2.Definitief Rapport - Potentie zon op dak in de haven van Amsterdam - jan 2022
Tekst van het document
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam
projectnummer 0471873.100 definitief jan 2022
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam
projectnummer 0471873.100 definitief Januari 2022
Auteurs Joris Knigge Hylke Robben Julia Fikken Dieuwke Martens-Bakker
Opdrachtgever Gemeente Amsterdam Postbus 2602 1000 CP AMSTERDAM
Gecontroleerd: Joris Knigge
datum 14 januari 2022
beschrijving definitief
vrijgave
Inhoudsopgave
Blz.
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam
2
1
Inleiding en onderzoeksvraag
1
1.1 1.2 1.3
Aanleiding Onderzoeksvraag Leeswijzer
1 2 2
2
Uitgangssituatie
3
2.1 2.2 2.3 2.4
Verblijfsobjecten binnen het plangebied Panden geschikt voor analyse potentiële opwekking Potentie analyse Potentieel vermogen per postcode 6 gebied
3 4 5 6
3
Indicatoren met impact op de rendabiliteit en uitvoerbaarheid
8
3.1 3.2 3.3
Gebiedsgebonden indicatoren met impact op rendabiliteit Kansrijkheid Overige indicatoren met impact op de uitvoerbaarheid en rendabiliteit
8 11 13
4
Ontwikkelpaden
17
4.1 4.2
Uitgangssituatie Elektrificatie
17 18
5
Conclusies en aanbevelingen
19
5.1 5.2
Conclusies Aanbevelingen voor het Havenbedrijf Amsterdam en de Gemeente Amsterdam
19 20
6
Bijlagen
21
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9 6.10 6.11
Schaduwwerking en “hillshade analyse” ArcGIS Filtering panden (identificatienummers) Panden met toegekende SDE in het plangebied Panden met bouwjaar =<1980 en =>2010 (rood) Huidige zonne-energie opwekking haven Amsterdam Energieverbruik panden Kengetallen en aannames Panden SDE aanvraag Postcode6 nummeringen Postcode6 gebieden Postcode6 vermogen wattpiek
21 22 24 25 25 28 30 31 33 34 37
Dit onderzoek is in het najaar van 2021 uitgevoerd door Antea Group in opdracht van de gemeente Amsterdam en het Havenbedrijf Amsterdam. Het onderzoek behelsde het uitvoeren van deskresearch waarin aan de hand van openbare bronnen en informatie een berekening is opgemaakt waarin de potentie van zonne-energie op daken in het havengebied van Amsterdam is berekend. Antea Group heeft middels een aantal interviews met stakeholders uit het gebied, de aannames en kengetallen getoetst aan werkelijke eigenschappen en kenmerken. Deze aannames en kengetallen zijn met de gemeente Amsterdam en het havenbedrijf Amsterdam besproken in een gezamenlijke sessie op 20 oktober 2021. De berekende potentie voor zonne-energie op dak betreft een potentie op basis van beschikbare informatie. Er zijn echter ook nog verschillende indicatoren die invloed hebben op de uitvoerbaarheid van zon-projecten, waarvoor geen informatie op pand-niveau beschikbaar is. Van deze indicatoren is op dit moment niet bekend hoe groot deze invloed is op geaggregeerd niveau, waardoor er geen uitspraken gedaan kunnen worden over het effect van deze indicatoren op de berekende potentie. Wel wordt aanbevolen om deze indicatoren mee te nemen in de uiteindelijke weging bij het bepalen en vaststellen van ambities en doelstellingen om zon op dak in het havengebied te stimuleren.
De werkelijke potentie van zonne-energie op dak vraagt om uitvoerig en nader onderzoek ter plekke. In dit onderzoek is ook de status van de energie-infrastructuur meegenomen om de verwachtte potentie te kunnen inschatten. De door netbeheerder Liander verstrekte informatie waarvan Antea Group kennis heeft genomen dateert uit 2021. De status van de infrastructuur verandert continu en hieruit kunnen daarom geen rechten ontleend worden door derden. De actuele status van de beschikbare capaciteit kan opgevraagd worden bij netbeheerder Liander wanneer er concrete plannen zijn.
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 14 januari 2022 Gemeente Amsterdam
1
Inleiding en onderzoeksvraag
1.1
Aanleiding De aanleiding van dit rapport is de uitgesproken ambitie van de gemeente Amsterdam om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn. Om dit te realiseren is er een routekaart opgesteld waarin de lange termijnvisie op de Amsterdamse energietransitie en acties voor de korte termijn in staan beschreven. In de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal en de Regionale Energie Strategie wordt de doelstelling genoemd om in 2030 550 MW aan geïnstalleerd vermogen zonnepanelen te hebben in de hele stad. Dit komt neer op het benutten van de helft van alle geschikte daken (op basis van zoninstraling) in de stad voor zon. De sector Haven & Industrie omvat ongeveer 18% van de totale CO2-uitstoot (elektriciteitsgebruik niet meegenomen) van de gemeente Amsterdam en is één van de vier pijlers in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. Gezien het grote verbruik en de aanwezigheid van veel grote panden met grote daken is het een interessante locatie voor de realisatie van zonnepanelen op daken. Het Havenbedrijf van Amsterdam heeft inmiddels een Havenstrategie 2021-2025 opgesteld waarin het energieverbruik van haar klanten in kaart wordt gebracht en wordt beschreven hoe het havenbedrijf haar klanten gaat stimuleren om over te stappen van fossiele brandstoffen naar duurzame alternatieven.
In deze strategie is ook opgenomen dat er gewerkt wordt aan 150.000 vierkante meter extra zonnepanelen in het havengebied. In 2020 lag er ongeveer 100.000 m 2 aan zonnepanelen met een cumulatief vermogen van 26 MWp1. De strategie voor de komende jaren omvat dus een ruime verdubbeling ten opzichte van de huidige hoeveelheid zonnepanelen in 2025, wat in totaal neer komt op circa 250.000 m2. In de gemeenteraad is bij behandeling van de Gemeentelijke Visie op de Haven en de Havenstrategie 2021-2025 een motie aangenomen. Deze motie roept het college op om nader onderzoek te doen naar de potentie van de daken in het havengebied voor de duurzame opwek van zonne-energie. Deze motie beschrijft de volgende opdrachten: 1. De haven te verzoeken om te onderzoeken of er in de haven meer daken geschikt zijn voor zonnepanelen dan nu wordt aangenomen; 2. Als dat het geval is de ambitie voor zonnepanelen op te hogen; 3. Daarnaast te onderzoeken of de ambitie voor zonnepanelen in de haven kan worden opgehoogd door de inzet van tijdelijke zonnepanelen, zolang dat bedrijvigheid niet blokkeert. Eerstgenoemde opdracht, om te onderzoeken of er in de haven meer daken geschikt zijn voor zonnepanelen dan nu wordt aangenomen, is het doel van dit onderzoek. De overige twee punten vallen buiten de scope van dit onderzoek.
1 Gegevens verkregen via Gemeente Amsterdam. 20210303_PV_Mapping_Amsterdam. Dit was de stand van
zaken daterend uit Mei 2020.
Blad 1 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
Naar aanleiding van deze motie zijn de gemeente Amsterdam en het havenbedrijf Amsterdam samen gaan werken om de mogelijkheden voor het opwekken van zonne-energie in de haven nader te onderzoeken met als doel om tot een gedeeld inzicht te komen van het potentieel in het havengebied.
1.2
Onderzoeksvraag De onderzoeksvraag die in dit onderzoek centraal staat is: “Wat is een realistische potentie van zonnepanelen op daken in het havengebied voor 2030?” Om dit te bepalen wordt een analyse gemaakt waarin verschillende factoren die van invloed zijn op de mogelijkheid om zonprojecten te realiseren opgenomen. Deze factoren zijn zowel fysiek/technisch van aard, als nietfysiek/technisch (maar juridisch/organisatorisch). Van de fysiek/technische factoren is een model gemaakt. Dit model en de berekeningen hierin, samen met de niet-technisch/fysieke factoren maken uiteindelijk een inschatting mogelijk van een realistische potentie van zonnepanelen op daken in het havengebied.
