2. Investeringsnota Gentiaanbuurt

Investeringsnota Fase I Gentiaan Aardgasvrij subsidie Van der Pekbuurt Bestedingsvoorstel voor onttrekking uit het Klimaatfonds van de gemeente Amsterdam 14 december 2021

Blok 5 Gentiaanbuurt

Gemeente Amsterdam

1

Opgesteld door: In opdracht van:

Daphne de Vree

Regisseur aardgasvrij

+31613785139

d.de.vree@amsterdam.nl

Suzanne Roos

Regisseur aardgasvrij

+31622076035

s.roos@amsterdam.nl

Rozemarijn Doornewaard

Teamleider Energie Transitie Gebouwde Omgeving

r.doornewaard@amsterdam.nl

1 Inleiding

Deze Investeringsnotitie betreft een investeringsvoorstel voor het aardgasvrij maken van fase I, Gentiaan (blok 6 t/m 10). Omdat er in de Van der Pekbuurt in deze fase reeds gestart is met de uitvoering kan besluitvorming over dit gedeelte niet langer wachten. Voor 1 blok dat momenteel aardgasvrij is (blok 5) is reeds subsidie verkregen in 2019. In 2022 zal voor de blokken 1 t/m 4 van Gentiaan en de rest van de buurt een Buurt UitvoeringsPlan gemaakt worden. Dit plan wordt geschreven in samenwerking met alle partijen in de buurt die bezit hebben in de ondergrond of de bovengrond. In het Buurt UitvoeringsPlan wordt voor de hele buurt een plan beschreven wanneer en op welke manier al het vastgoed verduurzaamd wordt en aardgasvrij wordt gemaakt, samen met alle stakeholders in de ondergrond en in de bovengrond. Het BUP is de basis voor de gebiedsgerichte subsidie voor de hele Van der Pekbuurt. Deze Investeringsnota Gentiaan kan gedefinieerd worden als een eerste opmaat voor het BUP.

Voorgeschiedenis: City Dealbuurt en Proeftuin De Van der Pekbuurt is in 2017 aangemerkt als een City Deal aardgasvrij buurt waar partijen gezamenlijk onderzoeken hoe de buurt het beste aardgasvrij kan worden. Daarnaast is de Van der Pekbuurt ‘proeftuinwijk’ in het programma Proeftuin Aardgasvrije Wijken van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. In de Van der Pekbuurt is Ymere de grootste woningbouwcorporatie. Zij heeft renovatieplannen in deze buurt. De Alliantie, Eigen Haard en De Key hebben ook bezit in de buurt. Ook is er een aantal particuliere eigenaren, commerciële verhuurders en bedrijfsruimten aanwezig en ligt er maatschappelijk vastgoed in het gebied. Westpoort Warmte heeft al deels een warmtenet in de buurt liggen. Een deel van het huidige gasnetwerk van Liander is van gietijzer. Deze gasleidingen zijn oud, kwetsbaar en moeten verwijderd worden op het moment dat de grond opengaat.

Verkenning Aardgasvrije Van der Pekbuurt Met de City Deal partijen is in 2017 de verkenning van een aardgasvrije Van der Pekbuurt gestart. In een aantal workshops zijn partijen samengekomen om de plannen in de buurt te delen en de meest optimale variant te bepalen. Partijen hebben als doel om een gebiedsgerichte oplossing te organiseren. Binnen het juridisch kader van de subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij Amsterdam kan het college van B&W de Van der Pekbuurt als gebied met specifieke subsidievoorwaarden aanwijzen.

2

Gebiedsgerichte aanpak De stimulans voor grote vastgoedbezitters om mee te werken aan een gebiedsgerichte aanpak wordt verder versterkt door een van de voorwaarden voor subsidiering binnen de subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij. Deze voorwaarde is dat een vastgoedbezitter een intentieovereenkomst levert waaruit blijkt dat zij al haar vastgoed binnen het gebied van die specifieke subsidieregeling vóór een door het college te bepalen datum aardgasvrij maakt. In de afgelopen 3 jaar heeft de gemeente met partijen in de buurt gewerkt aan een plan voor de Van der Pekbuurt. Uit deze samenwerking is een aantal punten duidelijk geworden, zijn afspraken gemaakt en zijn er aandachtspunten naar boven gekomen.

Voorkeur voor stadswarmte De Transitievisie Warmte van de Gemeente Amsterdam laat zien dat een warmtenet de laagst maatschappelijke kosten kent in deze buurt. Na uitgebreid onderzoek in en met de wijk blijken 2 temperatuurregimes het meest haalbaar: midden temperatuur door middel van stadswarmte en lage temperatuur door middel van aquathermie1. Nader onderzoek laat zien dat de benodigde investeringen voor renovatie en isolatie voor een laag temperatuur regime hoger ligt dan voor een midden temperatuur regime2. De corporaties met bezit in de Van der Pekbuurt, de nutspartijen en de gemeente hebben na weging van alle warmtealternatieven de voorkeur uitgesproken voor verwarmen door middel van stadswarmte. Dit is terug te lezen in de projectnota Van der Pekbuurt Aardgasvrij d.d. september 2020.

