2. Monitor Actieplan Schone Lucht 27-11 def.pdf

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020 Uitstootvrij Amsterdam

Inleiding Op 1 oktober 2019 heeft het college het Monitor Actieplan Schone Lucht zal u jaarlijks Actieplan Schone Lucht (ASL) definitief worden voorgelegd zodat u op de hoogte blijft vastgesteld. In het Actieplan is de ambitie geuit over de voortgang van het ASL. Allereerst gaan om vanaf 2030 te voldoen aan de WHOwe in op de resultaten van de monitoring van de advieswaarden voor luchtkwaliteit. Daarnaast is luchtkwaliteit van Amsterdam, op basis van de als doelstelling geformuleerd om zo snel als meetrapportage van de GGD Amsterdam en de mogelijk te voldoen aan de wettelijke landelijke monitoringsrapportage van het RIVM. (Europese) normen voor luchtkwaliteit. In het tweede deel staat de aanpak vanuit het Bovendien draagt het ASL substantieel bij aan ASL centraal en geven we een overzicht van de het behalen van de Amsterdamse doelstellingen uitgevoerde activiteiten. ten aanzien van beheersing van de Invloed Covid-19 klimaatproblematiek: uitvoering van alle ASL De maatregelen die worden genomen vanwege maatregelen zullen al in 2030 leiden tot een reductie van 9% van de totale CO2-uitstoot op Covid-19 hebben een negatief effect op de uitvoering van het ASL. De snelheid van de Amsterdams grondgebied. transitie naar uitstootvrije mobiliteit heeft te De aanpak voor de verbetering van lijden onder de gevolgen van Covid-19.

In het luchtkwaliteit kenmerkt zich door een aanpak bij bedrijfsleven is over het algemeen nu veel de bron. Het doel is om zoveel mogelijk bronnen minder ruimte om te investeren. Vooral de taxivan vervuiling weg te nemen. Vanuit de en touringcarbranche liggen als gevolg van de gemeente zetten we in op die bronnen waar we maatregelen van Covid-19 grotendeels stil. We de meeste directe invloed op hebben: het zien dit onder meer terug doordat er in de eerste verkeer, de passagiers- en pleziervaart, helft van 2020 minder pilots hebben kunnen houtstook en mobiele werktuigen. starten. Ook onderzoeken zijn in de eerste helft Hierbij wordt de volgende mix van maatregelen van 2020 stil gezet omdat resultaten vanwege toegepast: de sterk afwijkende verkeersituatie niet langer Communiceren maakt de noodzaak van schone representatief zouden zijn. lucht helder en biedt handelingsperspectief: De De milieuzone die per 1 november 2020 is stakeholders voelen zich betrokken bij de ingevoerd voor personenauto’s, aangescherpt mogelijkheden. Stimuleren maakt de overstap naar een schoon voor bestelauto’s en geografisch uitgebreid tot aan de ring A10, zal als gevolg van Covid-19 in alternatief aantrekkelijk: Het alternatief is de eerste maanden, tot 1 maart 2021, niet aanlokkelijk. Faciliteren maakt de overstap naar een schoon gehandhaafd worden.

Bewoners en ondernemers krijgen dan meer tijd om hun alternatief mogelijk: Het alternatief is reëel. dieselvoertuig weg te doen. Reguleren verplicht de overstap naar een schoon alternatief: Er is een stok achter de deur.

Door zowel de wereldwijde als landelijke In deze eerste Monitor Actieplan Schone Lucht maatregelen zien we dat Covid-19 een positief rapporteren wij over enerzijds de voortgang ten effect heeft op de luchtkwaliteit. De GGD monitort deze effecten, op de voorlopige aanzien van de doelen en anderzijds over de uitvoering van de belangrijke maatregelen. De resultaten komen we later terug.

Gemeente Amsterdam

november 2020 | 3

1 De missie: gezonde lucht 1.1 Monitoring door het RIVM

1.3 Monitoring door de GGD

Monitoring en wettelijke toetsing van de luchtkwaliteit gebeurt in Nederland, dus ook in Amsterdam, op basis van een combinatie van metingen (landelijk meetnet luchtkwaliteit) en berekeningen. Deze monitoring en toetsing wordt jaarlijks uitgevoerd door het RIVM met de Monitoringstool. In Amsterdam wordt de luchtkwaliteit ook uitgebreid gemeten. De GGD is beheerder van het meetnetwerk (www.luchtmeetnet.nl) in Amsterdam. De GGD heeft een jaarrapport meetresultaten voor Luchtkwaliteit in 2019 opgesteld.

De NO2 (stikstofdioxide) concentraties waren in 2019 beduidend lager dan in 2018. Op straatlocaties is de NO2 concentratie in 2019 ten opzichte van 2018 gemiddeld met 9% gedaald. Op achtergrondlocaties is de daling gemiddeld ca 5%. De NO2 concentraties zijn een belangrijke indicator voor het wegverkeer. In de periode 2015 t/m 2017 zijn de NO2 concentraties niet gedaald. Het is positief dat de daling zich nu doorzet.

Het jaar 2019 was opnieuw een zeer zonnig jaar en komt op de derde plaats van zonnigste jaren sinds het begin van de waarnemingen. Het grote aantal zonuren heeft een gunstige invloed op de 1.2 RIVM monitoringsresultaten NO2 concentraties. Ook 2018 was een zeer (zichtjaar 2019) zonnig jaar. Er waren geen opvallende verschillen in windrichting en –snelheid tussen De luchtkwaliteit is in Amsterdam verbeterd in 2018 en 2019. Het verschil in NO2 concentratie 2019. Het aantal wettelijke overschrijdingen van tussen 2019 en 2018 lijkt dus niet te worden de stikstofdioxide (NO2) concentratie is in verklaard door weersomstandigheden. Amsterdam in 2019 verder afgenomen.

