2. Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier.pdf

• Wijziging van wet- en regelgeving ten aanzien van luchtvaartgeluid kan leiden tot beperkingen voor het realiseren van woningbouw. • Per bouwplan moet onderzoek worden gedaan naar stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden, waarbij rekening moet worden gehouden met jurisprudentie over intern salderen. • Het elektriciteitsnet in Amsterdam staat onder druk, waardoor nieuwe groot­ verbruikers mogelijk niet kunnen worden aangesloten en de ontwikkeling van de bouwblokken vertraging oploopt.

25

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

27

1.1 Een nieuwe stadswijk

1 Inleiding

Schinkelkwartier is een van de grote binnen­ stedelijke ontwikkellocaties van Amsterdam, waar nog volop ruimte is voor verdichting en transformatie. Lange tijd was Schinkelkwartier een blinde vlek op de kaart van Amsterdam. Een geïsoleerd gebied aan de rand van stad, doorsneden door spoordijken, snelwegen en watergangen. Een ideale vestigingsplaats voor functies die veel ruimte in beslag nemen, zoals productiebedrijven, kantoren en sportvelden. Schinkelkwartier ligt grotendeels in stadsdeel Nieuw-West op een strategische locatie tussen de Zuidas en luchthaven Schiphol. Bovendien ligt het nabij Landschapspark De Oeverlanden dat onderdeel is van de Westeinderscheg. De ontwikkeling van Schinkelkwartier sluit aan op de ontwikkelingen van de Ringzone West en de Zuidflank. Hier liggen bij uitstek kansen voor het

toevoegen van woningen en het ontwikkelen van een stedelijk gebied, waar groen, economie en wonen elkaar versterken. De gebiedsontwikkeling zorgt ervoor dat een gebied waar nu bijna alleen nog maar gewerkt wordt, verandert in een inclusieve, levendige en groene stadswijk die goed verbonden is met de omgeving. Dit is een opgave die ongeveer 25 jaar gaat duren. De nieuwe stadswijk zal een belangrijke verbindende schakel vormen tussen het direct aangrenzende stedelijk gebied van de stadsdelen Nieuw-West en Zuid. De opgave voor Schinkelkwartier bestaat uit de ontwik­ keling van zes deelgebieden tot complete buurten, die in samenhang zijn verbonden met de bestaande stad. Nieuwe Meer Oost is een van de buurten van Schinkelkwartier.

Schinkelkwartier en de Oeverlanden aan weerszijden van de A4 Foto: Your Captain Luchtfotografie

Schiphol

Nieuwe Meer Oost De Oeverlanden

Binnenstad Amsterdam

Ringzone West Schinkelkwartier Zuidflank De Oeverlanden

Schiphol

Westeinderscheg Kaart ligging Schinkelkwartier in Amsterdam

Nieuwe Meer

28

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

De afzonderlijke buurten van Schinkelkwartier krijgen een eigen karakter en een specifiek daarop afgestemd programma. Dit programma borduurt voort op de kernkwaliteiten van het specifieke deelgebied, maar is ook goed afgestemd op het programma in de andere deelgebieden van Schinkelkwartier. De som der delen leidt uiteindelijk tot de complete stadswijk Schinkelkwartier, stevig verankerd in Amsterdam met de Oeverlanden als recreatief achterland. De gebiedsontwikkeling Schinkelkwartier verloopt geleidelijk, waarbij we initiatieven van ontwikkelende partijen willen faciliteren.

De gemeente is voor de herontwikkeling afhan­kelijk van partijen met grondposities in het gebied, die bereid zijn om te investeren in de herontwikkeling van hun kavel. Een groot gedeelte van de grond is namelijk in erfpacht uitgegeven. Per deelgebied bieden we op maat toegesneden ontwikkelruimte om initiatieven te kunnen faciliteren. Om regie te houden op de gebiedsontwikkeling en samenhang tussen de ontwikkelingen van deelgebieden maken we niet alleen plannen per deelgebied maar werken we ook aan bovenplanse maatregelen en gebiedsbrede planproducten.

1.2 Gefaseerde plan- en besluitvorming De planontwikkeling voor gebiedsontwikkeling in Amsterdam bestaat uit het doorlopen van vier fasen: verkenning, haalbaarheid, ontwerp en uitvoering. Elke fase wordt afgerond met een

Fase 1 Verkenning

Fase 2 Haalbaarheid principenota principebesluit (2019)

Fase 3 Ontwerp projectnota projectbesluit (2021)

bestuurlijk besluit dat richting geeft aan de volgende fase. Deze vier fasen zijn vastgesteld in het Plan- en besluitvormingsproces ruimte­ lijke maatregelen (Plaberum).

Fase 4 Uitvoering investeringsnota investeringsbesluit (2026)

Verkenningsfase In februari 2019 heeft het college van ­burgemeester en wethouders de principe­nota Schinkelkwartier vastgesteld. In de principe­ nota is het voorstel opgenomen om voor Schinkel­kwartier in te zetten op een gemengd, innovatief en duurzaam woon-werkgebied. Met het vaststellen van de principenota is de verkenningsfase afgerond en is opdracht gegeven voor het opstellen van een­ ­projectnota.

diverse besluiten

gehouden met wet- en regelgeving, beleids­ kaders, stedenbouwkundige eisen en financiële kaders. De hoofdkeuzes en ambities zijn voorstelbaar gemaakt in een stedenbouw­ kundig kader. Met het vaststellen van de projectnota is de haalbaarheidsfase afgerond en is opdracht gegeven voor het opstellen van investeringsnota's per deelgebied. Met de projectnota als basis kan de beoogde verdichting en functiemenging in het gebied ­op een verantwoorde en samenhangende wijze plaatsvinden.

Haalbaarheidsfase In december 2021 heeft het college van burgemeester en wethouders de projectnota Schinkelkwartier vastgesteld. Uitgangspunt is de ontwikkeling van 11.000 woningen, 450.000 m² brutovloeroppervlak (bvo) voorzieningen en 1.020.000 m² bvo werkfuncties. Met de project­ nota Schinkelkwartier is aangetoond met welke maatregelen deze ontwikkeling haalbaar is. Daarbij hebben we onder andere rekening

Ontwerpfase In de ontwerpfase maken we de plannen per deelgebied concreter door een investerings­ nota op te stellen. In een investeringsnota zijn een stedenbouwkundig plan, een schets­ ontwerp voor de openbare ruimte, een programma en een bijhorende analyse van kosten en opbrengsten uitgewerkt.

We maken een investeringsnota per deel­ gebied, omdat het ene deelgebied sneller kan worden ontwikkeld dan het andere deelgebied. Daarnaast leent de mate van detaillering in een investeringsnota zich niet voor een omvangrijk gebied zoals Schinkelkwartier. Dit zou veel tijd en capaciteit kosten en zou niet aansluiten op de voorziene fasering van de verschillende deelgebieden. We starten met de investeringsnota voor deel­gebied Nieuwe Meer Oost omdat gevestigde erfpachters investeringsbereidheid hebben getoond en omdat de gemeente daarvoor kaders wil meegeven. Na vaststelling van de investeringsnota wordt een grondexploitatie (grex) voor de komende tien jaar geopend, zodat de gemeente investeringen in het gebied

kan doen. De grex lichten we nader toe in hoofdstuk 13.

Uitvoeringsfase Na de investeringsnota Nieuwe Meer Oost volgt de uitvoeringsfase. Deze fase bestaat uit verschillende besluiten zoals het uitwerken van een voorlopig ontwerp (VO) en definitief ontwerp (DO) voor de openbare ruimte. Daarnaast worden onderdelen van de ontwik­ keling vastgelegd in verschillende producten, zoals wijziging van het Omgevingsplan, ­omgevingsvergunningen, inrichtings- en beheerplannen en contracten met uitvoerende partijen. De fasering van de nieuwe gebouwen die door de ontwikkelende partijen worden gerealiseerd is hierin leidend.