1.3
Leeswijzer In het tweede hoofdstuk van dit rapport wordt de uitgangssituatie voor de analyse beschreven. Hierin wordt de gebiedsafbakening toegelicht en welke data-bronnen er zijn gebruikt om tot een selectie van panden te komen die geschikt zijn voor de analyse. Vervolgens wordt de potentieanalyse gepresenteerd en wordt een verdeling voor het potentiële vermogen per postcode 6 gebied weergeven. In het derde hoofdstuk worden de gebiedsgebonden- en overige indicatoren die invloed kunnen hebben op de rendabiliteit en uitvoerbaarheid van zon op dak toegelicht. Ook wordt, op basis van de gebiedsgebonden indicatoren, de classificering van daken in kansrijkheid getoond. In hoofdstuk 4 worden twee toekomst ontwikkelpad-analyses gepresenteerd, waarin de uitgangssituatie zoals die nu is, doorgetrokken tot 2030 wordt gepresenteerd en het ontwikkelpad waarbij volledige elektrificatie plaatsvindt. In hoofdstuk 5 worden de conclusies uit de resultaten bondig samengevat en volgen aanbevelingen voor de gemeente Amsterdam en het Havenbedrijf.
Blad 2 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
2
Uitgangssituatie In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten van de situatie zoals onderzocht beschreven. We brengen per paragraaf in beeld welke stappen in dit onderzoek zijn genomen om tot een antwoord te komen op de onderzoeksvraag: “Wat is een realistische potentie van zonnepanelen op daken in het havengebied voor 2030?”.
2.1
Verblijfsobjecten binnen het plangebied In het plangebied zijn alle verblijfsobjecten gedefinieerd. Deze data is afkomstig uit de Basis Registratie Adressen en Gebouwen (BAG)2. In totaal betreft dit 2456 verblijfsobjecten. Een verblijfsobject wordt in BAG gedefinieerd als “een verblijfsobject is een kleinste binnen één of meer panden gelegen en voor woon-, bedrijfsmatige, of recreatieve doeleinden geschikte eenheid van gebruik die ontsloten wordt via een eigen afsluitbare toegang vanaf de openbare weg, een erf of een gedeelde verkeersruimte, onderwerp kan zijn van goederenrechtelijke rechtshandelingen en in functioneel opzicht zelfstandig is”3. In onderstaande afbeelding worden de contouren van in BAG aangegeven verblijfsobjecten binnen het plangebied weergeven.
Figuur 1 Verblijfsobjecten zoals weergeven in BAG
2 https://basisregistraties.arcgisonline.nl/arcgis/rest/services/BAG/BAGv2/FeatureServer 3https://bag.basisregistraties.overheid.nl/begripdetail?subject=http://bag.basisregistraties.overheid.nl/id/b
egrip/Verblijfsobject
Blad 3 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
2.2
Panden geschikt voor analyse potentiële opwekking De dataset met verblijfsobjecten is gefilterd op daadwerkelijke panden die potentieel geschikt zijn voor zon-op-dak. Om te bepalen of een verblijfsobject binnen deze categorie valt zijn een aantal aspecten geanalyseerd. Wanneer een verblijfsobject aan één of meer van onderstaande kenmerken voldoet valt het object af voor de verdere analyse: • • •
• •
Verblijfsobjecten met een dakoppervlakte kleiner dan 100 m2 Industrieel verblijfobject silo’s voor opslag van brandstoffen en overige Op basis van luchtfoto’s zijn de silo’s en overige geïdentificeerd en vervolgens niet verder meegenomen in de analyse. Verblijfsobjecten waarvan het gehele dak of een deel van het dak reeds over zonneenergie opwekking beschikt Op basis van verkregen informatie van de huidige stand van zaken heeft gemeente Amsterdam inzicht gegeven in de adressen waar reeds zonne-energie wordt opgewekt. Omdat hier reeds zonnepanelen zijn gesitueerd worden deze verblijfsobjecten niet verder meegenomen in de afweging en analyse voor realisatie van zon op dak. Wel worden deze gegevens verder meegenomen in de uiteindelijke cumulatieve berekende potentiële capaciteit en meegenomen in de berekening voor de potentie van energieopwekking op de andere daken. Zie bijlage 7.5 voor locaties van verblijfsobjecten met zonnepanelen. Verblijfsobjecten die in het BAG gedefinieerd ‘pand object ID’ hebben staan dat dit geen geschikt pand is (voorbeeld van ongeschikte panden zie bijlage 6.2) Verblijfsobjecten met een hellingshoek georiënteerd op het noorden of westen, waardoor schaduwwerking optreedt (financieel onrendabel) Het verblijfsobjecten bestand is opgedeeld in kleinere vlakken welke geanalyseerd zijn op schaduwwerking.
Daarnaast is op basis van de onderverdeling van de vlakken te berekenen wat het opwekpotentieel is voor de geschikte dakoppervlakte. Voor de analyse van de schaduwwerking is op basis van de hoogte data uit het AHN-model (Algemeen Hoogtebestand Nederland) achterhaald wat de geometrie van de panden is in 3D, zie ook bijlage 6.1. Deze gegevens zijn vervolgens gebruikt in een schaduwanalyse waarvoor de gemiddelde maximale stand van de zon per maand is gehanteerd4.
Na het toepassen van de vijf bovengenoemde filters blijven er 623 verblijfsobjecten (daadwerkelijke panden) over (groen) die zijn meegenomen in de analyse. Onderstaande afbeelding geeft de panden geschikt (groen) voor analyse na de filtering van genoemde indicatoren weer. Daarbij moet gezegd worden dat panden die op dit moment worden uitgesloten in de toekomst wellicht wel potentie bieden voor zon op dak. Bijvoorbeeld de silo’s, deze zijn nu uitgesloten, vanwege de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen in deze silo’s. Het zou kunnen dat deze silo’s in te toekomst een andere gebruiksfunctie krijgen (opslag van andere, minder gevaarlijke/brandbare stoffen) waardoor deze silo’s in de toekomst wellicht wel gebruikt zouden kunnen worden voor zon op dak. Omdat we verwachten dat dit niet voor 2030 het geval is, zijn ze nu uitgesloten voor de analyse.
4 https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/weinig-winterzon-korte-dagen-versus-lage-zonnestand
Blad 4 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
Figuur 2 panden geschikt voor analyse na filtering
2.3
Potentie analyse Het theoretisch potentieel is met een eenduidig, trechterend en afgebakend proces tot stand gekomen. De uitgangssituatie (zoals weergegeven in onderstaande tabel) waarmee toegewerkt is naar het theoretisch potentieel is hierbij als volgt: • Van de 2456 panden in het gebied zijn er 623 geschikt voor de analyse; • Deze panden hebben tezamen (exclusief schaduw) een dakoppervlak van 179 ha; • Momenteel ligt er circa 14 ha aan zonnepanelen op de daken, met een totaal vermogen van 26 MWp (81 TJ); • Het totale dakoppervlak van de panden waar nu zon op dak is gerealiseerd is 48 ha, wat leidt tot een procentuele benutting van het dakoppervlak van rand tot rand van 30% (14 ha van 48 ha).