De PM10 en PM2.5 (fijnstof) concentraties Er was in 2019 nog 1 straat met 3 waren in 2019 fors lager dan in 2018. Voor PM10 overschrijdingslocaties. Dit is een afname van 2 is het de eerste keer sinds 2015 dat er ten straten en 15 locaties ten opzichte van 2018. In opzichte van het voorgaande jaar lagere 2019 is de norm voor No2 overschreden langs de concentraties zijn gemeten. In 2019 viel veel Stadhouderskade. meer neerslag dan in 2018, dat een uitzonderlijk droog jaar was. Neerslag leidt ertoe dat fijnstof Het RIVM verwacht in 2020 (rapportage eind wordt ‘uitgeregend’. De hogere fijnstof 2021) geen overschrijdingen van wettelijke concentraties die in 2018 werden gemeten grenswaarden voor NO2 meer in Amsterdam. worden dan ook aan de uitzonderlijke droogte Amsterdam kent al jaren geen overschrijdingen toegeschreven. De grotere hoeveelheid neerslag voor fijnstof (PM10 en PM 2.5). in 2019 is een verklaring voor de lagere fijnstof Aantal (straten met) knelpunten NO₂ 2014-2019 en prognose voor 2020 op basis van RIVM Resultaten NSL-monitoring NO₂ concentratie Prognose Zichtjaar Aantal straten met knelpunten#

2018 3

2019 1

2020 0

Aantal knelpunten 32 12 23 33 18 # een knelpunt staat gelijk aan 100m rijrichting met een overschrijding.

3

0

4

2014 9

2015 4

2016 6

2017 9

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

concentraties ten opzichte van 2018. Bij een terugblik op de voorgaande jaren valt op dat de concentraties fijnstof weinig verschillen van fijnstofconcentraties die sinds 2015 worden gemeten. Voor PM10 is het wel de eerste keer sinds 2015 dat er ten opzichte van het voorgaande jaar lagere concentraties zijn gemeten. Bij PM2.5 is de concentratie op straatstations ten opzichte van 2015 sterk gedaald.

Het weer heeft invloed op de luchtkwaliteit Als het windstil is en mistig blijft luchtverontreiniging meer hangen dan bij storm en regen. Ook de windrichting heeft invloed op de luchtkwaliteit, bij een westenwind wordt er relatief schone lucht vanaf zee aangevoerd. De wetgeving heeft grotendeels betrekking op de jaargemiddelde concentraties luchtverontreiniging. De invloed van het weer is kleiner wanneer je kijkt naar het jaargemiddelde dan naar bijvoorbeeld het daggemiddelde, maar toch is ook dan het weer een belangrijke factor.

1.5 Gevolgen van de coronacrisis Als gevolg van de coronacrisis is er sprake van een forse afname van o.a. het weg- en vliegverkeer, minder economische activiteit, en is er een complete ‘lockdown’ geweest in sommige landen elders in Europa en in de wereld. Dit heeft er toe geleid dat er minder uitstoot en aanvoer van luchtverontreiniging is (geweest). De GGD heeft tussentijds gerapporteerd over de luchtkwaliteit in Amsterdam gedurende deze periode. In mei 2020 heeft de GGD een eerste analyse gepubliceerd van de luchtkwaliteit tijdens de coronacrisis. Een tweede analyse betreft de periode tot en met 21 juni 2020. Stoffen die rechtstreeks worden uitgestoten door het verkeer, zoals roet en stikstofdioxide (NO2), laten een duidelijke afname in gemeten concentraties zien. De verkeers-bijdrage is fors lager vergeleken met voorgaande jaren.

Fijnstof (PM10 & PM2.5) concentraties laten geen duidelijke verschillen in verkeersbijdrage zien. Fijnstof is geen goede indicator voor wegverkeer. De PM2.5 concentratie is in 2020 op achtergrondlocaties een stuk lager 1.4 WHO advieswaarden vergeleken met 2019 en 2018. Mogelijk dat De ambitie van het Amsterdam reikt verder dan naast het wegverkeer ook door andere belangrijke bronnen van fijnstof minder is de huidige wettelijke normen voor luchtkwaliteit. In 2030 wil Amsterdam voldoen uitgestoten, waardoor er lagere aan de WHO advieswaarden voor luchtkwaliteit, achtergrondconcentraties zijn gemeten. zodat de ziektelast wordt terugdrongen en de Het patroon van NO2 concentraties gedurende levensverwachting in 2030 met drie maanden een dag (dagverloop) is tijdens de Coronacrisis wordt verlengd. vergelijkbaar met 2018 en 2019. Doordeweeks is er een piek in de ochtend en gedurende de dag Wettelijk WHO adviesnemen concentraties af. Het verloop over de norm waarde dag is hetzelfde, maar tijdens de hierboven NO2 40 µg/m3 40 µg/m3 genoemde periodes waren de concentraties PM10 40 µg/m3 20 µg/m3 duidelijk lager vergeleken met overeenkomstige PM2.5 25 µg/m3 10 µg/m3 periodes in voorgaande jaren. Ook de Voor NO2 zijn de wettelijke normen gelijk aan hoeveelheid ultrafijnstof (UFP) afkomstig van de WHO advieswaarden, en de verwachting is Schiphol is sterk afgenomen.

dat in 2020 aan deze norm wordt voldaan. De advieswaarden voor fijnstof (PM10, PM2,5) worden bijna nergens gehaald.

Gemeente Amsterdam

november 2020 | 5

Schone Lucht Akkoord werktuigen, landbouw, scheepvaart, Op 13 januari 2020 heeft het Rijk samen met 46 industrie en huishoudens een dalende gemeenten en provincies, het Schone Lucht trend in te zetten van emissies van Akkoord ondertekend. Amsterdam is mede stikstofdioxide en fijn stof naar de lucht. ondertekenaar van dit akkoord. In het akkoord is  Partijen erkennen dat éénieder een pakket aan maatregelen opgenomen dat de verantwoordelijk is voor de eigen bijdrage lucht in Nederland schoner en gezonder maakt. aan de doelstelling en dat partijen De volgende doelstellingen en ambities zijn gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het opgenomen in het Schone Lucht Akkoord: uitvoeren van het akkoord.  Partijen streven naar een permanente Het Schone Lucht Akkoord sluit aan op de verbetering van de luchtkwaliteit om ambities van Amsterdam die zijn opgenomen in gezondheidswinst voor iedereen in het Actieplan. Het Actieplan gaat vooral in op de Nederland te realiseren waarbij wordt lokale maatregelen die Amsterdam treft om in toegewerkt naar de WHO advieswaarden 2030 aan de WHO advieswaarden te voldoen. voor stikstofdioxide en fijn stof in 2030.

