 5 of slechter
Bestelauto’s
21%
34%
22%
1%
4%
41%
59%
29% 57%
Het aandeel uitstootvrije taxi’s dat gedetecteerd wordt in Amsterdam groeit voortdurend. In het derde kwartaal van 2023 is dit gemiddeld 21% van alle detecties, zowel binnen de Ring A10 als in heel Amsterdam. Het aandeel uitstootvrije taxi’s dat gedetecteerd wordt in Amsterdam groeit stabiel met 1-3% per maand sinds januari 2022. De uitstootvrije zone voor bestel- en vrachtauto’s in Amsterdam geldt vanaf 2025 voor nieuwe voertuigen, vanaf 2028 voor alle bestelauto’s en vanaf 2030 voor alle vrachtauto´s. Deze modaliteiten vertegenwoordigen samen een aanzienlijk deel van de stikstofdioxide-uitstoot van het wegverkeer (meer dan 40%). De omwenteling naar schoon wegverkeer is terug te zien in een (vooralsnog) gestage groei in het aandeel uitstootvrije detecties: in het derde kwartaal van 2023 was 4,6% van de bestelauto’s en 5,6% van de vrachtauto’s uitstootvrij.
34% 24%
33% 4% 2020
2021 Uitstootvrij
2022
Diesel EURO 6
2023
3%
2020
Diesel EURO 5 & overig
Brom- en snorfietsen
2021
2022
Uitstootvrij
Diesel EURO 6
Diesel EURO 5
Diesel EURO 4 & overig
2023
Motoren
10%
27%
20%
Vrachtauto’s en trekkers
1% 25%
13% 14%
39%
44%
2021
2022
2023
30%
1%
23%
62%
24%
2020
2021
2022
2023
Uitstootvrij
Benzine EURO 5
Uitstootvrij
Benzine EURO 5
Benzine EURO 4
2-takt, 4-takt & overig
Benzine EURO 3
Benzine EURO 2 & overig
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
1% 18%
5%
84%
32%
65%
2020
Het aandeel uitstootvrije motoren ligt in het derde kwartaal van 2023 rond de 1 %. Ten opzichte van een aantal andere modaliteiten is dit een beperkt aandeel, en die beperktheid wordt mede veroorzaakt door het geringe aanbod van uitstootvrije motoren.
Benzine EURO 4
31% 8% 2020
2021 Uitstootvrij
Diesel EURO 6
2022
2023
Diesel EURO 5 & overig
13
4
Laadinfrastructuur in Amsterdam In de nota Laad me – Strategisch plan laadinfrastructuur 2020-2030 zijn de strategische lijnen voor Amsterdam uitgewerkt om een betrouwbaar en dekkend openbaar laadnetwerk te realiseren. De randvoorwaarden hiervoor zijn dat de infrastructuur veilig, betrouwbaar, toegankelijk en betaalbaar is. Vanuit het strategisch plan Laad me wordt gewerkt aan de schaalsprong in laadinfrastructuur die nodig is voor volledig uitstootvrij rijden en varen in Amsterdam. De prognose hiervoor is 82.000 laadpunten per 2030: 18.000 publieke laadpunten, 13.000 semipublieke laadpunten (parkeergarages), 50.000 private laadpunten en 800 snellaadpunten. Naast de ambities van Amsterdam (uit het ASL) is in het landelijke Klimaatakkoord de ambitie opgenomen dat in 2030 alle nieuwe auto’s uitstootvrij zijn. De Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) is een samenwerkingsverband tussen gemeenten (o.a. Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam), het Rijk, provincies, markpartijen en netbeheerders, om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor de laadinfrastructuur in Nederland die hiervoor nodig is.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
14
Van 7.500 naar 18.000 laadpunten in de openbare ruimte
Uitbreiding laadinfrastructuur 8.000
De openbare ruimte is schaars in Amsterdam en daarom is het uitgangspunt van de gemeente Amsterdam dat gebruikers zoveel mogelijk laden op privaat terrein. Als dit niet mogelijk is dan kan er uitgeweken worden naar publieke laadpunten. De gemeente heeft daarom een regierol in het voorzien van een oplaadnetwerk in de openbare ruimte. De realisatie en exploitatie van publieke laad-infrastructuur (reguliere laders of parkeerladers) is uitbesteed aan private partijen. Er zijn naast de reguliere (AC-)laders ook (DC-)snelladers geplaatst. Figuur 7 laat zien hoe de laadinfrastructuur in Amsterdam zich ontwikkelt. In september 2023 waren circa 7.500 laadpunten operationeel.
