2. Inrichtingsvoorstel dakpark A9.pdf

Van tunnelvisie naar common ground Voorstel voor de inrichting van de parkvelden en open ruimtes van het Gaasperdammertunnelpark

Concept september 2021

Inhoud 1. Samenvatting 2. Inleiding 2.1 Ligging 2.2 Voorgeschiedenis 2.3 Het park en de parkvelden

3 4 4 4 5

3. Participatie

6

3.1.1 Stakeholders en een klankbordgroep 3.1.2 Het proces 3.2 Opbrengst 3.2.1 Een naam voor het park 3.2.2 Identiteit 3.2.3 Thema’s voor het park en de parkvelden

6 6 7 7 7 8

4. Het inrichtingsvoorstel 

4.1 Uitgangspunten voor de ontwerpbeslissingen 4.2 Hoofdlijnen van inrichtingsvoorstel: de zonering 4.3 Hoe krijgen de thema’s een plek in de parkvelden?

14 14 15 16

5. Parkmaken

18

5.1 Uitgangspunten 5.2 Aan de slag 5.2.1 Eerste fase – de parkmakersgroep 5.2.2 Tweede fase – wensen en ideeën worden concrete voorstellen 5.2.3 Derde fase – voorstellen worden uitgevoerd 5.2.4 Vierde fase – borgen van de opbrengst

18 18 18 18 19 19

6. Beheer

20

6.1 Openstelling park 6.2 Beheerplan

7. Planrealisatie binnen beleidskaders

21

7.1 Van Structuurvisie naar Omgevingsvisie. 7.2 Groenvisie 2050. Een leefbare stad voor mens en dier 7.3 Masterplan Zuidoost 2021-2040 7.4 Handboek inrichting openbare ruimte (HIOR) 7.4.1 Visie Openbare Ruimte 7.4.2 Programma’s de gezonde stad en de bewegende stad 7.4.3 Routekaart Amsterdam klimaatneutraal en Rainproof 7.4.4 Beleidskader verkeersnetten Amsterdam 7.5 Gebiedsontwikkeling Gaasperdammertunnelzone 7.6 Voorlopige en definitieve ontwerpen 7.7 Bestemmingsplan 7.8 Vergunningen, verhuringen en/of afspraken over (mede)beheer en gebruik 7.9 Evenementenbeleid: het locatieprofiel

21 21 22 22 22 22 22 22 22 23 24

8. Planning

26

9 Financien

27

9.1 Kosten en opbrengsten totale project 9.2 Raming beheerkosten

24 24

27 27

Colofon

28

Bijlagen

28

20 20

Van tunnelvisie naar common ground |

2

1. Samenvatting Nu de Gaasperdammertunnel opgeleverd is en Rijkswaterstaat de omgeving en het park op de tunnel heeft overgedragen, is het tijd voor de verdere invulling van het park door de gemeente. In dit inrichtingsvoorstel leest u hoe het park nu verder wordt ingericht zodat het in de zomer van 2022 helemaal af is en inwoners en bezoekers van Zuidoost het goed in gebruik kunnen nemen . Om een voorstel voor inrichting te kunnen maken is het eerste groeninrichtingsplan aangevuld met de opbrengst van een uitgebreide participatie. Het huidige inrichtingsvoorstel is gemaakt op basis van een viertal thema’s: (1) Groeninrichting, (2), Kunst, cultuur en muziek (3) Sport, Spel en Bewegen en (4) Stadslandbouw. In het park komen straks horeca, een natuurspeeltuin, verschillende sportplekken, zoals een stangenpark, en mooie routes. Daarnaast is er inmiddels gestart met een gevarieerde aanplant van bomen en planten.

Inrichtingsvoorstel

Veel wensen en ideeën uit de participatie worden hiermee onderdeel van het nieuwe park. Een parkmaker werkt samen met bewoners en lokale organisaties aan een nadere invulling van de thema’s zoals de inrichting voor Stadslandbouw, een programmering voor Kunst, Cultuur en Muziek en de realisatie van plekken en routes voor Sport, Spel en Bewegen. In het voorstel zijn ook de drie mogelijke namen voor het park opgenomen. Tijdens de participatie konden bewoners een naam indienen en stemmen op een lijst van tien meest genoemde namen. Dat resulteerde uiteindelijk in een top drie: Tunnelpark, Gaasperpark en Ubuntupark. Na een advies van de stadsdeelcommissie besluit het college straks over de definitieve naam. In het voorstel zijn aan de hand van 4 thema’s en een restcategorie functies toegewezen aan verschillende plekken in het park.

Kaart met parkvelden en open ruimtes

De basis hiervoor is het beheerplan, waarvoor het eerder vastgestelde groeninrichtingsplan (GRIP) het uitgangspunt is. Dit beheerplan wordt aangepast met de onderdelen uit dit inrichtingsvoorstel. Dat betekent dat naast de kosten voor het inrichtingsvoorstel ook een nieuwe raming voor de beheerkosten wordt gemaakt.

Direct na overdracht van het park door Rijkswaterstaat neemt de gemeente het park in beheer.

Van tunnelvisie naar common ground | Samenvatting en leeswijzer

3

2. Inleiding Voor u ligt het voorstel voor de inrichting en naamgeving van het park op het dak van de Gaasperdammertunnel. Het beschrijft de inrichting op basis van een eerder vastgesteld groenontwerp aangevuld met de opbrengsten van een uitgebreid participatietraject. U leest ook over de aanpak om de inrichting die nu wordt voorgesteld verder uit te werken en welke rol bewoners en andere belanghebbenden hierin kunnen spelen. Hiervoor worden diverse activiteiten georganiseerd door een parkmaker. Deze is in het najaar aangesteld.

2.1 Ligging Het park ligt tussen het metrostation Gaasperplas in het Oosten en de NS-spoorlijn bij Holendrecht in het Westen. In de Noord-Zuidrichting lopen de fiets- en voetpaden die het park bereikbaar maken vanuit de Bijlmer en Gaasperdam. De gearceerde gebieden ten noorden en zuiden van het park zijn open velden, waar in de toekomst gebouwd kan worden.

verbreed en overkluisd. Dit grote infrastructurele werk werd voltooid met de openstelling van de laatste tunnelbuis voor het autoverkeer op 23 november 2020. Op het dak van de tunnel komt een nieuw langgerekt park met wandel –en fietspaden. In de Bestuurs- en uitvoeringsovereenkomst (in het vervolg: BUVO) is afgesproken dat Rijkswaterstaat het park ontwerpt en aanlegt en het daarna overdraagt aan de gemeente Amsterdam. De Gaasperdammertunnel en het nieuwe park zijn waardevol voor de stad. Door de verbreding van de rijksweg van 4 naar 11 rijstroken levert de tunnel een bijdrage aan de bereikbaarheid van Amsterdam, maar ook aan ruimtelijke kwaliteit, de luchtkwaliteit en de leefbaarheid van dit deel van de stad. Met de aanleg van de tunnel worden Gaasperdam en de Bijlmer met elkaar verbonden. Het park op de tunnel sluit aan op de andere parken in de directe omgeving: het Nelson Mandelapark, het centrale park Gaasperdam en het Gaasperpark. Rond het park kan in de toekomst worden gebouwd. Er is ruimte voor maximaal 3500 woningen, tussen de 15.000 en 30.ooo bvo kantoorruimte en/of leisure of hotelontwikkeling. Hier zijn bouwvelden voor gereserveerd. De invulling van deze bouwvelden maken geen onderdeel uit van dit inrichtingsvoorstel.