Het feit dat provincies, het rijk en andere  Partijen stellen als doel om landelijk in 2030 gemeenten ook toewerken aan schone lucht gemiddeld minimaal 50% draagt bij aan het behalen van de doelstellingen, gezondheidswinst ten opzichte van 2016 te want zoals in het ASL aangegeven heeft de behalen voor de negatieve gemeente niet op alle bronnen (veel) invloed. gezondheidseffecten afkomstig van (industrie, landbouw, lucht en rail, zeebinnenlandse bronnen. scheepvaart en hetgeen komt aanwaaien).  Partijen onderschrijven de ambitie om in de sectoren (weg)verkeer, inclusief mobiele

Concentratie in de lucht naar sector van herkomst bron RIVM, jaar 2018

60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Wegverkeer

Binnen- en Recreatievaart

Mobiele werktuigen NO2

6

Huishoudens

Aanwaaien

Overig

PM2.5

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

2 Aanpak 2.1 Communiceren Communiceren maakt de noodzaak van schone lucht helder en biedt handelingsperspectief

Draagvlak 28% staat achter de ambitie van ASL 36% staat enigszins achter de ambitie van ASL 36% staat niet achter de ambitie van ASL Huidig gedrag Het onderzoek laat zien dat er onbewust al vaak keuzes voor vervoer worden gemaakt die bijdragen aan een schonere lucht, zoals het gebruik van OV, een elektrische brommer of fiets.

Communicatieonderzoek Er is een communicatieonderzoek ASL uitgevoerd onder de inwoners (18+) van Amsterdam in de afgelopen periode. Dit onderzoek betrof een 0-meting naar de effectiviteit van de communicatie en zal jaarlijks worden herhaald. Zo kan, indien nodig, de Het gebruik van deelvervoer is het grootst bij communicatiestrategie worden aangepast. jongeren en middelbaren: Onderstaand de belangrijkste resultaten.  Jongeren 14%  Middelbaren 9% Bekendheid  ouderen 1% 87% van de Amsterdammers is bekend met in elk geval 1 onderwerp van de huidige Bewustwording luchtkwaliteit en de gevolgen van slechte De aanpak vanuit communicatie heeft zich in de luchtkwaliteit. afgelopen periode vooral gericht op het 32% is bekend met de plannen voor schone vergroten van de kennis en bewustwording van lucht. Hiervan weet de helft de ASL het belang van luchtkwaliteit. Bewustzijn over doelstelling correct te selecteren. het gevaar van vieze lucht is een eerste trigger De bekendste maatregelen onder de tot ander gedrag. ondervraagden zijn: Hieronder een overzicht van deze activiteiten.

 Huidige milieuzones (vracht, bestel, touringcar, taxi en brom/snorfietsen)  In samenwerking met At5 zijn er  Realisatie meer parkeerplaatsen met informerende filmpjes ontwikkeld met oplaadpunt betrekking tot houtstook, smog, schone  Invoering milieuzone personenauto’s routes en beantwoording vragen van kinderen over luchtkwaliteit. En de minst bekende maatregelen zijn:  Lancering Luchtkwaliteit ‘weerbericht’  Taxistandplaatsen uitstootvrije taxi icoon, special pagina schone lucht en app  Subsidie uitstootvrije taxi/ bedrijfsvoertuig AT5  Voorrang elektrische auto  In samenwerking met GGD de lancering parkeervergunning van de NO2 Meetnet luchtkwaliteit waarmee Amsterdammers de luchtkwaliteit kunnen volgen.  Een samenwerking is gestart met Verkeersplein Amsterdam. Het Verkeersplein verzorgt verkeerseducatie voor scholen en kinderopvang (0-18 jaar) in de gemeente Amsterdam. Het thema luchtkwaliteit wordt toegevoegd aan het Gemeente Amsterdam

november 2020 | 7



 pakket en bewustwording gecreëerd van keuzemogelijkheden voor schone vervoersmogelijkheden. Organiseren van Schone lucht wandelingen  voor belangstellenden.

De luchtmeetnethuisjes in de stad worden aangekleed met posters met informatie en activiteiten rondom luchtkwaliteit. Tijdens het Amsterdam Light Festival is een kunstwerk te zien over luchtkwaliteit in Amsterdam.

Resultaten per bron Milieuzone 2020: Actieve en directe benadering eigenaren oude diesels (euro 3 en lager) over de invoering van de milieuzone voor personenauto Milieuzone 2020: Actieve en directe benadering eigenaren oude diesels (euro 3 en lager) over de aanscherping van de milieuzone voor bestelauto’s en geografische uitbreiding Webpagina voor uitstootvrije logistieke Hubs, geeft een overzicht van logistieke hub locaties die met behulp van uitstootvrij vervoer goederen vervoeren in Amsterdam. MKB wagenparkscan: In samenwerking met Breikers is er een online tool ontwikkeld met een adviestraject voor MKB’ ers die advies willen over een overstap naar uitstootvrij wagenpark. De tool begeleidt, inspireert, informeert en motiveert werkgevers in de MRA bij hun transitie naar slimme & duurzame mobiliteit en logistiek. Webpagina voor uitstootvrije logistieke Hubs, geeft een overzicht van logistieke hub locaties die met behulp van uitstootvrij vervoer goederen vervoeren in Amsterdam.

8

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

2.2 Stimuleren Stimuleren maakt de overstap naar een schoon alternatief aantrekkelijk Met subsidies stimuleert Amsterdam de markt om nu al te kiezen voor uitstootvrij vervoer. Vanaf 1 december 2019 zijn er een tweetal subsidieregelingen actief voor taxi’s en uitstootvrije bedrijfsvoertuigen. De belangrijkste kenmerken van de regelingen zijn:  De taxisubsidie is voor taxi’s en taxibusjes  Onder de regeling van uitstootvrije bedrijfsvoertuigen vallen bestelauto’s, vrachtauto’s en autobussen.  Dat subsidie kan gebruikt worden voor zowel nieuwe als gebruikte voertuigen  Om voor subsidie in aanmerking te komen moet een niet-uitstootvrij voertuig worden vervangen  Deze subsidie is beschikbaar voor ondernemers Tussentijds, na één jaar, worden de subsidieverordeningen geëvalueerd, een resultaat is medio 2021 beschikbaar.