Duur van de verduurzamings0pgave: 10 tot 15 jaar In de afgelopen 3 jaar is ook duidelijk geworden dat de omvang van de totale buurt (2500 panden), de verscheidenheid aan eigenaren en de verscheidenheid aan renovatie- en verduurzamingsopgaven een gefaseerde aanpak vraagt met een tijdhorizon van 10 tot 15 jaar voor de uitvoering. In deze nota richten we ons op de eerste 5 jaar voor fase I Gentiaan. Binnen de Van der Pekbuurt zijn er verschillende gebieden met elk een eigen dynamiek en eigen verduurzamingsopgave, kijkend naar eigenaarschap en momentum van grootschalige onderhoudsplannen. De opgave is omvangrijk inclusief het (moeten) opengraven van grote delen van de openbare ruimte in verband met de aanleg van het netwerk en de onderstations. In de afgelopen 3 jaar is duidelijk geworden dat het schrijven van één integraal plan voor een wijk van 2500 woningen een opgave is die nooit ‘af’ is. Vanwege de diversiteit aan opgaven en vraagstukken. Vanwege de beslissingsbevoegdheden van vele tientallen eigenaren/partijen. En omdat een dergelijke omvangrijke ingreep veel tijd kost. Daarom is het plan voor de wijk in een aantal fasen verdeeld. Voor de Gentiaanbuurt, is er namelijk een specifiek plan (uitgezonderd de blokken met gespikkeld bezit) inclusief tijdsplanning en commitment van de betrokken partijen.

Voor de 2e fase is er een duidelijk richting, maar de 1 Rapport Op weg naar een aardgasvrije Van der Pekbuurt; EnergyGo; januari 2020

2 Rapport Onderzoek naar twee wijksystemen voor een aardgasvrije Van der Pekbuurt; DGMR; 19 juni

2020

3

finesses op planning, route en kosten zijn nog niet duidelijk. Bij de derde fase is nog heel veel onduidelijk. Wachten tot er duidelijkheid is over fase 2 en 3 werkt vertragend. Daarom wordt de huidige stand van zaken in deze nota beschreven en voor fase 1, Gentiaanbuurt, een bestedingsvoorstel gedaan. En zelfs deze Gentiaanbuurt is gedeeltelijk klaar (blok 5) en er is een deel dat nog geen beslissing heeft genomen over de uitvoering van de verduurzaming (blok 1 t/m 4).

Amsterdamse Warmtemotor De corporaties hebben in het kader van de Amsterdamse warmtemotor toegezegd om voor 2027 de eerste 10.000 woningen van het aardgas te halen. Daarvoor stelt de gemeente Amsterdam 5000 euro per woning of maximaal 50 miljoen beschikbaar. De Van der Pekbuurt zit in de eerste 15 buurten die minimaal nodig geacht worden om tot 10.000 aardgasvrije woningen voor 2027 te komen. Daarmee is het waarschijnlijk dat (een deel van) de Van der Pekbuurt in de komende aardgasvrij wordt via de warmtemotor aanpak. Wat dat precies betekend voor het Buurt Uitvoeringsplan moet nog precies duidelijk worden.

4

2 Fasering

Hieronder volgt achtereenvolgens een uiteenzetting van de onderhouds- en aardgasvrijopgave voor alle gebieden in de wijk, een overzicht van de verschillende fases en de samenhang tussen de fases. Onderhoud- en aardgasvrijopgave in de Van der Pekbuurt De onderhouds- en aardgasvrijopgave hangt samen met (onder andere en niet uitsluitend) het bouwjaar van het pand, de onderhoudsstaat, de hoeveelheid en intensiteit van de maatregelen die nodig zijn om het pand ‘toekomstproof’ te maken, de bestemming van het pand, etc. Hieronder volgt een schets van de opgaven waar verschillende deelgebieden in de Van der Pekbuurt voor staan. A.

Mosveld en omgeving bevat voor een groot gedeelte nieuwbouw die reeds op het stadswarmtenet is aangesloten. De overige panden in dit gebied zijn de OBA en de St. Rosaschool. Het pand van de OBA is eigendom van de gemeente Amsterdam. In de Transitievisie Warmte heeft de gemeente haar voornemen uitgesproken om de panden in eigen bezit aardgasvrij te maken in de periode 2020-2030. Voor de St. Rosaschool zijn er momenteel geen plannen bekend om aardgasvrij te worden.

B.

C.

De Gentiaanbuurt bestaat uit 437 adressen (woningen en winkels) verdeeld over 10 blokken. Ymere heeft voor haar blokken (5 t/m 10) met aaneengesloten 100% bezit een investeringsbesluit genomen en daar instemming voor opgehaald bij haar huurders. Er is een contract gesloten met warmteleverancier Vattenfall. Blok 5 is reeds gerenoveerd en aardgasvrij opgeleverd (2019) met aargasvrij subsidie van de gemeente Amsterdam. Start werkzaamheden en renovatie + aardgasvrij maken van de volgende 5 blokken van Ymere loopt op schema. De bouwblokken 1 tot en met 4 zijn gedeeltelijk in particulier bezit en gedeeltelijk in eigendom van Ymere. Dit zijn dus gespikkelde VvE’s. Over deze woningen is nog geen besluit genomen, noch door Ymere, noch door de andere eigenaren. Deze blokken worden in een volgende fase actief bij dit proces betrokken. Planning onbekend. Buiksloterweg Noordelijk deel, Sint Rosaklooster e.o. Aan dit deel van de Buiksloterweg staan 5 flats van VvE Buiksloterweg, de woningen zijn deels in eigendom van particuliere eigenaren en deels in eigendom van de Alliantie. Er is een actieve gespikkelde VvE. De panden zijn gebouwd in de jaren ’80. De onderhoudsopgave en energiehuishouding van deze panden verschilt mede door de bouwperiode aanzienlijk van de jaren ’20 panden.

De Van der Pek architectuur bestaat uit 1476 woningen en 48 bedrijfs- en /winkelruimten. We onderscheiden een Noordelijk deel en een Zuidelijk deel. Het Noordelijke deel delen we vanwege de omvang op in deel ten oosten van de Van der Pekstraat en een deel ten westen van de Van der Pekstraat.

5

D. Het maken van een uitvoeringsplan voor het noordelijk deel Van der Pek

architectuur (zowel oostelijk als westelijk van de Van der Pekstraat) is gaande. Dit moet eind 2021 leiden tot een bestuurlijk besluit door Ymere. In verband met de hoge kosten en de grote omvang van het project wordt een meer gedifferentieerd plan gemaakt, waarbij het aardgasvrij maken wel centraal blijft staan. Start renovatie wordt nu voorzien voor 2025-2026. Zie ook diverse Gemeenteraad stukken hierover.

