2. Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022.pdf

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

Validatie en autorisatie Document

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

Versie

2.3

Opgesteld door

PMT S&C

Behandeld

Ter vrijgave: PMT S&C MT S&C DO S&C College van B&W Raadscommissie voor Mobiliteit, Openbare ruimte en Water (MOW) Ter informatie: Targetteam Metro GVB PAT-Challenge Commissariaat Civiele Constructies

Datum

19 juni 2023

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

2

Inhoudsopgave VALIDATIE EN AUTORISATIE ............................................................................................................................. 2 INHOUDSOPGAVE ............................................................................................................................................ 3 MANAGEMENTSAMENVATTING....................................................................................................................... 4 A. B.

DE PROJECTEN BINNEN HET PROGRAMMA S&C ..................................................................................................... 4 OVERDRACHT VAN GEMEENTE AMSTERDAM NAAR VERVOERREGIO AMSTERDAM EN GVB ............................................. 5

INLEIDING ........................................................................................................................................................ 6 HOOFDSTUK 1 PROJECTEN BINNEN HET PROGRAMMA S&C ............................................................................ 7 1.1 PROJECT SCMA ................................................................................................................................................ 7 1.2 PROJECT S&C-M7 ............................................................................................................................................. 9 1.3 PROJECT ZAD-S&C ............................................................................................................................................ 9 HOOFDSTUK 2 PROGRAMMABEHEERSING ..................................................................................................... 10 2.1 OVERDRACHT VAN VERANTWOORDELIJKHEDEN ...................................................................................................... 10 2.2 CONTRACTMANAGEMENT .................................................................................................................................. 11 2.4 VEILIGHEID .....................................................................................................................................................

11 2.5 RISICOMANAGEMENT........................................................................................................................................ 11 2.3 FINANCIËN ...................................................................................................................................................... 13

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

3

Managementsamenvatting Gedurende het hele jaar 2022 was het onderdeel Dienst Bijzondere Projecten (DBP) van de gemeente Amsterdam verantwoordelijk voor het Programma Signalling & Control (S&C).

A. De projecten binnen het programma S&C 1.

Project SCMA (Signalling & Control Metro Amsterdam) Het project SCMA betreft de implementatie van een nieuw treinbeveiligingssysteem voor de metro, het S&C-systeem, ter vervanging van het verouderde treinbeveiligingssysteem én het opruimen van het oude treinbeveiligingssysteem. Nadat de gefaseerde ingebruikname geleid heeft tot volledige ingebruikname van het S&C-systeem vanaf 24 oktober 2021, was 2022 het eerste volledige kalenderjaar waarin het in gebruik was. In 2022 zijn er drie grote S&C-systeemverstoringen geweest waardoor het metroverkeer langer dan een uur heeft stilgestaan. De analyses naar de oorzaak van deze grote verstoringen en van enkele andere kleinere verstoringen hebben geleid tot de ontwikkeling en ingebruikname van nieuwe versies van het systeem. Het inzicht in de werking van het S&C-systeem is in 2022 in Amsterdam sterk gegroeid. De combinatie van opbouw van ervaring bij GVB en de technische optimalisaties hebben geleid tot verbeteringen in de prestaties van de metro lopende het jaar. GVB heeft het rapporteren over beschikbaarheid, prestaties en performance van de metro-exploitatie in 2022 overgenomen van het programmateam S&C en publiceert hierover maandelijks op de website van GVB (https://over.gvb.nl/nieuw-metrobeveiligingssysteem/).

Nu het S&C-systeem in gebruik is, hebben Vervoerregio Amsterdam (verder: Vervoerregio of VRA), gemeente Amsterdam Dienst Bijzondere Projecten (DBP) en GVB in 2022 geconcludeerd dat er een natuurlijk moment gekomen is om de overdracht vanuit de gemeente naar de Vervoerregio (opdrachtgeverschap) en GVB (opdrachtnemersrol) vorm te geven. De aansturing van de afhandeling van restpunten en doorontwikkeling van het S&C-systeem kan beter gebeuren vanuit operationeel perspectief dan vanuit programma-restpunten-perspectief.

2.

Project M7-S&C In Amsterdam wordt een nieuw type metro geïntroduceerd, de M7. In dit nieuwe type metro moet apparatuur worden geplaatst waardoor deze onder het S&C-systeem kan rijden. Het laten plaatsen van deze apparatuur, het testen van de werking van die apparatuur in de nieuwe metro’s en de oplevering ervan is als project M7-S&C ondergebracht in het programma S&C. Dit project is volgens planning verlopen en de testen hebben geleid tot de mogelijke indienststelling van de eerste M7 in begin 2023.

3.