Voor sloop geldt dat:  dieselpersonenauto of bestelauto een emissieklasse van 3 of lager moet hebben.  bij de aanvraag van de subsidie dient er een geldig APK te zijn van de auto  de auto al vóór 19 november 2019 in het bezit was. Om in aanmerking te komen voor de vervangingsregeling geldt aanvullend dat alleen Amsterdammers met een Stadspas met groene stip deze subsidie kunnen aanvragen. De subsidie kan aangevraagd worden voor een personen- of bestelauto met een emissieklasse 4 of hoger die niet op diesel rijdt, elektrische personen- of bestelauto, elektrische brom- of snorfiets, fiets, OV-abonnement of een deelauto abonnement De stand per september 2020 sloopsubsidie verleend (voertuig nog niet gesloopt) sloopsubsidie vastgesteld (voertuigen gesloopt) Subsidie aanvraag vervanging Subsidie aanvraag vervanging verleend

1061 725 33 9

Een voorstel om de termijn van deze subsidie te Sinds januari 2020 is er ook een subsidie sloop- verlengen is voorgelegd aan de Raad, omdat de en vervanging vervuilende diesels. Deze subsidie handhaving van de nieuwe milieuzone is uitgesteld tot 1 maart 2021 in verband met de komt tegemoet aan bewoners en bedrijven coronacrisis. woonachtig of gevestigd in Amsterdam die per november 2020 niet meer met hun dieselpersonen- of bestelauto de milieuzone in mogen rijden. Aantal Subsidie aanvragen uitstootvrij vrachtauto: gebruikt

1

vrachtauto: nieuw

5

bestelauto: gebruikt

5

bestelauto: nieuw

84

taxi: gebruikt

20

taxi: nieuw

62

0

Gemeente Amsterdam

10

20

30

40

50

60

70

80

90

november 2020 | 9

Privileges worden ingezet om koplopers te belonen. Een privilege is een tijdelijke maatregel, die de voorlopers van de elektrische rijders een voordeel biedt. De volgende privileges kent Amsterdam op dit moment:  Ontheffing voor elektrische voertuigen via de e-rvv1. Tot en met augustus 2020 zijn er 234 ontheffingen verleend.  Vrijstelling van legeskosten voor ontheffingen voor elektrische voertuigen, bijvoorbeeld bij verhuizingen via de e-rvv en tvm2.  Voorrang op de wachtlijst bij de aanvraag van een parkeervergunning voor bewoners en bedrijven met een elektrisch voertuig. In 2020 zijn er in totaal 537 eparkeervergunningen zowel voor bedrijven als bewoners.  Door het Rijk wordt een wetswijziging voorgesteld die het differentiëren van parkeertarieven op basis van uitstootklasse mogelijk moet maken. Naar verwachting Overzicht stimulering per bron



zal deze wetswijziging per 1 juli 2021 van kracht zijn. Een onderzoek om deze maatregel toe te passen voor de parkeervergunning voor deelauto’s wordt onderzocht. Het aantal schone taxistandplaatsen voor schone taxi’s is uitgebreid naar 6, zowel op groengas en uitstootvrij. Het Rijk stimuleert ook het gebruik van elektrische auto’s door middel van diverse fiscale regelingen en subsidies Particulieren  Subsidieregeling elektrische personenauto’s particulieren  BPM-vrijstelling  MRB-vrijstelling Ondernemers en zakelijke rijders  Milieu investeringsaftrek/afschrijving (MIA en Vamil)  BPM-vrijstelling  MRB-vrijstelling  Bijtellingsvoordeel  Verlaagd belastingtarief laadpalen

Sloop- en vervangingsregeling diesels bestel- en personenwagen Euro 3 en lager. Voorrang op de wachtlijst bij de aanvraag van een parkeervergunning voor bewoners en bedrijven met een elektrisch voertuig Subsidieregeling aanschaf uitstootvrije nieuwe of gebruikte taxi’s en taxibusjes Schone taxistandplaatsen uitgebreid tot 6 locaties Centraal Station, Leidseplein, Gustav Mahlerlaan, Julianalaan. Oudebrugsteeg (avond), Amstel (avond) Sloop- en vervangingsregeling diesels bestel- en personenwagen Euro 3 en lager Subsidieregeling aanschaf uitstootvrije nieuwe of gebruikte bestelwagens Voorrang op de wachtlijst bij de aanvraag van een parkeervergunning voor bewoners en bedrijven met een elektrisch voertuig Ontheffing voor elektrische voertuigen via de e-rvv. Subsidieregeling aanschaf uitstootvrije nieuwe of gebruikte bestelwagens Ontheffing voor elektrische voertuigen via de e-rvv. Vrijstelling van legeskosten voor ontheffingen voor elektrische voertuigen, bijvoorbeeld bij verhuizingen Subsidieregeling aanschaf uitstootvrije nieuwe of gebruikte touringcar Living lab samen met CIAM. Combi Infra Amsterdam is een samenwerkingsverband tussen de netbeheerders Liander, Waternet, KPN NetwerkNL en VodafoneZiggo. In de living lab wordt de ontwikkeling van emissievrij werken gestimuleerd op weg naar een volledig uitstootvrije bouwplaats. 1

RVV is het Reglement Verkeersregels en Verkeersteksens 2 TVM is een Tijdelijke Verkeers Maatregel

10

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

2.3 Faciliteren Faciliteren maakt de overstap naar een schoon alternatief mogelijk

gebeurt aan de hand van een integrale strategie voor alle typen voertuigen. Hiervoor is de behoefte van de verschillende modaliteiten in kaart gebracht. Met dit ontwikkelde kader is het mogelijk om gezamenlijk te werken aan de transitie naar nul-emissie vervoer.