1.3 Ontwikkelkavels Nieuwe Meer Oost Het plangebied Nieuwe Meer Oost bevat het voormalig IBM-terrein en bestaat grofweg uit vier delen waarvan de meerderheid in erfpacht is uitgegeven aan drie erfpachters. Het gaat van noord naar zuid om de volgende in erfpacht uitgegeven kavels: • Global Switch-kavel. Datacenter Global Switch is gehuisvest in een van de voormalige fabriekshallen van IBM en zal de komende jaren uitbreiden op grond van bestaande rechten. In de projectnota Schinkelkwartier werd door de gemeente ingezet op verplaatsing van het datacenter om herontwikkeling tot gemengd stedelijk gebied met hoge dichtheid mogelijk te maken. Verplaatsing van het datacenter is echter zeer complex en kostbaar. Bovendien heeft Global Switch kenbaar gemaakt in het gebied te willen blijven. Daar houden we in deze investeringsnota rekening mee. Om die reden wordt de kavel van Global Switch in de investerings­ nota Nieuwe Meer Oost niet als ‘ontwikkel­ kavel’ aangemerkt.

1

• Timeless-kavel. Deze ontwikkelkavel betreft het terrein van erfpachter Riekerpolder Investments V.O.F., waarbij COD/Timeless ontwikkelende partij is. De bestaande gebouwen zijn een voor­malige fabriekshal en het voormalig admini­stratie­gebouw van IBM. Op de kavel is onder andere startup community B. Amsterdam gevestigd. • Think District1 . Deze ontwikkelkavel betreft het terrein van erfpachter REDC AMS B.V., waarbij RED Company / Powerhouse Company de ontwikkelende partij is. Op de kavel staat het monumentale IBM-kantoorgebouw en bijhorende parkeergarage met daaromheen een groene omgeving. Na afstoting van de fabriekshallen is het bedrijf IBM in het monumentale gebouw gebleven, zodat het bedrijf nog altijd in het gebied is gevestigd. Rondom de in erfpacht uitgegeven kavels ligt grond van de gemeente. Dit bestaat voor­ namelijk uit groen langs infrastructuur. De grond ten oosten van Global Switch en de Timelesskavel wordt gebruikt als recyclepunt en als gemeentewerflocatie.

Met deze benaming wordt verwezen naar de bedrijfsslogan ‘Think!’ van IBM. Onder die slogan werden medewerkers gestimuleerd om met slimme uitvindingen te komen, waarbij IBM een goed idee beloonde met twintig procent van de besparing.

29

30

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

In de afgelopen jaren hebben de erfpachters van de Timeless-kavel en Think District bereidheid getoond om te investeren in Nieuwe Meer Oost. Deze partijen zijn mede aanjagers geweest van de gebiedsontwikkeling Schinkel­ kwartier. Met deze partijen heeft de gemeente in 2020 en 2021 afsprakenbrieven getekend. Hierin staan afspraken over ruimte­lijke en programmatische kaders, in afstemming op de projectnota Schinkelkwartier. Voor­beelden zijn de posities en hoogtes van de gebouwen, het aantal woningen en de grootte daarvan. Deze investeringsnota bevat een vertaling en verdere uitwerking van de kaders die in de afsprakenbrieven zijn vastgelegd. Op basis van de afsprakenbrieven hebben we met deze partijen, parallel aan de ontwikkeling van de investeringsnota, gewerkt aan de

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

planvorming voor een aantal zogenaamde pionierprojecten langs de Johan Huizingalaan. Daardoor kunnen deze ontwikkelingen op relatief korte termijn starten. Op de Timelesskavel is dit B@Home (blok 4), een bouwblok met woon- en kantoorfuncties en een hotel. In Think District zijn dit blokken 1 tot en met 3. Blokken 1 en 2 staan op een drielaags verdiepte parkeergarage met daarop een nieuw kantoor (blok 1) en twee woontorens (blok 2). Aan­leiding voor het nieuwe kantoor is de wens van IBM om te verhuizen uit het monumentale gebouw, dat niet meer voldoet aan de huidige eisen. Blok 3 bestaat uit woningen. Alle blokken krijgen voorzieningen in de plint. Samen vormen blok 3 in Think District en B@Home het eerste samengestelde bouwblok met groen binnen­terrein in Nieuwe Meer Oost en Schinkelkwartier.

Huidige situatie met eerste ontwikkelkavels

B@Home

Blok 3

Blok 2

Blok 1

1.4 Opgave Nieuwe Meer Oost De opgave voor Nieuwe Meer Oost is het ontwikkelen van een naar binnen gekeerd ­werkgebied naar een groene, innovatieve en gemengde woon-werkbuurt. Nieuwe Meer Oost is onderdeel van het innovatiedistrict Nieuwe Meer, waar toonaangevende bedrijven en/of kennisinstellingen in toenemende mate

­clusteren en netwerken vormen met startups, broedplaatsen en aanjagers. Een bruisend stedelijk milieu met ruimte om te wonen, werken, leren en experimenteren. Dit vraagt om maatregelen die het woon-, leef- en verblijfs­klimaat en de bereikbaarheid per openbaar vervoer en fiets verbeteren.

Op de twee ontwikkelkavels in Nieuwe Meer Oost is ruimte voor circa 2.850 woningen, 101.000 m2 bvo kantoor- en bedrijfsruimte en 27.000 m² bvo maatschappelijke en commerciële voorzieningen, waaronder een basisschool, winkels en horeca. Nieuwe Meer Oost kan daarmee ruimte bieden aan circa 5.700 inwoners en 4.850 arbeidsplaatsen. Dit programma vormt de basis voor het ontwerp en het nader onderzoek naar de haalbaarheid dat we in het kader van de investeringsnota hebben gedaan.

Omdat we in de verdere planuitwerking samen met de ontwikkelende partijen rekening willen houden met mogelijke optimalisaties, zijn het stedenbouwkundig plan en het programma niet alleen richtinggevend maar bieden ook ruimte voor flexibiliteit. Over zowel de verdere uitwerking van het ontwerp als de optimalisatie van het programma zijn we met de ontwik­ kelende partijen in gesprek, waarbij behoud van de hoofdopzet uit het stedenbouwkundig plan uitgangspunt is.

1.5 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat een beschrijving van het plangebied, waarbij we ingaan op de ligging en plangrenzen, de historische ontwikkeling, de ruimtelijke en functionele structuur, de eigendoms­situatie en de kansen en beperkingen. In hoofdstuk 3 volgt een samenvatting van de relevante kaders, waaronder de projectnota Schinkelkwartier, het Omgevingseffectrapport (OER) Schinkelkwartier en het huidige juridisch planologisch kader. Daarnaast beschrijven we in dat hoofdstuk de ambities voor Schinkelkwartier en Nieuwe Meer Oost. In bijlage 1 geven we een overzicht van relevant gemeentelijk beleid.

Schinkelkwartier. Hoofdstuk 9 bevat de ­ontwikkelstrategie en fasering. Daarin beschrijven we de rolverdeling tussen gemeente en ontwikkelende partijen, de privaat- en publiekrechtelijke strategie, de fasering en de samenhang met bovenplanse maatregelen. In hoofdstuk 10 staan de omgevingseffecten van de ontwikkeling centraal. Daar beschrijven we in hoeverre het plan past binnen de kaders van het OER Schinkelkwartier en op welke wijze negatieve effecten worden voorkomen of beperkt. De uitgevoerde onderzoeken naar de omgevingseffecten zijn opgenomen in bijlage 5.

De hoofdstukken 4 tot en met 7 vormen de kern van de investeringsnota. In hoofdstuk 4 behandelen we het stedenbouwkundig plan. Dit is een kader waarin we belangrijke bouwstenen voor het stedenbouwkundig ontwerp van de buurt vastleggen. Verder bevat dit hoofdstuk een overzicht van de spelregels voor bouwen en beeldkwaliteit. Het beeldkwaliteitsplan staat in bijlage 2. In hoofdstuk 5 beschrijven we het programma voor wonen, werken en voor­ zieningen. De basis voor de maatschappelijke voorzieningen in Nieuwe Meer Oost wordt gevormd door het Strategisch Plan Maatschap­ pelijke Voorzieningen Schinkelkwartier uit bijlage 3. In hoofdstuk 6 staat de openbare ruimte centraal, waarbij we nader ingaan op de water-, groen- en verkeersstructuur en de structurerende elementen. Hoofdstuk 7 gaat over verkeer en parkeren, waarbij we ingaan op openbaar vervoer, auto, fiets en voetganger.