Blad 5 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
Uitgangssituatie Totaal aantal "verblijfsobjecten" plangebied Aantal panden geschikt voor analyse Dakoppervlakte Totaal dakoppervlak alle panden (N = 2456) Totaal dakoppervlak panden voor analyse (N = 623) Totaal dakoppervlakte panden voor analyse exclusief schaduw Huidige zonne-energie opwekking Totaal aantal bestaande zonnepanelen (2020) Totaal vermogen bestaande zonnepanelen (2020) Totaal oppervlakte bestaande zonnepanelen (2020) Totaal dakoppervlak van de panden met bestaande zonnepanelen (2020) Percentuele benutting van de dakoppervlakte door zonnepanelen per pand Verbruik Totaal verbruik elektra alle panden havengebied Totaal verbruik gas alle panden havengebied Toekomstige situatie Totaal vermogen potentiële zonnepanelen panden Totaal vermogen dakoppervlakte bestaande & potentiële zonnepanelen panden Totaal opwek elektra/jaar Totale oppervlakte zonnepanelen (bestaand + potentieel)
Aantal
Eenheid 2456 N 623 N
Aantal
Eenheid
2.301.226 m2 2.225.464 m2
230 ha 223 ha
1.793.433 m2
179 ha
86.907 panelen 25.713.280 Wp 143.396 m2
26 MWp
484.527 m2
48 ha
14 ha
143.396/484.527 = 30 % 706.072.396 KWh 104.001.493 m3
2.542 TJ 3.839 TJ
70.890.122 Wp
71 MWp
96.603.402 Wp 85.010.994 KWh
97 MWp 306 TJ
541.414 m2
54 ha
Het potentieel voor de toekomstige situatie komt neer op: • Een potentieel vermogen voor de realisatie van zon op deze daken van 71 MWp • Dit komt samen met het bestaande vermogen (data 2020) van 26 MWp neer op 97 MWp, wat ongeveer gelijk staat aan een jaarlijkse productie van elektrische energie van ca. 306 TJ • Dit brengt het totaal aantal vierkante meters waar mogelijk zon op dak gerealiseerd kan worden op 541.414 m2. Deze oppervlakte en het berekend potentieel vermogen is gebaseerd op de volgende aannames: o De afmeting van een zonnepaneel is 1 m x 1,65 m o Het vermogen van een zonnepaneel is 300 Wp o De daken van de panden worden voor 30% benut
2.4
Potentieel vermogen per postcode 6 gebied In onderstaand figuur wordt per postcode-6 gebied het potentiële vermogen in wattpiek weergegeven. Hieruit is op te maken dat voornamelijk de PC6 gebieden aan de westzijde van het
Blad 6 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
havengebied een relatief hoog potentieel vermogen hebben. Het geel gekleurde PC6 gebied heeft een theoretisch vermogen van minder dan 2.000.000 Wp (2 MWp). De roodgekleurde gebieden hebben een piekvermogen van tussen de 6.000.000 Wp (6 MWp) en 10.000.000 (10 MWp). De precieze wattpiek vermogens per PC6 gebied zijn in de bijlage 7.11 weergegeven.
Figuur 3 Potentieel cumulatief vermogen per PC6 gebied
Hierbij moet benadrukt worden dat de uitkomsten van hoofdstuk 2.3 en 2.4 het theoretisch potentieel weergeven, waarbij ervan uitgegaan wordt dat het dakoppervlak van de 623 panden voor 30% wordt vol gelegd met zonnepanelen. De aannames die we in dit onderzoek hebben gebruikt om te komen tot dit potentieel zijn besproken met de gemeente Amsterdam en het Havenbedrijf en hebben we getoetst in de interviews met een aantal projectontwikkelaars en pandeigenaren. In het volgende hoofdstuk worden kwalitatieve indicatoren uitgelegd die van invloed zijn op de uitvoerbaarheid en rendabiliteit van zonnepanelen op de daken.
Blad 7 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
3
Indicatoren met impact op de rendabiliteit en uitvoerbaarheid In paragraaf 3.1 worden drie gebiedsgebonden indicatoren beschreven waarvan verwacht wordt dat deze impact hebben op de rendabiliteit van een zon-project. Hiermee wordt bedoeld dat een pand niet gelijk ongeschikt is voor zon op dak, wanneer het voldoet aan (een van) deze indicatoren, maar dat er mogelijk extra kosten gemaakt moeten worden om het project te kunnen realiseren. Echter is er geen informatie beschikbaar over de grootte van de impact van deze indicatoren op pand-niveau. Het ging buiten de scope van de opdracht en dit onderzoek om deze indicatoren op pand-niveau te inventariseren en te kwantificeren. Daarom zijn deze factoren niet meegenomen in de potentie berekening in hoofdstuk twee. Daarnaast worden er in hoofdstuk 3.2 nog een zestal ‘overige’ indicatoren beschreven, die invloed kunnen hebben op de uitvoerbaarheid van een zon-project. Ook hiervoor is niet bekend hoe groot de impact van iedere factor is op het uiteindelijk slagen of niet slagen van een potentieel project. Ook is er voor deze indicatoren geen data op pand-niveau beschikbaar. Wel is duidelijk dat deze indicatoren bestaan en invloed hebben op de realisatie van een individueel project op de panden of verblijfsobjecten in het plangebied.
Daarom wordt aanbevolen om deze indicatoren mee te nemen in de uiteindelijke weging bij het bepalen en vaststellen van ambities en doelstellingen om zon op dak in het havengebied te stimuleren.
3.1
Gebiedsgebonden indicatoren met impact op rendabiliteit Naast de algemene criteria genoemd in hoofdstuk 2 waar een dak aan moet voldoen om geschikt te zijn voor de realisatie van zon op dak, zijn er ook gebiedsgebonden indicatoren die invloed kunnen hebben op de rendabiliteit van de businesscase. Deze gebiedsgebonden indicatoren zijn technisch of fysiek van aard. Het effect en de zwaarte hiervan verschilt per indicator en per pand, waardoor deze indicatoren als een kwalitatief effect worden beschouwd. Dit betekent dat de indicatoren niet meegenomen zijn in de potentie berekening, maar er is een kans dat deze indicatoren een negatieve impact op de rendabiliteit van zon op bepaalde daken heeft. De gebiedsgebonden indicatoren die impact kunnen hebben op de rendabiliteit zijn: • Lokale stofontwikkeling • Bouwjaar • Bouwhoogte Voor elk pand is bepaald hoe het pand scoort op deze drie indicatoren en tezamen vormen de scores van deze indicatoren een cumulatieve waarde die de mate van kansrijkheid voor het realiseren van zon op dak uitdrukt. Dit resultaat wordt aan het einde van dit hoofdstuk gepresenteerd. Stofontwikkeling Industriële activiteiten zorgen voor stofontwikkeling dat effect heeft op de rendabiliteit van zon op dak. Er zijn twee soorten stofontwikkelingseffecten waar rekening mee gehouden moet worden; atmosferische en lokale stofontwikkeling.
Atmosferische stofontwikkeling komt voor in de hogere lagen van de atmosfeer en heeft regionale impact op onder andere de opwekking van
Blad 8 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
zonne-energie. Onderzoek wijst uit dat atmosferische stofontwikkeling in hoog industriële gebieden de efficiëntie van siliconen-PVs kan aantasten. In een casestudie Urban Haze and Photovoltaics (2017) wordt geconcludeerd dat de efficiëntie kan verminderen met 2,5% (Singapore), 9,1% (Beijing), 11,5% (Dehli) 5. Aangenomen wordt dat in Nederland de atmosferische stofontwikkeling minder is dan in Dehli, Beijing en Singapore. Ondanks dat de energietransitie leidt tot verminderde stofontwikkeling zal rekening gehouden moeten worden met het effect van atmosferische stofontwikkeling in relatie tot de rendabiliteit van zonnepanelen. Atmosferische stofontwikkeling is een regionaal effect dus wordt aangenomen dat het effect voor alle panden in het havengebied gelijk is. Deze indicator zal daarom niet worden meegenomen in de cumulatieve kaart. Lokale stofontwikkeling door industriële activiteiten zorgt echter wel voor een directe lokale impact op de rendabiliteit van zonnepanelen en zal niet voor alle panden gelijk zijn. Op dit moment is er nog geen eenduidig antwoord op de vraag hoe ver de stofontwikkeling van industriële activiteiten reikt en in welke zone rondom de industriële activiteit dit leidt tot vermindering van efficiëntie van de zonnepanelen. Voor deze studie is gekozen voor een zone van circa 500m rondom de vervuilende industriële activiteit (zie figuur 3).