Amsterdam zorgt voor een laadnetwerk in de stad voor elektrische auto’s. Het aantal openbare laadpalen is met 479 palen gegroeid in Een aanbesteding voor een nieuw meerjarig de periode oktober 2019 – juni 2020. Inmiddels contract voor het plaatsen en exploiteren van openbare laadpalen is in voorbereiding. Het zijn er 2.041 laadpalen op openbare strategisch plan en afwegingskader zijn van parkeerplaatsen in de stad. Het aantal individuele gebruikers had een sterke belang voor de randvoorwaarden van deze aanbesteding. Voor de overbruggingsperiode groei in het laatste kwartaal van 2019 en een sterke daling in het tweede kwartaal, als gevolg tussen het huidige contract en het nieuwe meerjarige contract wordt een aanbesteding van de Coronacrisis. opgestart voor een overbruggingscontract. Het aantal locaties met snelladers is in deze periode uitgebreid met 2, er zijn nu 22 snellaadlocaties. Op dit moment wordt de plaatsing van 3 snelladers in Noord, 3 in Zuidoost en 4 in Zuid voorbereid. Er is gestart met het plaatsen van laadpalen voor deelauto’s met een vaste standplaats, het zogeheten klassieke autodelen. Op deze wijze worden deelauto organisatie gefaciliteerd om de overstap te maken naar uitstootvrije voertuigen.

Het Strategisch Plan Laadinfrastructuur 2020 – 2030 en het afwegingskader beschrijven een strategie voor de integrale opgave: het plaatsen en opschalen van de gewenste mix aan laadfaciliteiten om in 2030 aan de laad- en energievraag te voldoen, zodat al het verkeer in Amsterdam uitstootvrij kan zijn. Zo wordt inzicht gegeven in hoe we de komende jaren een veilige, betrouwbare, toegankelijke en betaalbare laadinfrastructuur ontwikkelen. Dit

Aantal individuele gebruikers

Aantal laadpunten & laadpalen 5000

4081

4000 3000

2570

2000

1285

2948

3124

3246

1474

1562

1623

3596

1798

2041

1000 0 Q1 2019 Q2 2019 Q3 2019 Q4 2019 Q1 2020 Q2 2020 Laadpalen

Gemeente Amsterdam

Laadpunten

20000 19000 18000 17000 16000 15000 14000 13000 12000

18830

14872

18832

15426 15103 14240

Q1 2019 Q2 2019 Q3 2019 Q4 2019 Q1 2020 Q2 2020

november 2020 | 11

Het parkeren en laden van elektrische voertuigen in (ondergrondse) parkeergarages brengt andere risico’s met zich mee dan het parkeren van fossiel aangedreven voertuigen. Er is meer onderzoek nodig om te bepalen hoe dit precies zit. Wet- en regelgeving laat toe dat elektrische auto’s in een (ondergrondse) parkeergarage parkeren en opladen. Er is een internetpagina opgezet om informatie te delen over de brandveiligheid van elektrisch vervoer in parkeergarages.



Verder is een contract afgesloten met Allego om voor 21 gemeentelijke parkeergarages laadinfra te exploiteren. De prijs voor laden in  gemeentelijke parkeergarages is € 0,28 excl BTW geworden, hiermee concurreert de prijs voor laadinfra in parkeergarages goed met het straat parkeren. Naast het uitbreiden van het publieke (snel)laadnetwerk in de stad wordt er door middel van verschillende samenwerkingen kennis opgebouwd voor de verdere uitrol van het laadnetwerk, niet alleen voor het publieke laadnetwerk:  De Flexpower pilot is in 2017 gestart en in 2020 is de tweede fase van deze pilot afgerond. De pilot is erop gericht om kennis op te doen voor het aanbieden van flexibele hoeveelheid energie om het

energienet te ontlasten. Als er veel beschikbaarheid is van duurzame energiebronnen kan een auto sneller geladen worden en wanneer er veel vraag is naar energie en er minder beschikbaar is kan er tijdelijk minder energie geleverd worden. Een derde fase van Flexpower is in voorbereiding. Een pilot voor een snellaadlocatie in combinatie met een batterijhub op P+R Zeeburg is in voorbereiding. De batterij wordt ingezet om bij een piekvraag energie te leveren en zo de druk op het elektriciteitsnetwerk te verminderen. We werken in het kader van de NAL samen met de G4 gemeenten in de Regionale Aanpak Laadinfra (RAL). Vanuit het Rijk en de RAL is geld beschikbaar gesteld om capaciteit te organiseren voor het faciliteren en het versnellen van de samenwerking in regionaal verband. Binnen de regio G4 wordt kennis en ervaring uitgewisseld op diverse onderwerpen met betrekking tot de grootstedelijke uitdagingen voor de uitrol van een robuust laadnetwerk. Ook is er de mogelijkheid om gezamenlijk (pilot) projecten op te pakken.

Per bron Start met aanleggen van laadinfrastructuur voor uitstootvrije deelauto’s met een vaste parkeerplaats. Uitbreiding van de snelladers met 2 stuks in Amsterdam. De voorbereidingen voor de plaatsing van 3 snelladers in Noord, 3 in Zuidoost en 4 in Zuid eind 2020 zijn gestart. Voor de ondersteuning van VvE’s voor laadoplossingen is een webpagina Laadoplossingen VvE’s opgezet. Uitbreiding van de snelladers met 2 stuks in Amsterdam. De voorbereidingen voor de plaatsing van 3 snelladers in Noord, 3 in Zuidoost en 4 in Zuid eind 2020 zijn gestart. Uitbreiding van de snelladers met 2 stuks in Amsterdam. De voorbereidingen voor de plaatsing van 3 snelladers in Noord, 3 in Zuidoost en 4 in Zuid eind 2020 zijn gestart. Met de digitale (bouw)stroomkaart worden aannemers gestimuleerd en gefaciliteerd om gebruik te maken van de aanwezige stroompunten in de stad, waardoor de inzet van bijvoorbeeld dieselaggregaten wordt voorkomen.