Tekening park op het tunneldak (Rijkswaterstaat)

2.2 Voorgeschiedenis De Gaasperdammerweg is een rijksweg die de A9 dwars door stadsdeel Zuidoost met de A1 verbindt. In 2013 hebben Rijkswaterstaat (RWS) en de gemeente Amsterdam afgespr0ken dat de Gaasperdammerweg zou worden

Overzichtskaart met omliggende buurten Van tunnelvisie naar common ground | Inleiding

4

2.3 Het park en de parkvelden De aanleg van het park is gebaseerd op het Groeninrichtingsplan (in het vervolg: GRIP). Dat maakt deel uit van de BUVO. Het GRIP beschrijft de hoofdopzet van het park: Waar komt het groen, wat is de padenstructuur, waar kunnen verblijfsplekken komen, hoe is de ontsluiting met fiets- en voetpaden geregeld? Het ontwerp van het groen zelf is gedetailleerd ingevuld. De grasvelden worden ingezaaid met een bloemrijk grasmengsel en er is een soortenlijsten voor de vaste planten, struiken en bomen. Daarnaast is er ruimte gereserveerd voor nadere invulling. Dit is bij de vaststelling van het GRIP gedaan, om die invulling zo goed mogelijk te laten aansluiten bij actuele ontwikkelingen in omliggende buurten. Nu de tunnel voltooid is en het park kan worden aangelegd, is het moment aangebroken om hierover een besluit te nemen. Schetsen van het groen

Het park boven de Gaasperdammertunnel vormt een brede glooiende heuvel, variërend van 4,5 tot 8 meter boven het maaiveld. Het wordt een uniek semi-natuurlijk park met een eigen groentypologie. Aan de rand van het park lopen in Oost-Westrichting de voetpaden. Daartussen liggen langwerpige terpen die gemiddeld één meter hoog en 45 meter breed zijn. Het zijn groene ruimten met een afwisselend karakter en verschillend formaat. De tunnelaansluitingen op de Gooiseweg (de S112) worden met bijzondere zuilvormige populieren als een groene entree van het stadsdeel vormgegeven. De groeninrichting kenmerkt zich door vijf typen groen: bomen, struiken, wild gras- en bloemenmengsel, vaste planten voor verwildering en gemaaid gras. In dit groen komen open ovaalvormige ruimten. Deze zijn in het participatieplan parkvelden genoemd. Daarnaast is er een grote centrale open ruimte in het hart van het park. Dit ligt tegenover het dienstgebouw van RWS, aan de westkant van de ovonde van de Gooise Weg. Het dienstgebouw wordt gebruikt om het verkeer in de tunnel te monitoren. Het dak van het gebouw is openlijk toegankelijk. Door zijn hoge ligging biedt het een mooi uitzicht over het hele park. Aan de oostkant van de Gooise Weg wordt tussen de tunnelmonden een tuin met kersenbloesem aangelegd. Tussen de kop van die tuin en een aangrenzend parkveld is er ook nog ruimte die nader ingevuld kan worden.

Dit inrichtingsvoorstel heeft betrekking op de parkvelden en de beschreven open ruimtes.

Plein en landschap gebouw

Van tunnelvisie naar common ground | Inleiding

5

3. Participatie Al bij de start van de bouw van de Gaasperdammertunnel is besloten bewoners, bedrijven en organisaties invloed te geven op het gebruik van het park en de nadere invulling. In de loop der jaren zijn er daarom diverse oriënterende bijeenkomsten georganiseerd, zoals een rondetafelgesprek in 2017. Voor overleg met omwonende over de aanleg van de tunnel en het park heeft RWS het Vinger-aan-de-Pols (VAP) overleg ingesteld. In het najaar 2020 zijn er aanvullende afspraken gemaakt over de participatie. Er is besloten dat de participatie onder verantwoordelijkheid van het Dagelijks Bestuur van Zuidoost zou plaatsvinden, waarna ook het Participatieplan parkvelden werd opgesteld. Dit plan vormde de basis van een participatietraject. Via een bureauselectie heeft PLYGRND.city de opdracht gekregen om de participatie te organiseren. De participatie heeft in de maanden februari tot en met april 2021 plaatsgevonden. PLYGRND City, het gemeentelijke projectteam van de Gaasperdammertunnel en het stadsdeel hebben in een nauwe samenwerking de inbreng van alle deelnemers tijdens de participatiebijeenkomsten verzameld.

3.1.1 Stakeholders en een klankbordgroep Bij de voorbereiding van de participatie is vanwege het grote aantal betrokken partijen en belanghebbenden een stakeholdersanalyse gedaan. De analyse was een belangrijk hulpmiddel voor het vinden van mogelijke deelnemers aan de participatie. Onder de belanghebbenden vonden we onder andere de bewonersverenigingen, volkstuinders, kunstenaars en sporters. De analyse gaf ook goed inzicht in sociale netwerken en sleutelfiguren die benaderd zijn om deelnemers te werven. Er is een klankbordgroep gevormd om de voortgang en doelstellingen van het participatieproces te bewaken. Deelnemers waren actieve bewoners en leden van lokale organisaties. De klankbordgroep heeft een belangrijke rol gespeeld bij de selectie van het participatiebureau. De groep adviseerde daarnaast het projectteam en bureau PLYGRND.city bij de uitvoering van de participatie.

3.1.2 Het proces De participatie voor het toekomstige park boven op de Gaasperdammertunnel moest rekening houden met de corona- epidemie. PLYGRND.city bedacht samen met het projectteam een hybride vorm, waarbij de participatie deels op locatie en deels online kon worden gedaan. Zes weken lang konden inwoners van Zuidoost en andere geïnteresseerden meedenken over de invulling van het park. Het bureau PLYGRND.city organiseerde deze participatie en bedacht de campagne waarmee deelnemers werden geworven. Zij spraken meer dan 600 mensen in verschillende buurten, door daar met een bakfiets aanwezig te zijn. Er was ook een speciaal ingerichte Greenbox op het Anton de Komplein voor meningspeiling en consultatie. Online op de speciaal ingerichte website www.tunnelpark.nl werd actief meegedaan aan stellingen. Rond de 3000 mensen bezochten de website. Voor de drie live bijeenkomsten schoven online 783 mensen aan. Daarvan namen 100 mensen deel aan de online verdiepingsgesprekken.

De bakfiets van PLYGRND.city Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

6

PLYGRND.city maakte van het proces en de opbrengst een uitgebreide rapportage Deze is opgenomen als bijlage. In de volgende paragraaf leest u de belangrijkste bevindingen.

3.2 Opbrengst Tijdens de participatie werd gesproken over een naam, de identiteit en de mogelijke invulling van het park. Bij het laatste ging het vooral om de invulling van de lege parkvelden en open ruimte. Binnen het reeds vastgestelde GRIP lag hier de vrije ruimte voor nieuwe wensen en ideeën.

Top 10

meestgenoemde namen • Anton de Kom Park • Bijlmerpark • Bijlmertunnelpark • Gaasperpark • Gaasperdammertunnelpark • Kwakupark • Nelson Mandelapark • Tunnelpark • Ubuntupark • Vredespark

De top 3 In totaal zijn er op de 10 namen 901 stemmen uitgebracht. Daaruit is de volgende top 3 gekomen: 1. Tunnelpark (284 stemmen) 2. Gaasperpark (127 stemmen) 3. Ubuntupark (75 stemmen)

3.2.2 Identiteit Schets parkgebied met genummerde parkvelden en open ruimtes. De bouwvelden op deze kaart waren geen onderdeel van de participatie.

3.2.1 Een naam voor het park Bewoners kregen tijdens de participatie gelegenheid voorstellen te doen voor de naam van het nieuwe park. Mede op advies van de stadsdeelcommissie van Zuidoost werd deze mogelijkheid onderdeel van de participatie. Een paar honderd namen werden ingestuurd, waarvan een aantal met een toelichting. Van de meeste genoemde namen is een top 10 samengesteld. Op deze namen kon online worden gestemd. Drie parknamen kregen de meeste stemmen: Tunnelpark, Gaasperpark en Ubuntupark. De stadsdeelcommissie geeft nu een advies over deze drie namen, waarna het college van B&W uiteindelijk besluit over de definitieve naam. Vooraf zijn deze namen getoetst bij de namencommissie van de gemeente om ervoor te zorgen dat er ook daadwerkelijk uit deze namen gekozen kan worden.