In totaal vallen 459 van de 623 geanalyseerde panden vallen binnen deze buffer. Tijdens de interviews is deze aanname getoetst en hier werd bevestigend op gereageerd. Daarnaast wordt de stofontwikkeling gedurende het jaar beïnvloed door de windrichting. Uit de windrozen analyse (zie figuur 4) blijkt verder dat op alle stations hogere concentraties van diverse stofdeeltjes zijn waargenomen bij wind uit het noordoosten tot zuiden6. Daarom kan aangenomen worden dat panden gelegen in het noordoosten tot zuiden van een industriële activiteit met stofontwikkeling, een relatief grotere kans hebben op hogere concentraties stofneerslag. Tijdens de interviews, waarin partijen zijn gesproken met een hoge bereidwilligheid, is gebleken dat het eventuele effect van stofontwikkeling vaak buiten beschouwing wordt gelaten door bedrijven in de individuele projectontwikkeling, omdat zij hier tot op heden nog geen grote invloed van merken. Deze indicator is daarom in de analyse niet meegenomen in de potentie berekening, echter wordt wel aangegeven dat de kans op een negatieve impact op rendabiliteit binnen deze zones aanwezig is. Periodiek onderhoud, zoals het verwijderen van stof/vuil, kan de verminderde rendabiliteit van de panelen tegengaan, maar brengt wel extra kosten met zich mee wat invloed heeft op de businesscase van het project.
In onderstaand figuur 4 zijn de potentiële zones van lokale stofontwikkeling in het plangebied weergeven.
5 (PDF) Urban Haze and Photovoltaics (researchgate.net) 6 luchtkwaliteit-haven-amsterdam-2019.pdf (portofamsterdam.com)
Blad 9 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
Figuur 4 Potentiële zones waarin lokale stofontwikkeling kan plaatsvinden (rood)
Figuur 5 Windrozen zoals vastgesteld in meetstations voor PM2.5 gemiddelde 2009-2018 (rood) en 2019 (groen)
Bouwjaar Het bouwjaar geeft informatie over de toegepaste constructienormen en methodieken die in die tijd zijn toegepast. Panden met een verouderde dakconstructie en mogelijk ook verouderde elektriciteitssystemen brengen meer kosten met zich mee om zonnepanelen te realiseren. Het is aannemelijk dat een pand met bouwjaar 2005 minder kosten intensief is dan een pand met bouwjaar <1980. Hierbij is 1980 als specifiek jaartal benoemd, omdat de wet- en regelgeving in
Blad 10 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
de periode tussen 1975 en 1980 is gewijzigd, wat ertoe heeft geleid dat daken en gebouwen in het algemeen constructief beter uitgerust zijn. Uit interviews en praktijk-expertise binnen Antea Group) is gebleken dat ook panden gerealiseerd na >2010 vaak niet voldoende draagconstructie hebben om een dak vol te leggen met zonnepanalen. Rond deze periode zijn dakconstructies minimalistischer uitgevoerd (tegen lagere realisatie kosten). Derhalve kan gesteld worden dat ook de daken van panden >2010 minder kansrijk zijn7. De kwalitatieve grens om aan te geven wanneer een gebouw meer kosten met zich meebrengt voor de realisatie van zonnepanelen ligt daarom op <1980 en >2010. In totaal vallen er 241 van de 623 geanalyseerde panden buiten deze grenzen (zijn dus ouder dan 1980 of nieuwe dan 2010). Uiteraard valt op basis van een bouwjaar niet uit te sluiten of een individueel pand een geschikt dak heeft. Dit zal per pand individueel bekeken moeten worden. Bouwhoogte De bouwhoogte kan invloed hebben op de businesscase van zon op dak. Voor gebouwen die hoger zijn dan 2.5 meter gelden extra veiligheidsmaatregelen voor de medewerkers8, wat extra kosten met zich meebrengt. Daarnaast leidt een hogere bouwhoogte tot een hogere windlast, waardoor de panelen met extra ballast bevestigd moeten worden en verder van de dakrand af moeten komen te liggen.
Dit gebeurt doorgaans vanaf een bouwhoogte van 20 meter9. Ook dit leidt tot extra kosten en vraagt een stevigere dakconstructie. In de verdere analyse hebben we gekozen om voor de bouwhoogtes deze twee aspecten in afweging mee te nemen. De aanname is hier dat er vanaf een bouwhoogte van +9 meter de kans op meerkosten groter zijn voor de realisatie van zonnepanelen op het dak. In totaal hebben 17 van de 623 panden een bouwhoogte die hoger is dan 9 meter.
3.2
Kansrijkheid Op basis van de gebiedsgebonden indicatoren die een impact hebben op de rendabiliteit van de toepassing van zonnepanelen (lokale stofontwikkeling, bouwjaar en bouwhoogte) is een kaart gemaakt waar op de kansrijkheid voor de realisatie van zon op dak wordt weergegeven. In de kaart wordt de cumulatieve score van de drie verschillende indicatoren voor elk pand weergegeven. De aannames die hiervoor gemaakt zijn, zijn als volgt: • Atmosferische stofontwikkeling – impact voor alle panden gelijk (geen invloed meegenomen) • Lokale stofontwikkeling – panden binnen de buffer van 500 meter rondom lokale stofontwikkeling (in totaal 459 panden) worden minder kansrijk gewaardeerd dan de panden buiten de buffer. • Bouwjaar – panden van <1980 en >2010 (in totaal 241 panden) worden als minder kansrijk gewaardeerd dan de panden met een bouwjaar tussen 1980 en 2010. (Er zijn in 7 Deze grens die gelegd is in 2010 is gebaseerd op praktijk- ervaringen binnen Antea Group. 8 https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/werken-op-hoogte 9 Deze informatie is verstrekt door een grote projectontwikkelaar tijdens de interviews.
Blad 11 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
•
totaal 72 panden die èn minder kansrijk zijn vanwege stofontwikkeling èn onvoldoende stevige dakconstructie hebben10). Bouwhoogte – panden met een hoogte van meer dan 9 meter (3 verdiepingen) (in totaal 17 panden) worden als minder kansrijk gewaardeerd dan panden die een bouwhoogte van minder dan 9 meter hebben.
De mate van invloed van de gebiedsgebonden indicatoren is onbekend, maar Antea Group heeft de inschatting gemaakt dat deze niet dermate groot is dat dit zal leiden tot de classificering ‘niet kansrijk’. Wanneer een pand op alle drie de indicatoren goed scoort is het pand geclassificeerd als ‘meest kansrijk’ en heeft het een groene kleur gekregen. Wanneer een pand op alle drie de indicatoren minder goed scoort wordt het pand als ‘gematigd kansrijk’ geclassificeerd en is hij geel gekleurd op de kaart. Uit deze kaart kan onder ander opgemaakt worden dat de meeste ‘meest kansrijke’-gebouwen zich in het westelijke deel van het havengebied bevinden.
Figuur 6 Kansrijkheid voor de realisatie van zon op dak voor de verschillende panden in het havengebied. 11
Mate van kansrijkheid rendabiliteit Meest kansrijk Kansrijk Gematigd kansrijk
Oppervlaktes 615.931 m2 929.335 m2 248.167 m2
10
Symbologie ++ + +/-
Zie ook bijlage 6.2. Bewerking van datasets Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van het Kadaster, geraadpleegd met ArcGIS medio juni 2021. Zie voor de weblinks pag 3 van deze notitie. Deze webservice van de BAG is gebaseerd op open data GML's. Deze GML's zijn zo verwerkt dat ze als webservice direct te gebruiken zijn door ArcGIS gebruikers. Deze webservice wordt iedere nacht geactualiseerd. 11
Blad 12 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
3.3
Overige indicatoren met impact op de uitvoerbaarheid en rendabiliteit Naast de gebiedsgebonden indicatoren die impact hebben op de rendabiliteit van zon op dak zijn er ook nog een aantal andere kwalitatieve criteria die invloed hebben op de uitvoerbaarheid van een project. Deze criteria zijn niet meegenomen in het berekende potentieel in hoofdstuk twee, omdat deze informatie niet op pandniveau beschikbaar is om in een kaartlaag weer te geven (binnen het detailniveau van dit onderzoek). Het zijn daarentegen wel belangrijke criteria die invloed hebben op de potentie voor zon op dak in het havengebied. Eerst wordt een korte beschrijving gegeven van de verschillende partijen die een rol kunnen spelen in de realisatie van zon op dak. Vervolgens worden een zestal overige indicatoren genoemd en wordt beschreven hoe deze indicatoren invloed kunnen hebben op de uitvoerbaarheid van een project. Verschillende partijen Bij de realisatie van zon op dak zijn vaak veel verschillende partijen betrokken. De partijen die een rol spelen in het proces van ontwerp tot aan realisatie zijn: de pand-eigenaar, het havenbedrijf Amsterdam, de Gemeente Amsterdam, de netbeheerder Liander, de verzekeraar, een projectontwikkelaar, een huurder van een pand, een investeerder, de zonnepanelen leverancier en de energieleverancier.