Project Zuidasdok-S&C Binnen de scope van programma S&C valt de programmasturing en implementatie van S&Cwijzigingen ten gevolge van infrastructurele aanpassingen aan het metroareaal, onder andere voor het Programma Zuidasok (verder: ZAD). ZAD ontwikkelt in stappen het station Zuid en haar omgeving gedurende een aantal jaren. Die stappen kunnen leiden tot veranderingen van en aan de metrosporen en/of station Zuid. Om de continuïteit van het metroverkeer te borgen, zorgt het project ZAD-S&C ervoor dat er tijdig aanpassingen in het S&C-systeem zijn doorgevoerd. Zo is er na twee jaar intensieve voorbereiding in juli 2022 een nieuwe versie van het S&C-systeem in gebruik genomen die het mogelijk maakte de door de verbouwing gewijzigde sporen te gebruiken. Voor deze geslaagde operatie was een buitendienststelling nodig. Hierna kon de Noord/Zuidlijn weer doorrijden naar station Zuid. Deze grote en spannende opgave zal in de komende jaren ten gevolge van de ZADverbouwingen bijna iedere zomer moeten worden uitgevoerd.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

4

B. Overdracht van gemeente Amsterdam naar Vervoerregio Amsterdam en GVB Sinds begin 2022 spreekt de gemeente Amsterdam met de Vervoerregio en GVB over de overdracht van het programma S&C. Deze overdracht is in lijn met de gewijzigde OV-governance die op 1 januari 2022 van kracht is geworden. Belangrijke onderwerpen van gesprek zijn hierbij:  restpunten en aanvullende wensen;  de structurele gevolgen van het nieuwe S&C-systeem;  de risico’s na overdracht voor de Vervoerregio en GVB;  de gezichtspunten van partijen over de verantwoordelijkheden. De overdracht wordt nu verder uitgewerkt. Een besluit hierover wordt in de eerste helft van 2023 verwacht.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

5

Inleiding Doel van de jaarrapportage Deze jaarrapportage, opgesteld door het programma S&C, geeft inzicht in de voortgang van het programma S&C in het kalenderjaar 2022. De gemeenteraad is in 2022 ook via raadsinformatiebrieven op de hoogte gesteld van de voortgang van het programma S&C. Deze brieven dateren van 18 januari 2022, 7 februari 2022, 6 april 2022, 18 mei 2022, 29 juni 2022, 30 augustus 2022 en 28 november 2022. Scope van het programma S&C Per 1 januari 2019 zijn alle activiteiten die samenhangen met de implementatie van een nieuw S&Csysteem voor het Amsterdamse metronet ondergebracht in het programma S&C. Het Programma is gedurende het hele jaar 2022 uitgevoerd door de Dienst Bijzondere Projecten van de gemeente Amsterdam (DBP). De programmaorganisatie is verantwoordelijk voor de volgende scope: 1. De uitvoering van het SCMA-contract met Alstom (het oorspronkelijke project met als doel de levering en implementatie van een treinbeveiliging- en verkeersleidingsysteem voor het gehele Amsterdamse metronet en het opruimen van de baancomponenten van het oude treinbeveiligingssysteem VLSM/ZUB). 2. De uitvoering van het S&C M7-contract met Alstom (implementatie van het S&C-systeem in de nieuwe M7-voertuigen). 3. De programmasturing en het implementeren van S&C-wijzigingen binnen het metroareaal (o.a. voor het Programma Zuidasdok). 4.

Het realiseren van een strategische samenwerking met opdrachtnemer Alstom. 5. Het organiseren van gebruikerstesten, Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO). 6. Het regievoeren over het (tijdig) doorvoeren van de benodigde S&C-aanpassingen binnen de GVB IT-systemen. 7. Het leveren van assistentie bij het inrichten van de beheer- en onderhoudsorganisatie. Vóór 2022 waren de scope-onderdelen 5, 6 en 7 afgerond. Met het sluiten van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen gemeente Amsterdam en Alstom is begin 2022 de langdurige strategische samenwerking bestendigd en daarmee is scope-onderdeel 4 ook afgerond. In hoofdstuk 1 wordt gerapporteerd over de scope-onderdelen 1, 2 en 3. In hoofdstuk 2 wordt gerapporteerd over de programmabeheersing. Rapportageafspraken  Tot eind 2018 is de kwartaalrapportage over het SCMA-project als onderdeel van de NZLrapportage verantwoord aan het bestuur, gemeente Amsterdam Metro en Tram, Eigendom en Beheer (MET E&B) en aan de Vervoerregio. Vanaf het eerste kwartaal in 2019 is de voortgang over de beschreven scope in een separate Programma-S&C-rapportage opgenomen. De cijfers zijn ook opgenomen in de integrale AMSYS-rapportage.  De werkzaamheden in het kader van integratie van het nieuwe M7-materieel worden slechts op hoofdlijnen in deze rapportage opgenomen.