12

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

2.4 Reguleren Verplicht de overstap naar een schoon alternatief Als gevolg hiervan zal er in 2022 geen uitstootvrijezone binnen de S100 worden Op 17 juni 2020 is het verkeersbesluit over ingericht. De voorbereidingen worden getroffen aanscherping en uitbreiding milieuzone Amsterdam 2020 per 1 november 2020 definitief om per 1 januari 2022 de milieuzone voor autobus en vrachtwagens aan te scherpen naar vastgesteld. Met dit verkeersbesluit wordt er een milieuzone ingevoerd voor personenauto’s, Euro 6 conform de landelijke harmonisatie milieuzones. In een brief aan de Raad is dit is het milieuzone gebied uitgebreid voor nader toegelicht. vrachtwagens, taxi’s en autobussen. En voor bestelauto’s is het gebied uitgebreid en de emissieklasse aangescherpt. De handhaving van Het verkeersbesluit voor de aanscherping van de milieuzone voor vrachtwagens en autobussen deze milieuzone start per 1 maart 2021. per 1 januari 2022 wordt voorbereid en wordt eind 2020 voor besluitvorming voorgelegd. Voor de invoering en aanscherping van milieuzones zijn er landelijk vrijstellingen aangevuld met lokale ontheffingen mogelijk. Een overzicht van de vrijstellingen en ontheffingen is te vinden om Amsterdam.nl/milieuzones.

 2020 (binnen de) ring A10 introductie dieselmilieuzone voor personenauto’s en bestelwagens voor emissieklasse 4 (Euro 4) en hoger  2020 huidige milieuzones aanscherpen en Besluit landelijke harmonisatie milieuzone uitbreiden, behalve brom- en Op 29 oktober 2019 is door het Rijk het ‘besluit snorfietsen harmonisatie milieuzones’ genomen. De 2021 verbod groengas taxi’s op schone landelijke harmonisatie milieuzones zorgt voor taxistandplaatsen uniformering van de toegangseisen van 2022 (diesel)milieuzone vrachtwagens milieuzones in alle gemeenten in Nederland. aangescherpt naar emissieklasse 6 Hierdoor weet de weggebruiker in heel (Euro 6) Nederland waar hij aan toe is en wordt een 2022 (diesel)milieuzone autobussen lappendeken van verschillende gemeentelijke aangescherpt naar emissieklasse 6 milieuzones voorkomen. Dit besluit heeft (Euro 6)3 invloed op de in het ASL genoemde ambitie om 2025 milieuzone bebouwde kom voor in 2022 binnen de S100 ten zuiden van het spoor brom- en snorfietsen wordt een uitstootvrijezone voor autobussen in te uitstootvrij richten.

2025 (binnen de) ring A10 uitstootvrij gebied vracht- en bestelwagens 2025 (binnen de) ring A10 uitstootvrij gebied voor taxi’s, ov-bussen en touringcars 2025 pleziervaart uitstootvrij in het centrum 2025 passagiersvaart en GVB-veren uitstootvrij op Amsterdams binnenwater 2030 bebouwde kom uitstootvrij gebied voor alle modaliteiten

3

Gewijzigd als gevolg van besluit landelijke harmonisatie

Gemeente Amsterdam

november 2020 | 13

Uitvoeringsagenda Stadslogistiek In oktober 2020 heeft staatssecretaris Van Veldhoven de kamer geïnformeerd over het vergevorderde stadium van de landelijke Uitvoeringsagenda Stadslogistiek (UAS) als uitwerking van het klimaatakkoord. De laatste punten worden verwerkt in de UAS, de ondertekening wordt verwacht in januari 2021. De UAS is tot stand gekomen door samenwerking met het Rijk, gemeenten, VNG, MKB Nederland, TLN, Evofenedex, RAI Vereniging, BOVAG en Natuur&Milieu.

In de UAS worden afspraken gemaakt over de invoering van een zero emissie zone in 2025 voor stadslogistiek met een geleidelijke ingroei van uitstootvrije bestelauto’s en vrachtwagens. Zowel voor bestelauto’s als voor vrachtwagens wordt een overgangsregeling opgenomen. Vanaf 2028 moeten alle bestelwagens uitstootvrij zijn en vanaf 2030 geldt dat voor alle vrachtwagens die de zero emissie zone willen inrijden.

Per bron Milieuzone dieselauto's emissieklasse 4 (Euro 4) en hoger, ring A10 (2020) Milieuzone taxi’s diesel met een DET vanaf 1-1-2009. Uitbreiding gebied milieuzone ring A10 Vanaf januari mogen alleen nog uitstootvrije personentaxi’s staan op schone taxistandplaatsen. Milieuzone dieselauto's emissieklasse 4 (Euro 4) en hoger, Ring A10 (2020) Milieuzone dieselvrachtauto’s emissieklasse 4 en hoger. Uitbreiding gebied milieuzone ring A10 Milieuzone autobussen emissieklasse 4 en hoger. Uitbreiding gebied milieuzone ring A10 Pilot Amsterdams West waarbij in een deel van West alleen schonere aggregaten mogen worden gebruikt. De pilot wordt vanaf 1 november gestart in postcodegebied 1054 voor een half jaar.

14

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

3 Wagenparkscan 3.1 Inleiding Met de maatregelen in het ASL willen we dat in 2030 al het verkeer uitstootvrij is. Zoals toegezegd in het ASL monitoren we jaarlijks het wagenpark dat in Amsterdam rijdt. Er is een analyse gedaan van kentekenscans, afkomstig uit alle Amsterdamse ANPR-camera’s, over een periode van 15 maanden.

Verhouding detecties per voertuigcategorie (2019-2020)

Het diagram ‘Verhouding aantal detecties per voertuigcategorie (2019-2020)’ geeft een representatief beeld van het Amsterdamse wagenpark. Personenauto’s worden met 73% het meeste gedetecteerd Het diagram ‘% uitstootvrij van het totaal (20192020)’ geeft per modaliteit een globaal beeld van het percentage uitstootvrije detecties ten opzichte van het totaal aantal detecties. Hieruit blijkt dat de verschoning van de vloot taxi’s en bussen vooruitloopt op die van andere modaliteiten (ongeveer 10% van alle geregistreerde vervoersbewegingen is uitstootvrij).

Personenauto's

Taxi's

Bestelauto's

Vrachtauto's

Bussen

Motoren

Brom- en Snorfietsen

Ook de komende jaren blijft monitoring van het wagenpark plaatsvinden. In paragraaf hierna zijn diagrammen per voertuigcategorie opgenomen met een onderverdeling naar euroklassen.

% uitstootvrij van het totaal (2019-2020) 12,00% 10,00% 8,00% 6,00% 4,00% 2,00% 0,00% Personenauto's

Gemeente Amsterdam

Taxi's

Bestelauto's

Vrachtauto's

Bussen

Motoren

Brom- en Snorfietsen

november 2020 | 15

3.2 Personenauto’s uitstootvrij in 2030

Personenauto's in de Milieuzone

EURO 2



3,4% van de personenauto’s is uitstootvrij



12,5% van de personenauto’s rijdt met een emissieklasse lager dan 4, daarvan is 1,3% een dieselpersonenauto.