Hoofdstuk 11 geeft een samenvatting van het participatie- en communicatieproces en op welke wijze we met de input uit de participatie zijn omgegaan. Een overzicht van de participatie input staat in bijlage 6. De folder voor inspraak met een korte beschrijving van de plannen staat in bijlage 7. De Nota van beantwoording en wijzigingen investeringsnota en beeldkwaliteitsplan Nieuwe Meer Oost is opgenomen in bijlage 8. In hoofdstuk 12 volgt een beschrijving van de projectorganisatie. In hoofdstuk 13 gaan we in op de financiële haalbaarheid en risico’s. Bij dit hoofdstuk hoort de vertrouwelijke bijlage 9: de financiële paragraaf waarin de geraamde kosten en opbrengsten voor deze gebiedsontwikkeling worden uiteengezet.

Hoofdstuk 8 gaat over techniek en uitvoering, waaronder ondergrondse infrastructuur, civieltechnische werken en beheeraspecten. Hierbij hoort bijlage 4, het BLVC-kader

31

32

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

2

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

33

Plangebied Plangrenzen Het plangebied Nieuwe Meer Oost wordt in het noorden begrensd door de Henk Sneevlietweg, in het oosten door de spoorlijn tussen Sloterdijk en Schiphol, in het zuiden door de snelweg A4 en in het westen door de Johan Huizingalaan. De grenzen van het plangebied en de ligging binnen Schinkelkwartier zijn weergegeven op onderstaande afbeelding.

2.1 Ligging en plangrenzen Ligging Luchtfoto plangebied Nieuwe Meer Oost Foto: Your Captain Luchtfotografie

Nieuwe Meer Oost is een deelgebied binnen de gebiedsontwikkeling Schinkelkwartier. Het deelgebied van circa 24 hectare ligt in de zuidwesthoek van Amsterdam en maakt deel

uit van stadsdeel Nieuw-West. Nieuwe Meer Oost is strategisch gelegen in de corridor tussen de Zuidas en Schiphol en ligt aan de groene scheg met de Oeverlanden die naar de Nieuwe Meer en het Amsterdamse Bos leidt.

Het plangebied Nieuwe Meer Oost grenst aan de noord- en oostzijde aan twee andere deelgebieden van Schinkelkwartier: Sloterstrip en Riekerpark. Ten zuidoosten van het gebied ligt de sporendriehoek, waar een hulpwarmtecentrale en het werkterrein van Zuidasdok zijn gelegen. Aan de westzijde grenst het gebied aan deelgebied Nieuwe Meer West en de bestaande woonbuurt Park Haagseweg.

Plangebied Nieuwe Meer Oost binnen Schinkelkwartier

Rembrandtpark Vondelpark

B. Amsterdam

Park Haagseweg

Recyclepunt

Hoofdkantoor IBM Johan Huizingalaan

l

Sloterstrip

Gemeentewerf

inke

Henk Sneevlietweg

Sch

Global Switch

De Plantijn

Spoor

Schinkelhaven

Sporendriehoek

Nieuwe Meer Oost

Riekerpark

Nieuwe Meer West A4

Schiphol Zuidas

34

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

2.2 Historische ontwikkeling Uit de geschiedenis van Nieuwe Meer Oost blijkt dat het gebied een ontwikkeling heeft doorgemaakt, waarbij het oorspronkelijke polderlandschap met langgerekte kavels vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw ingrijpend is veranderd als gevolg van de aanleg van nieuwe infrastructuur en de komst van grootschalige bedrijvigheid.

Landelijk gebied Het plangebied maakte tot de twintigste eeuw deel uit van het veenweidelandschap ten westen van Amsterdam. Na de ontginning van dit gebied ontstond vanaf de twaalfde eeuw de eerste lintbebouwing langs de Sloterweg, een dijk die de Sloterbinnenpolder en Riekerpolder van elkaar scheidt. In de zeventiende eeuw werd de Sloterbinnenpolder bedijkt en werd het veenmoeras ten zuiden van de Sloterweg ingepolderd. De Sloterweg, de verbindingsroute tussen Amsterdam en Sloten, ontsloot de stad al sinds de middeleeuwen vanuit westelijke richting. Met de snelle groei van Amsterdam ontwikkelde

Situatie omstreeks 1900

de Sloterweg zich vanaf de veertiende eeuw van een eenvoudig pad op een veendijk tot een belangrijke stedelijke ontsluitingsweg. Tot 1950 behield het plangebied echter een landelijk karakter, waar boerderijen en landhuizen langs de Sloterweg de enige bebouwing vormden. In 1921 werd de gemeente Sloten door buurgemeente Amsterdam geannexeerd om de ambitieuze stadsuitbreidingsplannen te kunnen faciliteren. In datzelfde jaar besloot het gemeentebestuur van Amsterdam tot de aanleg van de Ringspoorbaan rond de stad, waartoe dwars door de Sloterweg een spoordijk werd aangelegd.

Algemeen Uitbreidingsplan In 1935 stelde de gemeenteraad het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) voor Amsterdam vast, waarin de polders ten westen van de stad werden bestemd voor de ontwikkeling van de Westelijke Tuinsteden. De Riekerpolder kreeg de functie van groene buffer met recreatie­ functies tussen de woonwijken en de Nieuwe Meer. Daarbij werd een aanzienlijk deel van de

polder aangewezen als stadsbegraafplaats en een deel als woongebied. In het AUP werd ingezet op een aaneengesloten groenstructuur met recreatieve functies voor de stedeling.

35

geprojecteerd, werd gerealiseerd tussen het talud van de Ringspoorbaan en het tracé van de toekomstige Ringweg A10. Dit gebied was in het AUP nog als woongebied bestemd.

Het AUP voorzag ook in een regionale uitvalsweg richting Den Haag en luchthaven Schiphol. Deze Oude Haagseweg was al gepland op basis van het Rijkswegenplan uit 1927 en werd in 1934 aangelegd. De Oude Haagseweg deelde de Riekerpolder in tweeën en takte in het plangebied, ter hoogte van de Ringspoorbaan, aan op de Sloterweg. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw werd, ter uitvoering van het AUP, begonnen met de aanleg van de Westelijke Tuinsteden. Voor het ophogen en bouwrijp maken van de uitbreidings­ wijken Slotervaart en Westlandgracht werd zand gewonnen uit de Nieuwe Meer. Als gevolg van de zandwinning werd de Nieuwe Meer aanzienlijk vergroot. De Riekerpolder zou een ander karakter krijgen dan in het AUP was voorzien. De beoogde stads­begraafplaats is uiteindelijk nooit ge­realiseerd. Het sportpark, dat in het AUP langs de noordzijde van de Nieuwe Meer was

Nieuwe Meer Oost in Algemeen Uitbreidingsplan (1934) Bron: Stadsarchief Amsterdam

36

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Vestiging IBM en aanpassing infrastructuur

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

In 1959 vestigde het innovatieve Amerikaanse bedrijf IBM (International Business Machines), met wereldwijd nog altijd de meeste patenten op zijn naam, zich in het gebied, in eerste instantie met een hoofdkantoor en fabrieks­ gebouw op de kruising van de Johan Huizinga­ laan en de Aletta Jacobslaan. Een paar jaar eerder was aan de westzijde van het plan­ gebied de Johan Huizingalaan aangelegd als onderdeel van de hoofdstructuur van tuinstad Slotervaart. Deze noord-zuid verbindingsweg werd aan­gesloten op de Oude Haagseweg.

functie en ontstond ruimte voor nieuwe uit­ breidingen van IBM. In 1972 werd ten zuiden van het tracé van de Oude Haagseweg een admi­nistratiekantoor gerealiseerd. In 1974 werd begonnen met de bouw van een schrijfmachinefabriek, waar de revolutionaire balletjes-typemachine werd geproduceerd. Met de bouw van het nieuwe hoofdkantoor in 1977 in een ontworpen landschappelijke setting, kreeg het IBM-terrein een opvallend stedenbouwkundig ijkpunt in de vorm van een getrapt, alzijdig gebouw, op een locatie die zowel vanaf de snelweg A4 als vanaf de spoorlijn goed zichtbaar is.