Een naam weerspiegelt de identiteit van het park. Na de eerste onlinebijeenkomst werd duidelijk dat deelnemers een gevarieerd park voor ogen hebben. Een park voor iedereen, waar met respect voor de directe omgeving en medegebruikers van het park heel veel kan en mag gebeuren. Het park op de Gaasperdammertunnel laat zich als volgt omschrijven: “Het nieuwste park van Amsterdam verbindt de buurt. Een park zoals een park moet zijn, maar dan een op een unieke plek. Op het dak van de A9 tunnel. Hoog, met uitzicht dat ver rijkt. Van jou en van mij. Zo groen en divers ingericht dat je je er in de natuur waant, maar met de levendigheid en voorzieningen van een stadspark. Het park krijgt vorm en zijn ware identiteit door de natuur zelf en de mensen die er iets ondernemen. Alles kleinschalig. Er is ruimte voor horeca en culturele programmering, maar ook voor sport en beweging zijn er plekken ingericht. Bijzonder zijn ook de delen waar stadslandbouw is, waar ook jij iets aan kunt bijdragen. Stel je eens voor, een wandeling met je klas of je familie door het park die leidt langs bijzondere tuinen en kunst. Onderweg passeer je een gezellige picknick of BBQ en vul je je waterflesje bij. Het park biedt ruimte voor je eigen leefstijl, maar laat je ook aangenaam verrassen door die van een ander.” Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

7

Kernwaarden Samen In het park kun je elkaar ontmoeten, bij dat leuke lokale koffiezaakje of in het veld waar er groente worden verbouwd. Het park is van jou en mij, je zorgt ervoor en kunt er jouw ding doen.

Verbinding Het park zelf verbindt de verschillende buurten van het stadsdeel en is een van de schakels van een groen lint door Zuidoost. Door samen te werken of te genieten van het park worden mensen verbonden.

3.2.3 Thema’s voor het park en de parkvelden Uit de bijeenkomsten, digitale reacties en gesprekken in de buurt zijn tal van wensen en ideeën opgehaald. Deze zijn onderverdeeld in vier themagroepen en een restcategorie: 1. Groeninrichting, 2. Kunst, Muziek en Cultuur, 3. Sport Spel en Bewegen, 4. Stadslandbouw en 5. andere belangrijke wensen. Zo ontstaat een helder beeld van wat deelnemers graag wél en liever niet in het park zien. Daarnaast werd duidelijk dat niet alle wensen en ideeën direct uitvoerbaar zijn. Voor stadslandbouw en kunst en cultuur is verder uitwerking samen met bewoners en initiatiefnemers nodig. Om die reden wordt dan ook een parkmaker aangesteld die hiermee aan de slag gaat. In hoofdstuk 4 wordt hier verder op ingegaan. In deze paragraaf wordt per thema de opbrengst kort samengevat

Weelderig divers De bomen en planten in het afwisselende landschap geven een weelderig beeld. Bijen, insecten, planten en bomen zorgen voor balans. Je kunt er iets ondernemen of gewoon genieten.

Levendig respectvol Je kunt er van alles doen, het park wordt goed bezocht. Kunst, cultuur, sport en programmering voor jong en oud. De omwonenden ervaren geen overlast want er is genoeg ruimte voor iedereen.

Actief gezond Je kunt er bewegen en sporten, maar ook je eigen groente verbouwen. Je waant je er in de natuur, kunt er eten van eten en bewegen of andere gezonde dingen doen.

Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

8

1. Groeninrichting Mensen willen open natuurlijke ruimtes, die goed worden onderhouden. Er is vraag naar een natuurlijke plek voor ontspanning. Een plek waar de natuur kan gedijen, een plek voor wilde planten en dieren. Ook is er behoefte aan educatie over groeninrichting en eetbare planten, bijvoorbeeld op een boerderij. Bewoners willen wat meer accent op ruwe natuur, maar ook goede verbindingen (lopen, fietsen, transport). Zodat het park evenwichtig gebruikt kan worden, zowel in combinatie van de natuur en uitvoering van programma door de mensen. De meeste mensen zijn het er wel over eens dat de flora en fauna rijkelijk vertegenwoordigd moeten zijn in het nieuwe park. Idealiter is er sprake van een park met rustige ontspannen gebieden die afgewisseld worden met groene gebieden waar de mens gebruik van kan maken en van kan leren. Wat nemen we als belangrijkste opbrengst mee? Het ideaalbeeld is een goede wisselwerking tussen parkbezoeker en groeninrichting, onder andere door de toepassing van functioneel groen. Bewoners willen ontspannen genieten van de natuur in het nieuwe park. Dieren, vogels, planten en insecten moeten in dit gebied worden beschermd, zodat ze hier goed kunnen gedijen.

Wensen (dit ziet men graag in het park)

Liever niet

• Bomen • Bloementuin • Eetbaar park • Open groene ruimtes • Rust en natuurgevoel • Kersenbloesem bomen • Fruitbomen en struiken • Boerderij / kinderboerderij • Doorgang en leefgebied voor dieren • Goed onderhouden, mooi en schoon

• Geen honden • Geen manege • Geen trekpleister • Geen groentetuin • Geen open gazon • Geen kattenbakvulling en hondenpoep • Geen overdekte gebieden • Geen overlast van lawaai, muziek, bbq, drugs, festivals, licht

Schets wensen en ideeën Groeninrichting Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

9

2. Kunst, Muziek en Cultuur Bij de themagroep Kunst, Muziek en Cultuur werden muziek, educatie en samen tijd doorbrengen als belangrijkste onderwerpen genoemd. Bewoners willen graag dat kunst wordt ingezet voor educatie en recreatie. Daarnaast is het belangrijk dat de sfeer van het park de “de ziel van Zuidoost” weerspiegelt, bijvoorbeeld in de vorm van een biënnale over het stadsdeel. Ook kleinschalige festivals passen in het park, bijvoorbeeld met akoestische muziek. Daarbij is belangrijk dat dit soort evenementen met respect voor de directe omgeving worden georganiseerd. Dus bijvoorbeeld niet te dicht bij de woningen die om het park liggen. Mensen kennen helaas voorbeelden van festivals bij de Gaasperplas waarvan overlast werd ervaren. Een silent disco zou hier bijvoorbeeld wel een passende activiteit kunnen zijn. En een bordje ‘na 22:00 uur stilte ajb'. Het zou ook prettig zijn als op geluidsoverlast echt gehandhaafd wordt. Tot slot werd ook theater genoemd; het park leent zich er goed voor om voorstellingen te organiseren. Wat nemen we als belangrijkste opbrengst mee? De wensen en behoeften van de bewoners laten zien dat er een middenweg moet worden gevonden, waarbij de sfeer die volgens velen bij dit park hoort (inclusief kunst, cultuur en muziek) niet leidt tot overlast voor de omgeving.

De daadwerkelijke programmering van cultuur en muziek én eventueel kunst in de openbare ruimte wordt verder ingevuld tijdens het parkmaken.

Wensen

Liever niet

• Festivals • DJ-booth • Workshops • Live muziek • Water fontein • Openluchttheater • Ziel van Zuidoost • Centrale kunst punten • Programmeren voor ouderen • Gamification door middel van kunst

• Geen trekpleister • Geen lichtmasten • Geen overlast van lawaai, muziek, bbq, drugs, festivals, licht

Schets wensen en ideeën Kunst, Cultuur en Muziek Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

10

3. Sport, Spel en Bewegen Bewoners zijn wat verdeeld als het gaat om sporten in het park. Veel mensen zien graag sportvoorzieningen in het park met een goede programmering die daarbij aansluit. Zowel jongeren als ouderen zijn op zoek naar speel(tuin) mogelijkheden, voor zichzelf of hun kinderen. Niet alleen voor deze voorzieningen, maar ook mogelijkheden om de sport-, speel- en beweegruimtes als community te gebruiken, niet per se alleen voor één doelgroep. Ook mogelijkheden om routes en een sportparcours te doen zijn zeer gewenst. Het zou fijn zijn als er routes zijn voor verschillende gebruikers (fietsers, skaters, wandelaars en hardlopers). Routes die verbonden zijn met het omliggende groen en bestaande routes. Er zijn ook deelnemers die liever geen sportactiviteiten in het park zien. Over het volgende is men het wel eens: Het park hoeft geen sportpark te worden. Daar is in de omliggende parken genoeg ruimte voor. Tot slot is een aantal deelnemers kritisch over de verlichting. Wat hun betreft hoeft het park niet tot laat verlicht te zijn. Te veel licht kan overlast geven aan de omwonenden, maar is ook slecht voor de natuur in het park. Wat nemen we als belangrijkste opbrengst mee? De wens voor een grote (natuur)speeltuin is groot, waar kinderen van alle leeftijden zouden moeten kunnen spelen. Maar er zou ook ruimte moeten zijn voor spelende volwassenen.

Daarnaast vraagt men om ruimte voor calisthenics(parcours), skaten, voetballen, basketbal, tennis- en padelbanen.

