2. Brief Tweede Kamer warmtenetten_wgiw.pdf

Datum

9 april 2024

Geachte Kamerleden,

Aanstaande woensdag gaat u verder in debat met ministers Jetten en De Jonge over de Wet gemeentelijk instrumenten warmtetransitie (Wgiw), de uitrol van warmtenetten en de betaalbaarheid van de warmtetransitie voor inwoners. Ten behoeve van uw voorbereiding op dit debat doen wij gezamenlijk, gemeente Amsterdam, Vattenfall en woningbouwcorporaties, een dringend beroep op u om het kabinet op te roepen met passende oplossingen te komen om de warmtetransitie niet stil te laten vallen. Er moet daarbij oog zijn voor zowel de betaalbaarheid van de warmtetransitie voor inwoners, als voor het financieel mogelijk blijven maken van het onderhoud en de aanleg van warmtenetten. Wij allen willen dat de energietransitie sociaal en rechtvaardig is. Ook voor bewoners met een kleine beurs moet de transitie betaalbaar zijn. Woningcorporaties combineren de transitie vaak met isolatieprojecten. Begin dit jaar is er onrust ontstaan bij sociale huurders die geconfronteerd werden met een aanzienlijke stijging van het vastrecht van stadswarmte. Het variabele tarief daalde wel, maar dat leidde niet tot een lagere rekening omdat het prijsplafond en andere prijsdempende maatregelen uit 2023 wegvielen.

Zonder steun van het Rijk geen oplossing voor Warm Amsterdam Warm Amsterdam is de samenwerking tussen de woningcorporaties, de warmtebedrijven Vattenfall & Westpoort Warmte en de gemeente Amsterdam, met als doel om gebiedsgericht 110.000 woningen aardgasvrij te maken door aansluiting op het bestaande warmtenet, waarvan de eerste 10.000 woningen vóór 2027. Dit is nodig om de CO2-uitstoot in Amsterdam en Nederland te beperken en daarmee onze verantwoordelijkheid te nemen in het bestrijden van de klimaatcrisis. Daarnaast draagt een significatie opschaling van de aansluitingen bij aan de ontlasting van het elektriciteitsnet. Naar verwachting zal de vraag naar elektriciteit in Amsterdam in 2050 drie- tot vierenhalf keer zo groot zijn als nu. Vorige maand bleek dat naast de tariefstijging voor huishoudens ook het plotselinge voorstel rondom de landelijke tariefregulering (Nota van Wijziging) de financiële gezondheid van warmtebedrijven direct raakt. Hierdoor is er tot op heden geen akkoord gekomen tussen Amsterdamse woningcorporaties en Vattenfall voor een overstap van gas naar warmte binnen een set renovatieprojecten die nu actueel zijn (ca. 8000 woningen). De grootschalige uitrol van warmtenetten in de bestaande bouw is hiermee in Amsterdam tot een abrupte stop gekomen.

Samen zijn we tot de conclusie gekomen dat zonder hulp en (financiële) steun van het Rijk deze transitie niet succesvol doorgezet kan worden. Bied zekerheid over de warmtetarieven voor de inwoners en zekerheid voor de warmtebedrijven en de woningcorporaties De lokale problemen in Amsterdam en in andere steden maken duidelijk dat het essentieel is dat het Rijk snel met aanvullende maatregelen komt om alle partijen zekerheid te bieden over de 1

tarieven en investeringszekerheid voor de toekomst met betrekking tot warmtenetten. Wij zien als partijen dat het draagvlak bij de inwoners voor een overstap op een warmtenet zonder aanvullende maatregelen in rap tempo afneemt. Daarvoor is onder meer financiële bescherming voor de laagste inkomensgroepen nodig. Als de rijksoverheid niet komt tot structurele oplossingen in de tariefstelling voor warmtelevering en financiële zekerheid voor de warmtebedrijven en woningcorporaties, is langdurige financiële steun nodig voor huishoudens met een laag inkomen die zijn aangesloten op een warmtenetwerk. Hiervoor ontbreken bij de gemeente ook de middelen. Met de aangekondigde Nota van Wijziging zet minister Jetten een eerste stap om de tarieven structureel te verlagen. Maar de onzekerheid blijft omdat voor de partijen niet duidelijk is wie de rekening van die tariefverlaging moet betalen en of warmtebedrijven hun daadwerkelijke kosten nog volledig in rekening kunnen blijven brengen en kunnen blijven investeren. De regelgeving moet beter aansluiten op de lokale praktijk en de uitwerking van de regelgeving moet hier beter rekening mee houden. De kosten voor eindgebruikers moeten dus omlaag (bijvoorbeeld door het bieden van maatregelen om de vaste kosten voor inwoners met kleine beurs te verlagen) en er moet tegelijkertijd investeringsruimte blijven voor financieel gezonde warmtebedrijven.