Voor elk project zal de samenstelling van partijen en hun rol verschillen, wat het vaak een complex proces maakt. De techniek is op dit moment beschikbaar, maar er spelen in de meeste gevallen nog veel randzaken om heen. Overige indicatoren Door middel van interviews met verschillende bedrijven gevestigd in de haven van Amsterdam en een projectontwikkelaar van zonnedaken en de gezamenlijke sessie op 20 oktober met de gemeente Amsterdam en het Havenbedrijf is er informatie opgehaald over barrières en knelpunten waar deze partijen in de praktijk tegen aan lopen wanneer zij zon op dak willen realiseren. Ook is er met de regionale netbeheerder Liander een interview geweest over de beschikbare netcapaciteit in het gebied en is vanuit Liander data aangeleverd over de huidige beschikbare ruimte om zonnepanelen aan te sluiten op het net. De overige indicatoren die impact kunnen hebben op de uitvoerbaarheid en de rendabiliteit zijn: • Bereidwilligheid van eigenaar • De wel/niet toegekende SDE-subsidie op aanstaande projecten • Netcapaciteit • Bedrijfsactiviteit • Verzekeringen • Erfpacht Bereidwilligheid van vastgoedeigenaar en/of huurder Projectontwikkelaars van zonnedaken merken dat, mede door een stijgende prijs van zonnepanelen en een dalende subsidie, er vaak nog veel overtuigingskracht nodig is om investeerders, vastgoedeigenaren en huurders te overtuigen.
Uiteindelijk ligt de beslissing om te investeren in zon op dak bij de huurder en/of de vastgoedeigenaar (zij hebben in de meeste gevallen recht van opstal) en moeten zij ervan overtuigd worden om de potentie van de daken te kunnen benutten. Zonder medewerking van eigenaren en zonder instrumenten tot verplichten
Blad 13 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
van energieopwekking op geschikte daken (zoals aangekondigd in BBL) wordt het zeer uitdagend om de potentie van de daken volledig te benutten. SDE Er is bekend welke panden in het plangebied beschikken over een SDE. Deze panden hebben de SDE-beschikking aangevraagd en toegekend gekregen, wat vaak een van de eerste stappen is in het proces richting realisatie. Voor projectontwikkelaars is het hebben van een SDE-beschikking een belangrijke voorwaarde voor de realisatie van zon op dak. Een pand wat (nog) niet beschikt over SDE heeft echter niet per se minder potentie want de SDE kan nog steeds aangevraagd worden. De huidige SDE-systematiek bevat daarnaast drie kenmerken die zijn weerslag kunnen hebben op toekomstige projecten. Ten eerste geeft de SDE-systematiek voorrang aan de meest kostefficiënte projecten12. Daardoor schuiven de ‘lastigere’ projecten automatisch naar achteren. Ook neemt de SDE subsidie af in de tijd, waardoor er voor deze ‘lastigere’ projecten minder geld beschikbaar is. Als laatst is het op dit moment zo dat een vervallen SDE betekent dat er drie jaar geen nieuwe aanvraag ingediend kan worden (en de realisatie van zon op dak dus in deze tijd stil zal liggen). Tijdens de interviews kwam naar voren dat dit laatste punt in de praktijk al regelmatig voor komt13. Zo zijn er bijvoorbeeld partijen die in een (te) vroeg stadium SDE aanvragen.
Na de aanvraag komen zij erachter hoe veel ze nog moeten regelen voor de realisatie kan beginnen, wat uiteindelijk te veel tijd kost en waardoor de SDE-termijn vervalt. Ook komt het voor dat partijen er pas na de SDE-verstrekking achter komen dat uitvoering (op dat moment) nog niet mogelijk is vanwege technische redenen. Netcapaciteit De netcapaciteit in het havengebied kan in de toekomst een barrière gaan vormen voor de realisatie van zon op daken. Tot op heden is het voornamelijk voor nieuwe panden lastig om een aansluiting te krijgen. Door netbeheerder Liander wordt aangegeven dat initiatiefnemers tijdig kenbaar moeten maken wanneer er plannen voor bijvoorbeeld de realisatie voor zon op dak zijn, zodat Liander hier ook rekening mee kan houden in zijn planning. Dit kan Liander natuurlijk ook zelf actief monitoren, bijvoorbeeld op basis van SDE-beschikkingen en de verwachting dat uiteindelijk ieder geschikt dak zal worden benut. Antea Group heeft in het kader van dit onderzoek een lijst met de tien panden als steekproef genomen voor de te maken analyse. Deze tien panden komen uit het model als locaties en panden met veel potentie. Van deze steekproef met tien panden is aan netbeheerder Liander gevraagd of hier voldoende transport en aansluit capaciteit beschikbaar zou zijn op de middenspannings-kabel en stations voor de realisatie van zon op deze daken.
In de berekening voor de potentiële opwek op de daken van deze tien panden is uitgegaan van het benutten van 60% van het dakoppervlak. Op dit moment is 30% van het dakoppervlak van al benutte daken vol
12
NP RES: aansluiting van de SDE op de RES (royalhaskoningdhv.com)
13
Ten aanzien van de periode van drie jaar hanteert RvO een realisatietermijn van ingediende projecten van drie jaar. Een project dient een subsidie-aanvraag aan. Wanneer deze vervolgens toegekend wordt, geldt een realisatietermijn van drie jaar. Mocht het project door andere redenen niet doorgaan, dan kan gedurende de realisatietermijn van het project niet nogmaals voor hetzelfde project dezelfde subsidie aangevraagd worden.
Blad 14 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
gelegd. Er is gekozen om de inschatting erg ruim te nemen, omdat we dit liever te hoog inschatten dan te laag. Liander heeft vervolgens het elektriciteitsnetwerk rond deze panden geanalyseerd en geeft aan dat er in ieder geval voor 8 van de 10 panden voldoende ruimte beschikbaar is op de middenspannings-kabel. Hierbij moet gezegd worden dat dit een momentopname is, gemaakt op 11 november 2021, en dat de situatie op het netwerk per dag weer kan verschillen14. Er wordt verwacht dat veel van de onderstations binnen nu en een aantal jaar in congestie gaan, waardoor nieuwe aansluitingen of verzwaringen van aansluitingen (aan de vraagzijde) niet gehonoreerd kunnen worden. Daar de toestand van het netwerk een momentopname is, is het niet mogelijk in concrete gevallen en ook nog in de toekomst uitsluitsel over te geven door Liander. Deze onzekerheid maakt het ook lastig voor ondernemers om een beslissing te kunnen maken voor investeringen in individuele zon op dak projecten. Voor de 10 getoetste panden komt de inschatting van de potentie van zonnepanelen in de meeste gevallen uit boven de 2 MVA, waarvan Liander aangeeft dat dit zou betekenen dat er een AC6-aansluiting nodig is, direct op het onderstation, in plaats van een AC5 aansluiting (aangesloten op het MS-net).
Er zit een groot kostenverschil tussen een AC6 en AC5 aansluiting, dus voor de vermogens die maar net boven de 2MVA uitkomen is het van belang om dit af te wegen. Echter wordt het richting 2030 ook steeds aannemelijker dat verzwaring voorkomen kan worden door energieopslag in batterijen. Bedrijfsactiviteit chemische veiligheid In een deel van de panden in het Havengebied vinden bedrijfsactiviteiten plaats met chemische (of andere zeer brandbare goederen zoals cacao en soja) stoffen. Deze panden zijn vaak niet geschikt voor de realisatie van zon op dak, omdat hier sprake is van verschillende veiligheidsrisico’s/risicocontouren. Omdat de BAG niet over informatie over de huidige bedrijfsvoering beschikt, is het niet mogelijk om de bedrijfsvoering van alle panden in te zien. Een deel van de panden waarvan verwacht wordt dat deze niet geschikt zijn door chemische activiteiten, zoals silo’s waar brandstoffen in opgeslagen worden, zijn handmatig uit de analyse gefilterd. Echter zal een deel van de panden waar met chemische stoffen wordt gewerkt nog steeds aanwezig zijn in de dataset. Verzekeringen Het verzekeringstraject wat doorlopen moet worden voor het verkrijgen van een opstalverzekering voor de realisatie van zon op dak is uitgebreid. Momenteel is er veel onduidelijkheid over de eisen die opstalverzekeraars stellen.