Wensen

Liever niet

• Parcour • Trimbaan • Skatepark • Calisthenics • Voetbalveldjes (kunstgras) • Basketbalveld • Grote speeltuinen • Sport kalender • Tennis / padelbanen • Schaken in de openbare ruimte

• Geen lichtmasten • Geen jeugd in het park • Geen speeltuin • Geen sporten in het park • Geen voetbal • Geen trainingsapparatuur • Geen toestel • Geen overdekte gebieden

Schets wensen en ideeën Sport Spel en Bewegen Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

11

4. Stadslandbouw Bewoners willen beschutte plekken in het park om te tuinieren. Zij stellen voor dat plekken om te tuinieren hand in hand gaan met educatie en bewustwording over tuinieren. Ook willen bewoners leren over duurzaamheid en samenwerken als gemeenschap om zelfvoorzienend te worden. Anderen zien liever geen moestuinen die openbaar toegankelijk zijn, maar wel als het wat beschutter is of er in ieder geval een vorm van sociale controle is. Openheid wordt dan ook belangrijk gevonden in het park. Het wordt ook prettig gevonden als er kassen zijn en er in bakken groente verbouwd kan worden, zodat de ouderen niet zoveel hoeven te bukken. Zuidoost wil een plek om samen te komen en te leren over de natuur als gemeenschapsgrond met plukroutes, zodat het park ‘eetbaar’ is. Wat nemen we als belangrijkste opbrengst mee? De bewoners van Zuidoost willen graag een plek waar ze met eigen handen en kennis gezamenlijk voedsel kunnen verbouwen. Het gaan dat niet alleen om de oogst, maar ook zeker om bewustwording van de werking van de natuur en de noodzaak voor duurzaam leven in een stedelijke omgeving.

Wensen

Liever niet

• Fruittuin • Volkstuinen • Kruidentuin • Moestuinen • Urban farming • Bloementuinen • Zero-waste park • Kinderen tuinieren lessen • Omheiningen voor beschermde tuinen • Lokale partijen & de stad werken samen aan programma en infrastructuur

• Geen fietspaden • Geen groentetuin • Geen asfalt

Schets wensen en ideeën Stadslandbouw Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

12

5. Andere belangrijke wensen In deze restcategorie zijn wensen en ideeën opgenomen waar bewoners extra aandacht voor hebben gevraagd, maar die niet direct onder de thema’s konden worden ondergebracht. Zo wordt er gepleit voor voldoende ontmoetings-, eet- en zitplekken en een duidelijk onderscheid van verschillende functies: Waar kan men bijvoorbeeld met de hond lopen en waar mag je fietsen? De netheid en veiligheid in het park worden ook belangrijk gevonden. Deelnemers geven aan dat mensen zich verantwoordelijk moeten voelen voor hun eigen rommel. Ook extra voorzieningen, zoals water(drink)palen en toiletten, werden door de bewoners genoemd als een manier om het park gebruiksvriendelijker te maken. Algemeen vinden de deelnemers dat het een “inclusief park” moet worden, met de energie en sfeer die men benoemt als “typisch Zuidoost” en voor iedereen toegankelijk. Een park om elkaar te ontmoeten, te ontspannen en tijd door te brengen. Over onderwerpen zoals BBQ-en is men verdeeld. Verbieden zou niet lukken, denkt men, wel reguleren, door bijvoorbeeld vaste plekken aan te wijzen. Daarmee voorkom je al veel overlast. Eensgezind zijn de deelnemers als het gaat om het gebruik van het park. Dat moet mogelijk zijn voor iedereen, veilig en met respect voor elkaar. Picknick in Zuidoost

Wensen

Liever niet

• BBQ-locaties • Picknickbanken • Hondengedeelte • Restaurant / catering • Fiets- en wandelpaden • Weinig tot geen overlast • Toiletten en water stations • Inclusief; een park voor iedereen • Toegankelijk voor ouderen & gehandicapten • Een plek om te ontmoeten, samen tijd door te brengen en te ontspannen

• Liever niet • Geen plastic • Geen eten of terras • Geen vaste catering • Geen alcohol en geen drugs

Wat nemen we als belangrijkste opbrengst mee? De bewoners van Zuidoost willen graag een plek waar iedereen kan genieten van het groen en passende activiteiten. De wens dat dit veilig kan in een mooie schone omgeving is belangrijk voor het beheer en het parkmaken. De opbrengst uit deze participatie is afgelopen zomer voorgelegd aan de deelnemers en belangstellenden. Zij waren blij met het rapport van PLYGRND, dat als bijlage aan dit stuk is toegevoegd. De opbrengst is verwerkt in een het inrichtingsvoorstel voor het park. In het volgende hoofdstuk leest u hier meer over.

Van tunnelvisie naar common ground | Participatie

13

4. Het inrichtingsvoorstel Met het verzamelde materiaal van de participatie is een inrichtingsvoorstel voor de parkvelden en de open ruimtes gemaakt. De gemeente heeft, op basis van thematische uitgangspunten, alle wensen en ideeën zorgvuldig beoordeeld en voor en tegens tegen elkaar afgewogen. Uiteindelijk is bij het inrichtingsvoorstel gekeken naar de beste samenhang van voorzieningen, de wensen en ideeën die voor veel mensen belangrijk waren én naar het aanbod in de omgeving. Het resultaat is een gevarieerde inrichting waarbij verschillende functies en programmering een plek krijgen.

4.1 Uitgangspunten voor de ontwerpbeslissingen Een analyse van de wensen en behoeften van de bewoners en andere stakeholders laat zien dat er bij elk thema overlappende ideaalbeelden (een common ground) gevonden kunnen worden. Per thema kan die common ground als volgt worden samengevat:

Groeninrichting Het ideaalbeeld is een goede wisselwerking tussen parkbezoeker en groeninrichting, onder andere door de toepassing van functioneel groen. Bewoners willen ontspannen genieten van de natuur in het nieuwe park. Dieren, planten, vogels en insecten moeten in dit gebied worden beschermd, zodat zij hier goed kunnen gedijen.

Stadslandbouw De bewoners van Zuidoost wensen een plek waar ze met eigen handen en kennis gezamenlijk voedsel kunnen verbouwen. Het gaan dat niet alleen om de oogst, maar ook om bewustwording van de werking van de natuur en de noodzaak voor duurzaam leven in een stedelijke omgeving. Hoewel veel van de participatie opbrengst een plek krijgt zijn er ook wensen en ideeën die niet in het park gemaakt kunnen worden. De draaglast van het tunneldak is beperkt, waardoor grote gebouwen, bijvoorbeeld voor een museum, constructief niet mogelijk zijn. Dat geldt ook voor grotere constructies voor water, waardoor een zwembad op het dak van de A9 geen optie is. Door zijn vorm is het tunneldak (lang, maar slechts 65 meter breed) minder geschikt voor sportvoorzieningen, die meer ruimte vragen. Er zijn ook wensen en ideeën niet meegenomen omdat deze er in de nabije omgeving al zijn. Een kinderboerderij en een skatepark zijn hier voorbeelden van. Bij onderwerpen waar de meningen over verdeeld waren heeft de gemeente uiteindelijk de keus gemaakt. De speeltuin die er komt is hier een voorbeeld van.

Kunst & cultuur De wensen en behoeften van de bewoners laten zien dat er een middenweg moet worden gevonden tussen activiteiten en rust, waarbij de sfeer die volgens velen bij dit park hoort (inclusief kunst, cultuur en muziek) niet tot overlast leidt.

Sport & bewegen De wens voor een grote (natuur)speeltuin is groot, waar kinderen van alle leeftijden zouden moeten kunnen spelen. Maar ook zou er ruimte moeten zijn voor spelende volwassenen. Daarnaast vraagt men om ruimte voor calisthenics(parcours), skaten, voetballen, basketbal, tennis- en padelbanen.