In 1965 bereikte IBM met het gemeentebestuur van Amsterdam overeenstemming om een omvangrijk industriecomplex te stichten op het terrein ten zuiden van het toenmalige IBMhoofdkantoor. De uitbreiding van IBM werd in fasen gerealiseerd omdat de Oude Haagseweg dwars over het perceel heen liep. Als eerste fase van de uitbreiding werd in 1968 een complex met fabriekshallen van één bouwlaag en een ketelhuis geopend. In de nieuwe fabrieken aan de Johan Huizingalaan werden kantoor­ machines, schrijfmachines, communicatie­ apparatuur, dicteermachines en elektronische computers geproduceerd.

In 1975 werd ten noorden van het plangebied de Henk Sneevlietweg aangelegd, die met een ongelijkvloerse aansluiting op de Ringweg A10 als belangrijke ontsluitingsroute ging fungeren. Met de aanleg van het westelijk deel van de Ringweg A10 werd eind jaren zestig gestart. Tien jaar later kwam de spoorverbinding tussen Amsterdam en Schiphol tot stand en in de jaren negentig volgde de aanleg van metrolijn 50. Daarmee werd het dijklichaam van de Ringspoorbaan, dat al in de jaren dertig was aangelegd, eindelijk in gebruik genomen.

Met de opening van de A4 verloor de Oude Haagseweg begin van de jaren zeventig zijn

Bebouwing eerste fase – uitbreiding IBM (1968) Bron: Stadsarchief Amsterdam

In de jaren tachtig werd in de zone ten westen van de spoorlijn de gemeentewerf en het recyclepunt Henk Sneevlietweg geopend.

Situatie omstreeks 1970

Productiewerkzaamheden in schrijfmachinefabriek van IBM Bron: Stadsarchief Amsterdam

37

38

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Functiewijzigingen In 1989 kondigde IBM aan dat de productie­ activiteiten in Amsterdam naar het buitenland zouden worden overgeheveld. De Amsterdamse vestiging kreeg een nieuwe functie als distributie­ centrum van de in het buitenland geproduceerde onderdelen, onder meer vanwege de gunstige ligging ten opzichte van Schiphol, het spoor- en wegennet. Uiteindelijk ging IBM zich volledig richten op ICT- en datadiensten, zodat alleen de noodzaak voor een kantoorgebouw overbleef, al fungeerde het gebouw niet meer als hoofdkantoor. Vanaf eind jaren negentig heeft IBM de bedrijfsbebouwing in het plangebied grotendeels ­afgestoten. De fabrieksgebouwen werden in gebruik genomen door verschillende bedrijven, waaronder datacenter Global Switch en Post NL. Het administratiegebouw en de naastgelegen assemblagehal werden na lange tijd leeg te hebben gestaan in gebruik genomen als startup community B. Amsterdam, dat met meer dan 300 startups is uitgegroeid tot de grootste startup community van Europa met meerdere vestigingen in de omgeving. De B. verwijst naar de bij of een bijenkorf, die wereldwijd als een indicator van het B. ecosysteem wordt gezien.

39

Niet geheel toevallig was de B in de afbeelding van het IBM-logo ter ondersteuning van het Think-motto ook een bij. Niet alleen het IBM-terrein onderging een functiewijziging, ook de aangrenzende ­gebieden kregen een andere functie. Op de locatie van het sportpark ten westen van het IBM-complex werd in 1990 de woonwijk Park Haagseweg ontwikkeld. Ten westen van de Johan Huizingalaan werd in de jaren negentig langs de A4 een nieuwe kantorenlocatie ontwikkeld, genaamd Rieker Business Park (het huidige Nieuwe Meer West). In 1999 heeft stadsdeel Slotervaart een visie vastgesteld voor het RID-gebied (Riekerhaven, IBM-terrein en de Driehoek). In deze visie werd uitgegaan van functiemenging, verdichting en het doortrekken van de Sloterweg voor autoverkeer. De RID-visie werd vervangen door de gebiedsvisie RID+, die in 2013 door de deelraad van stadsdeel Nieuw-West werd vastgesteld.

Plangebied in 1978 met op de voorgrond het nieuwe IBM-hoofdkantoor Bron: Stadsarchief Amsterdam

Situatie omstreeks 1980

Situatie omstreeks 2020

40

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

2.3 Ruimtelijke en functionele structuur Ruimtelijke structuur In de huidige situatie wordt de ruimtelijke structuur van het plangebied vooral gekenmerkt door de omliggende infrastructuur en de grootschalige bebouwing op grotendeels niet openbaar toegankelijke terreinen. De Global Switch-kavel, de Timeless-kavel en Think District zijn veelal verhard en worden deels afgeschermd met hekken en de bebouwing op deze ­terreinen is naar binnen gekeerd. De groenstructuur in het plangebied is met name gekoppeld aan de weg- en rail­ infrastructuur aan de randen van het gebied en fungeert langs de zuid- en oostzijde als ecologische structuur. Langs de Johan Huizinga­ laan en de Henk Sneevlietweg liggen brede groenstroken. Rondom het IBM-hoofdkantoor in het zuiden van het plan­gebied is een groengebied met waterpartijen aanwezig. Dit wordt door de snelweg A4 gescheiden van het Landschapspark De Oeverlanden aan de noordoever van de Nieuwe Meer.

Functionele structuur

In het noordoostelijk deel van het plangebied zijn een gemeentewerf en een recyclepunt ­gevestigd, die een belangrijke functie hebben voor stadsdeel Nieuw-West. Deze functies zijn bereikbaar vanaf de Henk Sneevlietweg. In het middelste deel van het plangebied is in het voormalige IBM-administratiekantoor de startup community B. Amsterdam gevestigd. Dit gebouw biedt ruimte aan verschillende bedrijven en startups, gericht op innovatie, educatie en groei. Bovenin in het gebouw is een restaurant gevestigd. In de aangrenzende voormalige fabriekshal zijn diverse functies gehuisvest, waaronder padelbanen en de Smart City Hub met onder andere logistiek van online-supermarkt Picnic en Plantlab Amsterdam. Op het dak van de bedrijfshal is een parkeerdek aanwezig. In het zuidelijk deel van het plangebied staat het monumentale hoofdkantoor van IBM in het landschappelijk groen. Op het terrein zijn verder een groot parkeergebouw en een parkeerterrein op maaiveld aanwezig.

Startup community B. Amsterdam Foto: B. Amsterdam

Schinkelkwartier is van oudsher een gebied voor functies die veel ruimte vragen, nabij de rijkswegen gevestigd willen zijn en om verschillende redenen goed gedijen aan een stadsrand. Dat geldt bij uitstek voor Nieuwe Meer Oost. Het plangebied Nieuwe Meer Oost omvat het voormalig IBM-terrein. De voormalige productie­ hal en ketelhuis van IBM in het noordelijk deel van het gebied zijn in gebruik door datacenter Global Switch. Dit grootschalige datacenter heeft een belangrijke functie in het faciliteren van de opslag, verwerking en overdracht van digitale gegevens middels grote aantallen servers en netwerkapparatuur in een beveiligde en geconditioneerde omgeving. Het datacenter wordt op basis van bestaande rechten in fasen uitgebreid, binnen de kaders van het Masterplan Global Switch Amsterdam.

Monumentale IBM-hoofdkantoor Foto: Sanne Couprie

41

42

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

2.4 Eigendomssituatie Het plangebied Nieuwe Meer Oost is grotendeels in eigendom bij de gemeente Amsterdam. Een drietal grote percelen is door de gemeente Amsterdam in erfpacht uitgegeven. Op het noordelijk perceel is datacenter Global Switch gevestigd. Riekerpolder Investments V.O.F. is de

2.5 Kansen en beperkingen

erfpachter van het middelste deel (Timelesskavel). Op het zuidelijk perceel (Think District) is REDC AMS B.V. de erfpachter. De strook grenzend aan de spoorlijn is in eigen­ dom bij ProRail en de strook ten noorden van de snelweg A4 is eigendom van Rijkswaterstaat.