De brancheorganisatie Holland Solar is hierover in overleg met het Verbond van Verzekeraars. Uit de interviews komt echter wel naar voren dat de belangrijkste punten voor een verzekeraar de dakconstructie en de brandveiligheid zijn. Hierbij wordt vooral gekeken naar het type isolatie wat zich in het dak bevindt, sommige isolatie-types zijn erg brandbaar (bijvoorbeeld EPS-isolatie) en worden vaak niet geaccepteerd door de verzekeraar. Over het algemeen zorgen verzekeringen voornamelijk voor een vertraging in het project, waarbij sommige trajecten wel 1-2 jaar kunnen duren. In de meeste gevallen is de projectontwikkelaar uiteindelijk wel in staat om de vragen van de verzekeraar te beantwoorden. Ruw geschat vindt ongeveer 5-10% van de projecten uiteindelijk geen doorgang. Dit komt enerzijds door vertraging veroorzaakt in het proces van verzekeren en het verkrijgen van de
14 Aan de genoemde beschikbare capaciteit kan geen rechten worden ontleend.
Blad 15 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
vereiste vergunningen en het daardoor mislopen van toekenning van SDE-subsidie of, anderzijds door het onbeantwoord blijven van een vraag van de verzekeraar of daardoor oplopende kosten. Erfpacht Een andere barrière waar projectontwikkelaars tegenaan lopen bij de realisatie van zon op dak in de haven van Amsterdam is erfpacht. Projectontwikkelaars willen 100% zekerheid dat de zonnepanelen in ieder geval 15 jaar op het dak kunnen liggen. Wanneer de erfpacht van een pand binnen 15 jaar verloopt, brengt dit een risico met zich mee. De investeerder wil daarom eerst weten dat de erfpacht verlengd gaat worden maar vaak kan deze beslissing op dat moment nog niet gemaakt worden. Hierdoor kan de investeerder besluiten om dit risico niet te nemen en af te zien van verdere ontwikkeling van het zon op dak project. Een ander risico gerelateerd aan de erfpacht is dat de eigenaar van het pand de erfpacht niet op tijd betaald. Wanneer de erfpacht 2 jaar niet betaald wordt, moet de eigenaar weg van het stuk grond. Wanneer dit gebeurt, staat er natuurlijk nog wel een gebouw (met zonnepanelen), wat opnieuw verhuurd kan worden. Het is voorstelbaar dat in sommige gevallen het niet lukt om een nieuwe huurder te vinden en dan zou het pand afgebroken worden. Kantekening hierbij is dat dit nog nooit is voorgekomen, deze kans is eigenlijk verwaarloosbaar.
Dit is voor een projectontwikkelaar heel ongunstig, want de zonnepanelen van de projectontwikkelaar liggen op het dak. In de huidige situatie ligt het risico van dit scenario bij de projectontwikkelaar. Voor kleinere projectontwikkelaars is dit risico te groot, waardoor eigenlijk alleen de grotere projectontwikkelaars hierin investeren. Hierbij moet gezegd worden dat erfpacht voornamelijk een belemmerende factor is voor ontwikkelaars. Voor particuliere eigenaren leidt de erfpacht niet direct tot belemmeringen.
Blad 16 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
4
Ontwikkelpaden In dit hoofdstuk wordt het verbruik van energie (gas en elektra) in het havengebied voor de periode tot 2030 geprojecteerd. Ook wordt de mogelijke opwek van energie middels zon op dak weergegeven15. Dit doen we om inzichtelijk te maken op welke manieren de technische potentie, zoals in hoofdstuk twee berekend is, zich verhoudt tot toekomstige ontwikkelingen.
Uitgangssituatie In de uitgangssituatie wordt het huidig verbruik geëxtrapoleerd tot 2030 en wordt de potentiële opwek van zon op dak weergegeven tot 2030. Hierin wordt rekening gehouden met een gelijkmatige ontwikkeling van zonne-energie op de geschikte daken. Daarnaast is voor het elektraverbruik een efficiëntieverbetering van 0.98% per jaar toegepast (zie bijlage 7.7 Kengetallen en aannames).
Gas en elektra verbruik in de Uitgangssituatie 4500 4000 3500 3000
TJ
4.1
2500 2000 1500
1000 306
500 0 2020
2021
2022
Elektraverbruik (in TJ/jaar)
2023
2024
2025
Gasverbruik (in TJ/jaar)
2026
2027
2028
2029
2030
Opwek zon op dak (in TJ/jaar)
Figuur 7 Gas en elektraverbruik van het Havengebied Amsterdam tot 2030; uitgegaan van de uitgangssituatie. Ook de opwek van zon op dak is hierin weergegeven.
15 Ook in deze projectie wordt gerekend met een zonnepaneel met een vermogen van 300 wattpiek, wat een
conservatieve inschatting is. De verwachting is dat de techniek de komende jaren nog efficiënter gaat worden waardoor de vermogens hoger uit kunnen vallen dan hier geschetst: https://twitter.com/AukeHoekstra/status/866313289306963969
Blad 17 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
Elektrificatie In het ontwikkelpak ‘Elektrificatie’ wordt weergegeven hoe het gebruik van aardgas (fossiele energie) volledig wordt vervangen door elektrische energie in de tijd. Hierbij wordt uitgegaan van de doelstelling van Amsterdam Gasvrij 2020-2040. Vanaf 2020 betekent dat een afname van het gasverbruik met 5% (lineair) per jaar. Het gasverbruik wordt hierbij omgezet in de benodigde elektrische energie. Hierdoor stijgt het verbruik van elektrische energie. Echter, is ook hier rekening gehouden met een jaarlijkse efficiëntie van het algemeen verbruik van 0,98%, waardoor de vraag naar elektriciteit alsnog licht afneemt in de tijd. In onderstaande figuur is ook de potentiële opwek meegenomen, waarbij is aangenomen dat dit geleidelijk door de tijd heen gerealiseerd gaat worden.
Gas en elektra verbruik in het scenario 'Elektrificatie' 5000 4000 3000
TJ
4.2
2000 1000
306
0 2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Elektraverbruik inclusief conversie van gas naar elektra en jaarlijkse efficientie verbetering (in TJ/jaar) Gasverbruik richting doelstelling Amsterdam Aardgasvrij 2040 (in TJ/jaar) Opwek zon op dak (in TJ/jaar) Figuur 8 Gas en elektraverbruik van het Havengebied Amsterdam tot 2030; uitgegaan van het scenario Amsterdam Aardgasvrij in 2040, waarbij elektrificatie plaatsvindt. Ook de opwek van zon op dak is hierin weergegeven.
Blad 18 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
5
Conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk presenteren we de conclusies uit het onderzoek. Dit doen we zowel voor het in hoofdstuk twee technisch berekende potentieel, als in hoofdstuk drie de genoemde indicatoren als ook voor de twee mogelijke ontwikkelpaden in hoofdstuk vier.
5.1
Conclusies Op basis van vijf fysiek/technische indicatoren is een selectie gemaakt van de panden die mogelijk geschikt zijn voor de realisatie van zon op dak in het havengebied Amsterdam. Na deze selectie blijven er 623 panden over, waar vervolgens het geschikte dakoppervlak van berekend is. Hiermee is de totale theoretische potentie voor zon op dak berekend. Uit de analyse komt het totaal vermogen zonnepanelen op daken in het havengebied Amsterdam uit op 97 MWp. Dit vermogen kan vanaf heden tot aan 2030 gerealiseerd worden, uitgaande van de geselecteerde panden die hiervoor geschikt dakoppervlakte hebben. Hiervan is 26 MWp momenteel al gerealiseerd vermogen, wat neerkomt op een extra potentieel van 71 MWp. De totale hoeveelheid van 97 MWp komt omgerekend neer op een oppervlakte van circa 540.000 m2 zonnepanelen in 2030. Hierbij is uitgegaan van een zonnepaneel met een afmeting van is 1 m x 1,65 m, een vermogen van 300 wp en het benutten van 30% van het dakoppervlak. Er zijn echter vervolgens nog negen andere indicatoren benoemd (bouwjaar, bouwhoogte, stofontwikkeling, bereidwilligheid eigenaar, SDE, netcapaciteit, bedrijfsactiviteit, verzekering en erfpacht) die mogelijk impact hebben op de rendabiliteit en uitvoerbaarheid van een project.