7.532 7.120 6.626
6.000 5.484
5.698
5.940
Laadpalen
4.000
2.757
2.864
2.985
3.084
3.313
3.560
3.766
Aantal
2.000
Met de plannen voor uitstootvrije mobiliteit vanaf 2025 en de ambitie van het ASL voor 2030 blijft de gemeente de komende jaren volop publieke laadpalen bijplaatsen: van circa 7.500 laadpunten nu naar 18.000 publieke laadpunten in 2030.
Datagestuurd plaatsen
Figuur 6 Uitbreiding publieke laadinfrastructuur in Amsterdam. Bron: gemeente Amsterdam.
In 2023 is de gemeente gestart met data gestuurd plaatsen van publieke laadpalen: het uitbreiden van het laadnetwerk gebeurt op basis van het gebruik van de reeds bestaande laadpalen. Zodra de beschikbaarheid om te laden op de bestaande laadpunten onder druk komt te staan worden er laadpalen bijgeplaatst. De druk op het laadnetwerk – de bezettingsgraad – is tevens een parameter waarop gestuurd wordt, bijvoorbeeld door in bepaalde gebieden relatief veel laadpunten beschikbaar te houden (om overstap op elektrisch rijden aan te moedigen) of juist de efficiëntie van het netwerk te verhogen.
“Het uitbreiden van het laadnetwerk gebeurt op basis van het gebruik van de reeds bestaande laadpalen.”
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
Laadpunten
6.168
Maand en jaar 09-2023
06-2023
03-2023
12-2022
09-2022
06-2022
03-2022
12-2021
0
15
6% Westpoort 6/100
29% Noord 812/2800
47% 31% Nieuw-West 1184/3800
West 1264/2700
98% Centrum 783/800
39% Oost 1125/2900
58% Zuid 1964/3400
28% Zuidoost 519/1900
18% Weesp 140/800
Figuur 7 Percentage gerealiseerde laadpunten ten opzichte van het strategisch plan ‘Laad Me’. Bron: gemeente Amsterdam.
Data gestuurd plaatsen zorgt ervoor dat de uitrol van laadinfrastructuur vooruit blijft lopen op een groeiende vraag – ‘aanvraag gestuurd plaatsen’ loopt achter op de werkelijke behoefte – en stelt de gemeente in staat om flexibel in te spelen op eventuele veranderingen in de laadbehoefte ten opzichte van de prognose. Daarnaast kan het laadnetwerk op verzoek van de gemeente worden uitgebreid op strategische locaties. In aanvulling op dit proces plaatst de gemeente laadpalen op verzoek van specifieke doelgroepen.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
16
Snelladen
Ontwikkeling geladen MWh snelladers 140
Er zijn inmiddels 38 publieke snellaadpunten gerealiseerd in Amsterdam, in opdracht van de gemeente. Dit zijn snelladers met een laadvermogen van ten minste 50kW. Er is een aanzienlijke variatie van vermogen binnen deze categorie omdat de laadcapaciteit en -snelheid enorm is gegroeid in de afgelopen vijf jaar.