E.

Laanwegkwartier bestaat uit De Nieuwe HAVO, woningen in jaren 80 architectuur,

(merendeel in eigendom van eigen haard en de Alliantie) en in het zuidelijke deel van de Buiksloterweg staat een diversiteit aan architectuur (van het begin van de 20e eeuw tot nieuwbouwwoningen). Het merendeel van de panden in dit deel van de buurt is particulier eigendom. Door de verscheidenheid aan bouwstijlen en eigenaren is er in dit deel van de wijk een evenzo grote verscheidenheid aan energie technische en organisatorische vraagstukken.

F.

Buiksloterweg, zuidelijk deel. In het meest zuidelijke deel van de buurt, nabij de

pont naar Centraal Station vindt men Horeca panden. Deze andere bestemming brengt ook andere vraagstukken met zich mee dan bij woningen. G.

H.

Het zuidelijk deel van de Van der Pekarchitektuur (337 woningen en 10 bedrijfs- en winkelruimten) is inmiddels gerenoveerd en grotendeels aardgasvrij-ready. De leerpunten uit deze renovaties worden meegenomen in de renovatieplannen voor de gebieden D en I. Een belangrijk leerpunt is dat er, ondanks goede isolatie en de stap naar label A, meer aandacht nodig is voor een betere luchtdichtheid van de woning waarbij de mechanische ventilatie gebaseerd moet worden op een CO2 gestuurde installatie.

Verspreid over de Van der Pekbuurt staan clusters woningen met jaren 80

architectuur (nabij buurthuis). Deze woningen zijn zowel in particulier eigendom, als in corporatie eigendom. Veelal zijn er actieve gespikkelde VvE’s. Deze jaren ’80 bouw heeft andere energie technische en organisatorische vraagstukken dan de jaren ‘20 bouw van Van der Pek en Disteldorp.

I.

Het maken van een uitvoeringsplan voor het noordelijk deel (zowel oostelijk

als westelijk van de Van der Pekstraat) is gaande. Dit moet eind 2021 leiden

tot een bestuurlijk besluit door Ymere. In verband met de hoge kosten en de grote omvang van het project wordt een meer gedifferentieerd plan gemaakt, waarbij het aardgasvrij maken wel centraal blijft staan. Start renovatie wordt nu voorzien voor 2025-2026. Zie ook diverse Gemeenteraad stukken hierover.

J.

Disteldorp is een tuindorp van 196 woningen, gebouwd in de jaren 1920 en

oorspronkelijk met tijdelijke status neergezet. 100 jaar later is Disteldorp een rijks- en gemeentelijk beschermd stadsgezicht. In dit deel van de buurt zijn woningen zowel in particulier eigendom als ook sociale woningbouw (De Key). Er is een actieve gespikkelde VvE. In dit deel van de wijk zijn de bouwkundige en organisatorische vraagstukken van heel andere orde dan in de Gentiaanbuurt en de Van der Pekbuurt.

K. NH Hotel nog afstemmen, plannen onbekend

Verspreid over de gehele Van der Pek buurt liggen woonboten, in het water aan de rand van gebieden C, E, G, H, I, en J. Woonboten kennen bouwkundig en technisch weer heel andere vraagstukken dan woningen.

6

In de onderstaande kaart wordt weergegeven hoe deze verscheidenheid aan onderhouds- en aardgasvrijopgaven verspreid is over de wijk:

Indeling in 3 fasen De transitie naar een aardgasvrije Van der Pekbuurt kan in 3 fasen worden verdeeld. 1.

Fase I betreft de Gentiaanbuurt. De eerste fase betreft werkzaamheden waarvoor concrete plannen zijn en waarvoor verschillende partijen in de wijk investeringsbesluiten hebben genomen. Deze werkzaamheden kennen daardoor een hoge mate van waarschijnlijkheid. Woningeigenaar Ymere heeft een renovatieplan gemaakt en vastgesteld voor de 6 blokken woningen waar zij volledig eigenaar van is. Ymere heeft ook draagvlak en instemming voor opgehaald onder de huurders van die panden en een contract gesloten met de warmteleverancier. Drie van de 6 blokken zijn inmiddels aardgasvrij opgeleverd. De volgende 2 blokken worden in 2022 gerenoveerd en het laatste blok volgen aansluitend. Vattenfall heeft het stadswarmte hoofdnet aangelegd vanaf Overhoeks naar de WOS op het Gentiaanplein. De tijdelijke warmtevoorziening is daarmee opgeheven. De aanleg van het hoofdnet maakt het wellicht ook mogelijk dat Buurthuis van der Pek met de renovatie overstapt van aardgas naar stadswarmte. Blokken

7

2. De tweede fase betreft de plannen die momenteel worden gemaakt. De contouren van de plannen zijn zichtbaar, de details worden de komende maanden nog nader uitgewerkt en besproken. Fase II valt naar verwachting binnen de Amsterdamse Warmtemotor afspraken die in 2022 verder uitgewerkt moeten worden. Dit betekent wel dat we een warmtenet als collectieve oplossing in Fase II verwachten. Een opt-out mogelijkheid blijft mogelijk voor particuliere eigenaren die eerder of een andere aardgasvrij optie kiezen en voor delen van de wijk die om technische redenen (zoals woningtypologie of omdat de afstand tot het warmtenet te groot is) mogelijk geen aanbod krijgen voor een aansluiting op het collectieve warmtenet. Indien dat laatste het geval is, dan zal de gemeente het desbetreffende deel van de wijk ondersteunen in de zoektocht naar een alternatief voor aardgas. De periode van start uitvoering van de renovatiewerkzaamheden aan de woningen van Ymere wordt tussen 2022 en 2027 verwacht. Fase II omvat het Noordelijk deel van de Van der Pek architectuur in bezit van Ymere (zie gebieden D en I op de kaart op pagina 6). Dit zijn 1139 woningen en 38 bedrijfs- en winkelruimten. Het maken van een uitvoeringsplan voor de renovatie van het noordelijk deel is gaande en eind 2021 wordt een bestuurlijk besluit hierover genomen door Ymere.