Over de M7 rapporteert het Programma samen met GVB aan de Vervoerregio via de kwartaalrapportage M7 en S&C M7.  Wijzigingen in de infrastructuur en/of materieel leiden tot aanpassingen in het S&C-systeem. Voorbeelden zijn de projecten Zuidasdok-S&C en Spaklerweg. De programmaorganisatie zorgt ervoor dat dergelijke wijzigingen door leverancier Alstom worden doorgevoerd. De betreffende projecten zullen, indien van toepassing, de doorberekende kosten in hun eigen rapportage overnemen. Het programma S&C ontvangt voor de uitvoeringskosten en begeleidingskosten dekking en zijn dus financieel neutraal.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

6

Hoofdstuk 1 Projecten binnen het programma S&C 1.1 Project SCMA Het project Signalling & Control Metro Amsterdam (SCMA) heeft als doel de levering en implementatie van een verkeerleiding- en treinbeveiligingssysteem voor het Amsterdamse metronet en het opruimen van de baancomponenten van het oude treinbeveiligingssysteem VLSM/ZUB. Voortgang in 2022 Sinds 24 januari 2022 is het systeem definitief in gebruik. Op deze datum was het drie maanden geleden dat voor de laatste keer het oude S&C-systeem was gebruikt (23 oktober 2021). Na drie maanden verviel de bevoegdheid van GVB-medewerkers om met het oude systeem te mogen werken. Daarom kon vanaf 24 januari niet meer worden teruggeschakeld naar het oude systeem. Vanwege de in 2021, tijdens de gefaseerde ingebruikname, opgedane ervaring met het S&C-systeem, is er in het eerste kwartaal een review uitgevoerd op het ontwerp van het S&C-systeem. Deze “design review” is uitgevoerd door een gezamenlijk team van GVB, Alstom experts (zowel van binnen als van buiten het Alstom S&C-Amsterdam programmateam) en de technische experts van het programma S&C. Het doel van de review was om mogelijkheden te identificeren die het systeem robuuster zouden kunnen maken. De review is uitgevoerd door de gemaakte systeem ontwerpkeuzes nogmaals te beoordelen met de huidige kennis en operationele ervaring van het gebruik van het systeem in Amsterdam.

Als resultaat zijn er concrete systeemaanpassingen benoemd, waarvan een selectie in nieuwe versies van het S&Csysteem in 2022 is opgeleverd en hebben bijgedragen aan het robuuster maken van het S&C-systeem. In 2022 heeft GVB het metroverkeer driemaal geheel moeten stilleggen vanwege S&C-systeemstoringen. Dit had een grote impact op en was vervelend voor de reiziger omdat de stilstand langer dan een uur duurde. Op maandag 3 januari betrof het een hardware matige storing die ruim een uur duurde. Op zondag 6 maart duurde de systeemuitval 1,5 uur en betrof het een systeemvoedingsstoring. In beide gevallen zijn er kort daarna verbeteringen geïmplementeerd. In het vierde kwartaal, op 24 oktober, moest GVB gedurende de avondspits het hele metroverkeer bijna drie uur stilleggen vanwege een storing aan de S&C-Wifi-hardware, waardoor er geen communicatie tussen de metro’s en de computers van verkeersleiding was. Hierdoor werden veel reizigers gedupeerd. De analyse van deze verstoring heeft geleid tot hardware matige, procedurele- en trainingsaanpassingen. Gedurende heel 2022, zoals ook te zien in de door GVB gepubliceerde dashboards op internet (https://over.gvb.nl/nieuw-metrobeveiligingssysteem/), waren er ook kleinere verstoringen van de dienstregeling merkbaar voor de reiziger.

Niet van dien aard dat het hele metroverkeer stilgelegd moest worden maar wel dat er vertraging van minder dan een half uur of uitval van treinen was. Het opruimen van de oude treinbeveiligingssysteem ZUB/VLSM, is onderdeel van de SCMA-projectscope. Deze fase is na voorbereidingen in de eerste helft van 2022 in het derde kwartaal gestart en zal nog tot eind 2023 doorlopen. Het is ondertussen duidelijk geworden dat deze fase duurder wordt dan ten tijde van de contractondertekening in 2012 gedacht. Niet alleen kan er niet worden voldaan aan de uitvoeringsrandvoorwaarden waaronder Alstom is gecontracteerd, maar ook is de infrastructuur door de uitvoering van grote infraprojecten in Amsterdam in de periode 2013-2019 gewijzigd. Op te ruimen componenten zijn deels al opgeruimd (minderwerk) maar zijn ook deels toegenomen in aantal (meerwerk). Dat leidt ertoe dat de scope van de opruimfase herijkt moet worden en de daaruit voortvloeiende extra kosten inzichtelijk gemaakt moeten worden. Dit gebeurt in het eerste kwartaal 2023.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