Van tunnelvisie naar common ground | Het inrichtingsvoorstel

14

Op basis van de gevonden common ground per thema zijn dit de ideeën die een plek krijgen in het park:

Er zijn ook ideeën die niet passen binnen de kaders van dit park:

• Eetbaar park. • Open groene ruimtes • Kersenbloesem • Fruitbomen en struiken • Faunapassage • Mogelijkheden tot kleine evenementen (zonder overlast) • Kunst • Urban sports met onder andere; Calisthenics, • (natuur)speeltuin • Stadslandbouw (openbaar, zonder hekken) met o.a: een kas, imker, pluktuin • Horeca • Openbare toiletten en drinkfonteinen • Gamification van de openbare ruimte • Kunst in de openbare ruimte • Parkmeubilair met geïntegreerde spellen • BBQ locaties

• Kinderboerderij • Zwembad • Skatepark • Geen open grasvelden (worden juist toegevoegd i.v.m. programmering • Fontein (wel komen er drinkfonteintjes) • Voetbal (diverse voetbalvelden in de omgeving) • Schaken in openbare ruimte (mogelijk wel parkmeubilair met geïntegreerde spellen) • 3x3 basketbalveld • Wens voor geen sport • Wens voor geen jeugd • Wens voor geen speeltuin • Wens voor een hondengedeelte

Er komen geen tennisbanen in het park zelf, maar op het bouwveld boven de Loosdrechtdreef (ten zuiden van de oostelijke tunnelmond) komt een nieuw tennispark met tennis- en padelbanen.

4.2 Hoofdlijnen van inrichtingsvoorstel: de zonering

Zoneringskaart Gaasperdammertunnelpark

Het ontwerp voor de parkvelden is beschreven in een apart ontwerpboek. Eerst is gekeken of ideeën van de participatie ruimtelijk mogelijk zijn in het park. De functies en het gebruik moeten passen bij het groen maar ook goed aansluiten bij de directe omgeving. Gewenste activiteiten moeten elkaar niet in de weg zitten. Pas dan krijgt het park een begrijpelijke ruimtelijke logica, zodat verblijf en bezoek van het park aangenaam en ontspannend zijn. In de participatie is gesproken over verschillende zones in het park. Elke zone zou een eigen karakter kunnen krijgen met een daarbij passend gebruik. Door te kiezen voor een duidelijke zonering, ontstaat er één park, één identiteit, maar met verschillende parkgebieden met hun eigen gevoel, uitstraling en gebruik. Het park heeft een centraal deel. Dit legt een verbinding tussen het Nelson Mandelapark (ten noorden van de tunnel) en het Centraal Park Gaasperdam en de Gaasperplas (ten zuiden van de tunnel). Hierdoor ontstaat een grote parkenwig in het hart van Zuidoost. Deze parkenwig wordt het grootste aaneengesloten parkgebied in Amsterdam. Het Reigersbospad wordt een belangrijke route voor fietsers en voetgangers tussen de Bijlmer en Gaasperdam. Veel mensen zullen daarom dit deel van het park passeren.

Maar waarschijnlijk ook van hun fiets afstappen om te genieten van het panorama of om een praatje te maken met een vriend die hier ook net toevallig langskwam. Dit hart van het park zal waarschijnlijk de meeste mensen trekken. De ruimtes voor het DienstVan tunnelvisie naar common ground | Het inrichtingsvoorstel

15

gebouw en het Dienstgebouw zelf, bieden uitstekend gelegenheid voor ontmoetingen, activiteiten en evenementen die in een park passen. Ten westen van het centrale deel liggen de parkvelden tussen het Bijlmerpleinpad en spoorwegen en metro van Holendrecht. Ten oosten van de Gooise weg ligt tussen de tunnelmonden een kersenboomgaard. Tussen deze kersenboomgaard en het metrostation Gaasperplas vinden we nog een serie parkvelden. Het westelijk en oostelijk deel van het park zullen rustiger zijn. We verwachten dat hier vooral de bewoners uit de omliggende buurten zullen komen. Bezoekers van deze delen van het park zoeken een rustig verblijf, om te genieten van het groen. Of ze willen hier bewegen en actief zijn in een natuurlijke omgeving. Dat zullen ook bewoners uit de nieuwe buurtjes zijn op de toekomstige bouwvelden ten noorden en zuiden van het park. Wanneer de woningen hier gebouwd zullen worden, is nog niet bekend.

4.3 Hoe krijgen de thema’s een plek in de parkvelden? In het ontwerpboek is geschetst waar en hoe de thema’s die besproken zijn in de participatie, een plek kunnen krijgen binnen drie zones van het park. In het centrale parkdeel staat ontmoeten centraal. Hier zal ook horeca een plek kunnen vinden. Er is nog niet besloten wat voor soort horeca er zal komen: of dit een vaste horecalocatie kan worden met een terras, of dat het in eerste instantie om mobiele horeca zal gaan. Staanplaatsen voor food trucks zouden een goede keuze kunnen zijn. Tijdens het parkmaken zal een begin gemaakt worden met de uitwerking van een horecavoorstel: wensen en mogelijkheden zullen verder worden verkend. Met RWS worden gesprekken gevoerd of een terras op het dienstgebouw mogelijk zou zijn. Ook moet er goed gekeken worden naar wat de constructieve mogelijkheden voor een eventuele gebouwde horecavoorziening boven op het tunneldak. Sport en bewegen: In de participatie hebben veel deelnemers gepleit voor sportactiviteiten. Aan de koppen van het park zullen hier specifieke plekken voor worden ingericht. ‘Urban Sports’ is een goede verzamelnaam voor het type sport- en beweegactiviteiten dat hier kan plaatsvinden. Tijdens het parkmaken zullen er gesprekken en overleggen plaatsvinden over vormen van urban sports die geschikt zijn en welke materialen daarvoor nodig zijn.

Het park is door zijn dimensionering (langgerekt en smal) niet geschikt voor forme-

Inrichtingsvoorstel centrale deel

Inrichting gebruik Urban Sports

Inrichtingsvoorstel natuurspeeltuin Van tunnelvisie naar common ground | Het inrichtingsvoorstel

16

le sportvoorzieningen, zoals hockey- of voetbalvelden. In de nabijheid van het park zelf, zal wel een geheel nieuw tennispark komen. De tennisvereniging Strandvliet krijgt een geheel nieuwe locatie op het bouwveld tussen de tunnelmond bij de Gaasp en de Loosdrechtdreef.

stadslandbouw worden. In het vastgestelde groenplan van het park is een grote hoeveelheid van eetbaar groen opgenomen dat past binnen de categorie stadslandbouw. De nadere invulling van de plekken en de optimale exploitatie en beheer zullen belangrijke onderwerpen worden van het parkmaken.

Spelen: Er komt een speeltuin ten westen van het Abcouderpad, op parkveld 2. Hier is veel om gevraagd tijdens de participatiebijeenkomsten. Er zal veel aandacht besteed worden aan het gebruik van natuurlijke materialen en natuurlijke processen als spelaanleiding.

Accenten en routes Een belangrijk commentaar tijdens de participatie was, dat het niet alleen gaat om de invulling van parkvelden, maar dat er ook aandacht voor moet zijn voor het gebruik van het park als geheel. Daarom is in het ontwerp ook gekeken naar aspecten die in het gehele park bijzondere aandacht verdienen. Voor de accenten in het groenontwerp is een aparte groenbrochure gemaakt. In het groen zullen er veel eetbare wilde planten zijn. Dus niet alleen op de parkvelden voor stadslandbouw. Er is nagedacht over informele routes naast of tussen de fiets- en voetpaden. Kunst kan van bijzondere betekenis hiervoor zijn. Tussen kunsttoepassingen op bijzonder plekken in het park kunnen informele routes ontstaan, zonder dat er sprake zal zijn van een ‘officiële’ kunstroute. Of die informele routes echt aangelegd moeten worden, en zo ja hoe, kan een gespreksonderwerp zijn tijdens het parkmaken.