In verband met de hoge kosten en de grote omvang van het project wordt een meer gedifferentieerd plan gemaakt, waarbij het aardgasvrij maken centraal blijft staan. Fase II omvat plm. 40% van alle panden in de Van der Pekbuurt. De volgorde en het tempo waarin dit deel van de buurt aardgasvrij gemaakt zal worden, is bepalend voor de route waarin het stadswarmtenet in de buurt wordt aangelegd. Woningen die in fase I gerenoveerd worden en aardgasvrij ready worden gemaakt kunnen in fase II (mits ze dan volledig aardgasvrij worden) de eerder gemaakte kosten alsnog onderbrengen in de subsidie aanvraag. De particuliere huizenbezitters zijn in het tweede kwartaal van 2o21 uitgenodigd voor 5 informatiebijeenkomsten georganiseerd door !Woon, het Regionaal Energieloket en de Gemeente Amsterdam. Doel van deze informatiebijeenkomsten is dat de particuliere woningeigenaren in staat zijn zich voor te bereiden op het aardgasvrij maken van hun woning. Ook worden er diverse VvE’s in de Van der Pekbuurt begeleid in een begeleidingstraject door een energie-adviseur (bekostigd door de directie Wonen en team Energietransitie Gebouwde Omgeving van de gemeente) in het inzichtelijk maken van hun mogelijkheden om aardgasvrij te worden. 3. De derde fase betreft werkzaamheden waar op dit moment nog geen zicht op is en waar de planvorming nog van moet starten.

Fase III omvat delen van de wijk waar op dit moment ofwel nog geen renovatieplannen voor bekend zijn, ofwel waar bouwkundige en/of technische vraagstukken op tafel liggen waardoor er (nog) geen periode genoemd kan worden waarin de overstap naar aardgasvrij gemaakt wordt. Ondernemers en gebruikers van maatschappelijk vastgoed zijn actief benaderd met informatie over aardgasvrij worden. In 2019 heeft !WOON gesproken met meerdere ondernemers. In 2020 zijn er in het kader van de ondernemersaanpak een aantal belrondes geweest waarin 10 ondernemers geïnterviewd zijn. Tenslotte zijn veel ondernemers in de Van der Pekbuurt huurders van Ymere. Ymere neemt hen mee in het informatie en besluitvormingsproces, net zoals de huurders van de woningen. De gemeente zal in fase 2 ondernemers, gebruikers van maatschappelijk vastgoed en (indien van toepassing) commerciële verhuurders van winkel- en bedrijfsruimtes benaderen met informatie en

8

ondersteuning. Daar waar de ondernemers of maatschappelijke instellingen huurders van Ymere zijn, zal dit in samenwerking met Ymere gebeuren. Voor ondernemers en maatschappelijk vastgoed is vanaf november 2021 een aparte subsidieregeling aardgasvrij beschikbaar. In deze investeringsnota wordt voorgesteld om ook voor de eigenaren en huurders van bedrijfsruimten de gebiedsgerichte subsidie in fase II te bekrachtigen waardoor het aardgasvrij maken van ruimtes van ondernemers en winkels ook met de gebiedsgerichte subsidie aantrekkelijker wordt gemaakt. Samenhang tussen de fasen Momenteel bevinden de werkzaamheden zich in fase I en de uitvoering zal naar verwachting duren tot eind 2023. Fase II ligt -naar de huidige verwachting- verder in de toekomst en wordt uitgewerkt in een Buurt Uitvoering Plan fase II (BUP, fase II). De renovatieplannen en -planning van Ymere voor de woningen in de gebieden D en I (zie kaart op pagina 6) zijn medebepalend voor het uitwerken van fase II. Aangezien Ymere haar plannen op het moment van schrijven van deze Investeringsnota opnieuw vormgeeft (en wat eind 2021 tot een besluit van de directie Ymere moet leiden), kan het Buurt Uitvoering Plan fase II nog niet worden geschreven. In het BUP, fase II zal naar verwachting een verdere onderverdeling/fasering worden gemaakt van de werkzaamheden in de wijk en daarmee van de transitie naar aardgasvrij.

Het verdient de voorkeur om in deze investeringsnota een totaalbeeld te schetsen van de plannen voor de hele wijk. Met de inzichten van vandaag de dag (uiteenlopende onderhouds- en verduurzamingsopgaven en de diversiteit aan eigenaren/beslissingsbevoegden) is het van belang de mogelijkheid openhouden een derde fase te hanteren. Er is op dit moment nog onvoldoende bekend over de plannen en mogelijkheden van bijvoorbeeld particuliere eigenaren in andere gebieden van de Van der Pekbuurt. Uit de informatiebijeenkomsten met particuliere eigenaren is duidelijk geworden dat een concreet aanbod (inclusief prijs en wanneer de overstap van gas naar stadswarmte mogelijk is) rand voorwaardelijk is voor woningeigenaren om hun keuze te maken.