7

In 2022 zijn er nieuwe S&C-systeemversies (baselines) getest en in gebruik genomen. In het tweede kwartaal is baseline 5.2.1.9, getest en in bedrijf genomen. Dit was de laatste van twee baselines bedoeld om de werkdruk voor de verkeersleiding te verlagen. In het derde kwartaal, op 17 juli, is baselineversie 5.2.3 van het S&C-systeem in gebruik genomen. Met deze nieuwe versie werd het onder andere mogelijk om het door het Programma Zuidasdok verbouwde station Zuid goed te kunnen gebruiken. Ook is in het derde kwartaal de voorbereiding en testuitvoering van baselineversie 5.2.4 van het S&C-systeem gestart. Deze versie 5.2.4 is in het vierde kwartaal, op 11 december, in gebruik genomen. Hiermee zijn verschillende SCMA-restpunten opgeleverd en verbeteringen voor operationele problemen doorgevoerd. Maar ook is er een onverwachte verslechtering opgetreden in de tijdigheid van de reisinformatie. Na korte analyse is de fout gevonden en deze wordt op 14 januari 2023 met speciale software-update (patch) opgelost. Tot slot is in het laatste kwartaal van 2022 ook een start gemaakt met het definiëren van de scope voor twee nieuwe versies in 2023. De voortgang van het SCMA-project is zichtbaar aan de hand van het resultaat van het Verificatie & Validatie-proces.

In dat proces wordt vastgesteld welke eisen uit het Programma van Eisen (PvE) uit 2012, de grondslag van het SCMA-project, Alstom aantoonbaar heeft ingevuld. Van de in het totaal 1.519 eisen zijn er aan het einde van 2022:  1.286 geleverd en akkoord bevonden;  133 geleverd en nog niet akkoord bevonden;  33 geleverd voor GoA4 (zonder bestuurder rijden) maar nog niet getest, test staat gepland Q2 2023;  18 geleverd diversen maar nog niet getest, test nog in te plannen in 2023;  17 nog niet geleverd maar nog wel verwacht;  26 nog niet geleverd maar onderwerp van gesprek met opdrachtgever Vervoerregio en GVB Asset Management om niet meer te laten leveren vanwege voortschrijdend inzicht op de gestelde eisen uit 2011 (niet meer nodig geacht)  6 nog ter discussie met Alstom voor wat betreft de status. Vooruitblik project SCMA In het eerste kwartaal van 2023 worden de gesprekken om tot een eensluidende status te komen voor alle eisen voortgezet. Ook zal er verdere invulling worden gegeven aan de GOA4-demonstratie die in het tweede kwartaal van 2023 uitgevoerd gaat worden. Voor deze demonstratie vindt veelvuldige afstemming met het M7-project plaats zodat deze demonstratie beide projecten in één keer kan bedienen. Daar waar mogelijk zullen de nog te testen onderdelen gepland worden om te testen. In 2023 staan de volgende activiteiten gepland: 1.

Formele overdracht van het programma S&C naar de Vervoerregio en GVB; 2. Oplevering systeemversies (baselines) volgens S&C-portfolioplanning: a. 14 januari oplossing tijdigheid reisinformatie middels patch; b. 5 maart specifieke S&C-verbeteringen treinen; c. 20 augustus versie 6.1 met SCMA-restpunten, operationele verbeteringen en anticipatie op ZAD; d. november versie 6.2 met SCMA-restpunten en operationele verbeteringen; 3. GoA4-testen; 4. Herijking van de scope en het opruimen van het oude treinbeveiligingssysteem. Het plan is dat het SCMA-project aan het einde van 2023 als geheel gereed kan worden gemeld.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

8

1.2 Project S&C-M7 Eind 2018 heeft GVB een contract getekend met leverancier CAF voor 30 M7-metrovoertuigen en heeft gemeente Amsterdam met Alstom een contract getekend voor de implementatie van het nieuwe Signalling & Control-systeem (S&C) in die M7-metrovoertuigen. De gezamenlijke opdracht van het programmateam S&C en GVB is om te sturen op een werkend vervoerssysteem. Dit betekent dat de scope van de projectorganisatie niet gelimiteerd is tot slechts het S&C-systeem in het voertuig. Het omvat namelijk alles wat nodig is om samen met GVB het voertuig en het S&C-systeem succesvol te kunnen integreren in het Amsterdamse metrosysteem. Hier vallen naast de bovengenoemde S&C-aanpassingen ook de benodigde aanpassingen aan de Lijnwerkplaats te Diemen en aanpassingen in de ICT-systemen van GVB en GIVA (communicatieplatform tussen voertuig en wal) onder. Daarnaast zorgt programma S&C er in samenwerking met de lijnorganisaties GVB voor dat deze gesteld staan voor de komst van het S&C-systeem in het voertuig. Zo ondersteunt het programmateam S&C bij het tijdig opleiden van personeel (bestuurders en onderhoudsmedewerkers). Voortgang project S&C-M7 Het project heeft de testfase afgerond. Uit de testen zijn nog een aantal tekortkomingen naar voren gekomen. Deze tekortkomingen worden in 2023 verder opgelost, maar verhinderen een veilige inzet van de voertuigen niet.