10,8% van de taxi’s is uitstootvrij



0,9% van de taxi’s rijdt met een plug-in hybride



4,0% van de taxi’s rijdt met een emissieklasse van 4, waarvan 2% een diesel is.

EURO 3 EURO 4 EURO 5 EURO 6 Uitstootvrij

3.3 Ambitie: Taxi’s uitstootvrij in 2025

Taxi's in de Milieuzone EURO 4

EURO 5

EURO 6

Uitstootvrij

16

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

3.4 Ambitie: Bestelwagens uitstootvrij in 2025

Bestelauto's in de Milieuzone



1,0% van de bestelauto’s is uitstootvrij



5,3% van de bestelauto’s rijdt met een emissieklasse lager dan 4, daarvan is 4,9% een dieselbestelauto.



1,7% van de vrachtauto’s is uitstootvrij



60 % van de vrachtauto’s rijdt met een emissieklasse 6



34,6 % van de vrachtauto’s rijdt met een emissieklasse 5



2,4 % van de vrachtauto’s rijdt met een emissieklasse 4 op diesel.

EURO 3

EURO 4

EURO 5

EURO 6

Uitstootvrij

3.5 Ambitie: Vrachtwagens uitstootvrij in 2025

Vrachtauto's in de Milieuzone EURO 4

EURO 5

EURO 6

Uitstootvrij

Gemeente Amsterdam

november 2020 | 17

3.6 Ambitie: OV-bussen en touringcars uitstootvrij in 2025

Bussen in de Milieuzone

EURO 4

EURO 5



10,2% van de bussen is uitstootvrij



35,9% van de bussen rijdt met een diesel emissieklasse 6



52,8% van de bussen rijdt met een emissieklasse 5, de bussen rijden overwegend op diesel, 0,4% rijdt op aardgas of LPG.



0,7% van de bussen rijdt met een diesel emissieklasse 4

EURO 6

Uitstootvrij

Het GVB per 2020 is begonnen om de bussenvloot in zes zogeheten batches te vervangen. De eerste batch omvat een verschoning van 29 GVB-bussen op diesel, de eerste uitstootvrije bussen van het GVB rijden inmiddels. Een uitgebreidere rapportage van de transitie naar uitstootvrije bussen wordt via het GVB verstrekt.

3.7 Ambitie: Motoren uitstootvrij in 2030 Motoren in de Milieuzone 

0,8 % van de motoren is uitstootvrij



22 % van de motoren rijdt met een emissieklasse 4



42 % van de motoren rijdt met een emissieklasse 3

EURO 0 EURO 1 EURO 2 EURO 3 EURO 4 Uitstootvrij

NB. Motoren die niet uitstootvrij zijn, rijden op benzine.

Onbekend

18

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

3.8 Ambitie: Brom- en snorfietsen uitstootvrij in 2025 Brom- en snorfietsen in de Milieuzone  2-takt EURO 2

6,7 % van de brom- en snorfietsen is uitstootvrij

4EURO takt 4

Uitstootvrij

Onbekend

3.9 Ambitie: GVB-veren uitstootvrij in 2025 In 2015 is het duurzaamheidsconvenant ondertekend door gemeente Amsterdam en GVB met uitstootvrije veerponten als doel. In 2018 is in de Update nota Veren de verduurzamingsstrategie uitgewerkt. Er wordt ingezet op elektrische aandrijving als techniek. De GVB-veren zullen op of nabij de pontaanlandingen opladen. De strategie zou in 2020 uitgewerkt worden zodat vanaf 2022 de eerste schepen uitstootvrij kunnen varen. De financiering in voorjaarsnota 2020 is niet conform besloten door Covid-19, hierdoor is de projectuitwerking tijdelijk stilgelegd. Eind 2020 wordt duidelijkheid verwacht over de financiering en kan de projectuitwerking verder worden opgepakt. De zes nieuwste schepen (60’ers) hebben een hybride aandrijving waarbij deels op accupakketten gevaren wordt en zijn daarmee al veel zuiniger en schoner. De negentig jaar oude dieselponten die dienst doen op het Noordzeekanaal zullen de komende jaren vervangen worden door uitstootvrije schepen, de opdrachten voor de nieuwe schepen en voor de laadinfrastructuur zijn in 2020 gegund. Het rapporteren over de voortgang vindt uitgebreider plaats via het programma veren. Het GVB heeft 20 GVB veren in reguliere dienst op het IJ en Noordzeekanaal. Hiervan zijn er nu 14 veren diesel en zijn 6 veren hybride

Overzicht vloot GVB 2020 en 2025 8 6 4 2 0 50’ers diesel

50’ers 60’ers hybride elektrisch+5m

70’ers elektrisch

Vloot 2020

Vloot 2025

Gemeente Amsterdam

NZK diesel

NZK elektrisch

november 2020 | 19

3.10 Ambitie: Varen uitstootvrij in 2025 Op 20 mei 2020 is Nota Varen Deel 2 vastgesteld. Hiermee is duidelijk wanneer de passagiersvaart en pleziervaart uitstootvrij moeten varen. Alle passagiersvaart per 2025, en de pleziervaart in het Centrum per 2025. Buiten het Centrum moet de pleziervaart per 2030 uitstootvrij varen, met uitzondering van de doorgaande vaarroutes. Het programma varen rapporteert over de voortgang van de Nota Varen Deel 2.

3.11 Eigen wagenpark gemeente De ambitie van Amsterdam voor uitstootvrij wegverkeer geldt ook voor het wagenpark van de gemeente zelf. De organisatie van de gemeente Amsterdam moet en wil het goede voorbeeld geven en als koploper haar eigen emissies zo snel mogelijk terugdringen. Daarom heeft de organisatie een ambitieus programma ‘Duurzame gemeentelijke organisatie’ waarbij het de ambitie is om in 2030 een klimaat neutrale organisatie te zijn. Een ambitie waar het eigen wagenpark een belangrijke bijdrage aan kan leveren. Eind 2019 is het Transitieplan Verduurzaming Amsterdams Wagenpark besproken in de Raad. Een overzicht van de mijlpalen voor 2019 en 2020 zijn in het schema hiernaast te zien. Onderstaand een overzicht van de huidige stand van zaken van het wagenpark van de gemeente.