9

3 Subsidievoorstel Van der Pekbuurt

Dit voorstel betreft fase I waarin (een groot deel van) de Gentiaanbuurt (gebied B) aardgasvrij wordt. Zes van de tien woonblokken in de Gentiaanbuurt zijn in volledig eigendom van Ymere. Ymere heeft in 2019 het eerste blok gerenoveerd en aardgasvrij opgeleverd. Voor de overige 5 blokken heeft Ymere dezelfde plannen gemaakt, de investeringen goedgekeurd en de instemming van de huurders opgehaald. Om deze reden behelst dit voorstel om €1.175.000 uit het Klimaatfonds beschikbaar te stellen voor een Van der Pekbuurtbuurt subsidie. Met deze subsidie kan enerzijds de realisatie van 228 aardgasvrije woningen en 3 bedrijfsruimten in de 6 zuidelijkste blokken van de Gentiaanbuurt door Ymere mede mogelijk gemaakt worden. Voor fase II, of zoveel eerder als het subsidieplafond bereikt wordt en/of er nieuwe actuele plannen zijn om aardgasvrij te worden, zal voor een verhoging van het subsidieplafond voor de Van der Pekbuurt een aanvullende dekking worden aangevraagd. In deze gebiedsgerichte uitwerking is gekozen om het gereserveerde bedrag -het subsidieplafondlaag te houden. Op deze manier wordt de gebiedsgerichte subsidie opengesteld voor de -op dit moment bekend zijnde- concrete plannen. Fase II vast wordt vastgelegd in het Buurt Uitvoeringplan voor de hele buurt.

Daarbij kan deze gebiedsgerichte uitwerking eenvoudig aangepast worden, zodat deze aansluit bij de plannen voor de gehele buurt. Gelijktijdig kan dan ook het besluit genomen worden om nieuwe gasaansluitingen in deze buurt te verbieden. Werkingsduur Warmteoplossingen die afwijken van de gebruikelijke aardgassituatie zijn vooralsnog duurder in aanleg/ombouw. In gebruik verdienen die meerkosten zich niet zomaar terug. Zodoende is het voor verhuurder en of huurder financieel niet aantrekkelijk om een woning aardgasvrij te maken. Met subsidie probeert de gemeente deze stap te stimuleren. De gebiedsgerichte subsidie is maximaal € 5000 voor 50% van de kosten aardgasvrij per woning. De gebiedsgerichte subsidie is hoger dan de stadsbrede subsidie, omdat de warmtetransitie tegen lagere maatschappelijke kosten kan worden gerealiseerd wanneer er gebiedsgericht gewerkt wordt. Dit wil de gemeente stimuleren. Bij een positieve besluitvorming door de gemeenteraad wordt uit het klimaatfonds een reservering gemaakt voor aardgasvrijsubsidie voor deze buurt. De reservering voor fase I heeft een termijn van 5 jaar, ingaande op 01 juli 2020 en loopt tot 31 december 2025. Complexgericht versus Gebiedsgericht De Gentiaanbuurt is de eerste buurt in de Van der Pekbuurt die aardgasvrij wordt. 6 woonblokken worden volledig gerenoveerd en aardgasvrij opgeleverd.

De gemeente onderschrijft deze ontwikkeling en heeft de Gentiaanbuurt willen meenemen in grotere plan (het Buurt Uitvoering Plan fase II) voor de Van der Pekbuurt. De renovatieplannen van Ymere liepen begin 2021 vertraging op waardoor het schrijven van het Buurt Uitvoering Plan eveneens vertraagd is.

10

De koppeling tussen enerzijds de in uitvoering zijnde plannen in de Gentiaanbuurt en anderzijds het te verwachten Buurt Uitvoering Plan fase II voor de van der Pekbuurt kan niet langer in stand worden gehouden. De goedkeuring over een subsidieaanvraag zou in tijd te ver af komen te liggen van de uitvoering van de aardgasvrij werkzaamheden in de Gentiaanbuurt. Door deze subsidieregeling openstellen voor de Gentiaanbuurt – als eerste fase van het grotere nog te verwachten Buurt Uitvoering Plan fase II voor de Van der Pekbuurt - wordt het mogelijk de subsidie tegelijkertijd vast te stellen en uit te betalen nadat de maatregelen zijn uitgevoerd. Het hoofdstuk van de subsidieregeling die met dit investeringsbesluit wordt gefinancierd, zal voorzien in een bepaling die het tot 60 dagen na de inwerkingtreding van dat hoofdstuk mogelijk maakt om subsidie aan te vragen voor activiteiten die uitgevoerd zijn in de periode tussen 01 juni 2020 en de dag die 60 dagen na de datum van inwerkingtreding van het subsidiehoofdstuk ligt. Dit betekent concreet dat de aanvrager tot 60 dagen na de inwerkingtreding van dit subsidiehoofdstuk de mogelijkheid heeft subsidie aan te vragen die al zijn uitgevoerd, mits deze niet voor 01 juni 2020 zijn uitgevoerd.

In tegenstelling tot de hoofdregel wordt de subsidie in deze gevallen niet geweigerd als men al met de werkzaamheden is begonnen voordat de aanvraag voor subsidie voor deze activiteiten is ontvangen. Dit is nodig en wenselijk, omdat het proces om tot een wijkaanpak en een subsidieregeling te komen in de van der Pekbuurt tijdrovend is gebleken. Partijen die vertrouwend op de uitkomst van de aanpak en vooruitlopend op de voltooiing van dat proces het initiatief genomen om toch al maatregelen te treffen zouden daarvoor niet gestraft moeten worden. Het was voor deze partijen immers niet mogelijk om subsidie aan te vragen op basis van de nog niet bestaande regeling en als gevolg van de grote vastgoedportefeuilles van deze partij(en) was het ook niet mogelijk om voor deze activiteiten aanspraak te maken op het stadsbrede aardgasvrij subsidie hoofdstuk.