Bestaande eigendoms­ situatie Nieuwe Meer Oost, ProRail en Rijkswaterstaat

Global Switch

Nieuwe Meer Oost is vanwege de strategische ligging tussen de binnenstad, de Zuidas en Schiphol, direct grenzend aan de bestaande stedelijke omgeving van Nieuw-West, een kansrijk gebied voor verdichting en ont­wikkeling tot een gemengd stedelijk gebied. Deze ligging zorgt voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor kantoren en bedrijven. De aan­wezigheid van toonaangevende bedrijven zoals IBM en B. Amsterdam in het gebied vormt daarbij een vruchtbare voedingsbodem voor een gebiedsontwikkeling, waarbij de nadruk komt te liggen op innovatie. De bebouwing en het verleden van IBM kunnen daarbij aan­knopingspunten bieden. De ontwikkeling van Nieuwe Meer Oost is vooral kansrijk, omdat de gevestigde partijen bereidheid hebben getoond om in het gebied te investeren. In de huidige situatie is Nieuwe Meer Oost via de ontsluitingswegen Johan Huizingalaan en Henk Sneevlietweg goed ontsloten op de snelwegen A4 en A10 en vooral ingericht op autoverkeer. Er zijn momenteel onvoldoende OV- en fietsverbindingen, terwijl goede verbindingen per openbaar vervoer en fiets essentieel zijn voor de gebiedsontwikkeling. De ligging van het gebied nabij grootschalige

Timeless

Think District

Plangrens Nieuwe Meer Oost

In erfpacht uitgegeven grond

Kadastraal perceel

Rijkswaterstaat (snelweg)

Grond in eigendom gemeente

ProRail (spoorweg)

infrastructuur en nabij luchthaven Schiphol biedt niet alleen kansen maar zorgt ook voor beperkingen. Het zorgt niet alleen voor een hoge geluidbelasting, maar heeft ook gevolgen voor de luchtkwaliteit en veiligheidsrisico's. Ook het geluid van datacenter Global Switch zorgt voor beperkingen. Het vliegverkeer zorgt bovendien voor beperkingen voor de toegestane bouwhoogte. De huidige water- en groenstructuur in Nieuwe Meer Oost is ontoereikend met het oog op de toekomstige ontwikkeling. De inrichting van het gebied wordt nu gekenmerkt door veel ­verharding, zoals daken en parkeerterreinen, en relatief weinig groen. Dit vormt een beperking voor het opvangen van hemelwater en leidt zomers tot hoge temperaturen. De gebieds­ ontwikkeling biedt kansen om het gebied klimaatbestendig in te richten. Ook zijn er kansen om de ecologisch waardevolle zones langs het spoortalud en in het groen­gebied van IBM te verbinden met de natuur in de aan­grenzende Oeverlanden. Dit natuur- en recreatie­gebied biedt 'om de hoek' volop mogelijk­heden voor toekomstige bewoners en gebruikers om te ontspannen, te bewegen en te recreëren.

43

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

3 Kaders en ambities

3.1 Beleidskaders Omgevingsvisie Amsterdam 2050 De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 bevat de visie op de ontwikkeling en inrichting van Amsterdam. De gewenste ontwikkelrichting is beschreven aan de hand van vijf strategische keuzes: meerkernige ontwikkeling, groeien binnen grenzen, duurzaam en gezond bewegen, rigoureus vergroenen en samen stad

maken. Schinkelkwartier is aangewezen als een van de grote ontwikkelgebieden. Binnen Schinkelkwartier is Nieuwe Meer Oost in de Omgevingsvisie aangeduid als ‘hoog­­stede­lijke buurt’ (oranje) en ‘kenniskwartier’ (licht- en donkerblauw en blauwe pijlen). Voor het deel nabij metrostation Henk Sneevlietweg is een

aanduiding ‘hoogstedelijk centrum’ (donker oranje) opgenomen. Een hoogstedelijke buurt is gedefinieerd als een woonbuurt met een hoogstedelijke dichtheid en meer ruimte voor niet-wonen. Een kenniskwartier is een gebied waar kennisontwikkeling, onderzoek en innovatie centraal staan en waar een gemengd aanbod is van ruimte voor onderzoek, onderwijs, wonen, werken en voorzieningen. Een hoogstedelijk centrum is gedefinieerd als een buurt met een hoogstedelijke dichtheid, met naast wonen een hoog aandeel werken en kennis, voornamelijk in grootschalige gebouwen. In de Omgevingsvisie zijn enkele ruimtelijke reserveringen opgenomen voor uitbreiding van infrastructuur, die kaderstellend zijn voor de planontwikkeling Nieuwe Meer Oost. Ruimtelijke reserveringen zijn nodig om ruimte te bewaren voor het eventueel realiseren van belangrijke infrastructuur op de lange termijn. Tot 2040 gaat het om reserveringen voor verschuiving van het metrostation Henk Sneevlietweg, verlenging van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp, verbreding van de A4 tussen de knooppunten Badhoevedorp en De Nieuwe Meer, een Airportsprinter tussen Amsterdam Centraal en Hoofddorp, en een fietsverbinding tussen Sloterweg en Laan der Hesperiden. Na 2040 gaat het om reserveringen voor

45

spoor­uitbreiding van de westtak tussen Riekerpolder en Transformatorweg, de zuidwestboog tussen Noord-Holland en station Amsterdam-Zuid en een fietsverbinding tussen Schinkelkwartier en Haven-Stad langs de Ringspoorzone.

Strategie Innovatiedistricten Amsterdam In het verlengde van de Omgevingsvisie is Nieuwe Meer Oost in de Strategie Innovatie­ districten Amsterdam (2023), samen met Nieuwe Meer West, aangewezen als innovatiedistrict Nieuwe Meer. Voorafgaand hieraan heeft de gemeenteraad in 2020 ingestemd met het initiatiefvoorstel om een proeftuin voor slimme en duurzame stadsoplossingen uit te werken voor dit gebied. Hier hebben we invulling aan gegeven door in co-creatie met partijen in en rondom het gebied een kansenkaart voor innovatiedistrict Nieuwe Meer te maken, waarvan de belangrijke uitgangspunten zijn meegenomen in de projectnota Schinkel­ kwartier.

Uitsnede visiekaart

Innovatiedistricten

Omgevingsvisie

in Amsterdam

Amsterdam Sloterdijk

Amsterdam 2050

Bron: Strategie

Amsterdam Centraal

Innovatiedistricten

Marineterrein

Universiteitskwartier

Amsterdam

Roeterseilandcampus De Plantijn

Amstelcampus en Knowledge Mile

Amsterdam Science Park Amsterdam Amstel

Amsterdam Zuid Nieuwe Meer

Schiphol

Kenniskwartier Innovation District Zuidas

Bijlmer Arena

Amsterdam Life Sciences District

46

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Innovatiedistricten De stad is een ideale voedingsbodem voor ­nieuwe ideeën. De veelheid van mensen in de stad zorgt voor contacten tussen mensen en de diversiteit aan mensen draagt bij aan een mix van ideeën. In de stad kunnen ideeën gemak­ kelijk getoetst worden waaruit nieuwe kennis en producten geboren worden. Dit draagt bij aan een innovatieve economie. Een innovatiedistrict is een bloeiend ecosysteem waar toonaangevende bedrijven en/of kennis­ instellingen clusteren en netwerken vormen met startups, broedplaatsen en aanjagers. Het richt zich op ontmoeting, samenwerking en uit­ wisseling van kennis en ideeën. Een innovatie­ district is compact, gelegen in nabijheid van openbaar vervoer en stedelijke voorzieningen, heeft goede ICT-voorzieningen en een bepaalde mate van functiemenging, met ontmoetings­ plekken aan hoogwaardige openbare ruimten. Het zijn gebieden die aantrekkelijk zijn voor talent en open innovatie aanmoedigen. Daarmee staat het in verbinding met de stad als geheel. Interactie staat daarbij centraal. Dit stimuleert de uitwis­seling van nieuwe ideeën. Innovatie­ districten dragen daarmee bij aan een duurzame, innovatieve en inclusieve economische groei. Een innovatiedistrict bestaat uit de unieke combinatie van economische, ruimtelijke en netwerk assets.