De dossiers voor het verkrijgen van de benodigde vergunningen voor commerciële inzet van de M7 zijn gemaakt en ter beoordeling aan de verantwoordelijke instanties (Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en Vervoerregio Amsterdam) gestuurd. Vooruitblik project S&C-M7 In het eerste kwartaal van 2023 worden de benodigde vergunningen verwacht, waarna in maart gestart kan gaan worden met de inzet in de reizigersdienst. De restpunten die nog aanwezig zijn, zullen in het tweede en derde kwartaal van 2023 opgelost gaan worden. De wijzigingen gaan mee in software-updates van het S&C-systeem. Die wijzigingen (baselines) staan op gezette tijden gepland. De belangrijkste voor de M7 is de update naar S&C-versie 6.1 in augustus 2023. Komend jaar staat vooral in het teken van de ontvangst van de serie voertuigen. Elke drie weken wordt een nieuwe metro geleverd die, na een kort testprogramma en een aantal kwaliteitscontroles, toegevoegd wordt aan de metrovloot van Amsterdam. De serielevering loopt door tot het vierde kwartaal van 2024. Dan zijn alle 30 voertuigen geleverd.

1.3 Project ZAD-S&C Zuidasdok is het programma voor de grootschalige aanpassingen/faseringen rondom de Zuidas. Het S&Cprogramma stuurt de wijzigingen aan in het S&C-systeem van het metroareaal. Voortgang project ZAD-S&C In het derde kwartaal heeft de zogenaamde stap 20 van ZAD (de ombouw van station Zuid) plaatsgevonden. Na twee jaar van zorgvuldige voorbereiding is daarmee voor het S&C-systeem in Amsterdam alsmede voor leverancier Alstom een belangrijke mijlpaal succesvol gepasseerd. Aangetoond is dat een dermate grote wijziging in de infrastructuur direct na uitvoering in dienst kan worden genomen door het metroverkeer. Dit is erg belangrijk voor Amsterdam en veelbelovend omdat het S&C-systeem, tot in 2027, iedere zomer mee moet veranderen met de aanpassingen die ZAD doorvoert. Vooruitblik project ZAD-S&C Er wordt in lijn met de planning van het programma ZAD verder gewerkt aan de ontwikkeling van de S&Csysteemaanpassingen die voor de ZAD-faseringsstappen zomer 2023 nodig zijn.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

9

Hoofdstuk 2 Programmabeheersing 2.1 Overdracht van verantwoordelijkheden De aard van het S&C-systeem brengt met zich mee dat regelmatig nieuwe softwareversies moeten worden gebouwd en geïmplementeerd. De nieuwe softwareversies zullen steeds minder oplossingen voor restpunten bevatten en steeds meer aanpassingen die nodig zijn voor wijzigingen in de infrastructuur of het gebruik. Daarmee wordt het werk aan het nieuwe metrobeveiligingssysteem steeds meer ‘business as usual’ alhoewel dit ‘usual’ anders is dan in het verleden. De verschuiving in de aard van het werk en het feit dat het systeem sinds 24 oktober 2021 in gebruik is, maakt het logisch dat de speciale programmaorganisatie van de gemeente het opdrachtgeverschap overdraagt aan de Vervoerregio Amsterdam en de opdrachtnemersrol overdraagt aan GVB. Daarnaast past dit in de OV-governance, de nieuwe rolverdeling tussen gemeente, Vervoerregio en GVB die vanaf 1 januari 2022 geldt. GVB, Vervoerregio en gemeente zijn inmiddels vergevorderd met het voorbereiden van de overdracht. Belangrijkste onderwerpen van gesprek zijn hierbij:  restpunten en aanvullende wensen;  de structurele gevolgen van het nieuwe S&C-systeem;  de risico’s na overdracht voor de Vervoerregio en GVB;  de gezichtspunten van partijen over de verantwoordelijkheden.

Na overdracht van het opdrachtgeverschap van de programmawerkzaamheden van gemeente Amsterdam naar de VRA gaat hiermee ook het risico voor uitloop afhandeling restpunten ook naar de VRA als opdrachtgever. Om latere misverstanden te voorkomen heeft de Vervoerregio opdracht gegeven aan Arcadis om een due diligence onderzoek uit te voeren. De resultaten hiervan heeft de Vervoerregio in het laatste kwartaal van 2022 gekregen. Het due diligence onderzoek vormt een second opinion op de risico’s voor de Vervoerregio na de overdracht van S&C en doet aanbevelingen voor de aansturing van het S&C-dossier in de toekomst. NB: Het rapport is in 2023 aan de gemeente verstrekt. Zij zal hier nog een managementreactie op schrijven. Eind 2022 hebben partijen geconstateerd dat de gemeente Amsterdam geen verantwoordelijkheid draagt voor de structurele gevolgen van het nieuwe S&C-systeem. Wel vinden Vervoerregio en GVB dat de gemeente Amsterdam medeverantwoordelijkheid draagt voor de kosten van verdere verbetering en optimalisatie van het systeem. Ook al gaat deze verder dan de eisen uit het Programma van Eisen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen:  Responsibility: hierbij komt de verantwoordelijkheid voort uit een verwijtbare fout, een tekortkoming of het niet volledig uitvoeren van de opdracht.  Accountability: hierbij komt de verantwoordelijkheid voort uit de rol van de partij.