% uitstootvrije voertuigen wagenpark gemeente 2020 Boten (2025) Tractoren (2030) Vracht- en vuilniswagens (2030) Veegmachines groot + klein (2028) Veegvuilkippers (2025) Spoelmachines (2023) Auto's en kleine bestelbussen (2022) Heftrucks (2021) Scooters (2019) 0%

20

20%

40%

60%

80%

100%

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

120%

Bijlage 1 Infographic Uitstootvrij Amsterdam

Gemeente Amsterdam

november 2020 | 21

Bijlage 2 Bronnen

Wagenpark Om tot een gedegen inschatting te komen van het rijdend wagenpark in Amsterdam is gebruik gemaakt van alle ANPR-camera’s (Automatic Number Plate Recognition) waar de gemeente de beschikking over heeft (zie onderstaande afbeelding voor een overzicht van de betreffende cameralocaties).

Bron: www.amsterdam.nl/privacy

De data afkomstig uit de ANPR-camera’s wordt geborgd in het waarnemingenarchief van de gemeente Amsterdam. De geanalyseerde dataset op basis waarvan de huidige inzichten zijn verkregen, bevat informatie over de tijdsperiode van mei 2019 t/m juli 2020. In de voortgangsrapportage spreken we van één detectie als een voertuig op een onbepaald moment wordt geregistreerd door één van de ANPR-camera’s. Omdat we een relatief lange periode (15 maanden) hebben geanalyseerd waarin het aantal detecties per modaliteit kan oplopen tot enkele honderdduizenden tot miljoenen, krijgen we een representatief beeld van de door ons gepresenteerde verhoudingen m.b.t. uitstootvrije voertuigen en EURO-klassen. Diagrammen - Milieuzone vs. Amsterdam Ondanks dat de huidige milieuzone (Ring A10) een groot gedeelte van de stad Amsterdam beslaat, beslaat het niet héél Amsterdam. In deze voortgangsrapportage is ervoor gekozen om de gegevens met betrekking tot het gebied van de huidige milieuzone te presenteren. Enerzijds omdat dit gebied het meest direct aansluit bij de belangrijkste regulerende maatregel uit het Actieplan Schone Lucht, anderzijds omdat het beeld met betrekking tot de milieuzone vrijwel

22

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020

identiek is aan het beeld van heel Amsterdam. Van noemenswaardige verschillen is dus geen sprake. Uitstootvrij versus Totaal Per modaliteit wordt het totale aantal detecties (op geen enkele wijze uitgesplitst) weergegeven en daarnaast een procentuele verhouding gepresenteerd tussen uitstootvrije detecties en het totaal aantal detecties. Het groene gedeelte in het staafdiagram, geoormerkt als ‘ZE’, representeert het aantal uitstootvrije (Zero Emissie) detecties. EURO-klassen Per modaliteit zijn de gedetecteerde EURO-klassen verhoudingsgewijs gepresenteerd in een diagram. Niet alle gedetecteerde EURO-klassen hebben hun plek gevonden in het diagram. De EURO-klassen waarvan het cumulatieve aandeel ten opzichte van het totale aantal detecties lager bleek dan 1%, zijn buiten beschouwing gelaten. Voorbeeld: in de diagram ‘Taxi’s in Amsterdam’ zijn EURO-klassen 0 t/m III niet weergegeven. Het aandeel van deze EURO-klassen is cumulatief 0,142% van het totale aantal detecties (<1%). EURO-klassen Milieuzone De diagrammen met betrekking tot de uitsplitsing van voertuigen naar EURO-klassen geeft méér inzicht in de samenstelling van het wagenpark en biedt een hulpmiddel om te toetsen in hoeverre het Amsterdamse verkeer klaar is voor uitbreiding en/of aanscherping van milieuzones.

De EUROklassen waarvan het cumulatieve aandeel ten opzichte van het totale aantal detecties lager bleek dan 1%, zijn buiten beschouwing gelaten. Voor deze voertuigen geldt dat hun aandeel in het totaal aantal vervoersbewegingen vrijwel nihil is. Voor alle modaliteiten geldt dat het overgrote deel van de vervoersbewegingen schoner is dan EURO-4. De meest vervuilende voertuigen (EURO 1 – 3) komen enkel nog voor onder de personen- en bestelauto’s. Op hoofdlijnen is te zien dat Amsterdam klaar is voor de milieuzone die vanaf november 2020 wordt ingesteld (waarvoor geldt dat diesels met EURO-klasse 3 of lager niet meer in het betreffende gebied mogen rijden).

Laadinfrastructuur Het programma Luchtkwaliteit heeft een samenwerkingsovereenkomst met de Hogeschool van Amsterdam. Uit deze samenwerkingsovereenkomst volgt dat de HvA een dashboard heeft ontwikkeld en onderhouden m.b.t. diverse KPI’s rond elektrisch laden. De cijfers en statistieken in deze voortgangsrapportage zijn afkomstig uit dit dashboard.

Subsidies Subsidieaanvragen worden in behandeling genomen en beoordeeld door het Subsidiebureau Amsterdam (SBA). Alle aanvragen worden geregistreerd in het Subsidieregister. Daarnaast houdt het SBA m.b.t de subsidieregelingen voor stadslogistiek rapportages bij over het soort voertuigen waarvoor subsidie wordt aangevraagd. Maandelijks vindt er een overlegmoment plaats tussen Programma Luchtkwaliteit en SBA waarin de rapportages worden doorgesproken. Zodoende krijgt Programma Luchtkwaliteit een goed inzicht in de effectiviteit van subsidieregelingen en de vraag vanuit de markt.

Gemeente Amsterdam

november 2020 | 23

Colofon Uitgave Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid, Team Luchtkwaliteit, november 2020 Contact luchtkwaliteit@amsterdam.nl Tekst Team Luchtkwaliteit Met dank aan V&OR, programma varen, facilitair – transitie eigen wagenpark TNO en de GGD

24

Monitor Actieplan Schone Lucht 2020