Het samenbrengen van deze assets maakt dat innovatiedistricten kennis optimaal kunnen inzetten voor maatschappelijke, sociale en/of economische impact. Onder impact verstaan we de positieve veranderingen die als gevolg van innovatie optreden voor de maatschappij als geheel. Dit kunnen verande­

In de Strategie Innovatiedistricten zijn de verschillende innovatieve ecosystemen in Amsterdam geanalyseerd, met als doel om te bepalen op welke manier deze gebieden het best doorontwikkeld kunnen worden tot innovatiedistrict. Daarmee is vastgesteld waar de uitdagingen en de kansen per district liggen. Een korte samenvatting van de analyse van innovatiedistrict Nieuwe Meer: Economische assets Nieuwe Meer bezit een mix van kleinere startups en grotere multinationals. Het ontbreekt nog aan

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

47

ringen zijn op maatschappelijk, sociaal en/of economisch vlak. Economische assets De mix en massa van bedrijven, organisaties, kennis- en onderzoeksinstellingen en innovatie facilitators zijn bepalend voor de nabijheidsvoordelen. De economische assets bepalen in grote mate het onderscheidend vermogen van het innovatiedistrict. Daarbij is een gezamen­lijke specialisatie belangrijk, omdat dit kansen biedt om inhoudelijk samen te werken en tot nieuwe ideeën te komen. De mate waarin bedrijven en instellingen open innovatie stimuleren is daarbij van belang. Ruimtelijke assets Om het innovatievermogen te versterken moeten de ruimtelijke assets interactie bevorderen en de kans op toevallige ont­moeting maximaliseren. De kwaliteit van de publieke en private gebouwen, de openbare ruimte en voorzieningen is daarom essentieel. De ruimtelijke assets zijn bepalend voor de aantrekkelijkheid van het innovatiedistrict voor talent. Netwerk assets Bedrijven en instellingen profiteren optimaal van elkaars nabijheid als ze netwerken vormen en ideeën uitwisselen. Daarbij gaat het om een diversiteit aan netwerken, zowel informele vriendschappen als formele zakenrelaties. Door te interacteren binnen en tussen net­werken delen mensen hun kennis. Een vorm van governance is belangrijk om deze net­werken te stimuleren en kan ook bijdragen aan versterking van economische en ruimtelijke assets.

kennisinstellingen. Het toevoegen van kennis­ instellingen die aansluiten bij de focus van de bestaande bedrijven is belangrijk voor de doorontwikkeling van het innovatiedistrict. Ruimtelijke assets Nieuwe Meer wordt gekenmerkt door een scheiding van functies, een lage mate van functiemenging, overheersing van de auto en weinig mogelijkheden voor ontmoeting. De gebiedsontwikkeling van Nieuwe Meer Oost draagt bij aan het verbeteren van de ruimtelijke assets.

Netwerk assets B. Amsterdam heeft als incubator een groot netwerk. Diverse bedrijven in Nieuwe Meer zijn verenigd in Bedrijven Investeringszone (BIZ) Nieuwe Meer (voorheen Rieker Business Park). De BIZ en de gemeente hebben een stappenplan opgesteld op basis waarvan de governance van het innovatie­district verder wordt uitgewerkt. Daarnaast benoemt het stappenplan een beoogde inhoudelijke focus van het gebied op Data & Business Analytics. De doorontwikkeling tot innovatiedistrict is een ambitie waar de gemeente, de BIZ en de ontwikkelende partijen in Nieuwe Meer Oost zich gezamenlijk voor inspannen en zich aan hebben gecommitteerd. We zien tevens kansen om binnen de verschillende assets naar ver­ bindingen te zoeken met het nabijgelegen innovatiedistrict De Plantijn, waar Life Science & Health de specialisatie is.

Projectnota Schinkelkwartier In de projectnota Schinkelkwartier is als ambitie geformuleerd: het transformeren van een

geïsoleerd werkgebied tot een inclusieve, levendige en groene stadswijk die goed verbonden is met de omgeving. Met ruimte voor 11.000 woningen, 1.020.000 m² bvo werkruimte (ten opzichte van circa 700.000 m² bvo in de huidige situatie) en 450.000 m² bvo maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Onderdeel van de projectnota is een stedenbouw­kundig kader, waarmee richting is gegeven aan de uitwerking van stedenbouwkundige plannen. Belangrijk onderdeel in het stedenbouwkundig kader is het aanleggen van de Nieuwe Sloterweg tussen de Sloterweg en de Laan der Hesperiden. Deze centrale as door Schinkelkwartier wordt een oost-west ­georiënteerde straat voor langzaam verkeer, die een verbinding legt tussen de verschillende deel­gebieden. Omdat de transformatie alleen mogelijk is als private partijen investeren, is de gemeentelijke ontwikkelstrategie ‘regisseren waar het moet en faciliteren waar het kan’. Dit betekent dat de gemeente de juiste voorwaarden schept voor private initiatieven, per deelgebied toegesneden

Stedenbouwkundig kader projectnota Schinkelkwartier

48

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

ontwikkelruimte biedt en voor een helder stedenbouwkundig raamwerk zorgt. Tot slot zal de gemeente ook zelf investeringsruimte moeten maken voor maatregelen in de open­ bare ruimte. De ontwikkeling van Schinkel­ kwartier verloopt gefaseerd en duurt naar verwachting circa 25 jaar. In onderstaand overzicht zijn de programma­ tische uitgangspunten voor deelgebied Nieuwe

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Meer Oost, zoals opgenomen in de projectnota Schinkelkwartier, weergegeven.

3.2 Ambities voor Schinkelkwartier

Voorliggende investeringsnota is het vervolg op en de nadere planuitwerking van de project­ nota voor deelgebied Nieuwe Meer Oost. Voor zover op principiële onderdelen wordt afgeweken van de programmatische en ruimtelijke uitgangspunten uit de projectnota wordt dit in deze investeringsnota gemotiveerd.

In de projectnota Schinkelkwartier zijn zes ambities voor Schinkelkwartier geformuleerd, die ook van toepassing zijn op deelgebied Nieuwe Meer Oost. Daarmee wordt aangesloten op de relevante gemeentelijke beleids­ doelstellingen en vastgestelde beleidskaders.

Stedelijkheid

Nieuwe Meer Oost in een notendop (projectnota Schinkelkwartier) Milieutypering centrumstedelijk woon/werkmilieu Economisch profiel innovatiedistrict Woningen (50%)* circa 250.000 m² bvo (40% sociaal, 40% middelduur, 20% vrije sector) Bedrijven en kantoren (40%)* circa 180.000 m² bvo Voorzieningen (10%)* circa 45.000 m² bvo Totale vloeroppervlakte circa 475.000 m² bvo Oppervlakte plangebied circa 230.000 m² Bruto FSI 2,1 Gemiddelde woninggrootte Aantal woningen Aantal inwoners Aantal arbeidsplaatsen

circa 80 m² bvo (60 m² gbo) circa 3.100 woningen circa 6.200 inwoners** circa 7.600 arbeidsplaatsen**

* De verhouding (%) van het programma is afgerond op een 5-tal. ** Het aantal inwoners en aantal arbeidsplaatsen is afgerond op een 100-tal.

Bij een intensief gebruikt en divers woon- en werkgebied hoort een hoge dichtheid, zodat een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan het invullen van de vraag naar woon- en werkruimte, aangevuld met de benodigde voorzieningen die horen bij een complete stadswijk. Daarmee wordt onder andere aangesloten op de Omgevingsvisie Amsterdam 2050, de Bedrijvenstrategie 2020-2030 en de Amsterdamse referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen.

Ruimtelijke kwaliteit De openbare ruimte in Schinkelkwartier krijgt een hoge gebruiks- en belevingswaarde, waarbij wordt ingezet op een klimaat­besten­dige inrichting, voldoende groen, behoud en ver­sterking van landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden, een goede afwis­seling tussen levendigheid en rust en maximale mogelijkheden voor ontmoeting. Daarmee wordt onder andere aangesloten op de Visie Openbare Ruimte, de Groenvisie 2020-2050 en de Amsterdamse referentie­ normen voor groen.

Bereikbaarheid Bij een woon-werkgebied met hoge dichtheid hoort een centrumstedelijk mobiliteitsprofiel, waarbij autobereikbaarheid onderschikt is aan lopen, fietsen en openbaar vervoer. Voor­ waarden zijn goede verbindingen voor langzaam verkeer en verbetering van bereikbaarheid per openbaar vervoer. Daarmee wordt onder andere aangesloten op de Uitvoerings­ agenda Mobiliteit en de Agenda Amsterdam Autoluw.