Financiële onderbouwing Vastgoedeigenaren dragen zelf substantieel bij aan de kosten voor het aardgasvrij maken van de woning. Het voorgestelde subsidiebedrag dekt deels kosten die gemoeid zijn met het aardgasvrij maken van woningen. Het uitgangspunt van de gemeente is dat vastgoedeigenaren 50% van de meerkosten gesubsidieerd krijgen tot een maximumbedrag van € 5.000 euro per woning. De subsidie is dus een bijdrage voor de extra kosten die aardgasvrij met zich meebrengt. Onder meerkosten worden alle kosten voor een aardgasvrije ruimteverwarmings- en tapwaterinstallatie verstaan en een aardgasvrije kookinstallatie minus een bedrag van € 4.850,euro per woning voor de vermeden kosten voor een cv-ketel (twee keer vervangen van de cv ketel, met een discontovoet van 5% en inclusief onderhoud gedurende 30 jaar). Het bedrag is gebaseerd op een individuele verwarmingsinstallatie. Dit bedrag is in de besprekingen over de Amsterdamse Warmtemotor door de Woningcorporaties berekend als bedrag wat zij uit zouden hebben uitgegeven aan het vervangen en in stand houden van een cvinstallatie. Voor de woningen van Ymere in de Gentiaanbuurt ziet deze berekening er als volgt uit:

11

Voorgesteld wordt om het maximale bedrag per woning te reserveren omdat de uitbetaling plaatsvindt op basis van daadwerkelijk gemaakte kosten. Het subsidieplafond voor fase I is dan €1.175.000 (inclusief uitvoeringskosten). Deze subsidie is beschikbaar tot 31 december 2025.

Activiteit fase I Het realiseren van een aardgasvrije ruimteverwarmings- en tapwaterinstallatie in een woning. Omzetting van een gasgestookte kookvoorziening van een woning naar aardgasvrije kookvoorziening en het verwijderen van de aardgasaansluiting, zodat de woning aardgasvrij wordt. Totaal per woning

Totaal Fase I (228 woningen + 3 bedrijfsruimtes)

SAH subsidie (landelijk)

Subsidiebedrag per woning €4.500

€500 €5.000

€1.155.000 PM

De hoogte van de uit te keren subsidie wordt bepaald aan de hand van de offertes voor gebouw gebonden meerkosten om de woningen aardgasvrij te maken. De definitieve subsidie wordt uitgekeerd op basis van daadwerkelijk gemaakte kosten in getekende offertes. Voor de overige woningen in fase I zal een vergelijkbare berekening gemaakt worden waarin een inschatting gemaakt wordt voor de benodigde subsidie voor zowel het particuliere bezit, als ook corporatiebezit, als ook voor gespikkelde VvE’s, commerciële verhuurders en eigenaren van bedrijfsruimten in de Van der Pekbuurtbuurt.

12

Ymere renoveert 228 sociale huurwoningen en 3 bedrijfsruimtes gefaseerd vanaf oktober 2020 t/m Q3 2023, naast renovatie zullen deze blokken ook aangesloten worden op stadswarmte. De woningen gaan van label >=E naar (minimaal) label B. De keuze voor stadswarmte in dit gebied is gemaakt op basis van werksessies met alle corporaties, nutspartijen, !Woon en de gemeente Amsterdam. Een all electric aanpak is gezien de kwaliteit van de woningen niet haalbaar omdat dit een bovenmatige investering vergt aan isolatiemaatregelen, luchtdicht maken en te installeren installaties. Daarbij zou er in de kleine benedenwoningen veel woonruimte verloren gaan door de benodigde installaties voor een all electric variant. Alle overwegingen tezamen hebben geleid dat stadswarmte via het systeem van Vattenfall de laagste maatschappelijke kosten heeft en voor de bewoner niet hogere kosten dan in een aardgas-cv-variant. Gebiedsgerichte aardgasvrij subsidie Gebiedsgerichte bepalingen voor de subsidieregeling worden vastgelegd door een nieuw hoofdstuk aan de regeling toe te voegen. Dit bestedingsvoorstel voorziet in de financiering van

13

één hoofdstuk binnen het door de subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij geschetste kader. Dit hoofdstuk regelt een vast subsidiebedrag voor het aardgasvrij maken van woningen in de Van der Pekbuurt. De Van der Pekbuurt is aangemerkt als een City Deal aardgasvrij buurt waar partijen gezamenlijk onderzoeken hoe ze de buurt aardgasvrij kunnen maken. Voor deze buurt zijn verschillende aardgasvrij alternatieven met elkaar vergeleken. De nieuwbouw van het nabijgelegen Mosveld is aangesloten op het stadswarmtenet van Westpoort Warmte, evenals (inmiddels) het eerste gerenoveerde blok woningen in de Gentiaanbuurt. Voor het realiseren van een aardgasvrije ruimteverwarmings- en tapwaterinstallatie in een woning is €4500 subsidie per woning beschikbaar. Het veranderen van de verwarmingsinstallatie is het duurste en meest ingrijpende deel van het aardgasvrij maken van woning. Het brengt ook de meeste besparing in aardgasgebruik teweeg. Het is daarom dat het grootste deel van het subsidiebedrag per woning hiervoor beschikbaar wordt gesteld. Voor het omzetten van de gasgestookte kookvoorziening zodat de woning aardgasvrij wordt, is een subsidie van €500 per woning beschikbaar. Er zijn verschillende kookplaten op de markt die minder dan €500 kosten.

Uit de praktijk blijkt het echter ook noodzakelijk om 2 of 3-fase elektriciteitsvoorziening in de keuken aan te brengen en om de elektriciteitsaansluiting te verzwaren. Ook moet er vaak in het keukenblad de nodige aanpassingen gedaan worden om de elektrische kookplaat te kunnen plaatsen. Uit de berekeningen voor de eerste fase woningen van Ymere blijkt dat de gemiddelde kosten voor het aansluiten op het warmtenet en het omzetten van de gasgestookte kookvoorziening € 15.524,- per woning zijn.

3.1 Het doel Deze Van der Pekbuurt subsidie is een gebiedsgericht hoofdstuk binnen de subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij. Het doel van de subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij is als volgt omschreven: Deze subsidieregeling heeft tot doel het gebiedsgericht terugdringen van het gebruik van aardgas van gebouwen door stimulering van de transitie naar een aardgasvrij en klimaatneutraal Amsterdam.