Van deze indicatoren is op dit moment niet bekend hoe groot deze invloed is op geaggregeerd niveau, waardoor er geen uitspraken gedaan kunnen worden over het effect van deze indicatoren op de berekende potentie. Wel kan aangenomen worden dat de invloed van deze indicatoren ervoor zorgt dat de realistische potentie lager komt te liggen dan de berekende 97 MWp / 540.000 m2. Naast de uitkomsten van de potentie-analyse, is de kansrijkheid voor de realisatie van zon op dak op pand-niveau weergegeven. In de kaart wordt de cumulatieve score van de drie verschillende (gebiedsgebonden) indicatoren voor elk pand weergegeven. Ook is er een indeling gemaakt per postcode6 gebied met het potentiële vermogen wat er in elke postcodegebied opgewekt kan worden. Hieruit komt naar voren dat de meeste potentie zich bevindt in postcodegebied 1047. Een volledige lijst met de potentiële vermogens per postcodegebied is te vinden in bijlage 7.11. Deze analyse geeft een inschatting van de potentie, waarbij gebruik is gemaakt van voornamelijk openbare databronnen die op geaggregeerd niveau informatie leveren over de panden. Daarnaast is er informatie opgehaald uit interviews waarmee de aannames die zijn gebruikt in de analyse verder zijn aangescherpt en waarin andere knelpunten voor de realisatie van zon op dak naar boven kwamen.
Op basis van de (kwantitatieve) data is een inschatting van de potentie gemaakt, wat tezamen met de (kwalitatieve) overige indicatoren een goed beeld geeft van de realistische potentie in het havengebied.
Blad 19 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
5.2
Aanbevelingen voor het Havenbedrijf Amsterdam en de Gemeente Amsterdam Tijdens de interviews zijn verschillende aanbevelingen aan het Havenbedrijf en de gemeente genoemd, die zouden kunnen helpen om de realisatie van zon op dak aantrekkelijker en/of toegankelijker te maken voor eigenaren en projectontwikkelaars. • • • • • •
•
•
Aanbevolen wordt een vervolgonderzoek uit te voeren waarbij onderzocht wordt waarom er gemiddeld 30% van het dakoppervlak van een pand wordt voorzien van zonnepanelen (op de panden waar tot nu toe al zon op dak is gerealiseerd). Aanbevolen wordt om ook andere manieren van zon op dak dan de traditionele manier te verkennen en te stimuleren. Denk hierbij aan bijvoorbeeld lichtgewicht panelen of panelen die tevens als dak dienen. Aanbevolen wordt om met nieuwe gronduitgiftes te stimuleren om binnen korte termijn zon op dak te realiseren. Bijvoorbeeld in de vorm van een inspanningsverplichting of het als voorwaarde op te nemen in de erfpacht. Aanbevolen wordt om niet alleen naar de mogelijkheden voor zonnepanelen op daken te kijken, maar ook naar andere plekken om zonnepanelen te realiseren, bijvoorbeeld op parkeerplaatsen en andere overkappingen. Aanbevolen wordt om, indien aansluiting op het net tot problemen leidt, te kijken naar andere mogelijkheden zoals het tijdelijk opvangen van opgewekte energie in opslagsystemen of onderzoek te doen naar het omvormen in andere energiedragers. Aanbevolen wordt om het investeringsrisico in zon op dak projecten en de constructie van erfpacht bij verblijfsobjecten en panden te mitigeren door (deel) van dit risico over te nemen van de investerende partij en dit te beleggen bij een andere partij. Nader onderzoek (bijv.
een maatschappelijke kosten-batenanalyse naar de verdeling van risico’s en opbrengsten van zon-op-dak projecten) zal gedaan moeten worden om hierin een goede afweging te maken. De gemeente Amsterdam en/of het Havenbedrijf wordt aanbevolen om te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om extra subsidies te verstrekken, bijvoorbeeld voor de versteviging van een dakconstructie. De Provincie Zuid-Holland heeft een dergelijk subsidie instrument16. Aanbevolen wordt om te onderzoeken of het mogelijk is om structureel en periodiek vragers van energie en aanbieders van energie in het havengebied bij elkaar te brengen. De organisatie en het makelen van energievraag en -aanbod dient geregisseerd te worden17. Op die manier kan lokaal uitwisseling van overschotten en tekorten van energie efficiënter benut worden, kan de belasting op de infrastructuur verkleind worden en kunnen koppelkansen met betrekking tot uitwisseling van andere (rest)stromen gecreëerd en benut worden. Dit zal voor het geheel en alle partijen (afnemer, aanbieder en netbeheerder) gunstig zijn.
16 https://www.zuid-holland.nl/loket/subsidies/subsidies/zonnig-zuid-holland-subsidie/ 17 Over de rol “energiemakelaar” of “transitiemakelaar” die vanuit publieke partijen geregisseerd wordt is
op de volgende websites meer terug te vinden: https://amsterdameconomicboard.com/nieuws/tienleidende-principes-voor-bouwen-circulaire-economie; https://www.energie-makelaar.net/.
Blad 20 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
6
Bijlagen
6.1
Schaduwwerking en “hillshade analyse” ArcGIS
Hillshade laag schaalniveau
Schaduwwerking vlakken panden
Hillshade Haven Amsterdam
Blad 21 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
6.2
Filtering panden (identificatienummers) Voorbeelden van filtering van panden niet geschikt voor zon op dak.
Filering panden minderkansrijk stofontwikkeling en slechtere dakconstructie
identificatienummer 363100012072226 363100012073148 363100012077525 363100012084678 363100012087671 363100012089105 363100012092567 363100012096171 363100012101152 363100012108889 363100012111496 363100012115202 363100012115271 363100012123854 363100012127516 363100012128918 363100012128971 363100012134654
Dakoppervlakte m2 4265 205 375 867 300 721 193 4083 14715 920 354 8295 1791 587 2847 5679 1799 488
Blad 22 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
363100012137864 363100012140106 363100012143501 363100012151104 363100012194628 363100012199166 363100012199233 363100012199234 363100012199236 363100012199237 363100012201583 363100012202486 363100012202488 363100012202816 363100012202965 363100012203777 363100012203786 363100012203788 363100012204065 363100012204066 363100012207513 363100012212825 363100012221322 363100012227833 363100012227834 363100012229728 363100012229730 363100012231285 363100012237932 363100012237933 363100012239945 363100012240912 363100012242458 363100012244515 363100012244597 363100012248853 363100012249361 363100012250585 363100012250586
22597 828 974 312 8214 1042 420 1552 225 260 1733 9812 19919 635 8923 2286 2023 216 1275 238 4531 3644 11639 260 905 3910 3904 10171 2753 190 149 612 5965 265 298 5227 8168 755 1197
Blad 23 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
363100012250588 363100012251610 363100012252355 363100012252433 363100012252434 363100012252436 363100012252437 363100012252438 363100012252560 363100012253634 363100012254330 363100012254073 363100012254072 363100012253084 363100012109156
6.3
310 2107 563 1963 6044 8052 8044 8046 219 1598 1367 18041 18041 1028 3203
Panden met toegekende SDE in het plangebied (status Oktober 2021)
Blad 24 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
6.4
Panden met bouwjaar =<1980 en =>2010 (rood)
6.5
Huidige zonne-energie opwekking haven Amsterdam Onderstaand figuur geeft weer welke panden er in het havengebied al over zonnepanelen beschikken. De panden zijn gerangschikt op het wattpiek vermogen dat momenteel wordt opgewekt, waarbij geel een laagvermogen is en rood een hoog vermogen. In de tabel staat per pand aangegeven wat het vermogen van deze zonnepanelen in 2020 was (in wattpiek).