Er hoeft geen sprake te zijn van een verwijtbare fout, een tekortkoming of niet volledig uitvoeren van de opdracht. Vervoerregio en GVB zijn van mening dat de gemeente weliswaar bij overdracht haar ‘responsibilty’ heeft ingevuld maar wel voor een bepaalde in de toekomst te maken kosten ‘accountable’ is. De gemeente vindt dat de claim op de accountability van Amsterdam voor het programma S&C moet worden beschouwd in de context van andere financiële afspraken over de overdracht van haar taken van Amsterdam naar de Vervoerregio in het kader van de gewijzigde OV-governance. De onderhandelingen over de aanvullende financiële bijdrage worden daarom niet door het programmateam van S&C gevoerd maar worden besproken onder aansturing van het bredere Tripartite overleg. Partijen hebben geconstateerd dat een eventuele afkoop van de accountability de beste oplossing zou zijn.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

10

Om te voorkomen dat de opgebouwde kennis verloren gaat, is een groot deel van de medewerkers van het gemeentelijke programmateam in het derde kwartaal van 2022 gehuisvest op het GVB-kantoor in Diemen en neemt deel aan interne GVB-overleggen. De overdracht van de opdrachtgeversrol betekent ook dat er geen rapportages meer aan de Amsterdamse gemeenteraad zullen worden voorgelegd, behalve een eindrapportage. Het exacte moment van overdracht en décharge van het programmateam moet in overleg met de Vervoerregio en GVB begin 2023 worden bepaald.

2.2 Contractmanagement Het contractmanagement ziet toe op de contractuele relatie met opdrachtnemer Alstom. Het zorgt ervoor dat Alstom aan haar verplichtingen uit de initiële overeenkomst en wijzigingen en aanvullingen daarop voldoet. Naast deze standaardwerkzaamheden heeft het contractmanagement zich in 2022 in het bijzonder gericht op het voorbereiden van de in 2023 op handen zijnde SCMA-contract closure. Omdat samenwerken met Alstom in de toekomst nodig blijft, is het realiseren van een strategische samenwerking met Alstom belangrijk. Met het sluiten van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen gemeente Amsterdam en Alstom is op 18 januari 2022 de langdurige strategische samenwerking contractueel vastgelegd. Deze samenwerkingsovereenkomst bevat de uitgangspunten voor het voortzetten van werkzaamheden en voor het uitvoeren van toekomstige opdrachten voor aanpassingen in het S&C-systeem. Dit is nodig bij wijzingen aan het metroareaal. Het vroegtijdig reserveren van capaciteit is cruciaal om te voorkomen dat deze aanpassingen zullen moeten wachten op de beschikbaarheid van personeel dat deze wijzigingen kan doorvoeren. In de SOK is bepaald dat de gemeente Amsterdam, naast eventuele andere Nadere Overeenkomsten, gedurende de looptijd van de SOK de omvang van de basisorganisatie van Alstom overeenkomt.

2.4 Veiligheid In het tweede kwartaal is de indienststellingsvergunning verleend die het mogelijk maakt om gebruik te maken van de wissels van stap 10 van het Programma Zuidasdok (ZAD). Ook de vergunning voor ZADstap 20 is begin juli 2022 verleend. Dat is op tijd geweest voor de ombouw van het station Zuid in het kader van het Programma ZAD. Dat was nodig omdat de nieuwste softwareversie die in gebruik is genomen (5.2.3-1) onder andere de topologische aanpassingen bevat die nodig zijn voor de nieuwe spoor lay-out bij station Zuid. Deze indienststellingsvergunning was voor Amsterdam een unicum, omdat deze verkregen was vóórdat de werkzaamheden waren uitgevoerd. De vergunning was dan ook voorwaardelijk verleend. Om het bewijs van veilige berijdbaarheid rond te krijgen was slechts beperkt tijd beschikbaar tijdens de Tijdelijke Buiten Gebruik Name (TBGN). Met dank aan de zeer gedegen voorbereiding en nauwe samenwerking met aannemer, programmateam Zuidasdok, Alstom, GVB en het programmateam S&C, is het bewijs uiteindelijk volledig en gedocumenteerd verkregen 23 minuten voor het einde van de TBGN.

2.5 Risicomanagement Het programma S&C heeft door het innovatieve karakter een hoog risicoprofiel. Voor de onderkende risico’s zijn beheersmaatregelen opgesteld die de kans verkleinen en/of de mogelijke gevolgen beperken. Onverwachte situaties kunnen echter altijd optreden. Om deze snel en slagvaardig het hoofd te kunnen bieden hebben de betrokken partijen de afgelopen jaren ingezet op intensieve samenwerking. Dit is van cruciaal belang gebleken. In dergelijke onverwachte situaties gaat het om vroegtijdig herkennen, delen en erkennen van ‘early warning signs’ om vervolgens met gedegen en gedeelde maatregelen te komen. Het belangrijkste risicogebied is de beschikbaarheid van het metronetwerk gedurende exploitatie.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