3.2 De resultaten Het beoogde resultaat van het voorstel is het stimuleren van woningencorporaties en Amsterdammers om in de Van der Pekbuurt, fase 1 228 aardgasvrije woningen en 3 aardgasvrije bedrijfsruimten te realiseren van Ymere In de situatie dat het subsidieplafond bereikt wordt, kunnen er maximaal 231 panden aardgasvrij worden met deze subsidie. Als het subsidieplafond bereikt wordt, zal er een nieuw bestedingsvoorstel ingediend moeten worden om de bestedingsruimte te verhogen. Dit valt idealiter samen met fase II en de nog op te stellen en vast te stellen Buurt Uitvoering Plan fase II.

14

De woningen worden aangesloten op het netwerk van Westpoort Warmte. Op basis van de standaardsituatie daalt de CO2-uitstoot van het warmtegebruik daarmee met rond 74% t.o.v. aardgas. Zo draagt de subsidie ook bij aan de besparingsambities van Amsterdam Klimaatneutraal in 2050. De locatie De voorgestelde subsidie zal uitsluitend voor vastgoed binnen de Van der Pekbuurtbuurt, Gentiaan verleend kunnen worden.

3.3 Stakeholders De verlening van subsidie is geheel aan de gemeente. De belangrijkste doelgroep van deze regeling zijn eigenaren en bewoners van woningen in de Van der Pekbuurtbuurt. In de Van der Pekbuurtbuurt is Ymere de grootste woningcorporatie. Ook De Alliantie, Eigen Haard en De Key hebben woningbezit in deze buurt. Ook zijn er een kleine 400 particuliere eigenaren in de buurt aanwezig en een aantal maatschappelijke instellingen en winkels, bedrijven en horeca. In de volgende fase worden deze stakeholders verder betrokken bij de wijkgerichte aanpak. Liander Het gasnet van de Van der Pekbuurt en in de Gentiaan-buurt kenmerkt zich voor een (aanzienlijk) deel als een ‘zeer oud’ gasnetwerk vanwege de grijs gietijzeren leidingen. Dit betekent dat het gasnetwerk op deze plekken grondroeringsgevoelig is. Als er werkzaamheden plaatsvinden in de ondergrond dan zal het netwerk verwijderd moeten worden of vervangen. Het laatste heeft niet de voorkeur van netbeheerder Liander, tot dat er een duidelijk alternatief plan ligt voor de warmtevoorziening. Uit maatschappelijk kosten oogpunt is het niet wenselijk om meerdere infrastructuren (gas en warmte) naast elkaar te hebben liggen.

Het huidige gasnet wordt al deels verwijderd en op sommige plekken (tijdelijk) vervangen ten behoeve van het aardgasvrij maken van de eerste woningen van fase 1, als ook voor het tracé van het warmtenet naar de Gentiaanbuurt toe. Er zijn voor deze fase geen specifieke investeringen nodig in het elektriciteitsnet als de woningen aardgasvrij worden. De overstap van koken op aardgas naar koken op elektriciteit kan door het huidige net geleverd worden. Wel gaat Liander het elektriciteitsnet vernieuwen, omdat de straat opengaat voor de werkzaamheden aan de openbare ruimte en/of het aanleggen van het warmtenet. Het elektriciteitsnet wordt verderop in de buurt uitgebreid, dit zijn echter geen desinvesteringen.

15

3.4 Het Rijk Uit het Klimaatakkoord blijkt dat het Rijk een gebiedsgericht door de gemeente geleid proces naar aardgasvrij voorstaat. De gemeente wordt daarom gevraagd om een transitievisie warmte en een wijkgerichte aanpak voor te bereiden. De Amsterdamse Transitievisie Warmte is in oktober 2020 vastgesteld door de gemeenteraad. Dit bestedingsvoorstel is een voorbeeld van een gebiedsgerichte subsidie waar er naar verwachting meer van zullen volgen. Op dit moment vraagt het faseringsvraagstuk in de wijk nog een flinke inzet in tijd om het gebied stapsgewijs aardgasvrij te maken op de vrijwillige basis die er nu ligt. Mocht het Rijk een afsluitplicht instellen dan kan het tempo aanzienlijk opgevoerd worden. De onrendabele top voor het aardgasvrij maken van de huurwoningen is aanzienlijk en kan met de Amsterdamse gebiedsgerichte aardgasvrij subsidie voor een deel bekostigd worden (50% met een maximum van €5.000). Een aanzienlijk deel blijft op dit moment over voor de gebouweigenaar. Als een deel ook door een rijkssubsidie gedekt kan worden, zoals met de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen, dan kunnen de bijdragen van partijen over meer woningen verdeeld worden waarmee meer woningen aardgasvrij gemaakt kunnen worden.

Er is op dit moment geen betrokkenheid van het Rijk bij deze buurt voorzien, anders dan de geldende subsidieregelingen SAH (voor corporaties) en ISDE (voor particulieren). De SAH is voor de blokken in Gentiaan aangevraagd maar nog niet toegekend (december 2021). Vanuit de Proeftuinen Aardgasvrije Wijken (PAW) aanpak heeft het Rijk een bijdrage gestort van ruim €6 miljoen. Dit bedrag is geoormerkt opgenomen in het Klimaatfonds van de Gemeente Amsterdam. Deze rijksbijdrage zal worden ingezet ter (gedeeltelijke) dekking van de gemeentelijke gebiedsgerichte subsidie. Voor de gehele van der Pekbuurt zou (onder de nu geldende subsidievoorwaarden) een totaalbedrag van 2500 woningen * €5000 = €12.500.000,benodigd zijn. De rijksbijdrage PAW dekt daar bijna de helft van.