Blad 25 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
Lijst van panden met zonnepanelen identificatienummer gebruiksfunctie
PV mapping_id1 openbareru
363100012061266 industriefunctie 363100012063320 industriefunctie
huisnummer
huisletter
postcode
woonplaats
8689409 Heining
153
B
1047AE
Amsterdam
23
5888
8691442 Heining
159
D
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012068390 industriefunctie
8696462 Accraweg
25-33
1047HJ
Amsterdam
522
8260
363100012070339 industriefunctie
8698388 Dukdalfweg
34
1041BE
Amsterdam
24
6144
363100012071388 industriefunctie
8699422 Heining
157
1047AE
Amsterdam
23
5888
363100012073129 kantoorfunctie
8701147 Gyroscoopweg
142
1042AZ
Amsterdam
762
232410
363100012075232 industriefunctie
8703229 Heining
159
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012075389 kantoorfunctie
8703385 Radarweg
36
1042AA
Amsterdam
191
56345
363100012076775 industriefunctie
157
1047AE
Amsterdam
19
4864
363100012078841 industriefunctie
8704755 Heining Van 8706795 Riebeeckhavenweg
1041AD
Amsterdam
204
62220
363100012079254 industriefunctie
8707203 Cacaoweg
12
1047BE
Amsterdam
3168
997920
363100012079620 industriefunctie
8707562 Heining
155
E
1047AE
Amsterdam
24
6144
363100012081292 industriefunctie
8709218 Heining
149
A
1047AE
Amsterdam
13
3328
363100012083133 industriefunctie
8711036 Hornweg
32
1044AN
Amsterdam
8918
2654820
363100012084502 bijeenkomstfunctie
28
1045AR 1043AM / 1043AP
Amsterdam
26
7930
363100012088133 industriefunctie
15172908 Hornweg Basisweg / 8715988 Moezelhavenweg
Amsterdam
182
45318
363100012089718 industriefunctie
8717549 Heining
159
B
1047AE
Amsterdam
28
7168
363100012089775 industriefunctie
8717605 Westhavenweg
58
F
1042AL
Amsterdam
24
7320
363100012092183 industriefunctie
8719983 Heining
157
A
1047AE
Amsterdam
22
5632
363100012096401 kantoorfunctie
15948644 Basisweg
60
1043AP
Amsterdam
188
57340
363100012097107 industriefunctie
8724852 Heining
159
1047AE
Amsterdam
29
7424
363100012097357 industriefunctie
8725101 Kwadrantweg
9
1042AG
Amsterdam
152
37848
363100012097699 industriefunctie
8725438 Heining
155
A
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012099999 industriefunctie
8727720 Heining
151
E
1047AE
Amsterdam
24
6144
363100012101537 industriefunctie
8729236 Heining
159
E
1047AE
Amsterdam
28
7168
363100012105117 industriefunctie
8732772 Heining
151
D
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012107092 industriefunctie
8734725 Cacaoweg
6
1047BE
Amsterdam
5676
1787940
363100012107444 industriefunctie
8735070 Heining
151
B
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012108448 industriefunctie
8736053 Heining
155
C
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012113074 industriefunctie
8740625 Heining
149
F
1047AE
Amsterdam
20
5120
363100012117418 industriefunctie
8744914 Heining
149
D
1047AE
Amsterdam
20
5120
363100012118271 industriefunctie
8745756 Heining
159
F
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012118526 industriefunctie
8746008 Dukdalfweg
48
1041BE
Amsterdam
40
12200
363100012119564 industriefunctie
8747034 Heining
159
1047AE
Amsterdam
24
6144
363100012119684 industriefunctie
8747152 Nieuw-Zeelandweg
14
1045AL
Amsterdam
1344
423360
363100012119928 industriefunctie
8747394 Heining
155
D
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012120657 industriefunctie
8748115 Heining
151
A
1047AE
Amsterdam
30
7680
B
H
E
9
4-8 / 50-58
Blad 26 van 39
C
A
F2020_pane F2020_verm WP
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
363100012122002 industriefunctie overige 363100012123311 gebruiksfunctie
8749443 Cacaoweg
14
1047BE
Amsterdam
3200
1008000
8750736 Westhavenweg
61
D
1042AL
Amsterdam
12
3780
363100012125639 industriefunctie
8753039 Heining
363100012126412 industriefunctie
8753800 Nieuw-Zeelandweg
149
H
1047AE
Amsterdam
21
5376
15
M
1045AL
Amsterdam
20
6100
363100012127860 industriefunctie 363100012130195 industriefunctie
8755227 Heining
153
C
1047AE
Amsterdam
23
5888
8757546 Donauweg
2
C
1043AJ
Amsterdam
264
77880
363100012130624 industriefunctie
8757970 Capriweg
44229
1044AL
Amsterdam
1542
454890
363100012135270 industriefunctie
8762559 Gyroscoopweg
3
1042AB
Amsterdam
100
30500
363100012135737 industriefunctie
8763023 Heining
159
G
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012136551 industriefunctie
8763829 Heining
149
G
1047AE
Amsterdam
22
5632
363100012138213 industriefunctie
8765479 Heining
155
B
1047AE
Amsterdam
30
7680
363100012138884 industriefunctie
8766148 Heining
149
C
1047AE
Amsterdam
22
5632
363100012140032 industriefunctie
8767282 Heining
153
A
1047AE
Amsterdam
23
5888
363100012140172 industriefunctie
8767422 Heining
149
E
1047AE
Amsterdam
21
5376
363100012140420 industriefunctie overige 363100012140695 gebruiksfunctie
8767668 Moezelhavenweg
9
1043AM
Amsterdam
87
23305
8767942 Moezelhavenweg
21
1043AM
Amsterdam
8
2360
363100012141718 kantoorfunctie
8768945 Petroleumhavenweg 8
1041AC
Amsterdam
73
18177
363100012141786 industriefunctie
8769012 Heining
153
E
1047AE
Amsterdam
20
5120
363100012142144 industriefunctie
8769366 Heining
157
C
1047AE
Amsterdam
23
5888
363100012144614 industriefunctie overige 363100012144897 gebruiksfunctie
8771800 Heining
151
C
1047AE
Amsterdam
30
7680
8772076 Nieuw-Zeelandweg
4
1045AL
Amsterdam
6
1494
363100012144989 industriefunctie overige 363100012145834 gebruiksfunctie
8772167 Heining
157
1047AE
Amsterdam
22
5632
8773007 Octaanweg
14
1041AN
Amsterdam
48
15120
363100012149315 kantoorfunctie
8776447 Capriweg
32
1044AL
Amsterdam
110
27390
363100012149668 industriefunctie
8776794 Heining
153
D
1047AE
Amsterdam
23
5888
363100012151116 industriefunctie
8778225 Heining
149
B
1047AE
Amsterdam
22
5632
363100012190492
8816829 Octaanweg
14
363100012191215
8817519 Aziëhavenweg
18
363100012193349 industriefunctie
363100012198223
8819530 Latexweg 3 Methaanweg / 8824109 Petroleumhavenweg 44470 Methaanweg / 8824209 Petroleumhavenweg 44470
363100012202271 363100012202273 363100012202275
8828085 Ankerweg
363100012207335
8832907
363100012198114
D
1041AN
Amsterdam
32
10080
A
1046BK
Amsterdam
501
147795
Amsterdam
6290
1981350
/A
1047BJ 1041AB / 1041AJ 1041AB / 1041AJ
Amsterdam
617
155484
Amsterdam
152
38912
8828081
9185
2893275
8828083
6896
2172240
1160
365400
1240
378200
8
/A
1041AT
Amsterdam
363100012220797
8845627
474
149310
363100012224088 industriefunctie
15173633 Latexweg
7
1047BJ
Amsterdam
9024
2842560
363100012224667
8849314 Latexweg
10, 12
1047BJ
Amsterdam
2816
830340
Blad 27 van 39
Potentie Zon op Dak in de haven van Amsterdam projectnummer 0471873.100 januari 2022 Gemeente Amsterdam
363100012224669
8849316 Latexweg
10, 12
1047BJ
Amsterdam
1972
564480
363100012233886