11

Door de introductie van het nieuwe S&C-systeem zijn de maximaal haalbare frequenties op het metronet lager. Dit komt doordat het nieuwe systeem aan andere eisen moet voldoen dan het oude systeem. Dit heeft derhalve niets te maken met de technische eigenschappen van het systeem of de wijze waarop het is geïmplementeerd. Dit staat verder uitgelegd in diverse voortgangsrapportages en brieven die in het verleden zijn verstrekt. Daarnaast vallen er nog af en toe treinen uit als gevolg van storingen in metrotreinen en regressieproblemen na implementatie van een nieuwe softwareversie. In het eerste kwartaal is door het Programma Management Team S&C (PMT) met een frisse blik naar de risico’s gekeken omdat het project in een nieuwe fase was gekomen (S&C in gebruik). In een aantal risicosessies met het voltallige PMT en in bilaterale gesprekken tussen PMT-leden en de risicomanager, zijn er twee Ongewenste Topgebeurtenissen (OTG) gedefinieerd. Er zijn onderliggende risico’s benoemd en per risico is een beheerstrategie bepaald. Op basis van deze risico’s is binnen het PMT de beheersing gevolgd en waar nodig bijgestuurd.

Ongewenste Topgebeurtenis 1:

Door het S&C-systeem wordt de beschikbaarheid van het metronetwerk gedurende exploitatie negatief beïnvloed. De volgende onderliggende risicofactoren worden hierbij onderscheiden:

 Regressie Nieuwe versies van het S&C-systeem moeten tijdig geleverd worden en van voldoende kwaliteit zijn om in exploitatie te kunnen gebruiken. Voor wat betreft de tijdigheid is het vooral van belang om hierbij een continue terugkerend cyclus (van ontwerp tot ingebruikname) te volgen. Dit om te zorgen dat de daadwerkelijke infrastructuur en de in de systeemsoftware opgenomen karakteristieken van het metronetwerk altijd overeenkomen. Wat betreft de kwaliteit wordt er samen met Alstom hard gewerkt om op basis van een juiste prioritering de nog openstaande punten op te lossen. Essentieel hierbij is dat er geen (blokkerende) regressie optreedt bij de introductie van een nieuwe systeemversie, omdat deze in dat geval niet in productie kan worden genomen. In de praktijk is gebleken dat enige mate van regressie onvermijdelijk is.  Voertuigstoringen Als door voertuigstoringen meer voertuigen buiten dienst staan dan ingecalculeerd legt dat druk op de metro-exploitatie. Het risico is dat het gebruik van nieuwe S&C-systeem kan leiden tot extra storingen aan de voertuigen. Om dit risico te mitigeren is een multidisciplinaire werkgroep ‘integratie’ met specialisten van Alstom onder voorzitterschap van GVB ingesteld. Deze werkgroep richt zich op kennisoverdracht en het analyseren van storingen aan de voertuigen die het gevolg zouden kunnen zijn van het nieuwe S&Csysteem.

Met name de combinatie oude voertuigen en de verfijnde nieuwe technologie krijgen hierbij de aandacht. De werkgroep ‘integratie’ initieert zo nodig wijzigingen aan het S&C-systeem die door het programma S&C ter realisatie worden opgepakt. Ook worden storingen altijd geanalyseerd, wat mogelijk leidt tot aanpassingen en verbeteringen van het systeem, hardware, procedures en training van gebruikers. Het is de verwachting dat het nog enige tijd zal duren om de uitval van voertuigen terug te brengen naar het niveau van voor de introductie van het nieuwe S&C-systeem.  Cybersecurity Tot slot kan de beschikbaarheid van het systeem negatief worden beïnvloed door cybersecurityrisico’s. Dit heeft continue aandacht en met enige regelmaat worden maatregelen verder aangescherpt.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

12

Ongewenste Topgebeurtenis 2:

De overdracht van het programma S&C van gemeente Amsterdam Bijzondere Projecten naar Vervoerregio en GVB Rail Infra Bedrijf (RIB) vindt niet plaats.

 Kennisborging Het werk aan S&C wordt steeds meer ‘business as usual’. Door dit in de bestaande werkwijzen en met vaste medewerkers te doen is de continuïteit optimaal geborgd. Het belangrijkste risico hier is dat er onvoldoende mensen met voldoende inhoudelijke kennis beschikbaar zijn om de doorontwikkeling te begeleiden. Op dit moment wordt dit nog voor een groot deel uitgevoerd door ingehuurde capaciteit. Voor de continuïteit is het essentieel dat er bij GVB Railinfrabeheer voldoende mensen in dienst zijn die blijvend sturing kunnen geven aan de doorontwikkeling van het S&C-systeem. Hiertoe dient aanvullend personeel aangenomen en opgeleid te worden. In de samenwerkingsovereenkomst met Alstom is goed vastgelegd dat er ieder jaar een nadere overeenkomst gesloten wordt om de benodigde capaciteit bij Alstom te kunnen inkopen.  Overdracht programma S&C Voor de continuïteit van het metrobedrijf is het cruciaal dat het werk van het programmateam S&C van de gemeente wordt overgedragen aan Vervoerregio en GVB. Inmiddels zijn Vervoerregio, GVB en de gemeente het erover eens dat het gemeentelijk programmateam S&C naar behoren haar werk heeft uitgevoerd. Daarmee heeft de gemeente aan haar directe verplichtingen zoals beschreven in het Programma van Eisen voldaan.