Stadslandbouw: Tijdens de participatie bleek er een grote behoefte aan een nieuwe plek voor stadslandbouw. In de verkenning voor het vinden van de geschikte locatie is ook al aandacht besteed aan het gewenste type stadslandbouw. De participatiebijeenkomsten maakten duidelijk dat er vooral behoefte is aan gemeenschappelijke vormen van tuinieren en het gezamenlijk verbouwen van voedsel. Daarom is besloten niet te kiezen voor commerciële exploitatie of louter op productie georiënteerde vormen van stadslandbouw. De ontsluiting van het park is hiervoor ook minder geschikt. Ontmoeten en natuur en milieueducatie maken ook onderdeel uit van dit thema. Als locatie voor de stadslandbouw is het oostelijke deel van het park gekozen. De kersenboomgaard en het aangrenzende parkveld kunnen een geïntegreerde zone voor

Parklocatie stadslandbouw en referentiebeeld

Routes en sfeerbeeld Van tunnelvisie naar common ground | Het inrichtingsvoorstel

17

5. Parkmaken In oktober draagt Rijkswaterstaat het park over aan de gemeente. Zoals gezegd is het park dan nog niet af. Veel van de aanplant van het groen is seizoensgebonden en moet nog gebeuren. Het planten van de bomen start waarschijnlijk pas in november. Toch wil de gemeente, waar dat kan, het park al openstellen voor bezoekers. Veel bewoners uit Zuidoost zijn tijdens de participatie actief geworden. Met die bewoners en andere belangstellenden wil de gemeente van de openstelling een succes maken. Daarom is er een parkmaker aangesteld die met bewoners en lokale organisaties gaat samenwerken. Zij zijn samen de parkmakers, die samen werken aan een goed ingevuld en rijk geprogrammeerd park.

5.1 Uitgangspunten Voor het parkmaken gelden de volgende uitgangspunten: • Het parkmaken is tijdelijk. Het leidt tot een goede invulling en gebruik van het park. De betrokken bewoners en organisaties zijn maximaal een jaar bezig met het voorbereiden van de programmering en het realiseren van de ideeën uit het inrichtingsvoorstel. Daarna nemen de bewoners, organisaties en de gemeente de programmering, het gebruik en beheer over. • Ook een tijdelijke invulling van omliggende velden (waar in de toekomst woningen en voorzieningen zullen komen) is onderwerp van het parkmaken. Programmering en gebruik van deze velden heeft wel als voorwaarde dat deze de komst van woningen en voorzieningen niet belemmert. • Er wordt gekeken of een ontmoetingsplek voor het parkmaken in of dichtbij het park zinvol én mogelijk is. De draagkracht van het tunneldak is beperkt. Daarom denken we aan een kas-gebouw voor bijvoorbeeld een informatiecentrum, waar bewoners en organisaties activiteiten kunnen ontplooien. • In het uitwerken van de plannen moet ruimte zijn voor het zoeken naar creatieve oplossingen en mogelijkheden. Het parkplan en de opgehaalde ideeën en wensen zijn leidend, maar de parkmakers worden ook uitgedaagd om verder te zoeken naar de beste invulling of mogelijkheid om tot uitvoerbare plannen te komen.

• Het parkmaken is inclusief. Iedereen die interesse heeft om serieus mee te denken en bij te dragen is welkom. Het is geen verlenging van het participatieproces dat al geweest is. De opgehaalde ideeën in dit inrichtingsvoorstel worden verder uitgewerkt tot realiseerbare plannen. Tijdens het parkmaken wordt gewerkt aan de definitieve inrichting en programmering van het park. Na de goedkeuring van het inrichtingsvoorstel door B&W (in december 2021), kan dan verder gewerkt worden aan de daadwerkelijke realisatie.

5.2 Aan de slag Om tot snel tot een goed resultaat te komen wordt het parkmaken in vier fasen uitgevoerd.

5.2.1 Eerste fase – de parkmakersgroep De eerste fase wordt de parkmakersgroep opgericht. Een groep van betrokken en actieve bewoners en organisaties die graag een rol willen spelen in het verder uitwerken van de ideeën die tijdens het participatieproces zijn opgehaald. De parkmakersgroep bespreekt met elkaar de concrete opgave, denkt na over de aanpak en bepalen samen welke thema’s verder uitgewerkt worden: Sport, Kunst & Cultuur, Groen, Stadslandbouw.

5.2.2 Tweede fase – wensen en ideeën worden concrete voorstellen Per thema wordt een werkgroep opgericht. In de werkgroepen worden ideeën uitgewerkt tot voorstellen. Onderdeel van de voorstellen is ook het samenstellen en organiseren van de programmering rond een thema of specifieke plek in het park. De verschillende voorstellen worden vervolgens met de parkmakersgroep gedeeld en besproken.

Van tunnelvisie naar common ground | Parkmaken

18

5.2.3 Derde fase – voorstellen worden uitgevoerd Nadat B&W groen licht heeft gegeven op dit inrichtingsvoorstel volgt in de derde fase de uitvoering. De extra voorzieningen en de programmering zijn klaar en activiteiten gaan van start. Denk daarbij aan het plaatsen van bijvoorbeeld sporttoestellen of de aanleg van een tuin in medebeheer. Een publieke evenementenkalender laat zien wat je het hele jaar door in het park kunt doen.

Tijdens het parkmaken wordt er daarnaast niet alleen gewerkt aan voorstellen. Om er voor te zorgen dat het park meteen op een goede manier in gebruik genomen kan worden worden vanaf de feestelijke overdracht van RWS in oktober regelmatig activiteiten georganiseerd. Deze variëren van een boomplantdag in november tot wandel- of fietstochten in het vroege voorjaar.

5.2.4 Vierde fase – borgen van de opbrengst Na de realisatie en ingebruikname van de verschillende onderdelen staat in deze vierde en laatste fase het borgen van de voorzieningen en programmering centraal. Bewoners, organisatie en de gemeente zorgen er samen voor dat het gebruik en (mede) beheer van het park goed is georganiseerd en kan worden voorgezet.

Dienstgebouw en plein

Van tunnelvisie naar common ground | Parkmaken

19

6. Beheer Na de overdracht van RWS in oktober neemt de gemeente het park in beheer. Het park wordt “casco” opgeleverd, wat betekent dat de groenaanplant nog niet klaar is en ook de opbrengst van de participatie nog niet is meegenomen. De gemeente neemt het park direct in beheer en zal op basis van dit inrichtingsvoorstel het park voltooien.

6.1 Openstelling park Om te zorgen dat dit groen zich kan wortelen in een goede kwaliteit teelaarde met voldoende zuurstof, hebben er in de zomer van 2021 diep wortelende gewassen (rogge en gele mosterd) op het park gestaan. Deze zijn in de zomervakantie gemaaid. Daarna is een start gemaakt met het zaaien van gras met kruiden- en bloemenmengsels en kunnen dit najaar struiken, heesters en bomen geplant worden. Vanwege de ondiepe groeilaag en het bestaande drainagesysteem op het tunneldak is er de eerste jaren na aanplant nazorg nodig. Dit geldt met name voor de bomen. Zij hebben extra water nodig. Voor het water geven wordt een watertappunt aan de Gaasp gemaakt.

6.2 Beheerplan Voor het GRIP is een beheerplan opgesteld. Voor het groenontwerp en de paden zijn alle beheeractiviteiten in beheergroepen ingedeeld en zijn de hoeveelheden in kaart gebracht. Op basis hiervan heeft de beheerkostentoets kunnen plaatsvinden. In dit beheerplan is rekening gehouden met een (tijdelijke) invulling van de parkvelden en open ruimtes met (kruidenrijke) grasmengsels. Deze kunnen na inzaaien ook meteen in beheer genomen worden. Na de goedkeuring van het inrichtingsvoorstel door B&W in december 2021 zal een aanvulling op het beheerplan (addendum) worden gemaakt, wanneer de voorlopige en definitieve ontwerpen voor de parkvelden en open ruimtes klaar zijn. Eventuele extra kosten die vanwege deze aanvulling op het beheerplan ontstaan, zullen in beeld worden gebracht met een aanvullende beheerkostentoets.

Als het aanplanten in het voorjaar van 2022 klaar is, kunnen de parkvelden en open ruimtes van dit inrichtingsvoorstel worden gerealiseerd. Tijdens de aanplant van het park, zal het niet volledig toegankelijk zijn voor publiek. Plekken waar gewerkt wordt, zullen tijdelijk met hekken worden afgezet. De beheeropgave bestaat hierdoor uit verschillende fases: Beheer tijdens het afmaken van het park met de aanplant van bomen en het plaatsen van meubilair en het definitieve beheer na voltooiing van het park, wanneer de aanplant klaar is en het park volledig opengesteld voor publiek. De eerste fase van beheer moet rekening houden met een veilige en schone openstelling van het park. Werksituaties worden afgeschermd, er worden borden geplaatst en tijdelijke voorzieningen getroffen voor afval en vuilnis.