Deze rekening kan dus niet zondermeer bij woningcorporaties, warmtebedrijven of gemeenten worden gelegd. Het Rijk moet verdergaande en structurele financiële stappen zetten om voor lage inkomensgroepen de aansluiting op warmtenetwerken betaalbaar te maken, zoals met een energietoeslag. Zorg voor noodzakelijke wet- en regelgeving Hoewel de directe aanleiding voor onrust onder inwoners de recente tariefstijging van Vattenfall/WestPoortWarmte was, laat ook de landelijke regelgeving te lang op zich wachten. Amsterdam is zeven jaar geleden gestart met het aansluiten op warmtenetten in de veronderstelling dat de rijksoverheid binnen afzienbare tijd tot een goede prijssystematiek en instrumentarium voor gemeenten zou komen. De Wet Collectieve Warmte (Wcw) ligt nog bij de Raad van State en voor de onrendabele toppen van warmtenetten is nog altijd geen financiële oplossing. Tegelijkertijd lijkt ook het loslaten van de gasreferentie onder de Wcw geen garantie voor lagere tarieven, zoals ook recent de Autoriteit Consument en Markt signaleerde. De afbouw van gas en de overstap naar duurzame energie is complex en zeker aan de start van deze transitie kostbaar. Warmtenetten worden pas rendabel en goedkoper als er voldoende huishoudens op zijn aangesloten. Hiervoor is regie vanuit zowel het Rijk als de gemeente nodig.

Juist om deze overstap te kunnen maken is een daadkrachtige rijksoverheid nodig. Steeds duidelijker wordt dat de markt dit niet alleen kan oplossen en dat dit alle partijen binnen Warm Amsterdam in zeer moeilijke posities brengt. We hebben het wel geprobeerd. We roepen uw Kamer dan ook op verdere vertraging van de warmtetransitie te voorkomen en de Wgiw zo snel mogelijk aan te nemen. De daarbij horende Nota van Wijziging moet zo vorm worden gegeven dat zowel de betaalbaarheid voor huishoudens wordt gegarandeerd alsook financiële gezondheid en investeerbaarheid voor warmtebedrijven en woningcorporaties . Dat is momenteel niet het geval. Vervolgstappen De ambitie voor het snel aardgasvrij maken van bestaande woningen staat in heel Nederland onder druk. Het kabinet legt de belofte voor betaalbaarheid van de warmtetransitie te eenvoudig neer bij lokale partijen als gemeenten en woningcorporaties. Onze lokale ambities in Warm Amsterdam hebben we destijds geschreven in de verwachting dat instrumenten die in 2

ontwikkeling waren spoedig zouden komen. Helaas blijkt nu dat zonder de juiste wet- en regelgeving vanuit het Rijk het steeds moeilijker wordt deze ambitie lokaal te verwezenlijken. Daarbij is de nu voorgestelde Nota van Wijziging maar een gedeeltelijke oplossing, het ziet wel toe op betaalbaarheid voor de burger, wat heel belangrijk is, maar heeft te weinig oog voor de financiële gezondheid en investeerbaarheid voor warmtebedrijven en woningcorporaties. Wij blijven werken aan oplossingen die betaalbaar en sociaal rechtvaardig zijn en die op draagvlak kunnen rekenen bij bewoners en woningeigenaren. En wij verwachten dat het Rijk haar verantwoordelijkheid ook pakt door zo snel mogelijk met een betere financiële oplossing te komen voor 2024 én voor de lange termijn. Met vriendelijke groet, Zita Pels, wethouder gemeente Amsterdam Ahmed Abdisalaam, Directeur Vattenfall Warmte Anne-Jo Visser, directeur Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties

3