Zoals echter bekend heeft de introductie van het nieuwe S&C systeem op de korte termijn een aantal negatieve gevolgen, namelijk extra beheer- en onderhoudskosten, extra exploitatiekosten en verwachte lagere reizigersinkomsten door langere rijtijden. Dit is niet veroorzaakt door het S&C systeem, maar is wel een gevolg ervan. Daarnaast zijn er nog restwerkzaamheden voor het programma S&C. Deze zijn veelal bewust uitgesteld om ruimte te geven aan wijzigingen vanuit de operatie en voor het Programma Zuidasdok. De hoogte van het over te dragen budget is ook nog onderwerp van gesprek. Vervoerregio en GVB stellen overeenstemming over bovenstaande onderwerpen als voorwaarde voor de overdracht. Het is daarom zaak dat snel overeenstemming hierover wordt bereikt. Mogelijkerwijs leidt dit tot een extra bijdrage van de gemeente Amsterdam. Naast concrete overeenstemming over financiën blijken er nog verschillende beelden te zijn over de risico’s bij betrokken partijen. Hierover vindt overleg plaats.

2.3 Financiën 



Q1 2022: in het eerste kwartaal van 2022 is er een raadsbesluit genomen over de dekking van het in het vierde kwartaal van 2021 gerapporteerde tekort van 6 miljoen euro. Dit tekort wordt voor 3 miljoen gedekt door de gemeente Amsterdam en voor 3 miljoen door de Vervoerregio. Het budget staat hiermee weer gelijk aan de prognose einde werk (PEW). De PEW van de mutaties is met 3,5 miljoen euro gestegen ten opzichte van Q4 2021. Deze kosten hebben betrekking op aanvullende mutaties ZAD en kleine projecten, beheer en onderhoud S&C-software en ontwikkeling ketenmonitoring. Al deze mutaties zijn door de betreffende veroorzakende organisatie gedekt. Q2 2022: de PEW van het project M7 en SCMA zijn in het tweede kwartaal gelijk gebleven. In het tweede kwartaal heeft er enkel een kleine stijging (o,7 miljoen euro) in de geraamde kosten van werkzaamheden ten behoeve van andere projecten (mutaties derden) plaatsgevonden, maar hier staat één-op-één-dekking tegenover. Hierdoor sluit het saldo van het programma S&C uiteindelijk weer op nul.

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

13





Q3 2022: in het derde kwartaal sluit het saldo van budget en prognose van S&C ook nog steeds op nul. Het budget van SCMA is met 0,5 miljoen euro gedaald maar de nog te verplichten kolom is ook met 0,5 miljoen euro gedaald. Dit betreft een administratieve correctie. PEW van M7 is gelijk gebleven dit kwartaal. De mutaties zijn wel met 1 miljoen euro gestegen welke ook hier volledig (aanvullend) gedekt zijn door de mutatie initiërende projecten en activiteiten. Q4 2022: de PEW van zowel SCMA als M7 is gelijk gebleven dit kwartaal. Het saldo sluit nog steeds op nul. Voor de mutaties is de prognose einde werk toegenomen met 2,4 miljoen euro. Dit betreft een mutatie voor ICT S&C ZAD en daarom komt de dekking voor deze mutatie ook uit dat project. Uitgangspunt van de voorliggende PEW is dat de SCMA fase-5 (opruimen oude treinbeveiligingssysteem) overeenkomstig hetgeen is opgenomen in het initiële contract wordt uitgevoerd. Met de kennis van vandaag weten we dat dit niet mogelijk is. De scope van de opruimfase wordt herijkt en de daaruit voortvloeiende extra kosten maken onderdeel uit van de afspraken die gemaakt worden in het kader van de overdracht van het programma S&C naar de Vervoerregio en GVB.

Samengevat is per saldo de prognose einde werk gestegen met € 7,6 mln. (3,5+0,7+1+2,4) - € 0,5 mln. = € 7,1 mln. Tegenover deze stijging van de prognose staat een even grote stijging van het budget van per saldo € 7,1 mln. Deze budgetstijging is het gevolg van de verbouwing voor Zuidasdok en overige mutaties daarom gefinancierd door het Programma Zuidasdok en andere partijen. Bovenop het over te dragen budget voor de afhandeling van restpunten voor de programmawerkzaamheden S&C vraagt de Vervoerregio een aanvullende bijdrage van de gemeente Amsterdam voor de doorontwikkeling van het S&C-systeem en als bijdrage in de hogere kosten van verwijdering van componenten van het oude systeem (NB: De discussie over het verdelen van de gelden loopt momenteel).

Jaarrapportage Programma Signalling & Control 2022

14