Gezondheid en veiligheid Uitgangspunt is een gezonde en veilige leef­ omgeving, waarbij de invloed van milieu­ belasting zoveel mogelijk wordt beperkt en inrichting van de fysieke leefomgeving ­stimuleert om te bewegen en gezond te leven. Daarmee wordt onder andere aangesloten op het Amsterdams geluidbeleid, de Amsterdamse richtlijn g ­ evoelige bestemmingen luchtkwaliteit, het Programma Bewegende Stad en de Amsterdamse referentienormen voor sport.

Duurzaamheid De gemeente Amsterdam heeft de doelstelling om in 2030 55 procent CO2-uitstoot te reduceren en in 2050 moet de CO2-uitstoot verlaagd zijn met 100 procent. Schinkelkwartier wordt aardgasloos en volgt de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 en Transitievisie Warmte, waarbij een duurzaam energiesysteem wordt gerealiseerd. Daarnaast wordt in lijn met Amsterdam Circulair 2020-2050 ingezet op een flexibele inrichting van de gebouwde omgeving, hergebruik van grondstoffen en reductie van afval. Amsterdam zet in op schonere en gezondere lucht in de stad zoals is vastgelegd in het Actieplan Schone Lucht.

Sociale inclusiviteit Schinkelkwartier ondersteunt de ontwikkeling van een inclusieve en ongedeelde stad door segregatie op woning- en arbeidsmarkt zoveel mogelijk te voorkomen, waarbij Schinkelkwartier een ruimtelijke en maatschappelijke verbindings­ functie kan krijgen tussen Zuid en Nieuw-West. Daarmee wordt onder andere aangesloten op de Woonagenda 2025 en het Woningbouwplan 2022-2028.

49

50

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

3.3 Ambities voor Nieuwe Meer Oost De ambities voor Nieuwe Meer Oost zoals ­geformuleerd in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050, de projectnota Schinkelkwartier en de Strategie Innovatiedistricten Amsterdam zijn in het kader van de investeringsnota nader uitgewerkt en gespecificeerd. De centrale ambitie voor Nieuwe Meer Oost is het doorontwikkelen van het gebied als inno­vatie­ district, waarbij we een focus leggen op het versterken van de ruimtelijke assets. De belangrijkste aanleiding daarvoor is de aanwezigheid van twee toonaangevende (internationale) spelers op het gebied van innovatie in de bestaande situatie, te weten IBM en

B. Amsterdam. De opgave daarbij is om het huidige innovatieve karakter als kernkwaliteit in te zetten als integraal onderdeel van de toe­komstige identiteit en het gebied te ont­ wikkelen als een bruisende hoogstedelijke omgeving voor wonen, werken, leren en experimenteren. We hebben verschillende ambities voor de ontwikkeling van Nieuwe Meer Oost geformuleerd. Die ambities sluiten goed aan op de gevoerde gesprekken met partijen in en rondom het gebied en gaan dieper in op vier belangrijke pijlers: tijd, context, gebruik en ruimte.

Ambities innovatie­ district Nieuwe Meer Oost

CONTEXT

TIJD

Samenhang en verbondenheid op verschillende schaalniveaus

Oog voor verleden en toekomst

TIJD Oog voor verleden en toekomst

GEBRUIK Een plek waar talent zich thuis voelt

We ontwikkelen een adaptieve buurt die voortborduurt op cultuurhistorische waarden en die meebeweegt met maatschappelijke veranderingen en behoeften.

We creëren een aantrekkelijk, dynamisch en innovatief toonaangevend stedelijk klimaat, dat zowel (inter)nationale als lokale doelgroepen van kenniswerkers bereikt.

Deze ambitie hebben we vertaald in de volgende doelstellingen: • We laten landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden zoveel mogelijk terugkomen in de gebiedsontwikkeling. • We creëren bekendheid bij bezoekers, bewoners en werknemers door logische inpassing van bijzondere bestaande en nieuwe identiteitsdragers in het stedelijk weefsel. • We stimuleren de ontwikkeling van energiezuinige, circulaire en flexibele gebouwen die een minimale impact hebben op het milieu en in de toekomst makkelijk van functie kunnen veranderen. • We dragen zorg voor een gevoel van leefbaarheid en identiteit in elke fase van de gebiedsontwikkeling.

Deze ambitie hebben we vertaald in de volgende doelstellingen: • We vergroten de stedelijkheid en levendigheid door verdichting en functiemenging, en stimuleren interactie tussen verschillende mensen. • We realiseren passende kwalitatief hoogwaardige woon- en werkruimte voor diverse doelgroepen. • We creëren een aantrekkelijk vestigings­ klimaat voor kleinschalige ondernemers, startups en scaleups.

CONTEXT Samenhang en verbonden­heid op verschillende schaalniveaus We ontwikkelen een gebied, waar de buurten Nieuwe Meer Oost en Nieuwe Meer West een eenheid vormen, dat onderdeel is van een krachtig en kleurrijk stadsdeel Nieuw-West en dat voortborduurt op de structuur van de stad Amsterdam.

INNOVATIE DISTRICT NIEUWE MEER

GEBRUIK

RUIMTE

Een plek waar talent zich thuis voelt

Ideale condities om te verblijven en ontmoeten

Deze ambitie hebben we vertaald in de volgende doelstellingen: • We versterken de ruimtelijke samenhang met de omgeving, zowel qua ruimtelijke als programmatische structuur. • We verbinden het gebied beter met zijn omgeving met openbaar vervoer, fiets- en wandelroutes. • We ontwikkelen een sociaalinclusieve buurt, die oplossingen biedt voor lokale opgaven: wonen, leren, uitgaan en werken zijn toe­ gankelijk voor mensen uit Nieuw-West. • We maken het gebied aantrekkelijk voor zowel internationale bedrijven als lokale ondernemers en woningzoekenden.

RUIMTE Ideale condities om te verblijven en ontmoeten We ontwikkelen een groene stadsbuurt waar mensen prettig kunnen wonen, werken, uitgaan en verblijven, zowel overdag als 's avonds. Deze ambitie hebben we vertaald in de volgende doelstellingen: • We zetten in op een aantrekkelijke en sociaal veilige inrichting van het gebied, die uitnodigt tot formele en informele ontmoeting en interactie. • We beperken geluidhinder en negatieve gezondheidseffecten als gevolg van weg, spoor en luchtvaart. • We realiseren groene plekken waar mensen rust kunnen vinden in een drukke stad en waar bewegen wordt gestimuleerd. Nieuwe Meer Oost zal als innovatiedistrict zowel impact hebben op lokaal, stedelijk als (inter) nationaal niveau. Een gebied waar werelden samenkomen, talent zich kan ontplooien en waar jong en oud zich thuis voelt. Bovenstaande ambities en bijbehorende doelstellingen vormen de basis voor de uitgangspunten voor de ontwikkeling en programmering van de bebouwing en open­ bare ruimte in Nieuwe Meer Oost.

51

52

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

3.4 Omgevingseffectrapport en juridisch planologisch kader Omgevingseffectrapport (OER) Schinkelkwartier Voor Schinkelkwartier is een Milieueffectrapport (MER) opgesteld en is een m.e.r.-procedure doorlopen. Gekoppeld aan de vaststelling van het bestemmingsplan Overschiestraat 182 en 188 heeft de gemeenteraad op 21 december 2023 het OER Schinkelkwartier aanvaard. Het doel van een m.e.r.-procedure is om in de besluitvorming over ruimtelijke ontwikkelingen het milieubelang volwaardig mee te nemen. In de geest van de Omgevingswet is het MER opgesteld als Omgevingseffectrapport (OER). Het OER heeft dezelfde functie en status als een MER, maar kent een bredere reikwijdte. Het OER is gelijktijdig met de projectnota Schinkel­ kwartier opgesteld, zodat het mogelijk was om de uitkomsten van het OER te verwerken in de projectnota. Het OER Schinkelkwartier heeft drie kerntaken die helpen om richting te geven aan de ­trans­formatie van Schinkelkwartier: 1. Het biedt inzicht in de effecten van belang­ rijke keuzes op het gebied van de fysieke leefomgeving. 2. Het geeft een spelregelkader voor elk omgevingsaspect om zo, gegeven de situatie in Schinkelkwartier, een zo hoog mogelijke leefomgevingskwaliteit te waarborgen en de geformuleerde ambities te behalen. 3.