Bomen en groeilaag boven op tunneldak

Van tunnelvisie naar common ground | Beheer

20

7. Planrealisatie binnen beleidskaders Na bestuurlijke goedkeuring van dit inrichtingsvoorstel zal de stap gezet worden naar de realisatie van de parkvelden en open ruimtes. Binnen PBI is dit beschreven als het proces dat leidt van fase 2 (de bestuurlijke vaststelling van dit voorstel) naar fase 5: de realisatie. Het park staat niet op zichzelf. De inrichting van het park maakt deel uit van de gebiedsontwikkeling in de Bijlmer en Gaasperdam. Hiervoor zijn beleidskaders vastgesteld. Deze zijn ook van belang voor het park. De realisatie van het park vindt binnen die beleidskaders plaats. Dit vraagt om een uitwerking van de inrichtingsvoorstellen. Er zullen nog diverse zaken praktisch geregeld moeten worden voordat de uitvoering kan plaatsvinden. In sommige gevallen zullen hiervoor ook bestuurlijke besluiten worden voorbereid. Onderstaand overzicht geeft inzicht in relevante beleidskaders en de vervolgstappen in de planrealisatie. Daaronder wordt puntsgewijs toegelicht waar het in hoofdlijnen om gaat. • Structuurvisie en omgevingsvisie • De Groenvisie • Masterplan Zuidoost • Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) • Gebiedsontwikkeling Gaasperdammertunnelzone • De voorlopige en definitieve ontwerpen van de parkvelden en de open ruimtes • Het bestemmingsplan en de benodigde juridisch-planologische procedures • Verhuringen en/of afspraken over (mede)beheer en gebruik

7.1 Van Structuurvisie naar Omgevingsvisie. In de Structuurvisie 2040 is een visie op de Zuidflank van de stad opgenomen. Deze is geactualiseerd in de ontwerp Omgevingsvisie. Het Gaasperdammertunnelpark is hierin opgenomen als een nieuwe stadspark. In de flanken van het park zijn toekomstige bouwvelden opgenomen als strategische reserve voor gebiedsontwikkeling in Zuidoost.

Visie zuidflank 2040

7.2 Groenvisie 2050. Een leefbare stad voor mens en dier Het ontwerp van het Gaasperdammertunnelpark realiseert de ambitie van de Groenvisie om een nieuw stadspark voor Amsterdam aan te leggen. De aanleg sluit aan bij 4 principes die de Groenvisie formuleert voor het groen in de stad. In het groen is ruimte voor ecologie, sport, spelen en horeca. Er dient een balans te zijn tussen drukke en rustige zones. Ook kan er in groene gebieden ruimte zijn voor bijzondere functies, zoals schooltuinen, kruidentuinen, voedselbossen en heemtuinen. De inrichting van stadsparken houdt rekening met periodes van droogte en hevige regenbuien. Van tunnelvisie naar common ground | Planrealisatie binnen de beleidskaders

21

7.3 Masterplan Zuidoost 2021-2040 Het participatieproces voor het Gaasperdammertunnelpark was zo ingericht dat het een bijdrage kon leveren aan de doelstellingen van het Masterplan: 1. Duurzame verbetering van het perspectief van de jeugd; 2. Duurzame verbetering van de veiligheid; 3. Duurzame verbetering van de leefbaarheid. Het park verbetert de leefbaarheid en veiligheid van de Bijlmer en Gaasperdam (ambitie 2). In het ontwerp is bijzonder aandacht besteed aan de wensen van jongeren. Het parkmaken luidt een nieuwe fase in de participatie in. Het is een activiteit is mét bewoners en andere belanghebbenden. Hierdoor krijgen bewoners kansen om hun talenten in te zetten en zichzelf verder te ontwikkelen (ambitie 3).

7.4 Handboek inrichting openbare ruimte (HIOR) Amsterdam heeft het beleid voor de inrichting van de openbare ruimte gebundeld en toegankelijk gemaakt op één plek: het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). We beschrijven enkele beleidsproducten uit het HIOR die ook bepalend zijn voor de ontwerp van de parkvelden en de open ruimtes uit dit inrichtingsvoorstel.

7.4.1 Visie Openbare Ruimte Met de Visie Openbare Ruimte wil de gemeente regie te voeren op ontwikkeling, inrichting, beheer en daarmee op het gebruik van de openbare ruimte op het schaalniveau van de hele stad. In deze visie is het Gaasperdammertunnelpark opgenomen als stadspark Stadsparken zijn bij uitstek de gemeenschappelijke tuinen van de stad, waar iedereen komt: bewoners en bezoekers, jong en oud. In stadsparken ligt de focus tot 2025 op beheer en inrichting passend bij divers en intensief gebruik.

7.4.2 Programma’s de gezonde stad en de bewegende stad Amsterdam werkt sinds 2016 op basis van de Amsterdamse Beweeglogica aan het verankeren van bewegen in de ruimtelijke plannen. Gezondheid gaat over veel meer dan bewegen alleen. Verschillende factoren zijn van invloed op de gezondheid. Om tot de principes van de Amsterdamse Gezondheidslogica te komen is bestaand beleid gebundeld en zijn ambities met betrekking tot een

gezonde leefomgeving geconcretiseerd. Zo krijgen de principes een plek in ruimtelijke plannen. Via het programma Bewegende Stad wil Amsterdam bewoners stimuleren om te bewegen. Beweging leidt tot verlenging van het aantal gezonde levensjaren, fysieke en mentale fitheid, lagere zorgkosten en hogere productiviteit.

7.4.3 Routekaart Amsterdam klimaatneutraal en Rainproof Met de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal wil Amsterdam verduurzaming versnellen. Het duurzaam en klimaatbestendig inrichten en beheren van de openbare ruimte is daar onderdeel van. Met het programma Amsterdam Rainproof wil de gemeente de stad voorbereiden op zeer hevige regenbuien. De ambitie is om een regenbui waarbij 60 mm in één uur valt, te kunnen verwerken zonder dat er schade ontstaat aan huizen en vitale infrastructuur. Het park op het tunneldak levert, mede door zijn natuurlijk drainagesysteem, een bijdrage aan de klimaatadaptatie van Zuidoost.

7.4.4 Beleidskader verkeersnetten Amsterdam In januari 2018 is het Beleidskader Verkeersnetten vastgesteld. Hierin wordt aangegeven welke verkeersmodaliteiten op welke locatie prioriteit zouden moeten krijgen. De onderscheiden modaliteiten zijn voetganger, fietser, openbaar vervoer en auto. Het beleidskader maakt onderscheid tussen Plusnetten, Hoofdnetten en Basisnetten. In het plangebied zelf zijn enkel plusnet fiets routes aanwezig (Abcouderpad, Kelbergenpad). De aansluiting van het onderliggend wegennet op de tunnel en het park vragen om aandacht. Het westelijk deel van het park wordt doorkruist door de Huntumdreef. Het door de CVC goedgekeurde ontwerp voor een voetgangersoversteek (VOP) zal na openstelling van de weg en het park nogmaals op verkeersveiligheid worden beoordeeld.

7.5 Gebiedsontwikkeling Gaasperdammertunnelzone In de flanken van de Gaasperdammertunnel liggen velden die in de toekomst bebouwd kunnen worden. De gebiedsontwikkeling hiervoor is nog niet gestart. De planrealisatie van het park op het tunneldak wordt afgestemd met de

Van tunnelvisie naar common ground | Planrealisatie binnen de beleidskaders

22

voorbereiding van deze gebiedsontwikkeling. Hierdoor bewaken we de ruimtelijke kwaliteit en de samenhang in de gehele Gaasperdammertunnelzone. Er worden richtlijnen geformuleerd voor de locatie en inpassing van initiatieven. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de toekomstige woningbouw. In de uitgangspunten van het parkmaken (zie onder 5.1) worden de mogelijkheden voor tijdelijke invulling besproken.

geen ontwerpen. Na de goedkeuring van het inrichtingsvoorstel in het College van B&W, zal het ontwerpproces voor de inrichting van de parkvelden en open ruimtes van start gaan. Bij het parkmaken zal met bewoners en andere belanghebbenden worden gesproken over mogelijke keuzes. Dit bereidt het ontwerpproces goed voor. Na de bestuurlijke goedkeuring van de inrichtingsvoorstellen zal het meteen van start gaan.