16

4 Financieel

4.1 Investeringsbedrag €1.175.000,- (inclusief uitvoeringskosten à € 20.000,-)

4.2 Investeringsvorm Subsidie door de gemeente Amsterdam vanuit de subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij.

4.3 Zakelijke afweging Het voorgestelde subsidiebedrag dekt deels kosten die gemoeid zijn met het aardgasvrij maken van woningen. Hoe groot dat deel is hangt sterk af van de maatregelen die genomen worden door de eigenaar of huurder. De meerkosten voor aardgasvrij bedragen voor Ymere voor de 6 blokken in fase I gemiddeld ruim € 20.000 euro per woning. De subsidiebijdrage van maximaal €5.000 dekt in deze casus ongeveer 25% van de kosten, en vraagt nog wel van aanvragers een eigen additionele investering. De keuze voor aardgasvrij brengt op dit moment over het algemeen geen kostenbesparing teweeg voor de eindgebruiker of de vastgoedbezitter.

4.4 Kasritme Ymere levert heeft 1 blok woningen in de Gentiaanbuurt in 2019 gerenoveerd en aardgasvrij opgeleverd. Najaar 2020 is Ymere gestart met de uitvoering van de 2 volgende blokken woningen. De oplevering daarvan is gerealiseerd in het vierde kwartaal van 2021. Direct aansluitend is Ymere met de renovatie van de 2 volgende blokken woningen gestart, waarvan de oplevering wordt verwacht voor het vierde kwartaal van 2022. De aardgasvrij oplevering van het laatste blok woningen staat gepland voor het vierde kwartaal van 2023. De planning van andere eigenaren in de Van der Pekbuurt is niet gedetailleerd bekend. De verwachting is daardoor dat de uitbetaling aan de corporatie in 3 delen plaats zal vinden, namelijk na oplevering in delen. De uitbetaling aan de andere eigenaren zal versnipperd plaatsvinden. Om te beoordelen wanneer een subsidieverlening effect heeft op het kasritme van het klimaatfonds is het moment van vaststelling leidend. De verwachting is dat subsidies onder de €5000, door een wijziging in de ASA2013 niet meer direct vastgesteld en uitbetaald zullen worden.

17

Alle subsidies doorgaan daardoor een twee-fase proces met een aanvraag tot verlening vooraf en een aanvraag tot vaststelling nadat de maatregelen zijn uitgevoerd. In het geval dat er met terugwerkende kracht subsidies worden toegekend, kan het voorkomen dat de subsidies direct worden vastgesteld en uitgekeerd. Met betrekking tot de uitvoering van de subsidieregeling is de verwachting dat de grootste werklast gedurende de eerste jaren zal zijn, waarbij de verlening het meeste werk is. In de jaren daarna zullen de vaststelling van de subsidie en de handhaving van de aanvullende voorwaarden aanmerkelijk minder werk behelzen. Het verwachte kasritme is daarom:

Jaar Woningen Subsidie Uitvoering

2022 100 500.000 10.000

2023 100 500.000 8.000

2023-2026 31 155.000 2.000

Totaal 231 1.155.000 20.000

4.5 Kostenefficiency Op dit moment heeft de gemeente geen bevoegdheden om af te dwingen dat vastgoedbezitters maatregelen treffen om woningen aardgasvrij te maken. Verleiden van de eigenaren en huurders is daarom een belangrijk instrument. Uit ervaring met de subsidieregeling aardgasvrij blijkt dat de voorgestelde subsidie van €5000 niet dekkend is in vergelijking met de kosten die de eigenaar of huurder moet maken om de beoogde maatregelen te treffen maar desondanks wel noodzakelijk om een enigszins acceptabele businesscase voor de woningeigenaar op te kunnen stellen en besloten te krijgen, en ook effectief. De aanvrager van de subsidie wordt uitgedaagd om zelf nog aanvullende dekkingsbronnen te zoeken, onder voorwaarde dat gebouweigenaren altijd een substantieel deel zelf bekostigen. Op deze manier wordt ontoelaatbare staatssteun uitgesloten.

18

5 Risicoanalyse en -mitigatie

Risico 1: Door de aandacht voor fase 1 wordt er niet meer gebiedsgericht gewerkt Consequentie: De planning en uitvoering van de aardgasvrije oplossing is niet optimaal voor het gehele gebied. Mitigatie: De aanvragende partij voor de subsidie wordt gevraagd een intentieverklaring of investeringsnota, die volgt uit het WAM (Wijken Aardgasvrij Maken) proces, aan te leveren bij de subsidie aanvraag. Hier geven alle betrokken partijen akkoord op de investering op basis van economische, technische en sociale plannen. Risico 2: Ontoelaatbare staatssteun Consequentie: De gemeente kan de subsidie zoals eerder besproken niet definitief verlenen Mitigatie: Subsidiebedrag lager vaststellen Risico 3: Met subsidie afgesloten van het aardgasnet en vervolgens toch weer aangesloten Consequentie: De middelen worden niet doelmatig aangewend Mitigatie 1: De Van der Pekbuurt aanwijzen als gebied waar geen nieuwe aardgasaansluitingen mogen komen. Het college heeft een bevoegdheid op grond van artikel 10, lid 7 onder b van de Gaswet waarmee zij kan verzekeren dat in bepaalde gebieden geen nieuwe aardgasaansluitingen mogen komen. Dit is een nieuwe bevoegdheid en het gebruik ervan is nog onvoldoende onderzocht, maar deze bevoegdheid kan in potentie dit risico van ondoelmatige besteding geheel wegnemen.

In het op te stellen Buurt Uitvoeringsplan in fase II kan de Van der Pekbuurt worden aangewezen als gebied waar geen nieuwe gasaansluitingen mogen komen. Mitigatie 2: De contractuele verplichtingen tussen leverancier en afnemer van het warmtenet verhinderen het opnieuw aansluiten van de woning op gas.

19