Het is een ‘levend’ OER, wat inhoudt dat het OER flexibel en toekomstbestendig is, omdat het door middel van monitoring geactualiseerd en waar nodig aangevuld kan worden. Op basis van de effectbeoordeling en een beoordeling van de impact op de ambities zijn in het OER voor diverse aspecten alternatieven afgewogen en voorkeursalternatieven bepaald. Deze zijn verwerkt in de projectnota Schinkel­ kwartier. Veel van die voorkeursalternatieven zijn ook relevant voor Nieuwe Meer Oost. Het gaat onder meer om de aanpassing van het watersysteem, de uitbreiding van de groen­ structuur, de omgang met cultuurhistorie, de ver­schuiving van auto naar openbaar vervoer en fiets, het treffen van geluidafschermende maatregelen en de keuze voor het energie­

systeem. De doorwerking van de relevante voorkeursalternatieven in het plan voor Nieuwe Meer Oost wordt in deze investeringsnota nader toegelicht. In het OER Schinkelkwartier zijn maatregelen en spelregels geformuleerd die ervoor moeten zorgen dat de ambities voor Schinkelkwartier worden behaald, negatieve effecten voor de fysieke leefomgeving worden voorkomen of beperkt en kansen worden benut. Deze maat­ regelen en spelregels geven invulling aan de voorkeursalternatieven. De gemeente moet maatregelen treffen om de benodigde con­dities voor nieuwbouw en transformatie te creëren. De spelregels, opgenomen in het spelregelkader OER, zijn kaderstellend voor stedelijke ­ontwik­kelingsprojecten van initiatiefnemers in Schinkelkwartier. In deze investeringsnota zijn de maatregelen zoals geformuleerd in het OER, voor zover relevant voor deelgebied Nieuwe Meer Oost, nader uitgewerkt. Voor zover op principiële onderdelen wordt afgeweken van de kaders uit het OER wordt dat in deze investeringsnota gemotiveerd.

Juridisch planologisch kader Om de beoogde gebiedsontwikkeling van Nieuwe Meer Oost mogelijk te maken is aan­ passing van het huidige juridisch planologisch kader ten aanzien van het gebruik nodig. Dit geldt niet voor de plannen voor de ont­wik­keling van B@Home (Johan Huizingalaan 763a), het nieuwe kantoor (Johan Huizingalaan 765) en bij­behorende parkeergarage en woonblokken 2 en 3 ten noorden van het nieuwe kantoor in Think District. Deze ontwikkelingen lopen vooruit op de rest van de gebieds­ ontwikkeling Nieuwe Meer Oost en passen binnen de stedenbouwkundige en programmatische kaders in deze investeringsnota. Om deze ontwikkelingen mogelijk te maken zijn eerder omgevings­vergunningen voor afwijken van het bestemmingsplan verleend. Binnen het plangebied Nieuwe Meer Oost gelden diverse bestemmingsplannen, die sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet op

1 januari 2024 onderdeel zijn geworden van het tijdelijk deel van het Omgevingsplan Amsterdam. Hieronder volgt een opsomming van de bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen voor afwijken van het bestemmingsplan binnen Nieuwe Meer Oost: Nieuwe Meer e.o. Dit bestemmingsplan voorziet in een bedrijfs­ bestemming voor het terrein van datacenter Global Switch, een gemengde bestemming voor B. Amsterdam en de voormalige schrijfmachinefabriek en een kantoorbestemming voor het zuidelijk gelegen IBM-terrein. Nieuwe Meer e.o. – Johan Huizingalaan 759 Dit bestemmingsplan (wijzigingsplan) voorziet in een fysieke uitbreiding van het datacenter Global Switch, zoals opgenomen in het Masterplan Global Switch Amsterdam (2013). Johan Huizingalaan 761-763 Dit bestemmingsplan voorziet in een flexi­ bilisering van de bestemmingen in het gebouw B. Amsterdam naar wonen en werken en ruimte

voor herontwikkeling van de percelen Johan Huizingalaan 761-763 en Henk Sneevlietweg 20 en 22 op de middellange termijn naar wonen, werken en voorzieningen. In dit bestemmingsplan is een gebruiksrecht voor 30 hotelkamers opgenomen dat nog onbenut is. B@Home, Johan Huizingalaan 763a Dit bestemmingsplan voorziet in de ont­wik­keling van B@Home bestaande uit woningen, kantoren en de verplaatsing en vergroting van het onbenutte hotelrecht uit het hiervoor genoemde bestemmingsplan Johan Huizingalaan 761-763. Think District blok 1, Johan Huizingalaan 765 Deze omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan voorziet in de ont­ wikkeling van een ondergrondse parkeergarage en een nieuw multi-tenant kantoor waar onder andere IBM zich zal vestigen. Think District blok 2 en 3, Johan Huizingalaan 765 Deze omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan voorziet in de ont­wikkeling van twee woontorens (blok 2) en een woon­gebouw (blok 3) in Think District.

53

54

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

55

56

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

Gemeente Amsterdam Investeringsnota Nieuwe Meer Oost Schinkelkwartier

4 Stedenbouwkundig plan

In dit hoofdstuk behandelen we het stedenbouwkundig plan voor Nieuwe Meer Oost. Met een stedenbouwkundig plan geven we richting aan de gewenste ruimtelijke ontwikkeling. Het is een kader waarin we de belangrijkste bouw­ stenen voor het ontwerp vastleggen, zoals de gebouwtypologie, de water- en groenstructuur en het stratenpatroon. In dit hoofdstuk gaan we

in op de gebouwtypologie en benoemen we spelregels voor het bouwen en de beeld­ kwaliteit. Deze spelregels zijn een vertaling van het beeldkwaliteitsplan Nieuwe Meer Oost (bijlage 2). Dit hoofdstuk vormt de kapstok voor de hoofdstukken Programma, Openbare ruimte, en Verkeer en parkeren. Samen vormen deze vier hoofdstukken het plan voor Nieuwe Meer Oost.

4.1 Van ambitie naar ontwerp We willen met het stedenbouwkundig plan invulling geven aan de centrale ambitie om Nieuwe Meer Oost door te ontwikkelen tot ­innovatiedistrict (zie hoofdstuk 3). Daarbij houden we rekening met de kaders uit de projectnota en het OER Schinkelkwartier en werken deze waar nodig verder uit. We hebben, in aansluiting op de ambities van het innovatiedistrict de volgende stedenbouwkundige opgaven voor Nieuwe Meer Oost geformuleerd: • Benutten van landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden • Verbinden van het gebied met de omgeving • Transformeren naar een stedelijk milieu met een hoge dichtheid • Verbeteren van het woon-, werk- en verblijfsklimaat

TIJD Benutten van landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden De bestaande landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden in het gebied vormen de basis voor een robuust ontwerp. Zo is de ecologische verbinding langs het spoortalud en de A4 een belangrijke drager voor het ontwerp. We willen deze groen­ structuur uitbreiden en de ecologische functie verder versterken door deze te verbinden met de natuur in de Oeverlanden. Verder hebben we oog voor het IBM-verleden van het gebied. We benutten de aanwezige cultuurhistorische waarden als inspiratiebron en waar mogelijk fungeren deze waarden als identiteitsdrager voor de gebiedsontwikkeling.

CONTEXT Verbinden van het gebied met de ­omgeving We willen Nieuwe Meer Oost goed verbinden met de stad en beter inbedden in de groene omgeving van het Amsterdamse Bos en de Nieuwe Meer. Nieuwe verbindingen voor de fiets en het openbaar vervoer zijn noodzakelijk om het huidige isolement van het gebied op te heffen en de transformatie te ondersteunen. Het ontwerp voor Nieuwe Meer Oost borduurt voort op de heldere structuur van wegen, watergangen en bomenrijen in Nieuw-West. We voegen nieuwe routes toe om de structuur van Nieuw-West aan te helen en het gebied beter in zijn omgeving te integreren.