In de toekomstige bouwvelden aan de zuidkant van de tunnel is een groot aantal groutankers1 aanwezig. Deze zijn aangelegd om een permanente damwand naast de tunnel stabiliteit te geven. De damwand heeft een waterkerende functie. Door deze aanwezigheid van groutankers is de technische, juridisch en financiële haalbaarheid van de geplande woningbouw onvoldoende duidelijk. In overleg met RWS en de aannemerscombinatie IXAS is daarom besloten in één van de bouwvelden eerst een pilot woningbouw te starten. De gebiedsontwikkeling van de flanken van het park is belangrijk voor de aansluitingen tussen het park en de omliggende buurten. In een nieuw ruimtelijk raamwerk zal worden beschreven of er nog aanvullende routes tussen de buurten en het park nodig zijn. Het Groeninrichtingsplan van het park voorziet in een groene inrichting van de velden, voordat de gebiedsontwikkeling daadwerkelijk van start gaat. Bij de participatie over het park zijn er ook voorstellen afgevallen. In een het nieuw ruimtelijk raamwerk voor de gehele Gaasperdammertunnelzone kan worden beoordeeld of sommige van die voorstellen alsnog een (tijdelijke) plek kunnen krijgen op een toekomstig bouwveld. Dit is een van onderwerpen die bij het parkmaken wordt meegenomen.

7.6 Voorlopige en definitieve ontwerpen In dit voorstel worden de functies en het gebruik van de parkvelden en open ruimtes beschreven. De schetsen en referentiebeelden van het ontwerphandboek geven een indruk hoe ze er in de toekomst uit kunnen zien. Het zijn nog

Een groutanker is een grondanker met een `anker` gemaakt van grout: de grond wordt in een

1 

soort buisvorm en een groter uiteinde voorzien van grout waardoor de grond in de gewenste richting niet afglijdt Van tunnelvisie naar common ground | Planrealisatie binnen de beleidskaders

23

7.7 Bestemmingsplan Het bestemmingsplan Weguitbreiding Schiphol-Amsterdam-Almere is het planologisch kader voor het Gaasperdammertunnelpark. Verschillende functies zijn onder de hoofdfunctie Verkeer toegestaan, waaronder groenvoorzieningen en water. Onder groenvoorzieningen vallen ruimten in de open lucht, met inbegrip van (bos)parken, plantsoenen, groenvoorzieningen en open speelplekken, met de daarbij sloten, vijvers, en daarmee gelijk te stellen wateren en (ondergrondse) infrastructurele voorzieningen. Dit inrichtingsvoorstel zal leiden tot aanpassingen van het bestemmingsplan. Hiervoor zullen juridisch-planologische procedures worden gestart, nadat B&W het inrichtingsvoorstel heeft goedgekeurd. De aanpassingen lopen vooruit op een omgevingsplan voor het gebied. Waarschijnlijk zullen partiële wijziging van het bestemmingsplan via een procedure voor een omgevingsvergunning worden doorgevoerd.

7.8 Vergunningen, verhuringen en/of afspraken over (mede)beheer en gebruik Het inrichtingsvoorstel kan tot vestigingen op de parkvelden en open ruimtes leiden. De grond op het tunneldak is in eigendom van de gemeente Amsterdam. De gebouwde constructies van de tunnel zelf zijn in eigendom van RWS. Gebruik van het tunneldak voor vestiging is vergunningsplichtig op grond van de WBR (Wet Bouwwerken Rijkswaterstaat). Randvoorwaarden voor dit gebruik zijn vastgelegd in het rapport Randvoorwaarden Gebruik Park. In dit document worden de randvoorwaarden beschreven voor (toekomstige) activiteiten op het tunneldak zelf en (tijdelijke) activiteiten direct naast de tunnel die mogelijk van invloed kunnen zijn op de tunnelconstructie. De randvoorwaarden hebben o.a. betrekking op de maximale belasting van het tunneldak, ontgravingen, verkeer op het dak en onderhoudswerkzaamheden. Aanvragen van vergunningen zullen getoetst worden aan de randvoorwaarden van dit rapport. Vanwege de bijzonder omstandigheden in het park zal de gemeente voor vestigingen geen grond uitgeven in erfpacht. Dit geldt overigens voor alle openbare parken in Amsterdam. Binnen de gegeven randvoorwaarden zouden wel verhuringen, eventueel met recht van opstal, kunnen plaatsvinden. Dit zal b.v. van toepassing kunnen zijn op horecalocaties.

Gebruik van het park kan worden vastgelegd met afspraken over gebruiksrechten en/of vormen van

Indeling met activiteiten in klasses 0 t/m 6. Klasse 6 krijgt een plaats nabij de trappen van het dienstgebouw (paars). In groen, rustige velden met activiteiten in klasse 0 of 1. In oranje, levendige velden met activiteiten in klasse 2 of 3. In paars klasse 5/6.

(mede)beheer. Dit geldt in het bijzonder voor de stadslandbouw. Tijdens het parkmaken worden dergelijke afspraken voorbereid.

7.9 Evenementenbeleid: het locatieprofiel Evenementen in Amsterdamse parken worden toegestaan of afgewezen op basis van de voorwaarden in het evenementenbeleid. Het beleid werkt op basis van locatieprofielen. Het park op de Gaasperdammertunnel is nog geen bestaand park. Daarom is er op dit moment nog geen locatieprofiel. Tijdens participatiebijeenkomsten werd duidelijk dat er een gedeelde wens is om activiteiten op het gebied van kunst, cultuur en muziek mogelijk te maken, maar dat dit niet tot overlast in het park en voor de direct omwonenden mag leiden. Buurtbewoners hebben de vrees dat geluid ver zal dragen door de verhoogde ligging van het park op het tunneldak. Dit zou dan tot overlast in de omliggende buurten kunnen leiden. Om beter zicht te krijgen op de mogelijke geluidsbelasting van evenementen en parkactiviteiten heeft de Gemeente Amsterdam een oriënterend akoestisch onderzoek laten verrichten door het bureau M+P raadgevende ingenieurs. De bevindingen van dit onderzoek zijn beschreven in het rapport Onderzoek geluidsaspecten bij invulling dakpark Gaasperdammertunnel. Het uitgangspunt voor het onderzoek is het gebruik en de verdeling van programma en functies uit dit voorstel, volgens de zoneringskaart uit het ontwerphandboek. Van tunnelvisie naar common ground | Planrealisatie binnen de beleidskaders

24

Belangrijkste conclusies uit het rapport zijn dat het hoogteverschil tussen het park en de omliggende buurten ‘nauwelijks effect [heeft] op de geluidsbelasting op de woningen.’ (par. 3.2, p. 6). De algemene conclusie van het rapport is dat evenementen een beperkt aantal dagen per jaar mogelijk [zijn] volgens de richtlijnen van het evenementenbeleid, zolang deze niet tot in de nachtperiode duren. Vergunningstechnisch zou het eventueel mogelijk zijn de avondperiode op te rekken tot na 23.00 uur. Voor alle andere activiteiten in het park zijn aanbevelingen gedaan voor een optimale indeling met het oog op de geluidsaspecten. Deze komen goed overeen met het huidige inrichtingsvoorstel. Voor deze parkactiviteiten worden geen knelpunten voorzien, zolang de invulling van activiteiten in grote lijnen voldoet aan de gehanteerde uitgangspunten. Het rapport wordt gebruikt worden om in de toekomst een locatieprofiel voor het park vast te stellen.

Van tunnelvisie naar common ground | Planrealisatie binnen de beleidskaders

25

8. Planning Direct na overdracht door Rijkswaterstaat neemt de gemeente het park in beheer. In het najaar worden de bomen, struiken en heesters gepland. Daarnaast gaat de parkmaker samen met bewoners aan de slag om aan de thema’s Stadslandbouw en Kunst, cultuur en muziek verder invulling te geven. Als het voorkeursbesluit over het inrichtingsvoorstel is genomen worden gefaseerd de parkvelden ingevuld en de naam voor het park bekend gemaakt. Naar verwachting is het park in de zomer van 2022 volledig open voor publiek.

Overdracht park Rijkswaterstaat Aanplant groen Parkmaken

8 oktober 2021 september 2021 – april 2021 september 2021 – september 2022

Besluit inrichtingsvoorstel B&W

7 december 2021

Realisatie inrichtingsvoorstel