Semi-publiek & privaat laden De gemeente stimuleert de groei van private laadpalen. Voor private en semipublieke garages is het doel daarom om het kennisniveau te verhogen zodat particulieren en ondernemers zelf passende laadinfrastructuur kunnen realiseren. Om het kennisniveau te verhogen heeft de gemeente in 2023 samen met de brandweer een groep VvE’s benaderd om een beter beeld te krijgen van wat er nodig is om hun garage toekomstbestendig te maken. De aanleiding hiervoor is dat er vragen zijn bij VvE’s over welke maatregelen nodig zijn voor veilig gebruik van laadinfrastructuur. De resultaten en aanbevelingen worden met Amsterdamse VvE’s gedeeld.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
100
80
60
40
20
Maand en jaar 09-2023
06-2023
02-2023
11-2022
08-2022
05-2022
02-2022
11-2021
08-2021
05-2021
02-2021
11-2020
08-2020
05-2020
02-2020
11-2019
08-2019
05-2019
02-2019
11-2018
08-2018
05-2018
0 02-2018
MWh
In figuur 9 is te zien dat de ontwikkeling van MWh die geladen wordt aan de publieke snelladers gestagneerd is in de Coronaperiode en sindsdien niet meer het oude niveau heeft bereikt. Dit heeft mogelijk te maken met factoren die van invloed zijn op het gebruik, zoals vakanties en het weer, en met de groei in het aantal snellaadlocaties in de stad dat door de markt is gerealiseerd, onder andere bij tankstations en bouw- en supermarkten. Het totale aantal snelladers dat gebruikt wordt in Amsterdam ligt daarom meer dan twee keer zo hoog.
120
Figuur 8 Ontwikkeling van de totaal geladen MWh aan publieke snelladers, per maand in Amsterdam. Bron: gemeente Amsterdam.
Als vervolg op projecten uit 2022 zijn bij Amsterdamse corporaties de eerste laadpunten in garages gerealiseerd.
Energiestrategie De afgelopen jaren zijn delen van Amsterdam geconfronteerd met capaciteitsproblemen op het energienet (ook wel congestie of transportschaarste). Deze congestie heeft vooral betrekking op het hoogspanningsnet rondom Amsterdam en het middenspanningsnet in een deel van de stad (o.a. bedrijventerreinen en snelladen voor logistiek).
De congestie heeft nog geen directe gevolgen op aansluitingen op het laagspanningsnet. Daarom kunnen publieke laadpalen nog worden bijgeplaatst (circa 1.000 palen per jaar). De vraag naar elektriciteit (van alle mobiliteit in Amsterdam) neemt toe en zal in 2025 zo’n anderhalf tot drie keer groter zijn ten opzichte van 2019, en in 2030 acht tot tien keer groter. De totale vermogensvraag in Amsterdam stijgt ook: datacenters en industrie hebben de grootste netimpact, gevolgd door woningen en mobiliteit.
17
Omdat de vraag naar elektriciteit groeit, is de toenemende congestie op het energienet een serieus probleem voor de transitie naar volledig uitstootvrije mobiliteit in Amsterdam. Dit vraagt daarom om een sluitende energiestrategie, die ruimte creëert voor gebruikers en afgestemd is op de situatie op het energienet in specifieke gebieden van Amsterdam. De gemeente Amsterdam plaatst daarom zoveel mogelijk flexibele en ‘slimme’ laadinfrastructuur die het elektriciteitsnet kunnen ontlasten op piekmomenten.
Per congestiegebied in Amsterdam is een profiel opgesteld met onder andere de huidige energievraag en de piekmomenten in dat deel van de stad. Daarmee wordt momenteel in kaart gebracht wat de ruimtelijke plannen en wensen zijn voor dat gebied op het gebied van laadinfrastructuur: publieke laadpalen, snelladers (publiek en bij bedrijven), aanvragen voor logistiek laden en de (nieuwe of verzwaarde) aansluiting van bedrijventerreinen. Met een passende aanpak per gebied kunnen slimme oplossingen gestimuleerd worden voor bewoners en bedrijven in de stad.
De piek betreft met name de werkdagen tussen 16.00 en 20.00 uur in de wintermaanden. In gebieden met (veel) industrie is de piek echter langer en niet alleen in de winter. In 2023 is de stap gezet om in samenwerking met Liander innovatieve Flexpower-projecten toe te passen (en op te schalen) naar de uitrol en exploitatie van laadpalen in Amsterdam. De laadpaal exploitant Equans is hiermee in staat om noodzakelijke spreiding aan te brengen in de (piek)belasting, die ruimte geeft aan alle gebruikers. In 2024 wordt de helft van alle laadpunten – circa 5.000 – in beheer bij Equans hiermee uitgerust.
Monitor Actieplan Schone Lucht 2023
18
Colofon
Contact luchtkwaliteit@amsterdam.nl Ontwerp Ontwerpwerk
ONT2024003
Uitgave Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid, Team Uitstootvrije Mobiliteit, 2023